Βιβλίο Όλα συνέβησαν στην Αθήνα! 
Συγγραφέας Τζένη Καλλέργη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ενάλιος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Τζένη Καλλέργη έγραψε ένα ιστορικό μυθιστόρημα, ένα «χρονογράφημα» όπως το χαρακτηρίζει η ίδια, στο οποίο παρατίθενται τα σημαντικότερα γεγονότα του δεύτερου μισού του 19^ο αιώνα, μιας περιόδου που καθόρισε την πορεία του 20ού στη χώρα μας. Μυθοπλασία και εκλαΐκευση των εξελίξεων και των σημαντικότερων πολιτικών και κοινωνικών αλλαγών της συγκεκριμένης περιόδου, με επίκεντρο τις ζωές της Δούκισσας της Πλακεντίας, της Τζένης Θεοτόκη και της βασίλισσας Αμαλίας. Η συγγραφέας θέλησε να εντοπίσει τον ρόλο που έπαιξε ο έρωτας στους ανθρώπους σε μια εποχή σκληρών αγώνων, βαθιά πατριαρχική και καταπιεστική για τη γυναίκα, ρομαντική και ανατρεπτική. Πώς επηρεάστηκαν από την αγάπη σημαντικές προσωπικότητες, πόσο πολύ βασίστηκαν σε αυτήν για να προβούν σε πράξεις που άλλαξαν τον ρου της ιστορίας άνθρωποι στιβαροί, με κύρος και ισχυρή προσωπικότητα; Πολιτικές μηχανορραφίες και έρωτας δεν άλλαξαν καθόλου στο διάβα όλων αυτών των χρόνων της ελληνικής Ιστορίας και η συγγραφέας παραθέτει μια ολοζώντανη τοιχογραφία μιας εποχής που αλλάζει σταδιακά με την εμφάνιση του φεμινιστικού και του εργατικού-σοσιαλιστικού κινήματος.

Μέσα από τις ζωές και τα σκάνδαλα της Δούκισσας της Πλακεντίας ή Σοφί ντε Μαρμπουά, κυρίας επί των τιμών της Αυτοκράτειρας Μαρίας Λουίζας, συζύγου του Ναπολέοντα και της Τζέιν Ντίγκμπι ή κόμισσας Τζένης Θεοτόκη, Αγγλίδας αριστοκράτισσας, με πολλά ερωτικά σκάνδαλα στις αυλές των βασιλιάδων της Ευρώπης, ταξιδεύουμε από τα πρώτα βήματα του ελληνικού κράτους και τον αγώνα που έδωσε ο Ιωάννης Καποδίστριας στη νεόδμητη Αθήνα που έγινε πρωτεύουσα με νομοθετικό διάταγμα και αποτέλεσε κέντρο καλαίσθητου αρχιτεκτονικού ανταγωνισμού. Από τον Όθωνα και την Αμαλία στον Γεώργιο, από τις λαμπρές χοροεσπερίδες και τις μυστικές επαφές στα σκάνδαλα, στο φαινόμενο της ληστείας, στον Ανδρέα Συγγρό και στον Χαρίλαο Τρικούπη. Δυο αριστοκράτισσες που ήρθαν στην Ελλάδα, σε μια χώρα κατεστραμμένη που σπαραζόταν ακόμη από εμφυλίους, η Θεοτόκη από έρωτα, η Δούκισσα της Πλακεντίας με κρυφή ανάμιξη στα πολιτικά δρώμενα της χώρας, ξεκινάνε την πλοκή αυτού του μυθιστορήματος.

Πώς μετέτρεψε ο Καποδίστριας το Ναύπλιο σε πρωτεύουσα και ποιοι συνέθεσαν το ιδιότυπο πληθυσμιακό μωσαϊκό του, τι λάθη έκανε που οδήγησαν σταδιακά σε ένα κύμα αντιδράσεων με αποκορύφωμα τη δολοφονία του, ποια ήταν η κόντρα του με την ισχυρότερη οικογένεια της Μάνης, τους Μαυρομιχαλαίους, πώς εξελίχθηκε ο έρωτάς του με τη Ρωξάνδρα Στούρτζα και πόσο ενοχλήθηκε με αυτό η Δούκισσα της Πλακεντίας; Ποια ήταν τα πραγματικά σχέδια αυτής της αριστοκράτισσας και γιατί άφησε τα παλάτια της Ευρώπης; Πόσο σημαντικό ρόλο έπαιξε στη δολοφονία του Καποδίστρια, πώς μπήκε ο Ηλίας Κατσάκος Μαυρομιχάλης ανάμεσα σε αυτήν και στην κόρη της; Προχωρώντας στην εποχή του Όθωνα, μαθαίνουμε πώς επελέγη ο βασιλιάς από τις προστάτιδες δυνάμεις, τα δεινά που επέφερε η βασιλεία του (Βαυαροκρατία, διώξεις και καταδίκες αγωνιστών της Επανάστασης, απολυταρχική διοίκηση, καταχρήσεις κ. ά.), πώς και από ποιον επελέγη η Αθήνα ως πρωτεύουσα («μια πόλη ανισοτήτων»), πώς χτίστηκαν τα μέγαρα και πώς άρχισε η πόλη να γίνεται περίλαμπρη, πώς υποδέχτηκε ο κόσμος την Αμαλία, πώς δημιουργήθηκε ο Εθνικός Κήπος, πώς και γιατί αναπτύχθηκαν τόσα καφενεία στην Αθήνα και τι ρόλο έπαιξαν στις πολιτικές εξελίξεις, πόσο έντονο ήταν το πρόβλημα της ληστείας τότε, πώς εκθρονίστηκε τελικά ο Όθωνας.

Η συναρπαστική αφήγηση ολοκληρώνεται με μικρότερης έκτασης περιστατικά που δεν παύουν να δίνουν με ενάργεια και παραστατικότητα την κοινωνική και πολιτική ατμόσφαιρα των τελών του 19^ου αιώνα. Με ποιους ασχολούνταν η Αθήνα μετά τον θάνατο της Δούκισσας και της Θεοτόκη, ποιοι ήταν ο Μιμίκος και η Μαίρη, ποιος ήταν ο Σταύρος Καλλέργης και πότε έγινε η πρώτη επανάσταση του Πολυτεχνείου, πώς άλλαξε τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία η Καλιρρόη Παρρέν, τι συνέβη με την άφιξη της Σάρα Μπερνάρ στην Αθήνα, ποιοι ποιητές ερωτεύτηκαν και πώς απέδωσαν τα αισθήματά τους στα έργα τους, τι ρόλο έπαιξαν στα γεγονότα της εποχής ο Ανδρέας Συγγρός και ο Χαρίλαος Τρικούπης, πώς δημιουργήθηκε η αθηναϊκή μαντολινάτα και πολλά άλλα ερωτήματα απαντώνται μέσα από συναρπαστικές σκηνές.

Το «Όλα συνέβησαν στην Αθήνα» είναι μια πολύ καλή πρώτη επαφή με τα σημαντικότερα γεγονότα του ελληνικού 19^ου αιώνα, μιας και η συγγραφέας, χωρίς να εντρυφεί σε λεπτομέρειες, παραθέτει συνοπτικά τα αρνητικά και τα θετικά των εκάστοτε κυβερνώντων και παρατηρεί από κοντά τις εξελίξεις, επιλέγοντας τις πιο σημαντικές ώστε να μην κουράσει τον αναγνώστη. Ταυτόχρονα καταγράφει και δικές της παρατηρήσεις πάνω στα δρώμενα, επηρεασμένη απ’ όλ’ αυτά, με τρυφερότητα και υποκειμενικότητα, αφήνοντας να παρασυρθεί από συγκίνηση και εθνικό φρόνημα, χωρίς όμως να υπερασπίζεται συλλήβδην τη μία ή την άλλη πλευρά των γεγονότων. Παραθέτει όλες τις τεκμηριωμένες απόψεις των γεγονότων, καταγράφει κάθε αντίθετη γνώμη που έχει συναντήσει, χωρίς κουραστικές λεπτομέρειες που θα αποθαρρύνουν τον αναγνώστη. Όλη αυτή η προσπάθεια συνοδεύεται από αποσπάσματα αυθεντικών επιστολών της εποχής, άρθρα εφημερίδων, καταγραφές και παρατηρήσεις περιηγητών και διάφορες μαρτυρίες των σημαντικότερων προσώπων της εποχής, κάτι που δίνει αυθεντικότητα και αληθοφάνεια στο μυθιστόρημα. Πολύ όμορφο είναι και το αισθητικό κομμάτι του βιβλίου, με ωραία διακόσμηση πάνω και κάτω στις σελίδες, πορτρέτα των σημαντικότερων προσώπων και κομψή αποτύπωση της Ακρόπολης όπως ήταν περίπου την εποχή που διεξάγεται το μυθιστόρημα.

Βιβλίο Τίμιες πόρνες 
Συγγραφέας Λένα Τερκεσίδου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Λορένα από τη Μολδαβία ζούσε δύσκολα με την οικογένειά της και βρήκε ένα γραφείο εργασίας που την εξαπάτησε, με αποτέλεσμα να μπλέξει σε κύκλωμα trafficking. Η Σοφία σπουδάζει και ταυτόχρονα κάνει τρεις δουλειές για να μην επιβαρύνει την οικογένειά της στο χωριό, ώσπου γνωρίζει έναν γοητευτικό άντρα που τη μυεί στην πορνεία και αλλάζει τη ζωή της προς το καλύτερο. Η Κατερίνα νοσηλεύεται στο ψυχιατρικό τμήμα ενός νοσοκομείου και προσπαθεί να διώχνει από τον νου της τις επώδυνες εικόνες από το παρελθόν. Η σεξεργάτρια Ειρήνη γνωρίζει τον Πέτρο που τη βοηθάει να σταθεί στα πόδια της κι αποφασίζει να του πει την αλήθεια για τη δουλειά της. Η Εμμανουέλα είχε μια διαπρεπή πορεία σε καμπαρέ ως χορεύτρια αλλά παρασύρθηκε από τη γοητεία του Μπάμπη και βγήκε στο πεζοδρόμιο. Στο πλάι αυτών των γυναικών βρίσκεται πάντα η νοσηλεύτρια Ελένη που τις συμβουλεύει, τις υποστηρίζει, τις νουθετεί, τις προσέχει και συνεργάζεται για μια υπόθεσή της με τον δικηγόρο Μάνο Χειμωδάκο που κι εκείνος έχει τον δικό του ρόλο στα γεγονότα.

