Βιβλίο 10 + 1 ιστορίες βουτηγμένες σε τσάι μέντας 
Συγγραφέας Χρυσούλα Διπλάρη 
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Πινόκιο, η Ωραία κοιμωμένη, η Σταχτοπούτα, η Κοκκινοσκουφίτσα, η Χαλιμά, ο Τζακ με τη φασολιά, η Χιονάτη, η Πεντάμορφη, η Γοργόνα, ο Χάνσελ και η Γκρέτελ, η Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων είναι οι ήρωες που συντρόφευσαν τα παιδικά μας όνειρα, μας νανούρισαν, μας γέμισαν συναισθήματα, πρότυπα και αυτοπεποίθηση. Τώρα έρχονται στον 21^ο αιώνα και αποκαλύπτουν πως τα πράγματα δεν είναι και τόσο ρόδινα. Ολοζώντανες σκηνές, άφθαστος ρεαλισμός, ποικίλα συναισθήματα, σποραδικά στοιχεία από τη μυθολογία και τις λαϊκές παραδόσεις, φροντισμένα καλολογικά στοιχεία (τι όμορφη η πρώτη παράγραφος στη «Ροδοζάχαρη»), πλούσιο λεξιλόγιο δημιουργούν αξέχαστες σκηνές και παραστατικές εικόνες γεμάτες διαχρονικά μηνύματα. «Σε μια εποχή πλήρη υλικών αγαθών αλλά στερημένη γνήσιας χαράς, ο άνθρωπος φτιάχνει ιστορίες για να παρήγοροί τις λύπες του και να μπορεί ν’ αντέχει την καθημερινότητα. Στον καιρό του ορθολογισμού, η μαγεία που εκπέμπουν οι ιστορίες είναι το αλάτι της ζωής. Τι θα γινόμασταν χωρίς αυτές;» (σελ. 174).

Στη «Μαγική κολοκύθα γεμιστή», ένας φωτορεπόρτερ απολύεται παραμονές Χριστουγέννων από την εφημερίδα που δούλευε και μένει με 50 ευρώ στην τσέπη να αναρωτιέται πώς θα περάσει εκείνη τη γιορτινή νύχτα με το κορίτσι του, μήπως όμως η κοντινή του λαϊκή έχει τη λύση; Μαγική ατμόσφαιρα και ρεαλισμός συνταιριάζονται έξοχα. Στο «Μια μηλόπιτα κι ένας μαγικός καθρέφτης», η Λευκή πάσχει από το «σύνδρομο του καθρέφτη» και αποφασίζει να ξεκινήσει ένα σεμινάριο ζαχαροπλαστικής για να ξεχαστεί, σταδιακά όμως μαθαίνουμε για το τραυματικό παρελθόν της και τη γενεσιουργό αιτία του συνδρόμου, γεγονότα που με συγκίνησαν και με κλόνισαν. Χάρη στο κείμενο, έμαθα πολλά για τη «διαταραχή σωματικής δυσμορφίας» αλλά και για την παρασκευή μηλόπιτας, σε σημείο που μου έτρεχαν τα σάλια. Επίσης, μου άρεσε ο τρόπος που «ανακατεύτηκε» η ζύμη με τη ζωή: «…αν το ζυμάρι έχει ζωή κι η ζωή μπορεί να πλαστεί σαν ζυμάρι, αν και το μυαλό μπορεί ν’ αλλάξει, όπως αλλάζει και το ζυμάρι κι εξελίσσεται» τότε μήπως υπάρχει ελπίδα; Μήπως λοιπόν η Λευκή καταφέρει να θεραπευτεί από τα ψυχικά της τραύματα; Στο «Πώς η ροδοζάχαρη έφαγε