Βιβλίο Λευκό χαρτί 
Συγγραφέας Χριστίνα Πομόνη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Συρτάρι
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Άλκης ζει ήδη επτά μήνες στο Μαϊάμι, ακολουθώντας μιαν απόφαση που του κόστισε τελικά ψυχικά και συναισθηματικά. Είχε μια κοπέλα, την Έλσα, με την οποία οι τριγμοί βάθυναν περισσότερο με τις νέες εξελίξεις και μια μάνα που την άφησε  πίσω μόνη στην ηλικία της κι αβοήθητη, μόνο και μόνο για να γνωρίσει τον πατέρα του. Έμαθε να μετράει αλλιώς, να ζυγίζει αλλιώς, να αντιμετωπίζει τους τυφώνες της περιοχής και να εκτιμά πολλά πράγματα στη νέα του ζωή. Συμπεριφέρεται με σεβασμό απέναντι στους γείτονες και σε όσους συναντάει στις δουλειές του αλλά δε μιλάμε για την ιδανική καθημερινότητα: «η βία καραδοκεί σαν σκιά -αυτή η παράξενη, αμερικανική ησυχία που κρύβει το μεταλλικό κλικ ενός γεμιστήρα πίσω από τον τοίχο» (σελ. 23). Αυτή η ζωή είναι κομμάτι του πατέρα του Άλκη, με αποτέλεσμα η οικογένεια που βρίσκει και που τον φιλοξενεί αρχικά να τον γεμίζει σταδιακά οργή και αηδία, ειδικά όταν τους συγκρίνει με τη δική του και τη μάνα του. Γιατί τους άφησε ο πατέρας του λοιπόν; Αφού η ζωή που τώρα κάνει δε διαφέρει σε τίποτα από αυτήν που θα περνούσε μαζί τους. Οι σχέσεις εντείνονται κι έτσι ξεσπάει, τον αντιμετωπίζει, του ζητάει ευθύνες, τον ταπεινώνει: «Για μένα θα είναι πάντα “εκείνος”, επειδή για εκείνον ήμουν πάντα “κάποιος”» (σελ. 48). «Μαζί του, έμαθα μόνο να κουτσαίνω» (σελ. 48). Γιατί: «Όταν νιώσεις την αδικία στο πετσί σου, εναντιώνεσαι. Διεκδικείς. Πολεμάς. Ή τουλάχιστον αυτό οφείλεις στον εαυτό σου να κάνεις» (σελ. 51).

Ο Άλκης είναι όμως και συγγραφέας, επομένως περίμενε πως η νέα του ζωή θα του έδινε ώθηση και έμπνευση.  Τελικά, βυθίστηκε σε μια ρουτίνα και δεν μπορεί να γράψει ούτε μια λέξη απ’ το επόμενο μυθιστόρημα  που έχει τελειώσει κιόλας στο μυαλό του: «Ξέρεις γιατί; Νιώθω λειψός, μισός και άδειος. Μυρίζω τον φόβο μου, σα σκύλος έτοιμος να μου επιτεθεί Είναι έτοιμος να μου επιτεθώ» (σελ. 17). Τελικά: «…η ζέστη, η υγρασία, η κακουχία που νιώθω και στην οποία συνειδητά υποβάλλω τον εαυτό μου, με κάνουν να γράφω πράγματα που έχω βαθιά θαμμένα μέσα μου, τόσο βαθιά που σχεδόν τα ξεχνώ» (σελ. 29). Πόσο εχθρικό μπορεί να γίνει ένα λευκό χαρτί, γεμάτο από ιδέες μισές, ένα μυαλό μοιρασμένο σε δυο ηπείρους και μια ψυχή που κατοικεί στη μια; Επίσης, βρήκα ευρηματικό το τέχνασμα που χρησιμοποιεί η συγγραφέας του βιβλίου: οι φράσεις που ακούει ο Άλκης γύρω του όσο αναπολεί τη ζωή του και γράφει στον υπολογιστή του ή στο χαρτί κουμπώνουν σε αναπάντεχες στιγμές της δικής του ζωής, την οποία μάλιστα αφηγείται με αντικειμενικότητα. Αυτό προσδίδει συγκίνηση και τρυφερότητα στο κείμενο, μιας και οι φράσεις αποτυπώνουν κάτι απλό, καθημερινό που οι περισσότεροι έχουμε ζήσει και τώρα βγαίνει στο φως με νέα οπτική.