Απλά γραμμένες μα σκληρές σε περιεχόμενο ιστορίες μάς συστήνουν γυναίκες-θύματα, που τις κορόιδεψαν, τις εξανάγκασαν, τις πίεσαν, τις εκβίασαν, τις παρέσυραν επιτήδειοι για να ακολουθήσουν το επάγγελμα της σεξεργάτριας. Πολλές και ποικίλες οι καταβολές αυτών των γυναικών, με κάποια κοινά μοτίβα (τοξικό περιβάλλον, αδιέξοδα, ατυχίες και αναποδιές, ο «κατάλληλος» άνθρωπος τη «σωστή» στιγμή για να τις «ξελασπώσει», οι οικονομικές και άλλες ανάγκες που τις πιέζουν κλπ.), ξεδιπλώνουν ένα ενδιαφέρον παζλ διαφορετικών προσωπικοτήτων που με συγκίνησε και με προβλημάτισε. Η Κατερίνα είναι κόρη Ελλήνων μεταναστών στη Γερμανία, οπότε μαθαίνουμε για τη σκληρή ζωή και τη ρατσιστική αντιμετώπιση που βιώνουν οι ξένοι στη χώρα αυτή ενώ ταυτόχρονα ξεδιπλώνεται το σταδιακό ξέφτισμα της σχέσης των γονιών της, οι οποίοι καταντούν αλκοολικοί και καβγαδίζουν άσχημα και συχνά. Η Ειρήνη μεγάλωσε με τη γιαγιά της μετά τον θάνατο των γονιών της σε τροχαίο, παντρεύτηκε κι απέκτησε παιδιά, μια σειρά από λάθη όμως την κατέστρεψαν οικονομικά και συναισθηματικά, με αποτέλεσμα να φτάσει στο χείλος του κοινωνικού θανάτου και να καταφύγει από μόνη της στην πορνεία. Μέσα από τη δική της ιστορία μπαίνουμε στα έγκατα των οίκων ανοχής, μαθαίνουμε μυστικά και ιεραρχίες, τη ρουτίνα, τις συνθήκες εργασίας και τις σχέσεις μεταξύ των ιερόδουλων σε αυτούς τους χώρους.

Ταυτόχρονα, η Εμμανουέλα κατάφερε να ορθοποδήσει μόνη της όταν ο πατέρας της την πέταξε έξω από το σπίτι για ανούσιο λόγο κι έχει πικραθεί από τη μάνα και την αδελφή της που δεν εναντιώθηκαν στην απόφασή του. Έπεσε θύμα σεξουαλικής εκμετάλλευσης κι έγινε πόρνη, έρχεται όμως κάποια στιγμή η δικαίωση και στο απρόβλεπτο τέλος έρχεται μια μεγάλη έκπληξη που με συγκίνησε. Χάρη στη Λορένα μαθαίνουμε για τις απάτες και το κατάλληλο δόλωμα των επιτήδειων που έλκουν τις απελπισμένες για δουλειά κοπέλες, για τις άσχημες καταστάσεις που βιώνουν κι επιπλέον πως, ακόμη κι αν γυρίσουν στην πατρίδα τους, είναι δακτυλοδεικτούμενες γιατί δεν τα κατάφεραν. Τέλος, η Σοφία μπορεί να απέκτησε οικονομική άνεση, δεν παύει όμως να νιώθει κατώτερη και ουσιαστικά αποτυχημένη. Αγάπη, εμπιστοσύνη και υγιείς ανθρώπινες σχέσεις θα ξαναμπούν άραγε στη ζωή της όταν τελειώσει από όλα αυτά; Και, χώρια από αυτές τις ηρωίδες, μαθαίνουμε για την Ελένη Παπαδοπούλου, τη δική της σκληρή ιστορία και πώς έγινε φύλακας-άγγελος γι’ αυτές τις γυναίκες.

«Τίμιες πόρνες» πρωταγωνιστούν στο νέο μυθιστόρημα της Λένας Τερκεσίδου και μας ανοίγουν την καρδιά και τη ζωή τους. Δύσκολες στιγμές, καθοδική πορεία, κακοποίηση και σκλαβιά, ποικίλες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες που τις οδηγούν στο trafficking και ταυτόχρονα αισιοδοξία και δύναμη για ένα καλύτερο αύριο. Εντύπωση μου έκανε το γεγονός πως σε κάθε ιστορία η εκάστοτε ηρωίδα κατέφευγε στη μαγειρική είτε για να ευχαριστήσει κάποιον είτε για να χαλαρώσει είτε για να ξεχαστεί κι αυτές οι συνταγές παρατίθενται στο τέλος του βιβλίου. Αυτό στην αρχή μου φάνηκε αταίριαστο, ειδικά από τη στιγμή που υπάρχουν σκηνές βίας και ανθρώπινης εκμετάλλευσης, σταδιακά όμως κατάλαβα πως όλο αυτό είναι ένα σωστό συμπλήρωμα της αφήγησης. Οι περισσότεροι συνδέουν διάφορες ευτυχισμένες παιδικές αναμνήσεις με το φαγητό και υποσυνείδητα έτσι καταφεύγουν στη θαλπωρή της μητρικής φιγούρας ως αντίβαρο στις δύσκολες καταστάσεις τους. Τι καλύτερο λοιπόν από το να ζωντανέψει το ήρεμο και γαλήνιο παρελθόν τους μέσα από τη μαγειρική και τις προετοιμασίες νόστιμων γευμάτων και γλυκών ως ένα μικρό «ευχαριστώ» σε κάποιον, ως ανταπόδοση και επιβράβευση; Ένα σκληρό μα και τρυφερό μυθιστόρημα που με έμαθε πολλά και με βοήθησε να καταλάβω τις γυναίκες της νύχτας.

Βιβλίο Η ποδηλάτισσα του Πράτερ
Συγγραφέας Ελένη Κεκροπούλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ελένη Κεκροπούλου, μέσα από την ιστορία της μητέρας της Μαρίας, Ελένης Βετσέρα, καταγράφει με συναρπαστικές λεπτομέρειες τους κοσμικούς κύκλους της σαγηνευτικής Βιέννης, τα σκάνδαλα, τους έρωτες, τις προδοσίες, τις προσδοκίες, τα προξενιά και την τρυφηλή καθημερινότητα αστών, πολιτικών, διπλωματών, εμπόρων που απαρτίζουν μια κλειστή κάστα. Το μυθιστόρημα είναι μια άτυπη συνέχεια του βιβλίου «Το Σταυροδρόμι των Ρωμιών της Πόλης», μιας και παρακολουθούμε τις περιπέτειες της μεγαλύτερης κόρης από την πρώτη σύζυγο του Θεόδωρου Μπαλτατζή που ήδη γνωρίσαμε. Η Ελένη, μετέπειτα σύζυγος Βετσέρα, είναι μια πολύφερνη νύφη με τέσσερα αδέλφια-δανδήδες που κάνουν θραύση στον γυναικείο πληθυσμό, μια ξένη που ήρθε από την Κωνσταντινούπολη για να ζήσει μια τραγωδία. Μαθαίνουμε για τον βίο και την πολιτεία μιας γυναίκας που έχει κληρονομικό πλούτο από πάππου προς πάππο, έχει ένα ιστορικό όνομα που προέρχεται από τον βυζαντινό πολιτισμό και τα βάθη των αιώνων, έχει στόχο να πετύχει την κορυφή του εκλεκτού κόσμου της Βιέννης και της Ευρώπης κι ας τη θεωρούν μια παρείσακτη «ραστακουέρ»! Δέχεται λοιπόν στωικά να παντρευτεί τον συνδιαχειριστή της πατρικής περιουσίας και πρέσβη της Αυστρίας στην Κωνσταντινούπολη Άλμπιν Βετσέρα και κηδεμόνα των παιδιών του Μπαλτατζή, σύμφωνα με τις επιθυμίες του τελευταίου κι έτσι ανοίγουν νέες πόρτες πλούτου και χλιδής. Η οικογένειά τους αυξάνεται, ο Βετσέρα ανεβαίνει τα σκαλιά της ανώτερης κοινωνικής τάξης, κάποια στιγμή όμως επέρχεται η κούραση και η πλήξη ανάμεσα στο ζευγάρι. Τι απέγιναν τα παιδιά και τα αδέλφια της Ελένης; Πώς μεγάλωσαν, ποιους παντρεύτηκαν, πού διέπρεψαν;

Το μυθιστόρημα αποτελεί ένα χρονικό των σημαντικότερων ανθρώπων της κεντρικής Ευρώπης, με πολλά πρόσωπα και ονόματα, η συγγραφέας όμως καταφέρνει να κρατήσει το ενδιαφέρον αμείωτο με μικρά κεφάλαια και καταγράφοντας τις εξελίξεις μέσα από σύντομα περιστατικά και όχι με κουραστικές λεπτομέρειες ή αυστηρή αλληλουχία γεγονότων. Πλούτος και ευμάρεια, προξενιά και γάμοι, αγάπη και μίσος, ζήλια και ευτυχία εναλλάσσονται με γοργούς ρυθμούς αντικατοπτρίζοντας με προσοχή και εμβριθή μελέτη την αριστοκρατία της εποχής και του τόπου. Δεν κουράζουν τα πολλά ονόματα, δε χανόμαστε στη ροή της αφήγησης με τόσους απογόνους και επιγόνους, αφού ο καθένας τους ακολουθεί τον δικό του δρόμο και τους γνωρίζουμε με σύντομες αναφορές, οπότε η ανάγνωση κυλάει σα νεράκι. Η χαρά πάει μαζί με τη λύπη, οι θάνατοι βαραίνουν το κλίμα, σύντομα όμως μια γιορτή, ένα δείπνο, μια ιπποδρομία ξαναφέρνουν χαρά και λαμπρότητα, ακριβώς όπως γίνεται και με τη ζωή, η οποία προχωράει ανενδοίαστη παρακάτω.

