Βιβλίο  Έγκλημα στον Γαλατά και άλλες μαύρες ιστορίες
Συγγραφέας Χρύσα Σπυροπούλου
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Λέμβος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Από τη συλλογή διηγημάτων της Χρύσας Σπυροπούλου ξεχωρίζω τη «Θανάσιμη παγίδα στη Λέρο», όπου ένας συγγραφέας και η γυναίκα του κάνουν διακοπές στη Λέρο, ένα νησί στο οποίο ο γνωστός του πρωταγωνιστή από τα φοιτητικά τους χρόνια Κάρλο και η γυναίκα του, Τζουλιάνα, έχουν οινοποιείο, αμπέλια και έναν πύργο κτισμένο με τέτοιο τρόπο που θυμίζει την πατρίδα τους, την Τοσκάνη, την οποία άφησαν πίσω τους για να επιδοθούν στην αμπελοκαλλιέργεια. Τα σχέδια του ζευγαριού να προχωρήσουν το μυθιστόρημά του αυτός, την εργασία της, εκείνη δεν ευοδώνονται αφού ο Κάρλο δολοφονείται. Την υπόθεση αναλαμβάνει η αστυνόμος Γεωργίου, που γνωρίσαμε στο μυθιστόρημα «Ταραγμένα νερά» κι έτσι ταξιδεύουμε στον βασανισμένο τόπο της Λέρου, που αποτελεί το ιδανικό σκηνικό δράσης ενός εγκλήματος. Η ιστορία έχει υπόπτους και ποικίλα κίνητρα αλλά μου φάνηκε ρηχή και βιαστική, χωρίς ψυχογραφήματα, χωρίς ιδιαίτερη δράση. Ίσως φταίει και το γεγονός πως είχε δημοσιευτεί σε συνέχειες και τώρα δεν υπήρξε φροντίδα για τη συνοχή του κειμένου, όπως για παράδειγμα στη σελίδα 25 όπου ο Αναγνώστου ετοιμάζεται να γράψει τα ονόματα των συμμετεχόντων σ’ ένα δείπνο σ’ ένα μπλοκάκι κι αμέσως μετά υπάρχει η φράση «Λοιπόν, αυτοί ήταν εδώ εκείνο το βράδυ» χωρίς να έχουν προηγηθεί τα ονόματα. Από τη μια σκηνή περνάμε στην άλλη, η δράση είναι καταιγιστική αλλά η τελική αποκάλυψη έρχεται γρήγορα κι απότομα. Τα υπόλοιπα διηγήματα έχουν κι αυτά μερικά θετικά γνωρίσματα, ο τρόπος γραφής όμως σύντομα κουράζει ή αποθαρρύνει. Στα «Παιχνίδια ταυτότητας» η λύση έρχεται ακριβώς στη μέση του κειμένου σαν από μηχανής θεός, αποδυναμώνοντας την ατμόσφαιρα που έχει δημιουργηθεί, στο «Με δόλο από το Κολωνάκι» επίσης δεν υπάρχει καμία έκπληξη, όπως και στο «Θύμα», όπου ο Αναγνώστου που εμφανίζεται στο πρώτο και στο ομότιτλο της συλλογής διήγημα απλώς μαθαίνει για ένα λυπηρό συμβάν με αρχή, μέση και τέλος χωρίς καμία έκπληξη. Ακόμα και το «Υπάρχουν και χειρότεροι θάνατοι» μου άρεσε πολύ ως ιδέα και είχε μια ενδιαφέρουσα ανατροπή, υπάρχουν λέξεις όμως όπως «πόρτα», «πορτοφόλι», «χόμπι» και άλλες που εμφανίζονται είτε στην πορεία της αφήγησης είτε από τη Φανώ, την ηρωίδα του κειμένου, που όμως δεν υπήρχαν στην εποχή που περιγράφεται κι έτσι αποδυναμώνεται η ιστορία.