το τέρας», η αδελφή Ευμορφία φροντίζει με αγάπη τον ροδώνα της λίγο πριν ξεκινήσει η συγκομιδή και χάρη σε ένα κακοποιημένο κορίτσι που καταφεύγει στη μονή μαθαίνουμε για το παρελθόν της, για το κακό που έκανε και μετουσιώθηκε σε καλό όταν ξεκίνησαν να βρίσκουν καταφύγιο στο μέρος κι άλλα κακοποιημένα κορίτσια. Σκληρές σκηνές και απρόσμενες ανατροπές, με ένα τέλος που αγάπησα. Στη «Γοργόνα Κακκαβιά», ένας ωκεανολόγος ανακαλύπτει μια κρυφή σπηλιά με μια γοργόνα που τον καλωσορίζει στον κόσμο της και του εξηγεί, μέσω του παραδείγματος της κακαβιάς που πλέον έχει καταντήσει μπουγιαμπέσα ή μπισκ ή καντσούα κλπ., πως κι ο κόσμος έτσι είναι, ενιαίος κι αδιαίρετος αλλά τα είδη πολεμούν μεταξύ τους για την κυριαρχία, καταστρέφοντας τη «συνταγή». «…όλοι βράζουμε στο ίδιο καζάνι και για να γίνει νόστιμη η σούπα -ο κόσμος μας- έχουμε ανάγκη ο ένας τον άλλον». Επιπλέον, «Η υπεροψία του ανθρώπου χάλασε για τα καλά τον όμορφο κόσμο…η σούπα ξίνισε, αλλοιώθηκε, έγινε κάτι άλλο, διαφορετικό, ξένο…με απροσδιόριστη υφή και γεύση» (σελ. 58). Τότε ο Νίκολας θα πάρει μιαν απρόσμενη απόφαση, εμπνευσμένος και απ’ την ομορφιά του νησιού γύρω του.

Στην «Αλίκη στη χώρα των μαγικών μανιταριών», ο Σωτήρης αγωνίζεται να σώσει την κοπέλα του από την κατάθλιψη και στρέφεται στα παραισθησιογόνα μανιτάρια, με αποτέλεσμα ένα συναρπαστικό ταξίδι στον κόσμο της Αλίκης στη Χώρα των Θαυμάτων με έναν υποδόριο φόβο αν πέτυχε όλο αυτό και για τις συνέπειες που ίσως υπάρξουν. Στο αγαπημένο μου «Τσάι με τον Λύκο», ταξιδεύουμε σ’ ένα ερημωμένο σχεδόν χωριό της νότιας Ελλάδας, όπου ένας άντρας πέφτει θύμα καταιγίδας και τον σώζει μια κοπέλα που του αποκαλύπτει τον μαγικό της κόσμο: μια καθημερινότητα και μια διατροφή βασισμένη σε αρχαία και παραδοσιακά γιατροσόφια, ανακατεμένα με φύλλα τσαγιού. Η Μυρτώ και ο Γιώργος έβαλαν τις καινούργιες γνώσεις πάνω στη σοφία των παλιών και ρίζωσαν στον τόπο τους. Βιώσιμες καλλιέργειες, προϊόντα βασισμένα σε αυτές, χτίσιμο ξενώνων, κάλεσμα για επισκέπτες κ. ά. Κι όλα αυτά, με μέτρον, αυτό το μέτρον των αρχαίων που θα τους επιτρέψει να παραμείνουν εντός ορίων, χωρίς ασύστολη εκμετάλλευση της φύσης και του περιβάλλοντος, χωρίς οι ξένοι να αλλοιώσουν τον χαρακτήρα του τόπου. Τι όμορφες περιγραφές, τι ωραία φιλοσοφία, πόσο ξεχωριστή ιστορία!