Η αυτοκράτειρα Σίσσυ και ο Φραγκίσκος Ιωσήφ Α΄, ο εθνικός ευεργέτης Σίμων Σίνας που πέθανε ξαφνικά στα 66 του χρόνια, η φωτιά στο Ringtheater το 1881 με τους 384 νεκρούς, μα κυρίως τα γεγονότα που θα οδηγήσουν στη γνωριμία της Μαρίας Βετσέρα, κόρης της Ελένης, με τον παντρεμένο Ροδόλφο των Αψβούργων, και στη συνέχεια στον θάνατό τους στο κυνηγετικό περίπτερο του Μάγερλινγκ το 1889 είναι γεγονότα που κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον. Η συγγραφέας κατάφερε να δημιουργήσει ολοκληρωμένη την προσωπικότητα της Ελένης Βετσέρα, την έδειξε υποταγμένη κόρη, ουδέτερη και κουρασμένη σύζυγο, αυστηρή μητέρα, άψογη οικοδέσποινα. Κι όσο πλησιάζουμε προς το τραγικό τέλος που θα καταστρέψει τη ζωή της για πάντα, τόσο μεγαλώνει η αγωνία για τις εξελίξεις που θα ενισχύσουν την απόφαση των δύο νέων και η συμπάθεια προς το πρόσωπο της Ελένης. Με μεγάλη προσοχή καταγράφονται οι αρχικές φήμες για τη σχέση τους που σύντομα θα πάρουν φωτιά, ο φόβος της Ελένης Βετσέρα για το σκάνδαλο που θα ξεσπάσει με αντίστοιχο κόστος στην υψηλή τους θέση, οι λόγοι που επέβαλε την ιδέα της αυτοκτονίας ο Ροδόλφος στη Μαρία, οι για καιρό χαμένες επιστολές τους, οι κατηγορίες που κηλίδωναν το όνομα της Μαρίας γύρω από την τραγική αλήθεια του θανάτου τους και πολλά άλλα.

Το μυθιστόρημα ξεκινάει τη δεκαετία του 1920, όπου ο Άρτουρ Σνίτσλερ παρατηρεί τακτικά μια πένθιμη ποδηλάτισσα να περνάει από το παράθυρό του και να σταματάει πάντα μπροστά στο σημείο όπου δέσποζε κάποτε η καγκελόπορτα των κήπων του Παλαί Βετσέρα πριν συνεχίσει για τους κήπους του Πράτερ. Έτσι μαθαίνουμε τι απέγινε η Ελένη μετά από όλα αυτά τα γεγονότα και ταυτόχρονα το ενδιαφέρον κεντρίζει ο αντισημιτισμός που διογκώνεται τον τελευταίο καιρό, με το ανθρωποκυνηγητό κατά των Εβραίων να κορυφώνεται, θυμίζοντας στην Ελένη το αντίστοιχο των Τούρκων κατά των Ρωμιών. Είμαστε πλέον σε μια εποχή όπου έχουν καταρρεύσει τρεις αυτοκρατορίες (οθωμανική, ρωσική, αυστροουγρική) και ο κόσμος δεν ξέρει πλέον πού βαδίζει! Έτσι ξεδιπλώνονται παράλληλα από τη μια τα βασικά γεγονότα που αποτυπώνουν την τρυφηλή ζωή της Βετσέρα και τα σκληρά γεγονότα που οδήγησαν στον θάνατο της κόρης της, Μαρίας και από την άλλη οι αλλαγές στη μεταγενέστερη αυστριακή κοινωνία και στην ψυχολογία των ηρώων. «Η ποδηλάτισσα του Πράτερ» είναι ένα δυνατό κείμενο που μυρίζει λεβάντα και αγιόκλημα αλλά με λίγη προσοχή μπορεί να μυρίσει κανείς το καμένο στις άκρες των σελίδων του.

Βιβλίο Η Αδελφότητα της Ασημένιας Σκόνης
Συγγραφέας Παντελής Περιβολάρης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Περιπέτεια
Εκδότης Ωκεανός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Παντελής Περιβολάρης στο πρώτο του μυθιστόρημα μπαίνει στα βαθιά νερά του αντισημιτισμού και αναμιγνύει με σωστό τρόπο αληθινά πρόσωπα, οργανώσεις και καταστάσεις με την αστείρευτη φαντασία του, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένα κείμενο γεμάτο ανατροπές, διαρκές ανθρωποκυνηγητό και πολλά πραγματολογικά στοιχεία. Ο Παύλος Δημητρίου, αθλητικογράφος σε μεγάλη εφημερίδα, ειδοποιείται για τη δολοφονία του Κοέν και σπεύδει να την καλύψει ειδησεογραφικά, χωρίς να γνωρίζει πως αυτό θα είναι το βήμα που θα αλλάξει για πάντα τη ζωή του. Υπεύθυνη θα είναι η Βασιλική Βουνάτσου, επικεφαλής της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών, που έρχεται να συνδράμει με τις εξειδικευμένες γνώσεις της στην περισυλλογή και την αξιοποίηση των πειστηρίων, ποιος όμως είναι ο πραγματικός της ρόλος στην υπόθεση και γιατί προσφέρει μια άτυπη συνεργασία στον Δημητρίου, που μπήκε ξαφνικά στο μάτι του κυκλώνα και ίσως κάποιοι τον βλέπουν ως αποδιοπομπαίο τράγο; Ο αστυνομικός διευθυντής του Πύργου Ηλείας Κώστας Βεργόπουλος, που είχε μια καλή σχέση με τον Δημητρίου, διαπιστώνει πως η υπόθεση παίρνει ανησυχητικές διαστάσεις, με την Αμερικανική Πρεσβεία, τις μυστικές υπηρεσίες του Ισραήλ και όχι μόνο, με ακροδεξιές οργανώσεις και άλλα πρόσωπα να πιέζουν για τη λύση της υπόθεσης ή να κάνουν τα πάντα για να μείνουν τα μυστικά κρυμμένα στο σκοτάδι.

Από τη μια λοιπόν έχουμε έναν αγώνα δρόμου με τον Δημητρίου και τη Βουνάτσου που μπαίνουν στο μάτι του κυκλώνα να προσπαθούν να μείνουν ζωντανοί και να βρουν την άκρη σ’ ένα μυστήριο που πυκνώνει ολοένα και περισσότερο, με τα ίχνη που οδηγούν στην πολύτιμη Κιβωτό της Διαθήκης να τους φέρνουν πιο κοντά ή να τους απομακρύνουν, σε μια διαδρομή γεμάτη εχθρούς και ανέλπιστους συμμάχους. Ταυτόχρονα όμως αποφασισμένοι εγκληματίες, όπως ο Κλάους Μπρίχνεν που ακολουθεί τις εντολές του Δόκτορα Εσσή, το ηγετικό στέλεχος της Compat 18 Hellas Γιώργος Σιδηρόπουλος, ο θεωρητικός του εθνικοσοσιαλισμού Μάριος Δημητρόπουλος που συνδέεται με την οργάνωση του Σιδηρόπουλου και άλλοι τους παρακολουθούν στενά και προσπαθούν να τους βγάλουν από τη μέση. Η κεντρική ιδέα του βιβλίου λοιπόν αντικατοπτρίζει τις ανησυχητικές διαστάσεις του ακροδεξιού ρεύματος που όντως βιώνουμε στην εποχή μας και ο συγγραφέας καταφέρνει να στήσει ρεαλιστικά ένα αρραγές δίκτυο που περιλαμβάνει το μεγαλύτερο ακροδεξιό κόμμα της Γερμανίας AFD,  την τρομοκρατική οργάνωση NSU που αποκαλύφθηκε το 2011 οδηγώντας τους Ούβε Μούντλος και Ούβε Μπένχαρτ σε μαρτυρικό, κατά τους θιασώτες της, θάνατο και άλλες ενώσεις ή φορείς που αποσκοπούν, με αφορμή την αναζήτηση του θησαυρού των Εβραίων, να κυριαρχήσουν ξανά στην Ιστορία και να ολοκληρώσουν ό,τι άφησαν στη μέση οι Γερμανοί με το Ολοκαύτωμα.

Οι αποκαλύψεις είναι απανωτές, η δράση σε αρκετά σημεία καταιγιστική και οι πληροφορίες έρχονται σωρηδόν είτε σε μορφή υποσημειώσεων είτε με, αρκετά παραπάνω από το επιτρεπτό σε έκταση και συχνότητα, παρεκβολές στη ροή της ανάγνωσης. Το μυθιστόρημα με βοήθησε να μάθω πολλά πράγματα: για την Κιβωτό της Διαθήκης, τι περιέχει και ποια είναι η σημασία της, πώς βρέθηκαν οι Εβραίοι της Αιθιοπίας στην Ελλάδα, γιατί μας ενδιαφέρει η ιστορία του Νώε Γιουσουρούμ που έδωσε το όνομά του στην ομώνυμη πλατεία, ποιος ήταν ο ρόλος του Μοδιάνο στην εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης, ακόμη και για το ριφιφί του 1992 στην Τράπεζα Εργασίας που παραμένει ανεξιχνίαστο ως σήμερα! Αυτός όμως είναι και ο λόγος που εν συνόλω το μυθιστόρημα ίσως δείχνει αδύναμο και σε κάποια σημεία πιο αργό. Πληθώρα πληροφοριών και επεξηγήσεων, είτε σύντομα σε υποσημειώσεις είτε πιο εκτεταμένα εν τη ρύμη του λόγου στο κυρίως κείμενο, αρκετές παρεκβολές (όπως για παράδειγμα η εκτεταμένη αναφορά στην 11^η Σεπτεμβρίου την περίοδο που βρισκόταν στην Αμερική ο Παύλος Δημητρίου, μόνο και μόνο για να δείξει πως δε φοβάται, καθώς και στοιχεία από το παρελθόν κάποιων προσώπων που δεν επηρεάζουν τις εξελίξεις ούτε συμβάλλουν σε κάποια απόφαση ή πλευρά του χαρακτήρα των ηρώων στο σήμερα) και λεπτομέρειες που ίσως φανούν χρήσιμες σε κάποιους αναγνώστες αλλά δεν ενσωματώνονται στη ροή του κειμένου (όπως για παράδειγμα, η παράθεση των αστυνομικών διατάξεων ή η εκτεταμένη εξιστόρηση για τους Ναΐτες ιππότες κ. π. ά.), θυμίζοντας έτσι ξένο σώμα. «Η Αδελφότητα της Ασημένιας Σκόνης» είναι μια αξιόλογη πρώτη προσπάθεια του συγγραφέα για γνήσιο ελληνικό θρίλερ-περιπέτεια, με άφθονες πληροφορίες γύρω από την ακροδεξιά, τον νεοναζισμό και τον φυλετικό ρατσισμό της εποχής μας και με μια ενδιαφέρουσα πλοκή γεμάτη ανατροπές και εκπλήξεις.