Βιβλίο Μικρές παράξενες ιστορίες
Συγγραφέας Θάνος Ζαράγκαλης
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Τσουκάτου
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τα κείμενα του Θάνου Ζαράγκαλη από την άλλη αναμιγνύουν με ευφάνταστο τρόπο σουρεαλισμό και πραγματικότητα και καταφέρνουν στον πολύ περιορισμένο χώρο των ολιγοσέλιδων κειμένων να δημιουργήσουν σκοτεινή και ανατρεπτική ατμόσφαιρα, με θέματα «μαύρα», gothic, ανατριχιαστικά και απροσδόκητα. Γελωτοποιοί, πολεμιστές, μαγικά χαλιά δημιουργούν ένα σύμπαν εντελώς διαφορετικό απ’ όσα έχω διαβάσει ως τώρα. Πολλές φορές έμεινα με ανοιχτό στόμα λόγω των απροσδόκητων τροπών των ιστοριών και πάντα ήθελα να έχει η κάθε μια τους και λίγο κείμενο ακόμη, να μη διακοπεί η μαγεία της ανάγνωσης τόσο νωρίς! Η θεία δίκη στο «Φαράγγι», το μαγικό χαλί στον «Ηθοποιό», ο γελωτοποιός στο «Μουσείο», το ανατριχιαστικό περιστατικό στον «Ζωγράφο», ο εμπνευσμένος «Αντικαθεστωτικός» που περιγράφει με ανατριχιαστικό τρόπο τον Σατανά είναι μερικές μόνο από τις έξυπνες ιστορίες της συλλογής που με παρέσυραν σ’ ένα σκοτεινό, «παράξενο» σύμπαν που έστησε ο ευφάνταστος συγγραφέας. Πολλά και διαφορετικά περιστατικά, διαφορετικά αφηγηματικά μοτίβα, ποικίλες κεντρικές ιδέες που, ακόμη κι αν στρέφονται γύρω από τον ίδιο περίπου θεματικό άξονα, δημιουργούν μια ξεχωριστή και ιδιαίτερη συλλογή μικρών κειμένων, την οποία συνιστώ ανεπιφύλακτα.

Βιβλίο  Η Αγκάθα στο Οριάν Εξπρές
Τίτλος πρωτοτύπου The woman on the Orient Express
Συγγραφέας Lindsay Jane Ashford
Μεταφραστής Χρύσα Σπυροπούλου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα ρομαντικό και κοινωνικό μυθιστόρημα που δεν εκμεταλλεύεται τον μύθο της πιο σημαντικής συγγραφέως αστυνομικών μυθιστορημάτων για να κερδίσει τους αναγνώστες αλλά στέκεται στα δικά του πόδια, έχει τη δική του δύναμη και αυτάρκεια και καταφέρνει ν’ αναπαραστήσει μοναδικά και με άφθαστο ρεαλισμό μια εποχή δύσκολη και έναν τόπο σκληρό. Η πρώτη σκέψη που θα έκανε ο καθένας βλέποντας ένα μυθιστόρημα ΓΙΑ την Agatha Christie, θα ήταν αυτή ακριβώς: θέλει να τραβήξει αναγνώστες ενώ η ιστορία καθαυτή είναι αδύναμη ή κακογραμμένη. Με μεγάλη μου χαρά διαπίστωσα πως η συγγραφέας επέλεξε να καταγράψει με ρεαλισμό, παραστατικότητα και τεκμηριωμένα γεγονότα τις περιπέτειες και τη ζωή τριών γυναικών της δεκαετίας του 1920 που εγκαταλείπουν την οικεία και άνετη Αγγλία για έναν άγονο και αφιλόξενο τόπο, προσπαθώντας να ξεφύγουν από το παρελθόν τους. Τυχαίνει η μία πρωταγωνίστρια να είναι διάσημη, κάτι που όμως δεν την ξεχωρίζει από τις άλλες γυναίκες. Δεν είναι σούπερ ηρωίδα, δεν παίρνει μεγαλύτερη μερίδα από την πίτα του κειμένου, δεν πέφτουν όλα τα φώτα πάνω της. Είναι μία από τις τρεις ολοκληρωμένες προσωπικότητες, που έχει κι αυτή τα δικά της μυστικά, τις κρυφές της ανησυχίες, πάθη και επιθυμίες. Απλώς, κατά καιρούς πετάγονται πραγματολογικά στοιχεία από την προσωπική και την επαγγελματική ζωή της  που κλείνουν το μάτι στον αναγνώστη και του χαρίζουν ένα σκανδαλιάρικο χαμόγελο.