Εξίσου αγαπημένο κείμενο ο «Μεγάλος ύπνος και το γλυκό της Δαμασκού», όπου ένας πρωτοετής της Ιατρικής συνδράμει εθελοντικά στους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα και τον απασχολεί η περίπτωση της Ραζάν, μιας «ωραίας κοιμωμένης» που πάσχει από το σύνδρομο της παραίτησης, έχοντας πέσει σε βαθύ ύπνο κοντά τρεις μήνες, απότοκο των δεινών που βίωσε από τη βομβαρδισμένη Δαμασκό αλλά και των άθλιων συνθηκών στη χώρα που τη φιλοξενεί. Η συγγραφέας περιγράφει αντικειμενικά και με σεβασμό τη ζωή στη Συρία πριν και μετά τους βομβαρδισμούς, καθώς και τον συνοικισμό των προσφύγων, με αντιθέσεις, ρεαλισμό και καλολογικά στοιχεία που τονίζουν την ομορφιά του τοπίου της ιστορίας και ταυτόχρονα τις σκληρές συνθήκες φιλοξενίας στον καταυλισμό. Δεν ήξερα πως αυτό το σύνδρομο παρατηρείται συχνά σε προσφυγόπουλα που βιώνουν ασταθείς συνθήκες διαβίωσης, χωρίς ελπίδα μόνιμης εγκατάστασης. Τα παιδιά αυτά είναι σα να παραιτούνται από τα άσχημα γύρω τους και να βυθίζονται στον ύπνο για να κρυφτούν. Επίσης, με συγκίνησε η σχέση του γιατρού με τον παππού του που τον βοήθησε στο συναισθηματικό κουβάρι με την αδελφή της Ραζάν, διαπίστωσα και πάλι πόσο χαριτωμένα ύπουλος είναι ο έρωτας και κατάλαβα πως δεν πρέπει να ντρέπεται κανείς γι’ αυτόν, όσο τραγικές κι αν είναι οι συνθήκες γύρω: «Να φοβάσαι τη μέρα που δεν θα αισθάνεσαι τίποτα, αγόρι μου, η μέρα αυτή θα είναι η μέρα του θανάτου σου κι ας εξακολουθήσεις να είσαι ζωντανός…». Το σάμαλι, όπως συνδέεται με την ιστορία και όπως περιγράφεται, με έκανε να ψάχνω για ζαχαροπλαστείο ξενηστικωμένος και το τέλος της ιστορίας μου έφερε δάκρυα στα μάτια, όχι μόνο για το αίσιο αποτέλεσμα αλλά γιατί ενώθηκαν άνθρωποι διαφορετικών θρησκειών και νοοτροπιών κάτω από την τέντα που λέγεται αγάπη.

Στο «Ο αχλαδοχυμός ταιριάζει με τα video games» έχουμε μια συγκλονιστική ιστορία ενός παιδιού γυμνασίου που έχει κολλήσει με το κινητό του κι έχει χάσει χρονιά στο σχολείο, της φίλης του, Κατ, που χαρακώνεται και καίγεται («…έκανε το βλέμμα της ακόμα πιο υποβλητικό, ήταν λες και κοιτούσες κατευθείαν μέσα σε πηγάδι χωρίς πάτο», ανατρίχιασα στην έκρηξή της για το τι πραγματικά την πονάει, πάντως όχι το χαράκωμα) και του Χοντρού που τον έδερνε ο πατέρας του ενώ η αλκοολική μητέρα του αδιαφορούσε γι’ αυτόν, ώσπου το παιδί της πήρε την πιο απρόσμενη εκδίκηση. Τρία παιδιά απόβλητα, «τρεις ασώματες ψυχές που προσπαθούσαν να χωρέσουν στα καινούργια κορμιά που τους επέβαλε η εφηβεία» (σελ. 121). Άψογη η σκιαγράφηση του παιδιού που μπλέκει με το παιχνίδι της μπλε φάλαινας, κλιμάκωση της αγωνίας, καταπληκτικά ψυχογραφήματα, έφτασα στο τέλος με κομμένη ανάσα. Στο «Όρμα -στα φασόλια- Τζακ!», παρακολουθούμε τη συναρπαστική ιστορία του παλαιστή Τζακ που το έσκασε μικρός από το σπίτι του για να ακολουθήσει το τσίρκο που πέρασε από το χωριό του και μετά μπλέχτηκε με στημένους αγώνες κατς. Τι εννοούσε η μαντάμ Ζαΐρα που του είπε να προσέχει τα φασόλια που θα είναι η αρχή του τέλους του; Μια ιστορία με απροσδόκητο τέλος που επίσης μου έφερε δάκρυα στα μάτια.