Βιβλίο Το Σταυροδρόμι των Ρωμιών της Πόλης 
Συγγραφέας Ελένη Κεκροπούλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα είναι ένας πραγματικός συγγραφικός άθλος γιατί παραθέτει όλα όσα έγιναν από το 1832 έως το 1899 σε όλες τις σημαντικές ελληνικές κοινότητες της Κωνσταντινούπολης και του εξωτερικού αλλά με τέτοιο τρόπο που δε με κούρασε στιγμή. Χιλιάδες ονόματα, χιλιάδες κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις, χιλιάδες «κόλπα» και ευκαιρίες, ποικίλες κι ενδιαφέρουσες προσωπικότητες, ιστορικά πρόσωπα ανάμικτα με μυθιστορηματικά παρουσιάζονται σε 683 πυκνογραμμένες σελίδες με τέτοιο τρόπο που ήθελα να διαβάσω λίγο ακόμη κάθε φορά που έπρεπε να σταματήσω προσωρινά. Χωρίς να έχουμε διεισδυτικά ψυχογραφήματα, χωρίς να χρειάζεται να κρατάω σημειώσεις αφού τα πρόσωπα που παρελαύνουν προχωρούν την ιστορία παρακάτω χάρη στις επαγγελματικές και κοινωνικές κυρίως ενέργειες κι όχι τόσο στις προσωπικές, ξετυλίγονται περιστατικά και καταστάσεις που αντικατοπτρίζουν ακριβώς τις βάσεις του εμπορίου, της οικονομίας και της ναυτιλίας που συναντάμε ακόμη και σήμερα, σε πιο εξελιγμένη βέβαια μορφή. Ένα πικάντικο κουτσομπολιό εδώ, μια επιστολή πιο κει, κινηματογραφικοί και στακάτοι διάλογοι παραπέρα, με ιδιωματισμούς στο λεξιλόγιο που χαρίζουν αυθεντικότητα, μετρημένα καλολογικά στοιχεία, επιλεγμένες σκηνές δράσης, όλα αυτά βοηθάνε την πλοκή να προχωρήσει και μας δείχνουν την ακμή του εμπορίου, την ώθηση που χάρισε στη ναυτιλία η ατμοπλοΐα, το ξεκίνημα των χρηματιστηρίων, τις οικονομικές συναναστροφές με τα επιτόκια, τις εγγυητικές ρήτρες, τα κεφάλαια, τα δάνεια κλπ., τη μεταπήδηση από τη μια ευκαιρία στην άλλη (εμπόριο σιτηρών που ξεπέφτει με τον Κριμαϊκό πόλεμο, παρείσφρηση των ξένων δυνάμεων στην οικονομική ροή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας οπότε ο ελληνικός εμπορικός κόσμος στρέφεται είτε στον λευκό χρυσό της Αιγύπτου -το βαμβάκι- ή στο Σίτι του Λονδίνου κι αρχίζει να δημιουργεί ένα σημαντικό παγκόσμιο κέντρο οικονομίας) και πάρα πολλά άλλα. Άλλωστε οι ευκαιρίες έβριθαν, «αρκεί να ήσουν έτοιμος να ριχτείς στη φωτιά»!

Είμαστε σ’ έναν κόσμο και σε μια εποχή φερεγγυότητας, «μπέσας», όπου ο λόγος είναι συμβόλαιο και στήνονται δίκτυα αξιόλογων, έμπιστων και έξυπνων συνεργατών αφού δεν υπάρχουν τηλέφωνα ή άλλοι τρόποι άμεσης και γρήγορης πληροφόρησης. Άλλωστε, όλα ξεκίνησαν από την καταστροφή της Χίου το 1822, όσο παράδοξο κι αν ακούγεται αυτό, μιας και οι άνθρωποι που δραπέτευσαν από τη σφαγή και τον όλεθρο κατάφεραν να ορθοποδήσουν, να στήσουν επιχειρήσεις και περιουσίες και να δημιουργήσουν έναν σχετικά κλειστό κύκλο Χιωτών όπου στηρίζει και βοηθάει ο ένας τον άλλον μα κι είναι ανοιχτοί σε νέους αξιόλογους και φερέγγυους συνεργάτες. Αυτοί οι άοκνοι και ακάματοι άνθρωποι δεν είχαν μόνο σημαντική εμπορική δραστηριότητα αλλά και δικά τους ιστιοφόρα πλοία για τη μεταφορά των αγαθών στις αγορές Ανατολής και Δύσης, κάτι που περιόριζε αρκετά το κόστος και το ρίσκο. Τα κεφάλαια και τα ονόματα στήνονται με μεγάλο κόπο και σκληρή δουλειά, όλες οι εργασίες γίνονται χάρη σε μια αδιάσπαστη αλυσίδα πολύτιμων κρίκων, που ο καθένας οφείλει να έχει μάτια και αυτιά ανοιχτά εν όψει ευκαιριών και καταστροφών και να μην παρασύρεται από απάτες ή φήμες. Και οι γυναίκες; Αχ, οι γυναίκες, υποταγμένες στις κουβέντες μεταξύ αντρών, αντικείμενα αγοραπωλησίας, με τις προίκες να αλλάζουν χέρια για επενδύσεις ή για χάσιμο (ανάλογα τις ικανότητες του γαμπρού), χωρίς περιθώρια άλλης γνώμης πλην αυτής του πατέρα, του αδελφού, του θείου. «Ο γάμος άλλωστε δεν ήταν υπόθεση έρωτα αλλά καλής καταγωγής, κοινωνικής κατάστασης και εμπορικής συναλλαγής, όπερ μεταφραζόταν σε καλή προίκα» (σελ. 45). Βέβαια, αν μείνουν νωρίς χήρες παίρνουν την εκδίκησή τους και ζουν ζωή χαρισάμενη, έχοντας πλέον το προνόμιο να διαλέξουν αυτές τον επόμενο σύζυγο ή εραστή. Προς Θεού, όλα αυτά δεν καταγράφονται ελαφρά τη καρδία γιατί είναι ολοφάνερο πόσο πολύ συμπονά η Ελένη Κεκροπούλου αυτήν την έλλειψη επιλογών, φωτίζοντας σποραδικά αρκετές περιπτώσεις τέτοιων γυναικών, ποιες σήκωσαν κεφάλι, ποιες εκδικήθηκαν, ποιες υπέκυψαν κλπ. και με τι συνέπειες.

Σε ποιον να πρωτοαναφερθώ και ποιον ν’ αφήσω απ’ έξω; Ο Ηπειρώτης έμπορος Δημήτριος Ζαφειρόπουλος απέκτησε περιουσία με τα σιτηρά και τα μεταξωτά κι έγινε τσελεμπής (εξέχων) και δεν έχανε ευκαιρία να διατυμπανίζει: «Όπου τα γρόσια κι η πατρίς»! Ο Γεώργιος Ζαρίφης, μορφωμένος κι από σημαντική οικογένεια, πρωτότοκος επτά παιδιών, γραμματεύς στην Ελλάδα επί Καποδίστρια, μετά τη δολοφονία του οποίου, απογοητευμένος για τα μαύρα χρόνια που έρχονταν για την πατρίδα του, επέστρεψε στην Πόλη για μια νέα αρχή. (αναλυτικά εδώ). Ο Αλέξανδρος Κωνσταντίνος Ιωνίδης (1810-1890), σύζυγος της Ευτέρπης, αδελφής του Κωνσταντίνου Σγούτα, γιος μεγαλέμπορου υφασμάτων στο Μάντσεστερ, ασχολείται με τις τράπεζες, έχοντας συνεργαστεί από τους πρώτους με τη νεοϊδρυθείσα τράπεζα του ζάπλουτου Νέιθαν Ρότσιλντ, ιδιοκτήτη του μεγαλύτερου εργοστασίου κλωστοϋφαντουργίας. Ο Αβραάμ Σαλομόν Καμόντο, ένας από τους σημαντικότερους τραπεζίτες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που ακόμη μνημονεύεται στην Κωνσταντινούπολη, οι Εμμανουήλ και Θεόδωρος Μπαλτατζής, ο Τομαζής (Θωμάς) Ράλλης, ο πρώτος των πρώτων στο εμπόριο της Πόλης, ο Στράτφορντ Κάνινγκ, ξάδελφος του φιλέλληνα Τζωρτζ, «μια αλαζονική επιβλητική φιγούρα» και πολλοί άλλοι. Ζουν παράλληλα πλούσιοι και φτωχοί, μαικήνες και μεροκαματιάρηδες, όλοι τους αγωνίζονται σε αυτήν την καλειδοσκοπική πόλη: «Ο παραβατικός υπόκοσμος -κλέφτες, ληστές, φονιάδες, παραχαράκτες- κρυμμένος σε λαβυρινθώδεις γειτονιές… δρούσε παράλληλα με τον διαβιωτικό αγώνα των πολλών κοινωνικών διαστρωματώσεων της Πόλης» (σελ. 190).

Γύρω απ’ όλο αυτό το μελίσσι ίπταται, περιφέρεται και αρπάζει ευκαιρίες ο Ανδρίκος Τσιγγρός (ο μετέπειτα Ανδρέας Συγγρός, 1830-1899) που φτάνει το 1845 στην Κωνσταντινούπολη για να δουλέψει, χάρη στον αδελφό του, Γεώργιο, που εργάζεται στο γραφείο του Ζωρζή Απαλύρα, στο πλάι του εμπόρου Νικολάου Δαμιανού. Μέσω των γονιών του Αντρίκου, του Δομένικου και της Νικολέτας, βιώνουμε τα γεγονότα της σφαγής στη Χίο το 1822, τις μετακομίσεις τους σε Τήνο, Κωνσταντινούπολη, Άνδρο και Σύρο κ. π. ά. Πρόκειται για μια πανέξυπνη προσωπικότητα και ταυτόχρονα για έναν γοητευτικό άντρα, λάτρη του ποδόγυρου μεν, εχθρού του «υμεναίου» δε! Παρατίθενται όλες οι οικονομικές, κοινωνικές και διπλωματικές του κινήσεις, πώς ανέβηκε σε υψηλά κλιμάκια, πώς, πότε και γιατί απέτυχε σε κάποια σχέδια, πώς κατάφερε να ξαναφτιάξει την περιουσία από το μηδέν, πώς διέβλεπε τις αλλαγές σε οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο, πώς διέπρεψε στο εμπόριο και χρησιμοποίησε την περιουσία του για να στραφεί στον τραπεζικό και στον χρηματιστηριακό κλάδο, φτάνοντας να δανείζει στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, πώς τελικά επέλεξε την Αθήνα για τα τελευταία του χρόνια και πώς μπλέχτηκε με το σκάνδαλο των σκωριών, πώς ίδρυσε την πρώτη ιδιωτική τράπεζα μετά από αγώνα δρόμου κατά του Ευάγγελου Μπαλτατζή, πώς ανεβοκατέβαζε κυβερνήσεις κ. ά.