Ταυτόχρονα, με διαρκή πρωθύστερα, γνωρίζουμε καλύτερα τη ζωή του Άλκη με τη μητέρα του και πώς τον μεγάλωσε, πότε και γιατί δυσκόλεψαν οι σχέσεις τους, πώς τον επηρέασε ψυχοσυναισθηματικά η απουσία του πατέρα του και κυρίως γιατί πήρε την απόφαση να τον βρει. Δάκρυσα με τις σκληρές συναισθηματικά σκηνές αποχωρισμού μητέρας και γιου: «Την αγκάλιαζα και σκεφτόμουν με τι τρόπο μπορούσα να την πάρω μαζί μου. Να μη νιώθει παρατημένη στα εβδομήντα της, μετά από όλα όσα έκανε για μένα, μετά από τη μάνα που υπήρξε για μένα, προστάτης και αρχηγός των πάντων μου» (σελ. 32). Κι όμως, αυτή η μάνα, όπως το αναγνωρίζει κι ο Άλκης, έχει την ικανότητα να τον κάνει να νιώθει ένοχος, να τον αφανίζει με λόγια που δεν αρθρώνει, «μια βαριά σκιά που με κυνηγούσε, θαρρείς και τα είχε κάνει όλα σωστά στη ζωή της, θαρρείς και δεν τα είχε σκατώσει ποτέ με τις αδυναμίες της στους λάθος ανθρώπους» (σελ. 35). Εκείνος θέλει να στέκεται ψηλότερα, να τη σκεπάζει με τα φτερά του κι ας ραγίζουν τα μάτια της με κάθε απογοήτευση.

Το «Λευκό χαρτί» είναι η αδυσώπητη αναμονή της δημιουργικότητας για όσους αντικρίζουν κατάματα μια οθόνη υπολογιστή ή ένα τετράδιο που τους περιμένει να το γράψουν και να το γεμίσουν εικόνες, συναισθήματα, σκηνές. Είναι όμως και μια ψυχή που γεννιέται κι ετοιμάζεται να γεμίσει το δικό της μονοπάτι με τέτοια στίγματα, ίσως ακόμη και η ψυχή του Άλκη που όμως αδειάζει σταδιακά από τα τραύματα που βιώνει κι αγωνίζεται να σταθεί στα δικά του πόδια, γνωρίζοντας τον εαυτό του και κατανοώντας τις συνέπειες από τις αλληλεπιδράσεις με το περιβάλλον γύρω του. Έφυγε από τη μητέρα του και τη γυναίκα που αγαπά, γνώρισε τον πατέρα του και τον αντιμετώπισε, προσπαθεί να γράψει το νέο του μυθιστόρημα, πώς θα κλείσει όμως ο κύκλος της αφήγησής του;

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«ο κόσμος που κατασπαράζει και κατακρεουργεί, … ανθρωπάκια δίχως ζωή που κοιτούν τους άλλους μέσα από το θολό πρίσμα της επίκρισης, προσδοκώντας υπόσταση» (σελ. 14).

«Μα τι έχουν να φοβηθούν…δυο ψυχές; Τι άλλο εκτός από τον ίδιο τους τον εαυτό;» (σελ. 12).

«Κι εμείς πασχίζουμε να τα κατανοήσουμε, μονοδιάστατα, φορτώνοντας τους εαυτούς μας με τύψεις κι ερωτήματα… και μας ξεχνάμε σαν κάτι ασήμαντο που γκρεμίστηκε στο έδαφος και έσπασε, μα κανείς δεν μπήκε στον κόπο να το σηκώσει από το πάτωμα» (σελ. 37).