Στο «Σπίτι από σοκολάτα», μια γυναίκα μετά από άκαρπες προσπάθειες για παιδί και με την πεθερά της να την κατηγορεί γι’ αυτό χωρίζει κι επιστρέφει στους γονείς της ταλαιπωρημένη ψυχοσυναισθηματικά. Εγκλωβίζεται λοιπόν στην κλειστή κοινωνία του χωριού και επωμίζεται τη φροντίδα των γονιών και του οικογενειακού τους φούρνου «με τη ρετσινιά της άκληρης και τα ειρωνικά μειδιάματα του κόσμου». Μόνο τα παιδιά αγάπησε και έφτιαχνε με χαρά σοκολατένια γλυκίσματα, δίνοντάς τους μιαν αγάπη που το χωριό παρερμηνεύει και τη χαρακτηρίζει «μάγισσα» για να μην την πλησιάζουν. Τελικά πραγματοποιεί ένα μεγάλο όνειρο κι αυτό της φέρνει ένα ανέλπιστο δώρο σ’ ένα πανηγύρι. Και τέλος, στο ομότιτλο της συλλογής, μια συγγραφέας-φάντασμα, που μεγάλωσε με ιστορίες και παραμύθια αλλά απέτυχε να δει δικό της έργο τυπωμένο, αναπολεί τη ζωή της από τη στιγμή που δέχτηκε να γράφει χωρίς να υπογράφει, παλεύει με τις τύψεις της και μας αποκαλύπτει πώς άλλαξε η αγάπη της απέναντι στο κείμενο και στον γραπτό λόγο τώρα που γράφει κατά παραγγελία, πώς είναι οι συνθήκες εργασίας, πώς την αντιμετωπίζουν οι συνεργάτες της. Ένας ύμνος στον συγγραφέα και στο έργο του, που άνετα διαβάζεται και πρώτο στη σειρά.

Γεμιστή κολοκύθα, μηλόπιτα, γλυκό τριαντάφυλλο, κακκαβιά, μανιτάρια, τσάι του βουνού, σάμαλι, φασόλια με χόρτα, σμούθι αχλάδι, σοκολάτα, τσάι μέντας μου κράτησαν συντροφιά και με γέμισαν μυρωδιές και εικόνες όσο ταξίδευα στα καλογραμμένα κείμενα της διαφορετικής αυτής συλλογής διηγημάτων. «10 + 1 ιστορίες βουτηγμένες σε τσάι μέντας» φέρνουν τα κλασικά παραμύθια των παιδικών μας χρόνων σ’ ένα σκληρό, άδικο, επικίνδυνο σήμερα και μας συστήνουν ήρωες απελπισμένους, φοβισμένους, ερωτευμένους, παγιδευμένους. Η συγγραφέας πάντως πιστεύει ακόμη, παρά το σύγχρονο της εποχής μας, στη μαγεία των παραμυθιών, στο ταξίδι στους φανταστικούς τους κόσμους, στα θετικά μηνύματα που πηγάζουν από αυτά και τονίζει πως «εξηγώντας τα πάθη, τα λάθη και τις αρετές των ηρώων, εξηγούμε και την ίδια μας τη φύση, ανακαλύπτουμε ποιοι είμαστε εμείς οι ίδιοι»! Άλλωστε, «οι διαχρονικές έννοιες του καλού και του κακού, του πλούτου και της φτώχειας, του δυνατού και του αδύνατου δεν είναι δυνατόν να αντικατασταθούν ποτέ και με τίποτα»!

Βιβλίο Εργαστήριο ραπτικής 
Συγγραφέας Χρυσούλα Διπλάρη 
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα 
Εκδότης 24 Γράμματα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Χρυσούλα Διπλάρη έγραψε ένα χορταστικό μυθιστόρημα γεμάτο μικρές και μεγάλες ιστορίες, με πολλούς πρωταγωνιστές και κομπάρσους, με ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες, διεισδυτικά ψυχογραφήματα κι έναν προσεγμένο καμβά πάνω στον οποίο ξεδιπλώνεται μια πλοκή που αντικατοπτρίζει την άνοδο και την πρόοδο της ελληνικής κοινωνίας από το 1950 έως το 1980 περίπου. Κάθε ήρωας βάζει το δικό του λιθαράκι στην ιστορία, έρχεται και φεύγει ή παραμένει, συναναστρέφεται με την Πάτρα, μπαίνει στη ζωή της απρόσμενα, γεμάτος ιδέες, απόψεις, ιστορίες κι έτσι σε κάθε κεφάλαιο μάθαινα και κάτι διαφορετικό, κάτι καινούργιο, χωρίς όμως να χαθώ ούτε για μια στιγμή, μιας και η συγγραφέας κρατάει καλά τον μίτο της ιστορίας που θέλει να μας αφηγηθεί. Και με τι όμορφες και κομψές παρομοιώσεις μπαίνουμε μες στην ιστορία: «Το καλοκαίρι είχε πια για τα καλά πατήσει και τα δυο του ποδάρια στην αυλή…» (σελ. 20), «Οι ματιές τους δέθηκαν για μια στιγμή κι ο χωμάτινος δρόμος κράτησε για λίγο τη σκονισμένη του ανάσα» (σελ. 38), «…την οδήγησε έξω, σε μια νύχτα που ανυπομονούσε να πετάξει τα μπαλωμένα πασουμάκια της για να χορέψει ξυπόλητη τσιφτετέλι και καρσιλαμά» (σελ. 46).