Εδώ είναι και το αδύναμο σημείο του μυθιστορήματος, μιας και από τη στιγμή που ο Συγγρός επεκτάθηκε στα χρηματοπιστωτικά, η συγγραφέας, στην προσπάθειά της να δείξει το πλαίσιο στο οποίο κινούνταν αυτός ο άντρας, παρασύρθηκε αναφέροντας χιλιάδες λεπτομέρειες από τις συναλλαγματικές, τα δάνεια, τα επιτόκια, τα λογιστικά που μου γέννησαν θαυμασμό για το βάθος της μελέτης και ταυτόχρονα για τον τρόπο που αποδόθηκαν στο μυθιστόρημα, έφτασα όμως σε σημείο κόπωσης. Η Ελένη Κεκροπούλου πάντως, παρ’ όλο που θαυμάζει την επιτηδειότητά του και παρακολουθεί στενά τις θαυματουργές του δραστηριότητες, αφού ήταν άνθρωπος που αναγνώριζε τις ευκαιρίες, αφήνει και διακριτικές λοιδωρίες να υπεισέλθουν για να συμπληρώσουν την εικόνα του εθνικού αυτού ευεργέτη: «…μεθυσμένος από τον πυρετό της σίγουρης κερδοσκοπίας, θαμών των διαδρόμων των διαφόρων ξένων πρεσβειών αλλά κυρίως της γαλλικής και της αγγλικής και πάντα protégé της ολλανδικής» (σελ. 261) και κυρίως «Το φαίνεσθαι επισκίαζε ολότελα το είναι» (σελ. 554). Γύρω από αυτόν τον λαμπερό λοιπόν φάρο δρουν, κινούνται, υπολογίζουν, μετρούν, δημιουργούν και όλοι οι υπόλοιποι.

Στις σελίδες του μυθιστορήματος ζωντανεύει το Σταυροδρόμι ή Πέραν με τα τοπόσημά του, τους δρόμους του, τα μαγαζιά του, καταγράφεται τεκμηριωμένα η παρουσία του Ελληνισμού της Πόλης, δηλαδή πού και πώς εργάζονταν, πού διασκέδαζαν (λέσχες, ζαχαροπλαστεία, εστιατόρια, θέατρα), πού συναντιούνταν, πώς επικοινωνούσαν, τι δραστηριότητες ανέπτυσσαν οι ξένες πρεσβείες και πόσο κομβική ήταν η παρουσία τους για όλα αυτά τα δούναι και λαβείν, τι μυστικές συμφωνίες και ανταγωνισμοί υλοποιούνταν σε μια κοσμοπολίτικη περιοχή γεμάτη σημαντικούς ανθρώπους, Φραγκολεβαντίνους και Ρωμιούς. Ξεδιπλώνονται και καταγράφονται τα αίτια και τα αιτιατά της οικονομικής ανόδου του ελληνικού στοιχείου, οι λόγοι τυχόν εκπεσμού και πτώχευσης, οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία του 19^ου αιώνα με το τανζιμάτ του 1839 (Αυτοκρατορικό Διάταγμα του Γκιουλχανέ) από τον νέο σουλτάνο Αμπντούλ Μετζίτ να καλεί επιτέλους τις χώρες της Δύσης να επενδύσουν κεφάλαια στη διψασμένη και πλούσια αγορά της Εγγύς Ανατολής, μιας και η οθωμανική διοίκηση ξοδεύει περισσότερα από αυτά που εισπράττει από τους φόρους κι αυτά μόνο στην αρχή! Ακόμη κι ο πόλεμος της Κριμαίας (1853-1856) υπήρξε πηγή πλουτισμού και μεγάλη ευκαιρία για τον οποιονδήποτε κατάφερνε να εφοδιάσει με κάτι τον γαλλικό και τον αγγλικό στρατό: «Και τι δεν κατανάλωναν!» Η συγγραφέας έχει μείνει άφωνη: «Γενική ασωτία και ανέμελη ευωχία εν μέσω πολέμου» (σελ. 263)! Γέμισε ο τόπος οψίπλουτους και αλαζόνες επιδειξίες αλλά και άνοιξε ο δρόμος για χρηματοδοτήσεις και δάνεια από Αγγλία και Γαλλία, οπότε οι ξένοι άρχισαν να εισχωρούν στα οικονομικά της Αυτοκρατορίας και να τρώνε από το παχυλό κομμάτι που ανήκε επί πολλές δεκαετίες στους Ρωμιούς! Πώς το χάνι του Γαλατά όπου πωλούνταν χαβιάρι εξελίχθηκε σε κέντρο χρηματιστικών και τραπεζικών γραφείων κι από κει σε Χρηματιστήριο; Πώς αναπτύχθηκαν, πού διοχετεύθηκαν, πώς εμπλουτίστηκαν, πώς αυξήθηκαν και τελικά πώς εξανεμίστηκαν οι μεγάλες ελληνικές περιουσίες κατά την ακμή του ελληνισμού της Πόλης ως τα τέλη του 20ού αιώνα; Τι άλλαξε στο εμπόριο με τα ατμόπλοια που αντικατέστησαν τα ιστιοφόρα και με τον σιδηρόδρομο; Πώς άρχισε σταδιακά η Κωνσταντινούπολη να παύει να είναι το κέντρο του εμπορίου και πώς επηρέασε αυτό τις περιουσίες και την εμπορική δραστηριότητα των Ρωμιών;

«Το Σταυροδρόμι των Ρωμιών της Πόλης» της Ελένης Κεκροπούλου είναι ένα μυθιστόρημα στο οποίο ξεδιπλώνονται ο πλούτος και η ευμάρεια ανθρώπων έξυπνων και με ένστικτο καθώς και οι βάσεις της αριστοκρατίας και της ναυτιλίας που αναπτύχθηκαν στην Αθήνα ειδικότερα και στην Ελλάδα γενικότερα τον 20ό αιώνα. Είναι το χρονικό του ελληνικού πνεύματος που θριάμβευσε (ναι, εκμεταλλευόμενο ευκαιρίες και κατά καιρούς πατώντας επί πτωμάτων αλλά έτσι είναι οι επιχειρήσεις) και μεγαλούργησε, αφήνοντας όμως και σημαντική παρακαταθήκη μέσω δωρεών και ευεργετημάτων στον ελληνισμό. Χιλιάδες πληροφορίες, χιλιάδες πρόσωπα, χιλιάδες κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές αλλαγές που δίνονται μέσα από μικρές μα ολοζώντανες και ρεαλιστικές σκηνές συγκροτούν ένα κείμενο που με διαφώτισε σε πολλά σημεία για το παρελθόν της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας. Το τέλος είναι κάπως αόριστο βέβαια, μιας και δείχνει πως αυτός ο πακτωλός ενεργειών δε φαίνεται να σταματάει πουθενά κι έτσι δεν έχουμε κάποια ολοκλήρωση, κάποιον κύκλο που να ολοκληρώνει την πλοκή (εκτός κι αν η συγγραφέας έχει στο μυαλό της να συνεχίσει με νέο μυθιστόρημα). Το βιβλίο είναι ένα καλογραμμένο, τεκμηριωμένο και άκρως ενδιαφέρον χρονογράφημα του ελληνισμού του 19^ου αιώνα που διέπρεψε στις ελληνικές παροικίες του τότε γνωστού κόσμου, μια ελληνικά γραμμένη «Μπελγκρέιβια» και το συνιστώ ανεπιφύλακτα.

Βιβλίο Πίσω απ’ τη βιτρίνα 
Συγγραφέας Λένα Τερκεσίδου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στις 22 Ιουλίου 1974 οι Τούρκοι εισβάλλουν στην Κύπρο και δίνεται απόρρητη εντολή να σταλεί ελληνική στρατιωτική δύναμη στη Λευκωσία. Μια σειρά από λάθη όμως θα στοιχίσουν ακριβά σε ανθρώπινες ζωές, με αποτέλεσμα ο Θανάσης Ζαφειρίου να είναι ο μόνος επιζών από την πτώση του αεροσκάφους Noratlas που καταρρίφθηκε κατά τη διάρκεια της εισβολής λίγο πριν προσγειωθεί στη Λευκωσία. Κάποια αεροπλάνα κατάφεραν να προσγειωθούν, κάποια άλλα καταστράφηκαν. Ο καταδρομέας Ζαφειρίου έπεσε από το φλεγόμενο αεροσκάφος κι έμεινε ανάπηρος, ήταν όμως ο μόνος επιζών από το δικό του αεροπλάνο και δυστυχώς μας αποχαιρέτησε τον Σεπτέμβριο του 2016. Η Λένα Τερκεσίδου τον γνώρισε από κοντά κι εμπνεύστηκε το νέο της μυθιστόρημα. Το βιβλίο μάς εισάγει απευθείας στις συνθήκες αβεβαιότητας που υπήρχαν στο Μάλεμε της Κρήτης από όσους υπηρετούσαν στην Α΄ Μοίρα Καταδρομών μετά το πραξικόπημα της χούντας κατά του Μακάριου στις 15 Ιουλίου 1974. Ο Θεόφιλος Ιωάννου, ο ήρωας που απεικονίζει τον πραγματικό Θανάση Ζαφειρίου, αμέσως μετά συμμετέχει μαζί με τους υπόλοιπους στην άκρως απόρρητη αποστολή μεταφοράς στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας και η συγγραφέας καταγράφει με συναρπαστικό τρόπο τις ετοιμασίες, τους κωδικούς, τις συνθήκες πτήσης, το μοιραίο λάθος, το χάος που επικρατούσε στον στρατό εν όψει του πολέμου με την Τουρκία, παρατηρεί με διεισδυτικότητα τα συναισθήματα παιδιών που υπηρετούσαν την πατρίδα τους κι από τη μια στιγμή στην άλλη, χωρίς σωστό σχεδιασμό και προετοιμασία, τα στέλνανε σε πραγματικές συνθήκες πολέμου! Ο Θεόφιλος ζει σ’ ένα χωριό του Λαγκαδά και δοκίμασε την τύχη του σε διάφορες δουλειές στην Αθήνα και στην Κρήτη πριν καταταγεί στα τέλη του 1973 στα ΛΟΚ και θεωρεί τιμή του αυτές τις υπηρεσίες που προσφέρει στην πατρίδα του.