Βιβλίο Σιωπή σαν όρκος
Συγγραφέας Χριστίνα Πομόνη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Έρρικα Όλσεν, βορειοευρωπαία στην καταγωγή, φτάνει στα Κύθηρα για διακοπές, καλεσμένη της κολλητής της φίλης, Βάσως, και γνωρίζει τον έρωτα στα μάτια του Πέτρου. Μετά τον γάμο και το πρώτο τους παιδί, τον Δημήτρη, η Έρρικα εξαφανίζεται στιγματίζοντας για πάντα τη ζωή της οικογένειάς της στο νησί. Η Βάσω, κρυφά ερωτευμένη με τον Πέτρο, θα σταθεί σα μάνα δίπλα στους δύο άντρες, προσδοκώντας κάποια στιγμή να βρει τον τρόπο να τρυπώσει στην καρδιά του Πέτρου. Χρόνια μετά ο Δημήτρης έχει γίνει καταξιωμένος φωτογράφος και δέχεται πρόταση από τη μυστηριώδη διάσημη χορεύτρια Τζέιν Καρνόφσκι να τη φωτογραφίσει στην Επίδαυρο μετά την παράστασή της αλλά και στα Κύθηρα! Ποια είναι η Τζέιν Καρνόφσκι και γιατί θέλει τόσο πολύ να μεταβεί στα Κύθηρα; Ποιο μυστικό τη συνδέει με την οικογένεια του Πέτρου και τη Δημήτρη; Τι αποκαλύψεις θα γίνουν; Πόσο πολύ θα αναστατωθεί η ζωή των πρωταγωνιστών;

Μου άρεσε πολύ το στυλ της συγγραφέως. Γρήγορη γραφή, κινηματογραφικοί διάλογοι, ωραίες περιγραφές, πολύ ωραία σκιαγράφηση χαρακτήρων και ειδικά των γυναικών, ακόμη και οι δευτεραγωνίστριες έχουν τον ρόλο τους στο κείμενο και την προσωπικότητά τους. Η συγγραφέας αγάπησε τους χαρακτήρες της και τους έντυσε με σκέψεις και συναισθήματα καθημερινά, αναγνώρισα συμπεριφορές και καταστάσεις που έχω βιώσει κατά καιρούς. Ωραίος ο τρόπος χειρισμού της πλοκής και η αγωνία που δημιουργείται γύρω από το γράμμα που άφησε πίσω της η Έρρικα στη Βάσω, παγιδεύοντάς την σε όρκο σιωπής τόσα χρόνια, να κουβαλάει ένα βάρος ασήκωτο. Τι γράφει αυτό το γράμμα; Γιατί πραγματικά έφυγε η Έρρικα τότε; Ήταν τόσο άκαρδη και σκληρή κι εγωίστρια ή υπήρξε κάτι άλλο, κάτι απρόσμενο που δεν το χωράει ανθρώπινος νους; Τελικά πόσο υπεύθυνοι είναι οι άνθρωποι για τις πράξεις τους;

Μεστό, αληθινό, ανθρώπινο, τραγικό, με ανατροπές κι ελπίδες, το «Σιωπή σαν όρκος» είναι ένα μυθιστόρημα που θα προβληματίσει τον αναγνώστη για το πόσο ο άνθρωπος κρατά στα χέρια του τη μοίρα του και πόσο λάθος αποδεικνύεται αυτή η άποψη έτσι κι η μοίρα πάρει το πάνω χέρι. Καλειδοσκόπιο χαρακτήρων που κινούνται γύρω από τη μυστηριώδη εγκατάλειψη σα σε παρατημένο γαϊτανάκι και κάθε στροφή γίνεται όλο και πιο γρήγορη, οδηγώντας στην τελική αποκάλυψη και τις συνέπειές της χωρίς αερόσακο!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Παράξενο πράγμα οι συμπτώσεις. Κάποιοι τις ονομάζουν μοίρα, άλλοι κάρμα ή πεπρωμένο. Σημασία έχει ότι η ζωή κάνει κύκλους κι άνθρωποι από χρόνια χαμένοι ξαναβρίσκονται και προχωρούν από κει όπου είχαν σταματήσει. Μα δεν ισχύει για όλους τους κύκλους αυτό. Αν δεν είναι ομόκεντροι, αν τα όνειρα δεν αγκαλιάζονται, τίποτα δεν αλλάζει…Όμως αυτά που συνειδητά κάνεις κι έχουν συνέπειες είναι ελεύθερη βούληση. Τα λάθη σου λοιπόν μην τα λες μοίρα, επιλογές να τα λες, για να μπορείς να τ’ αφήσεις πίσω σου προτού σε τιμωρήσουν. Και προτού τιμωρήσουν κι άλλους» (σελ. 158).