Η Πάτρα, ορφανή μετά τον βομβαρδισμό του Πειραιά στον πόλεμο, μεγαλώνει στα Μανιάτικα της δεκαετίας του 1950, με τη θεία της, Βιργινία, που της φέρεται χειρότερα κι από δούλα. Ανακούφιση και παρηγοριά έχει το ράψιμο που έμαθε από τη θεία της, περίφημη μοδίστρα, και τη μαγεύει το πώς ένα κομμάτι πανί μπορεί να μεταμορφώσει μια γυναίκα. Σκοτώνεται στη δουλειά, χωρίς ελεύθερο χρόνο, χωρίς διάθεση για έρωτες, αφοσιώνεται στο όνειρό της να σταθεί στα πόδια της. Στην αρχή τουλάχιστον! Η συγγραφέας ζωντανεύει με ρεαλισμό, παραστατικότητα και κινηματογραφική ματιά την καθημερινότητα μιας μαθητευόμενης μοδίστρας και ταυτόχρονα την κατάσταση στις φτωχογειτονιές του Πειραιά. Από τη μια παρακολουθούμε τον φανταχτερό κόσμο της καλής κοινωνίας, με βεγγέρες και σουαρέ, με φορέματα και κοσμήματα, με πατρόν και χτενίσματα «του συρμού», σε μια εποχή που ο κόσμος προσπαθεί να ξεχάσει τον πόλεμο και ταυτόχρονα οι «στυλοβάτες της καινούργιας κοινωνίας», με τις στολές, τα μέσα, τις γνωριμίες και το κύρος τους, δημιουργούν ισχυρές συμμαχίες, πλουτίζουν κι άλλο και περιφέρουν κόρες, συζύγους και αδελφές σε χορούς και δεξιώσεις. Στον αντίποδα ο απλός κόσμος, οι γυναίκες με τα παιδιά κι οι άντρες με τις συζύγους τους «μα και ό,τι καλό βρεθεί στην πλώρη», σπιτικά γεμάτα απλά όνειρα μα δύσκολα πραγματοποιήσιμα, με συχνή ενδοοικογενειακή βία αλλά με σιωπηρή αποδοχή γιατί: «είχε μαζί του τρία παιδιά, που έπρεπε να φαν, να πιούν, να ντυθούν, να ποδεθούν. Έτσι ήταν η ζωή. Έτσι ήταν οι άντρες…έτσι την έμαθαν» (σελ. 34).