Παράλληλα γνωρίζουμε τη Δάφνη, την κοπέλα του που συνάντησε ο Θεόφιλος στην Αθήνα και ξεκίνησαν μια τρυφερή και δυνατή σχέση, και τις παρέες της: τη φίλη της, τη Μαρίνα, που έχει μια προβληματική σχέση με τον Μάνθο, τον Φώντα, την πρώτη αγάπη της Δάφνης που πηγαινοέρχεται από την Αγγλία όπου σπουδάζει, την Ντιάνα που επιτέλους ήρθε στην Ελλάδα από την Αμερική τα Χριστούγεννα του 1967 για να γιορτάσει τα γενέθλιά της με τους κοινούς τους φίλους κι αυτές οι ιστορίες αντιδιαστέλλονται με τις σκοτεινές σελίδες των τουρκικών επιχειρήσεων Αττίλας Ι και ΙΙ. Πώς γνωρίστηκε η Δάφνη με τον Θεόφιλο, πόσο δύσκολη είναι η συμβίωση με την τοξική μητέρα της που ξεχώριζε τις δυο της κόρες, με τη Δάφνη να γεύεται όλες τις τιμωρίες, το ξύλο και τη λεκτική κακοποίηση από μεριάς της, ενώ κι ο πατέρας της δεχόταν πυρά από τη γυναίκα του με το παραμικρό. Σκληρές καταστάσεις δηλαδή από τις οποίες η Δάφνη ονειρεύεται να φύγει μακριά είτε ως εργαζόμενη είτε ως παντρεμένη. Παράλληλα, με ενδιαφέρουσες παρένθετες ιστορίες από το οικογενειακό παρελθόν της Δάφνης ταξιδεύουμε στον Πόντο και στη Ρωσία που μάτωνε από τον εμφύλιο του 1919, στα σκοτεινά νερά του Αιγαίου κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής και σε άλλα σημεία που εμπλουτίζουν τη ροή της αφήγησης ενώ οι καβγάδες των γονιών της Δάφνης και η κτητικότητα και η παθητική ζήλεια του Μάνθου απέναντι στη Μαρίνα δίνουν αφορμή στη συγγραφέα να καταγράψει τις δύσκολες ψυχολογικές καταστάσεις όσων βιώνουν τέτοιες σχέσεις, να ζωντανέψει με ενάργεια τα συναισθήματα που δημιουργούνται σε αυτές τις καταστάσεις, να δώσει κάποιες καλυμμένες συμβουλές, να δείξει τις συνέπειες στην ψυχολογία των θυμάτων και πολλά άλλα.

Να όμως που η Δάφνη γνωρίζει τον Κίμωνα στο Λουτράκι κι αρχίζει να μπαίνει σε σκέψεις, κάτι η εξ αποστάσεως σχέση με τον Θεόφιλο, κάτι ο διαφορετικός σε χαρακτήρα και συμπεριφορά Κίμωνας, την αναγκάζουν να βυθιστεί σ’ έναν κυκεώνα σκέψεων και αμφιβολιών. Κι όταν στις ζωές τους μπαίνει η εισβολή στην Κύπρο τα αισθήματα μπαίνουν στην άκρη μέχρι να εντοπιστεί ο Θεόφιλος νεκρός ή ζωντανός. Από κει και πέρα το μυθιστόρημα απογειώνεται με διαρκείς ανατροπές, μοιραίες και ίσως αμετάκλητες αποφάσεις και κυρίως με μια πορεία ζωής που δείχνει δύναμη, ενάργεια, αποφασιστικότητα και αγάπη. Παράλληλα, τα ιστορικά γεγονότα παρατίθενται συνοπτικά κι επιγραμματικά, εμπλουτίζονται με αυθεντικούς τίτλους ειδήσεων και ραδιοφωνικές ομιλίες και στηλιτεύονται τα πάντα, από το φιάσκο της επιστράτευσης στην Ελλάδα, το καλά οργανωμένο τουρκικό σχέδιο που βρήκε πραγματικό χάος και ασυνεννοησία από ελληνικής πλευράς και πέτυχε, ως τον επίσημο ισχυρισμό πως πρόκειται για άσκηση και όχι για εισβολή. Είναι ένα σκληρό και τρυφερό ρομανικό μυθιστόρημα που παντρεύει ιδανικά τη μυθοπλασία με την πραγματικότητα και μου σύστησε ενδιαφέροντες και ολοκληρωμένους χαρακτήρες.

Βιβλίο Το κυκλάμινο της Τριπολιτσάς-Στα χρόνια του Γεωργίου Α΄
Συγγραφέας Γιώτα Κριλή
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η κυρία Κριλή έγραψε τρία βιβλία, αφοσιωμένη σε τρεις περιόδους: στο τρίτο και τελευταίο βιβλίο, που στην Ελλάδα κυκλοφορεί με τον τίτλο «Το κυκλάμινο της Τριπολιτσάς-Στα χρόνια του Γεωργίου Α΄», γνωρίζουμε τους κατοίκους των χωριών της Γούρνας Πελοποννήσου αλλά και της Αθήνας, μιας και κάποιοι χαρακτήρες ταξιδεύουν ως εκεί για να βρουν δουλειά και να ριζώσουν. Σε αυτό το βιβλίο ξετυλίγονται όλα τα πρόσφατα δεινά της ελληνικής ιστορίας: ληστοκρατία, το ζήτημα των εθνικών γαιών, η τεράστια διχόνοια μεταξύ τρικουπικών και δεληγιαννικών, η φούσκα των μετοχών της Λαυρεωτικής, οι απάτες του ευεργέτη Ανδρέα Συγγρού, η σφαγή στο Δήλεσι, τα κλάματα των δημοσίων υπαλλήλων στη σημερινή πλατεία Κλαυθμώνος, ο ατυχής πόλεμος του 1897, το κρητικό ζήτημα, η βασιλεία του Γεωργίου Α΄ και η έντονη ανάμιξη του Παλατιού στις εσωτερικές υποθέσεις, χιλιάδες γεγονότα που με έκαναν να αναρωτηθώ πώς καταφέραμε να εισέλθουμε στον 20ό αιώνα ως ενιαίο κράτος.

Η συγγραφέας έχει βελτιώσει ακόμη περισσότερο τη γραφή της, μιας και κατάφερα επιτέλους να παρακολουθήσω, έστω και με τη βοήθεια κάποιων σημειώσεων, τις περιπέτειες των κεντρικών χαρακτήρων και μέσα από τη ζωή τους να απολαύσω τραγούδια του γάμου και της ταφής, ήθη και έθιμα ξεχασμένα σήμερα ή όχι και τόσο ευρύτατα διαδεδομένα, νοοτροπίες και αντιλήψεις που σπανίζουν πια στις μέρες μας και κάποτε ανασύσταιναν ολόκληρη πολιτεία. Κλάμα και γέλιο ταυτόχρονα, σοφή επιλογή χαρακτήρων μέσω των οποίων ξετυλίγονται τα γεγονότα των τελευταίων χρόνων του 19^ου αιώνα στο ελληνικό κράτος, μια ανάσα πριν απελευθερωθεί η βόρεια Ελλάδα και το Αιγαίο πέλαγος. Ανατροπές στην ιστορία, ατσάλωση των ηρώων και των ηρωίδων του μυθιστορήματος από γεγονότα οικογενειακά, κοινωνικά, ιστορικά, πολιτικά. Και η ιστορία ολοκληρώνεται με την εμφάνιση του Αηδονοχωρίου που γνώρισα στο πρώτο βιβλίο. Ένας κύκλος κλείνει, της συγγραφέως που έκανε το χρέος της κι ενημέρωσε σωστά τους αναγνώστες της, ένας νέος ανοίγει, αυτός της ελληνικής Ιστορίας του 20ού αιώνα.

Σε γενικές γραμμές η τριλογία «Μονοπάτια της ελευθερίας» είναι ένας ύμνος στην ελευθερία, την αντρεία, το πείσμα, την ενότητα και την ατσάλωση του ελληνικού γένους, που παρά τα μύρια όσα προβλήματα αντιμετώπισε και αντιμετωπίζει παραμένει ενιαίο, δυνατό και αδιάσπαστο. Η συγγραφέας, με μελετημένη έρευνα πολλών χρόνων, μεταλαμπαδεύει όλα τα σημαντικά γεγονότα του 19^ου αιώνα που βοήθησαν στη σύσταση και ανάπτυξη ενός κράτους, τα εμπλουτίζει με πλήθος λαογραφικών λεπτομερειών, τα στολίζει  με όμορφους διαλόγους και τα σεργιανάει στη ρούγα της λογοτεχνίας φορώντας τους ό,τι εκλεκτότερο μπόρεσε να βγάλει από μέσα της, ποτισμένη με αγάπη για το ελληνικό στοιχείο. Όλα αυτά τα γράφω ευσυγκίνητος ων γιατί όπως ανέφερα και στην αρχή, η κυρία Κριλή ζει και εργάζεται στην Αυστραλία και τα βιβλία της κυκλοφορούν στα ελληνικά μόνο στη μακρινή αυτήν ήπειρο. Η φροντίδα, η επιμέλεια, η αγάπη, ο σεβασμός που δείχνει στα κείμενά της και την ιστορία που αναπαριστούν είναι ανυπέρβλητα στοιχεία που με συγκίνησαν από την αρχή. Εύχομαι ολόθερμα σύντομα να τα απολαύσουμε και από έναν ελληνικό εκδοτικό οίκο!

Κλείνοντας, θα ήθελα να ευχαριστήσω δημόσια την ίδια τη συγγραφέα για την εμπιστοσύνη που μου έδειξε και μου έστειλε τα βιβλία της από τη μακρινή Αυστραλία λίγο καιρό πριν την εμπιστευτεί ο Ωκεανός για να της πω τη γνώμη μου και να αφιερώσω το κείμενο στη μνήμη του Γιώργου Αθανασιάδη, δικηγόρου στο Σίδνεϋ (    -2019), που υπήρξε ο συνδετικός κρίκος με τη συγγραφέα και δοκίμασα κι εγώ λίγο από αυτό το λυρικό χριστόψωμο.