Η Νάνσι, η Κάθριν και η Agatha Christie έχουν τα δικά τους μυστικά και γνωρίζονται με έξυπνους συγγραφικά τρόπους κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους. Φίλες γίνονται σταδιακά κι έτσι αρχίζουν να δένουν τα κομμάτια ενός παζλ που δείχνει να τις αφορά και τις τρεις. Η συγγραφέας αφήνει αρκετούς υπαινιγμούς και δημιουργεί μια σειρά από συμπτώσεις που δείχνουν πως υπάρχει ένας κοινός συνεκτικός δεσμός, κάτι που προσδίδει ακόμη μεγαλύτερη ένταση στην πλοκή. Τώρα, αν αυτό είναι εύρημα που θα μας ακολουθήσει ως το τέλος, το αφήνω στον αναγνώστη να το ανακαλύψει μέσα από τη συναρπαστική και παραστατική γραφή. Οι προσωπικές ζωές των πρωταγωνιστριών δεν είναι μονοδιάστατες και οι χαρακτήρες τους έχουν δουλευτεί καλά και σωστά. Παραμένουν πιστές στις επιθυμίες τους, φοβούνται και ανησυχούν από την αρχή ως το τέλος για τα ίδια πράγματα, η προσωπικότητά τους είναι αληθινή και σωστά δοσμένη και φυσικά μεταξύ τους είναι εντελώς αντίθετες, κάτι που χαρίζει ανατροπές και ποικιλία εκφραστικών μέσων και αντιλήψεων. Σε όλα αυτά βοηθάει και η εναλλακτική ματιά της συγγραφέως που μας μεταφέρει από τη μια προσωπικότητα στην άλλη ώσπου να γνωριστούν καλύτερα και να ενωθούν σε μια περιπέτεια γεμάτη εκπλήξεις και απρόοπτα.

Τις συμπάθησα και τις τρεις. Η Κάθριν έχει ένα συγκλονιστικό μυστικό που την κάνει να φοβάται για τον επερχόμενο γάμο της, η Νάνσι είναι έγκυος με το παιδί ενός παντρεμένου άντρα με τον οποίο είχε μπλέξει ως αντίδραση στην απιστία του δικού της συζύγου και η Αγκάθα προσπαθεί να σταθεί στα πόδια της και να ξεφύγει από τον μύθο του ονόματός της. Υπάρχουν κάποιες ρομαντικές σκηνές, απαραίτητες σε ένα τέτοιο μυθιστόρημα, μου έκανε εντύπωση όμως που η συγγραφέας δεν προχώρησε πουθενά παραπέρα από το πρέπον και δεν εκχυδάισε πουθενά την ιστορία με περιττές πιπεράτες ιστορίες. Έτσι μπόρεσα να παρακολουθήσω απερίσπαστος τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσονται οι ηρωίδες και δε θέλησα σε κανένα σημείο να προσπεράσω σελίδα ή παράγραφο. Σε αυτό βοήθησε και η γραφή, μιας και οι προτάσεις ήταν σύντομες, οι διάλογοι παραστατικοί και λιτοί και οι περιγραφές τόσο μα τόσο καλογραμμένες!

Από την πολυτέλεια του θρυλικού Οριάν Εξπρές, που περιγράφεται όσο θα έπρεπε, χωρίς υπερβολές, περιττές περιγραφές ή ανούσια στοιχεία, περνάμε στις δυσκολίες και την ταλαιπωρία της Μέσης Ανατολής. Φαίνεται ξεκάθαρα πως το θέμα έχει μελετηθεί εις βάθος από τη συγγραφέα, κι αποδίδεται με υπέροχο ρεαλισμό και σοκαριστική ειλικρίνεια, κυρίως ως προς τις κοινωνικές διαστρωματώσεις των φυλών της ερήμου και τον τρόπο που ζουν. Βαγδάτη και Ουρ είναι κυρίως τα μέρη όπου εκτυλίσσεται η δράση και πέρασαν από μπροστά μου τα πάντα: δηλητηριώδη φίδια, έλλειψη στοιχειωδών ανέσεων και παροχών, συνταγές μαγειρικής, στοιχεία της αραβικής επικοινωνίας, η ιστορία της Αιγύπτου και της Μεσοποταμίας με γλαφυρό τρόπο και τόσα άλλα! Ας μην ξεχνάμε πως μιλάμε για το 1928, όπου η Ανατολή παρέμενε εξωτικός και δύσκολος προορισμός, με χιλιάδες κινδύνους, εμπόδια και εκπλήξεις, έτι περαιτέρω αν ήσουν γυναίκα! Τα πρώτα κεφάλαια έχουν ως τίτλο τους ενδιάμεσους σταθμούς του ταξιδιού με το τρένο και τα επόμενα τους τόπους όπου διαδραματίζεται η κυρίως δράση. Η Νάνσι, η Κάθριν και η Agatha Christie συστήνονται, γνωρίζονται, εξοικειώνονται, γίνονται έμπιστες φίλες, ζουν μαζί αναπάντεχες εξελίξεις, φλερτάρουν, χαλαρώνουν, δυσκολεύονται, φοβούνται, παλεύουν, πεισμώνουν, ερωτεύονται… Δύσκολα λοιπόν να μη δακρύσει κανείς όσο το βιβλίο φτάνει στο τέλος του και οι γυναίκες παίρνουν τις οριστικές τους αποφάσεις, ηθελημένα ή όχι, για το μέλλον τους.