Μανιάτικα και Ταμπούρια, Θεμιστόκλειο και Άη Γιώργης, Ικόνιο και Ηλεκτρική, παντού η πάλη για το μεροκάματο από χιλιάδες ανθρώπους μα και παιδιά, με τα πράγματα να γίνονται ακόμη πιο δύσκολα από τις αθρόες προσελεύσεις κόσμου από την επαρχία που ήλπιζε και πίστευε σ’ ένα καλύτερο αύριο, δυσχεραίνοντας όμως την κατάσταση. Για να μην αναφερθώ στο φαινόμενο της μετανάστευσης που πλήγωσε την Ελλάδα ανεπανόρθωτα: «πηγαίνουν να δουλέψουν για τη χώρα που ευθύνεται για τα δεινά τους»…»Είναι κάτι σαν επιδημία, σαν κακιά αρρώστια, κολλητική» (σελ. 106)! Φθηνή λοιπόν η διασκέδαση, με κρασί χύμα και φαγητό κατσαρόλας στα χιλιάδες κέντρα της Κοκκινιάς, μιας περιοχής με Μικρασιάτες πρόσφυγες πρόθυμους για γλέντι, κέφι, χορό, καλοπέραση παρά τα βάσανα. Κοιτάμε μέσα από τις κουρελούδες που έχουν για πόρτες και μέσα από τα παράθυρα με τον βασιλικό, τρομάζουμε με τις μπουρούδες που σφυρίζουν για τις βάρδιες, χαζολογάμε το μελισσολόι που στήνεται γύρω από το φόρεμα-παραγγελία: «Εργατόπαιδα με ντρίλινα παντελόνια, οικοδόμοι με μπράτσα σιδερένια, φαντάροι που έβγαιναν με άδεια, χασομέρηδες και μάγκες» καιροφυλακτούν να δουν τις μοδιστρούλες! Η συγγραφέας τοποθετεί κομψά τα αντίθετα χαρακτηριστικά αυτών των κόσμων, καταγράφει με οξύνοια και παρατηρητικότητα τα ποικιλόμορφα γνωρίσματα της κοινωνικής σύνθεσης του μεταπολεμικού Πειραιά, στήνει ένα υπέροχο φόντο στο οποίο βάζει αξέχαστους ήρωες και ανατροπές. «…στα γύρω καφενεία οι άνεργοι κι οι τεμπέληδες, στο σχολείο τα παιδιά, στο νοικοκυριό τους όσες γυναίκες δε δούλευαν έξω, στις βιοτεχνίες και στις φάμπρικες» (σελ. 68-69). Πώς και πώς περίμεναν τις Κυριακές όλοι: «…η μόνη από τις επτά της εβδομάδας που ένιωθαν άνθρωποι στ’ αλήθεια, που έβλεπαν του Θεού το πρόσωπο» (σελ. 150). Εκδρομές και μπάνιο στο Πέραμα το καλοκαίρι, ρεφενέ πάρτι και σινεμά ή θέατρο ή μια ταβέρνα τον χειμώνα… «Σε λίγες ώρες η μέρα θα γύρναγε και θα ήταν Δευτέρα…η ζωή θα τους πήγαινε για βοσκή στις φάμπρικες, στα καρνάγια, στα μηχανουργεία, στη βελόνα, στα μικρομάγαζα, κάποιους ελάχιστους σε γραφεία και υπηρεσίες, κάποιους ακόμα λιγότερους στο πανεπιστήμιο» (σελ. 150).

Ποιους να ξεχωρίσω από τους συνοδοιπόρους της Πάτρας; Η Φιφή, μοναχοκόρη δικαστικού και μέλλουσα σύζυγος στρατιωτικού, χαίρει μεγάλης εκτίμησης στους κύκλους των μοδιστρών, τις οποίες όμως αλλάζει συχνά. Η Μπέμπα, η πορσελάνινη κουκλίτσα, επιβεβαιώνεται μέσα από την ξεπεταγμένη συμπεριφορά της απέναντι στους άντρες που θαυμάζουν την ομορφιά της αλλά μπλέκει με τον φωτογράφο Πέρη. Είναι μια απελευθερωμένη γυναίκα που αρχίζει υποσυνείδητα να ακολουθεί τα χνάρια της μητέρας της που την είχε εγκαταλείψει. Μια σχέση που πέρασε από σαράντα κύματα, γεμάτη ψέματα και απάτη: «Έκοψε κι έραψε στα μέτρα του την προσωπικότητα του κοριτσιού και μετά έδωσε μια και ξέσκισε το δημιούργημά του, σαν φτηνό φουστάνι…κι άιντε τώρα να συμμαζέψεις τα ξεφτίδια» (σελ. 130). Η Μαρίνα, που ερωτεύτηκε και δεν έχανε λεπτό χωρίς δικαιολογία για να πεταχτεί στο ψιλικατζίδικο αλλά ουσιαστικά για να δει τον άντρα που αγάπησε, τον Γιώργο. Τι καρδιοχτύπια στα κρυφά τους ραντεβού, τι ξενύχτια προσμονής, «γιατί οι νέοι να μην μπορούν να χαρούν την αγάπη τους ελεύθερα, παρά να κρύβονται και να λένε τόσα ψέματα λες και κάνουν έγκλημα», σελ. 47); Η Ναζλή από την Καππαδοκία που αρνούνταν τα προξενιά αλλά τώρα στα τριάντα έριξε τα μούτρα της και χάρη στους παράδες του πατέρα της από το μπακάλικο άρχισε να ψάχνει εντατικά για γαμπρό, να προλάβει να κάνει και κανένα παιδί να μην τη φωνάζουν γεροντοκόρη! Κι όταν καταφέρνει να καπαρώσει κάποιον που εξακολουθεί να κάνει λαδιές και μετά τον γάμο, αρχίζουν τα μάγια και οι εξελίξεις είναι αναπάντεχες!