ΥΓ. Το μυθιστόρημα κυκλοφόρησε το 2013 στην Αυστραλία, με τον τίτλο «Κυκλάμινο».

Βιβλίο Το κυπαρισσόμηλο της Αρκαδίας-Στα χρόνια του Όθωνα
Συγγραφέας Γιώτα Κριλή
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η κυρία Κριλή έγραψε τρία βιβλία, αφοσιωμένη σε τρεις περιόδους: στο δεύτερο βιβλίο, που στην Ελλάδα κυκλοφορεί με τον τίτλο «Το κυπαρισσόμηλο της Αρκαδίας-Στα χρόνια του Όθωνα», γνωρίζουμε τους ανθρώπους του Πεταλοχωρίου της Πελοποννήσου και τα δεινά της Ελλάδας από τον Καποδίστρια ως τη βασιλεία του Όθωνα. Με ένα πολύ συγκινητικό σημείωμα, η συγγραφέας εξηγεί γιατί δε συνεχίζει την ιστορία των πρωταγωνιστών των «Καταβολών»: «Έπειτα από τόσες δοκιμασίες και ταλαιπωρίες που είχαν υποστεί δεν είχα την καρδιά να τους υποβάλλω και σε κείνες που έμελλε να φέρει η μοναρχία».

Στο «Κυπαρισσόμηλο της Αρκαδίας» λοιπόν, η ερευνητική σκαπάνη της συγγραφέως φέρνει στο φως μελανές και λαμπερές σελίδες της νεότερης ελληνικής Ιστορίας: τις προσδοκίες και τις ελπίδες της άφιξης ενός Κυβερνήτη, τα εγωιστικά αίτια που οδήγησαν στη δολοφονία του, τον διχασμό που έφεραν στον κόσμο τα μέτρα που προσπάθησε να πάρει για την ορθοπόδηση του ελληνικού κράτους, ειδικά ως προς το μοίρασμα των γαιών και την αναγνώριση της προσφοράς των αγωνιστών στην Απελευθέρωση (Χριστέ μου, πόσοι εμφύλιοι από στενομυαλιά!), την άφιξη του Όθωνα, το ανερυθρίαστο χέρι που έβαλαν βαθιά οι «προστάτιδες» δυνάμεις Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία στα εσωτερικά ζητήματα της χώρας, η σκληρή Αντιβασιλεία, η απόλυτη μοναρχία του Όθωνα, το ματωμένο Σύνταγμα του 1844, η υπόθεση Πατσίφικο και άλλα.

Η γραφή και το στυλ παραμένουν ίδια, η ακριβοδίκαιη ματιά της Κριλή φωτίζει τα πάντα, αν και το μειονέκτημα της αφήγησης παραμένει: νέοι ήρωες, νέοι χαρακτήρες, νέες ιστορίες, που και πάλι δεν μπόρεσα να τις παρακολουθήσω όσο θα ήθελα. Επαναλαμβάνω όμως ότι αυτό σε τίποτα δεν εμποδίζει την ανάγνωση και την απόλαυση αυτού του λυρικού κειμένου, που είναι γεμάτο Ιστορία, τεκμηριωμένα γεγονότα, ντοκουμέντα και ταυτόχρονα ηθογραφία, ντοπιολαλιά, αυθεντική απεικόνιση των καιρών και των νοοτροπιών. Με μεγάλη μου χαρά διαπιστώνω ότι το ιστορικό υλικό που γιγαντώνεται, η συγγραφέας το χρησιμοποιεί με μαεστρία και όχι εις βάρος της αφήγησης ή δυσκολεύοντας τον αναγνώστη. Οι λέξεις της, οι περιγραφές της, ο χειρισμός της πλοκής είναι άριστα δουλεμένα και ο αναγνώστης ταξιδεύει από την αρχή ως το τέλος του βιβλίου στα δύσκολα, δανεικά χρόνια της εποχής του Όθωνα.

Θα σταθώ ιδιαίτερα στη σκηνή του βιασμού μιας δυναμικής κοπέλας, η οποία αναπτύχθηκε με εξαίρετη γραπτή δεινότητα, μιας και καταγράφονται και η δύναμή της να καταγγείλει το γεγονός και τα πρακτικά της δίκης και η τελική δικαίωσή της. Επίσης, μου ήταν αδύνατον να μη δακρύσω με την κατάπτυστη δίκη του Κολοκοτρώνη και την αντίρρηση των Πολυζωίδη και Τερτσέτη να υπογράψουν την καταδίκη του, επεισόδια γνωστά μεν, δοσμένα απαράμιλλα δε. Το βιβλίο κλείνει με την ελπίδα οι Δυνάμεις σύντομα να αφήσουν την Ελλάδα στην ησυχία της, να κουνήσει μόνη της την κονίστρα της προσωπικής της Ιστορίας.

Κλείνοντας, θα ήθελα να ευχαριστήσω δημόσια την ίδια τη συγγραφέα για την εμπιστοσύνη που μου έδειξε και μου έστειλε τα βιβλία της από τη μακρινή Αυστραλία λίγο καιρό πριν την εμπιστευτεί ο Ωκεανός για να της πω τη γνώμη μου και τον κύριο Γεώργιο Αθανασιάδη, δικηγόρο στο Σίδνεϋ, που υπήρξε ο συνδετικός κρίκος με τη συγγραφέα και δοκίμασα κι εγώ λίγο από αυτό το λυρικό χριστόψωμο. Να είστε καλά!

ΥΓ. Το μυθιστόρημα κυκλοφόρησε το 2013 στην Αυστραλία, με τον τίτλο «Καταβολές».

Βιβλίο Με τη φλόγα στην καρδιά-Καταβολές
Συγγραφέας Γιώτα Κριλή
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η κυρία Κριλή έγραψε τρία βιβλία, αφοσιωμένη σε τρεις περιόδους: στο πρώτο βιβλίο, που στην Ελλάδα κυκλοφορεί με τον τίτλο «Με τη φλόγα στην καρδιά»,  περιγράφονται τα γεγονότα της Επανάστασης του 1821 ως την άφιξη του Ιωάννη Καποδίστρια, στο δεύτερο αναπαριστώνται τα οθωνικά χρόνια και στο τρίτο τα χρόνια της βασιλείας του Γεωργίου Α΄. Άνθρωποι, γεγονότα, τόποι ξετυλίγονται σε αυτήν την αξιομνημόνευτη εποποιία που πρέπει να διαβάσει κάθε Έλληνας.

Το μυθιστόρημα «Με τη φλόγα στην καρδιά» είναι ένα πυκνογραμμένο κείμενο γεμάτο με ιστορικές πληροφορίες, μύθους και παραδόσεις της ελληνικής ψυχής, πιστότητα στην ατμόσφαιρα και τη νοοτροπία της εποχής. Η συγγραφέας διάλεξε να παρακολουθήσει τις ζωές των κατοίκων του Αηδονοχωρίου στην Πελοπόννησο, από όπου και ξεκίνησε η Επανάσταση, να μας φέρει κοντά σε άντρες και γυναίκες που πολέμησαν, μόχθησαν, δραπέτευσαν, απήχθησαν, παλουκώθηκαν, αγωνίστηκαν, απορρίφτηκαν, απογοητεύτηκαν, δυσανασχέτησαν. Η κυρία Κριλή είναι πολύ καλή στο να μπλέκει τη μυθοπλασία με την Ιστορία. Δε δίνει βάρος στα ιστορικά γεγονότα για να αναλυθεί σε εξαντλητικές και κουραστικές λεπτομέρειες, προτιμάει να φτάνει ο απόηχος των γεγονότων στους ταπεινούς και φτωχούς αλλά γενναίους χαρακτήρες της και να συζητάνε τα αίτια και τις συνέπειες με γλώσσα προφορική, καλοδουλεμένη και μεστή.

Ένα μειονέκτημα του βιβλίου είναι το γεγονός ότι δεν πρόλαβα να γνωρίσω καλά τους χαρακτήρες, γιατί ελλείπει η περιγραφή τους (εσωτερική και εξωτερική) ενώ ταυτόχρονα δεν υπάρχει προεργασία για τη σκηνή που θα ακολουθήσει. Χωρίς να είναι μπερδεμένο, το κείμενο μεταπηδά από τη μια περιοχή στην άλλη, από το ένα σπίτι στο άλλο για να ξεδιπλωθούν τα γεγονότα, λες και υπάρχει αγώνας εναντίον του χρόνου, να προλάβουμε δηλαδή να γράψουμε όλα αυτά που θέλουμε πριν τελειώσουν οι σελίδες. Ξεκίνησα να κρατάω σημειώσεις για τις οικογενειακές και φιλικές σχέσεις μεταξύ των πρωταγωνιστών, σύντομα όμως τα παράτησα. Η έλλειψη συνοχής και εμφανών δεσμών δε με έκαναν να βαρεθώ ή να απογοητευτώ, ακριβώς γιατί η δράση που εκτυλίσσεται και όλα τα πλεονεκτήματα του βιβλίου που ανέφερα ανωτέρω ήταν αρκετά για να επικεντρωθώ στην εξέλιξη της υπόθεσης. Άλλωστε, επιλογή της συγγραφέως είναι σε κάθε βιβλίο της τριλογίας να φωτίζονται και διαφορετικοί άνθρωποι από διαφορετικούς τόπους, επομένως δεν υπάρχει συνέχεια των εκάστοτε πρωταγωνιστών στον χρόνο, κάτι που βοηθάει στην εύκολη παρακολούθηση από τον αναγνώστη.

Συγκινήθηκα πάρα πολύ από το πρώτο βιβλίο και λόγω των ανατροπών στις ζωές των κατοίκων του Αηδονοχωρίου αλλά και λόγω των δύσκολων καταστάσεων που ζήσαμε ως κράτος στην εξέγερση της Ελληνικής Επανάστασης. Πολλά περιστατικά είτε δεν τα γνώριζα είτε αγνοούσα τη σημασία τους για τη μετέπειτα πορεία της εθνεγερσίας. Η «αδίστακτη» και αντικειμενική κυρία Κριλή ξεδιπλώνει όλα τα σκοτεινά και φωτεινά γεγονότα της νεότερης πορείας μας στον χρόνο. Φτωχοί και αγράμματοι αγρότες και τεχνίτες δίνουν τη ζωή τους για την ελευθερία της πατρίδας ενώ φρακοφορεμένοι και κοτζαμπάσηδες, τυφλωμένοι από τον εγωισμό τους και τα οφίκια βάζουν εμπόδια στην απελευθέρωση, αρπάζουν «βάσει νόμων», πλουτίζουν χωρίς να έχουν μπαρουτοκαπνιστεί. Σκηνές και επιστολές αυθεντικές, αντλημένες από την πλούσια βιβλιογραφία που παραθέτει η συγγραφέας στο τέλος του βιβλίου, δείχνουν τη στενομυαλιά και το κακό που προξενείται από αυτήν σε δύσκολες και κρίσιμες στιγμές.