Ας μου επιτραπεί να σταθώ λίγο ακόμη στην Agatha Christie μιας και σε αυτό το ταξίδι, στην αρχαιολογική αποστολή της Ουρ, γνωρίζει τον μέλλοντα δεύτερο σύζυγό της, Μαξ Μαλόουαν. Τα του χαρακτήρα της, όπως τον παρουσιάζει η συγγραφέας, τα επεσήμανα πριν. Θα ήθελα όμως να εκφράσω τη χαρά μου για το πόσο πιστό παραμένει στον χαρακτήρα της Βασίλισσας του Εγκλήματος το κείμενο και πόσο στρωτά περνάνε μέσα από αυτό περιστατικά και ιδέες από τη ζωή της και τα βιβλία της. Σε αυτό το ταξίδι θα γεννηθούν τα «Άστρα μιλούν για θάνατο», το «Ραντεβού στη Βαγδάτη», το «Έγκλημα στο Οριάν Εξπρές», το «Μια κραυγή αγωνίας» κ. ά. κι αυτό φαίνεται μέσα από περιστατικά και συζητήσεις, που δεν αφήνουν το γόνιμο μυαλό της να ησυχάσει. Ο μεγαλύτερος φόβος της ήταν το κουτσομπολιό και χάρη στην, ακόμη και σήμερα δυσερμήνευτη, εξαφάνισή της άκουγε πολλές γλώσσες να λένε τα δικά τους εις βάρος της, να την αναλύουν και να την ερμηνεύουν κατά το δοκούν. Έτσι κι εδώ, ο χωρισμός με τον Άρτσιμπαλντ, το σκάνδαλο της εξαφάνισης και η επιτυχία των βιβλίων της είναι συστατικά που εντάσσονται αρμονικά στο σύνολο του βιβλίου και τοποθετούνται σε καίριες θέσεις, προσδίδοντας ρεαλισμό και αποδεικνύοντας τον σεβασμό της συγγραφέως στην Agatha Christie. Επιπλέον, ο ψυχολογικός τραυματισμός της από τη συμπεριφορά του πρώην συζύγου της, οι αντιδράσεις της, ο ψυχισμός της και στη συνέχεια ο τρόπος που αφέθηκε στον έρωτα για τον Μαξ είναι στοιχεία που θα μπορούσαν να δοθούν σχεδόν σκανδαλιστικά, όμως εδώ καταγράφηκαν σωστά, ακριβοδίκαια και χωρίς να κρύβεται ή να εξωραΐζεται κάτι από αυτά. Η παντρεμένη, γεμάτη άγχος και ανασφάλεια Agatha, γίνεται αντικείμενο ερωτικής εξαπάτησης, διαχωρίζει τη θέση της μητέρας από αυτήν της συζύγου, παίρνει τελικά διαζύγιο, αγωνίζεται να πατήσει στα δικά της πόδια (εξ ου και το ταξίδι στη Βαγδάτη) και τελικά αφήνεται σαν πρωτόβγαλτο κοριτσόπουλο (αν και με κάποιες αναστολές) στα χέρια ενός διασκεδαστικού και τόσο διαφορετικού άντρα. Γιατί η Agatha Christie πάνω απ’ όλα ήταν γυναίκα.

«Η Αγκάθα στο Οριάν Εξπρές» είναι ένα υπέροχο, συναρπαστικό μυθιστόρημα που με μετέφερε στη δεκαετία του 1920, με ταξίδεψε σε όλη την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή και μου σύστησε τρεις ολοκληρωμένες γυναικείες προσωπικότητες με διαφορετικό παρελθόν, επίπεδο και υπόβαθρο, που ενώθηκαν μπροστά στις δυσκολίες του τόπου όπου κατέλυσαν και στον φόβο για το άγνωστο αύριο και το τρομακτικό χτες. Με σεβασμό στην προσωπικότητα της Agatha Christie και ρεαλισμό, το μυθιστόρημα ξεδιπλώνει μια διαφορετική από τις συνηθισμένες περιπέτεια που δεν μπορούσα ν’ αφήσω από τα χέρια μου, γεμάτη έρωτα, εκπλήξεις και δυσκολίες.