Να και η Σμαρώ που ζει με την οικογένειά της στη Δραπετσώνα, στα Λιπάσματα, όπου η ατμόσφαιρα είναι επιβαρυμένη και ανθυγιεινή. Την παίρνουν για εκπαιδευόμενη μοδίστρα, είναι ξύπνια και πρόθυμη αλλά κρύβει πονηριά κι έναν τρόπο υπολογιστικό! Η Μαρίτσα ερωτεύεται τον Τάκη, ο οποίος σε δυο χρόνια τελειώνει τις σπουδές της ιατρικής και μετά ειδικότητα, αγροτικό, στρατός….Η Μαρίτσα θα περιμένει όσο χρειαστεί κι ας της δημιουργεί προβλήματα η μάνα του η Μανιάτισσα που δε δέχεται τη μοδιστρούλα για τον γιο της. Η Βάσω η δασκάλα, «μια στριφνή γεροντοκόρη, που η ξινίλα του χαρακτήρα της ξεχείλιζε από κάθε πόρο του κορμιού της και αποτυπωνόταν τελικά στις δεκάδες ρυτίδες που ήταν εγκατεστημένες στο πρόσωπό της…» (σελ. 291), η δεκατριάχρονη Πιπίτσα, με σύνδρομο Down, που μαραζώνει μονάχη στο σπίτι και βρίσκει διέξοδο στα ρούχα, στους ταφτάδες, στα υφάσματα του μοδιστράδικου και πόσοι άλλοι! Πρόσφυγες από την Πόλη μετά τα Σεπτεμβριανά, νέα παιδιά που δε θέλουν να μάθουν τέχνη αλλά να σπουδάσουν, η Αμαλία που ερωτεύτηκε τον Φάνη κι αυτός άρχισε να τη δέρνει μετά τον γάμο, κοπέλες υποταγμένες στη γνώμη του αδερφού που τάχα μου ξέρει καλύτερα αλλά με ολέθρια και τελεσίδικα αποτελέσματα, ιστορίες που μας ταξιδεύουν πότε στο παρόν και πότε στο παρελθόν μέσα από στόματα πρόθυμα να μιλήσουν, ψυχές φορτωμένες να ξεσπάσουν. «…εκείνος ο μικρόκοσμος ήταν καμωμένος από ζέρσεϊ, ένα ύφασμα ελαστικό, που όλους τους χωρούσε και σε όλους ταίριαζε…» (σελ. 289).