Αναρίθμητοι αιματηροί εμφύλιοι τη στιγμή που ο Ιμπραήμ αλωνίζει στην Πελοπόννησο, αγωνιζόμενος να σώσει ό,τι μπορεί από τα χαμένα εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Φιλέλληνες που καταφτάνουν γεμάτοι ιδανικά και ιδεώδη για την επανάσταση πεθαίνουν ή επιστρέφουν στην Ευρώπη απογοητευμένοι, οι Μεγάλες Δυνάμεις, που στην αρχή της Επανάστασης δεν ήθελαν να τα βάλουν με την Οθωμανική Αυτοκρατορία, μετά τις πρώτες επιτυχίες αρχίζουν να εκμεταλλεύονται την κατάσταση, προσφέροντας κι άλλη διχόνοια στο διχοτομημένο κράτος, μύλος! Και στο τέλος που έρχεται ο Καποδίστριας ως σωτήρας, με το που καταργεί τα αποτελέσματα της Γ΄ Εθνοσυνέλευσης αμέσως να τον λοιδορήσουν. Σηκώνω τα χέρια ψηλά με αυτό το ελληνικό έθνος!

Σε γενικές γραμμές το μυθιστόρημα αυτό, καθώς και τα επόμενα της τριλογίας, είναι ένας ύμνος στην ελευθερία, την αντρεία, το πείσμα, την ενότητα και την ατσάλωση του ελληνικού γένους, που παρά τα μύρια όσα προβλήματα αντιμετώπισε και αντιμετωπίζει παραμένει ενιαίο, δυνατό και αδιάσπαστο. Η συγγραφέας, με μελετημένη έρευνα πολλών χρόνων, μεταλαμπαδεύει όλα τα σημαντικά γεγονότα του 19ου αιώνα που βοήθησαν στη σύσταση και ανάπτυξη ενός κράτους, τα εμπλουτίζει με πλήθος λαογραφικών λεπτομερειών, τα στολίζει  με όμορφους διαλόγους και τα σεργιανάει στη ρούγα της λογοτεχνίας φορώντας τους ό,τι εκλεκτότερο μπόρεσε να βγάλει από μέσα της, ποτισμένη με αγάπη για το ελληνικό στοιχείο.

Κλείνοντας, θα ήθελα να ευχαριστήσω δημόσια την ίδια τη συγγραφέα για την εμπιστοσύνη που μου έδειξε και μου έστειλε τα βιβλία της από τη μακρινή Αυστραλία λίγο καιρό πριν την εμπιστευτεί ο Ωκεανός για να της πω τη γνώμη μου και να αφιερώσω το κείμενο στη μνήμη του Γιώργου Αθανασιάδη, δικηγόρου στο Σίδνεϋ (    -2019), που υπήρξε ο συνδετικός κρίκος με τη συγγραφέα και δοκίμασα κι εγώ λίγο από αυτό το λυρικό χριστόψωμο.

ΥΓ. Το μυθιστόρημα κυκλοφόρησε το 2013 στην Αυστραλία, με τον τίτλο «Καταβολές».

Βιβλίο Τραπεζούντα, το διαμάντι της Ανατολής
Συγγραφέας Θοδωρής Δεύτος
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Πινίτσα και ο Τριαντάφυλλος, μέλη της κάποτε περίφημης και πλούσιας οικογένειας του εμπόρου Λάμπου Κυριακίδη, επιστρέφουν στην Τραπεζούντα χρόνια ολόκληρα μετά τον ξεριζωμό τους, έχοντας στόχο να δουν τι απέγινε ο γιος που είχε χαρίσει η Πινίτσα στον έμπιστο υπάλληλό τους, Χασάν, κατά τον χαλασμό που τους ξεπάστρεψε, μόνο και μόνο για να αντικρίσουν μια αλλαγμένη πόλη, μια πόλη ξένη, χωρίς αναμνήσεις, Ιστορία, ταυτότητα. Με χαρά διαπιστώνουν πως το σπίτι τους κατοικείται κι έμεινε σχεδόν ίδιο ενώ οι τωρινοί ιδιοκτήτες του τους καλωσορίζουν και τους φιλοξενούν, έκπληκτοι κι αυτοί από την αναπάντεχη επίσκεψη.

Αυτή είναι η αρχή του μυθιστορήματος που ξεδιπλώνει με άφθονες λεπτομέρειες τις δυσκολίες των ανθρώπων που παράτησαν το βιος τους και αναζήτησαν τη σωτηρία και μια νέα αρχή σε άλλο τόπο. Από την αρχή σχεδόν κατάλαβα τι απέγινε το χαμένο παιδί της Πινίτσας, δεν πρόλαβα όμως να δυσαρεστηθώ που ήταν τόσο φανερό γιατί ο συγγραφέας έδειξε πως δεν είχε αυτό στο μυαλό του ως κύριο θεματικό άξονα. Η λύση του μυστηρίου δίνεται μετά από κάποια κεφάλαια κι αφού στο μεταξύ έχουν αντιπαρατεθεί επιτυχώς το παρελθόν και το παρόν, μόνο και μόνο για να επικεντρωθούμε στο παρόν και στις ετοιμασίες ενός σημαντικού γάμου. Με αφορμή αυτό το περιστατικό ξεδιπλώνονται όλα τα πολιτιστικά και λαογραφικά έθιμα αυτών των ανθρώπων (τραγούδια, χοροί, έθιμα), κάτι που δείχνει το εύρος και το βάθος της μελέτης που υλοποίησε ο κύριος Δεύτος πριν προβεί στη συγγραφή του μυθιστορήματος.

Ο κύριος Δεύτος κάνει ένα συγκινητικό οδοιπορικό πότε στο σήμερα και πότε στο χτες, καταγράφοντας τις χαρούμενες κι ευτυχισμένες στιγμές μιας ελληνικής οικογένειας, την ανάπτυξη του πολιτισμού σε αντιδιαστολή με τις μαύρες μέρες των αμελέ ταμπουρού και της κατάληψης του Πόντου από τους Τούρκους όταν υποχώρησαν οι Ρώσοι στον πόλεμο και αποσύρθηκαν από πολλά εδάφη τους (το 1916 η Ρωσία μπήκε στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ, το 1917 όμως η μπολσεβικική Ρωσία βγήκε, κάτι που εκμεταλλεύτηκε η Γερμανία, πείθοντάς την για ανακωχή, και σχεδόν αμέσως, χάρη στο εσωτερικό χάος που επικρατούσε, ξεκίνησαν έφοδο σε όλα τα μέτωπα κι η Ρωσία παραδόθηκε άνευ όρων το 1918).

Στενό το στενό περπάτησα μαζί με τους ήρωες σε μια πόλη ξακουστή και ένδοξη, λυπήθηκα με τον αφανισμό του ελληνικού στοιχείου και πόνεσα με την πλήρη αλλοτρίωση του χριστιανικού νεκροταφείου. Ίσως οι επιθετικοί προσδιορισμοί να φανούν αρκετά έντονοι και επιθετικοί ως προς τις χαμένες πατρίδες και η στάση του συγγραφέα να είναι υπέρ το δέον συναισθηματική απέναντι σε όσα βίωσε το ελληνικό στοιχείο τότε, παρ’ όλ’ αυτά η κεντρική ιδέα πως Έλληνες και Τούρκοι δεν έχουν τίποτα να μοιράσουν εμποτίζει τις σελίδες που γυρνούσα. Έτσι γέμιζα με νέες πληροφορίες για τις τύχες των μελών της οικογένειας, που το καθένα τράβηξε το δικό του δρόμο και χάθηκε με τους συγγενείς του και οι συγκινητικές στιγμές που ξεδιπλώνονταν ήταν τόσο όμορφες που αδιαφόρησα για τα τυπογραφικά λάθη του βιβλίου.

Αγαπημένη φιγούρα, η μητέρα όλων, η γιαγιά Θεοφρονία, που ζει τις τελευταίες της μέρες αλλά με μια συγκινητική τροπή των γεγονότων έκλεισε τα μάτια της όταν αντίκρισε ένα ανέλπιστο θαύμα. Ήταν μια αναμενόμενη εξέλιξη και ένα ταιριαστό τέλος, που μου έφερε δάκρυα στα μάτια και με γέμισε ικανοποίηση. Τα περιστατικά των παιδιών της οικογένειας ήταν  πάρα πολλά και εμφανίζονταν σε τακτά χρονικά διαστήματα, με αφορμή μια τελετή, ένα όνομα, ένα έθιμο, μια ερώτηση. Δεν έχουμε δηλαδή τη στερεότυπη αφήγηση «ευμάρεια-καταστροφή-περιπέτειες», αντίθετα, με πολλή προσοχή ο συγγραφέας φωτίζει κάθε φορά και διαφορετικούς ανθρώπους, επικεντρώνοντας στην ιστορία που μας ενδιαφέρει και χωρίς περιττολογίες ή τυχόν εμμονή σε στιγμές και οικογενειακούς δεσμούς που ίσως  δυσχέραιναν την κατανόηση.

Το μυθιστόρημα του κυρίου Δεύτου είναι μια κατάθεση ψυχής και ένα χρονικό για άλλον έναν τραγικό τόπο του μικρασιατικού ελληνισμού. Με ενδελεχή έρευνα γεγονότων και περιστατικών, με ζωντανούς διαλόγους, με συναισθηματική φόρτιση, το βιβλίο καταφέρνει να μεταδώσει στον αναγνώστη αγάπη κι ενδιαφέρον για τις χαμένες πατρίδες εκατομμύριων προσφύγων, να τον γεμίσει τρυφερότητα κι αισιοδοξία και να τον βοηθήσει να νιώσει σα να υλοποίησε ένα προσκύνημα στα άγια εκείνα χώματα.