Είναι όμως το μυθιστόρημα της Χρυσούλας Διπλάρη απλώς μια καλογραμμένη πινακοθήκη χαρακτήρων με συναρπαστικές εξελίξεις, ανατροπές και τρυφερά ή και σκληρά στιγμιότυπα; Όχι (μόνο), μιας και σε αρκετά σημεία η συγγραφέας αποπειράται να κατανοήσει τις ανθρώπινες σχέσεις, τη στάση και τη συμπεριφορά των αντρών προς τις γυναίκες και το ανάποδο, καταλήγοντας σε διαχρονικές παρατηρήσεις: «…τι είναι αυτό που σπρώχνει τις γυναίκες να κάνουν τα κέφια των αντρών; Είναι απλά μια υποταγή στην επιθυμία τους ή μια πράξη αγάπης προς το ταίρι τους; Ή κάτι κι απ’ τα δυο μαζί; Ίσως πάλι, ανάλογα την περίσταση» (σελ. 79). Γράφει για τον γάμο και τη ρουτίνα: «Ωραίος ο έρωτας, το χτυποκάρδι της προσμονής…η ευτυχισμένη οικογένεια, κανείς δε μιλάει όμως για το «μετά», τι γίνεται, πώς γίνεται, με ποιον ζεις πραγματικά… τι λόγο έχεις εσύ στη σχέση αυτή, πότε αρχίζει η μιζέρια και σε καταπίνει, πού πάει ο έρωτας όταν πεθαίνει» (σελ. 175-176). Πώς άρχισε η γυναίκα να ξεφεύγει από την αυστηρή οικογενειακή ζωή και να χαράζει το δικό της ελεύθερο μονοπάτι στη διψασμένη για χαρά και αισιοδοξία γενιά του 1950; «…τώρα που οι γυναίκες δούλευαν κι αυτές κι είχαν το δικό τους πορτοφόλι, τα εργαστήρια ραπτικής γνώριζαν μεγάλη άνθηση. Χωμένα σε αυλές, σε δωμάτια σπιτιών, σκαρφαλωμένα σε ταράτσες, με μαθήτριες ή χωρίς, με υποτυπώδεις ευκολίες, τα μοδιστράδικα εξυπηρετούσαν τις ανάγκες χιλιάδων γυναικών και έφερναν στα νοικοκυριά ένα σεβαστό ποσό, το οποίο όχι μόνο ενίσχυε τα οικονομικά της κάθε οικογένειας αλλά έπαιζε και σημαντικό ρόλο στο ευρύτερο κοινωνικο-οικονομικό υπόβαθρο ανάπτυξης των υποβαθμισμένων περιοχών. Τα αθέατα εισοδήματα των κοριτσιών της βελόνας, μαζί με τα εμβάσματα των ναυτικών και των ξενιτεμένων επισκεύασαν τα παλιά σπίτια που έμπαζαν νερά, έχτισαν καινούργια ή αγόρασαν διαμερίσματα στις καινούργιες πολυκατοικίες που ξεφύτρωναν όλο και ταχύτερα δεξιά κι αριστερά…» (σελ. 287-288).

«Εργαστήριο ραπτικής» φωτεινό, αστραφτερό, γεμάτο πελάτισσες και μαθητευόμενες, υφάσματα και φιγουρίνια, κουτσομπολιά και όνειρα στήνεται στις σελίδες του συναρπαστικού αυτού μυθιστορήματος, όπου με την κομψή και καλαίσθητη σελιδοποίηση μας υποδέχεται σε κάθε κεφάλαιο μια κουβαρίστρα που θα ξετυλίξει νέα ιστορία ή θα εμπλουτίσει την προηγούμενη ενώ ταυτόχρονα με αχνή πλάγια γραμματοσειρά αναγράφονται η σελιδαρίθμηση και οι επικεφαλίδες. Κινηματογραφική αφήγηση, ωραίες εναλλαγές μεταξύ κεφαλαίων, σωστές ψυχοσυνθέσεις, ενδιαφέροντες χαρακτήρες, αυθεντικότητα και ρεαλισμός στις περιγραφές του τόπου, της εποχής, των ανθρώπων, της κουλτούρας, της κοινωνικής συμπεριφοράς και προσεγμένες παρομοιώσεις στήνουν έναν αξέχαστο καμβά γεμάτο κόπιτσες και γαζιά που προσπαθούν να κρατήσουν ενωμένο το ελληνικό κοινωνικό και οικονομικό πλαίσιο της μεταπολεμικής εποχής. Ένιωθα πως ήμουν δίπλα σε αυτούς τους ανθρώπους, τους έβλεπα από κοντά, χάρη στην πένα της συγγραφέως ζωντάνευε μπροστά μου κάθε λεπτομέρεια και με ταξίδευε. Ένα συναρπαστικό, γλυκόπικρο μυθιστόρημα γεμάτο αλήθειες, όνειρα, φιλοδοξίες, προδοσίες και εξελίξεις σε ζωές ανθρώπων της διπλανής πόρτας!