«Οι ανθρώπινες σχέσεις είναι σαν το αιμοστατικό. Εκεί που αιμορραγείς, έρχεται το φιλί και η αγκαλιά να σε ισορροπήσουν. Μα συχνά συμβαίνει και το αντίθετο. Άμα ανοίγεις την πόρτα διάπλατα στο συναίσθημα και λες περάστε, φτάνει η μέρα που στο σαλόνι σου κάθεται ένας ξένος» (σελ. 224).

«Τίποτα δε γίνεται μάταια στη ζωή. Οτιδήποτε συμβαίνει μας μεταμορφώνει σε αυτό που οφείλουμε να είμαστε. Τίποτα δεν γίνεται τυχαία. Και αν στην πορεία χάνονται πρόσωπα που αγαπήσαμε φωνάζοντας με κραυγαλέες πράξεις πως δεν αντέχουν τη μεταμόρφωση, είναι επειδή δε μας αγάπησαν το ίδιο δυνατά. Ανισόρροπη ισορροπία. Ώσπου έρχονται νέα πρόσωπα, που βαδίζουν στο πλάι μας έτσι απλά, όπως βράζει το νερό στο μπρίκι» (σελ. 279-280).

«Άκου λοιπόν τη διαφορά ανάμεσα στο γαζί και το τρύπωμα. Το τρύπωμα αφήνει αέρα, μπάζει κόσμο μέσα, γινόμαστε πολλλοί, καταλαβαίνεις; Αντιθέτως, το γαζί τσιτώνει τόσο πολύ το ύφασμα, που δεν χωράει ούτε κλωστούλα να περάσει. Άμα λοιπόν σου τελειώνει ο έρωτας, να πεις πως ήταν τρύπωμα και να πας παρακάτω. Και να μην πιεις, ούτε να μεθύσεις. Κράτα τον πόνο σου για έναν έρωτα που θα σε γαζώσει, για έναν έρωτα σαν τον δικό μας…» (σελ. 296).

Βιβλίο Αντέχεις;
Συγγραφέας Χριστίνα Πομόνη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ιστορία του βιβλίου, χωρίς να είναι πολυπρόσωπη, απαίτησε αρκετή συγκέντρωση, τουλάχιστον μέχρι να καταλάβω τι πραγματικά συμβαίνει ανάμεσα στις δύο βασικές οικογένειες και ποιοι είναι οι δεσμοί που τους ενώνουν. Η αφήγηση ρέει αβίαστα, τα γεγονότα ακολουθούν το ένα το άλλο με καταιγιστικό ρυθμό και τα πιόνια παίρνουν τις θέσεις τους πριν το τελικό ρουά ματ. Η συγγραφέας έχει στήσει αριστοτεχνικά έναν ιστό από τον οποίο δύσκολα θα ξεφύγει κάποιος από τους ήρωες που διάλεξε να αγαπήσει (ή μήπως να μισήσει, μιας και όλοι τους είναι λες και ανέβηκαν σε ένα roller coaster που τους μεταφέρει με μεγάλη ταχύτητα στις πιο ακραίες γωνίες του μυαλού τους). Παράλληλα με την ιστορία της οικογένειας του Κωστή Ιωάννου εκτυλίσσεται το δράμα και μιας άλλης γυναίκας, η οποία μεγαλώνει τρία παιδιά με τόσο απότομο και άσχημο τρόπο που δημιουργεί βαθιά τραύματα με ανυπολόγιστες συνέπειες. Ποιος είναι ο συνεκτικός δεσμός ανάμεσά τους; Τι έχει συμβεί στη ζωή αυτής της γυναίκας για να έχει αυτήν τη νοοτροπία; Ή μήπως τη δύναμη της φύσης να επηρεάζει με τη μουντάδα της την ψυχολογία και την πνευματική ανάπτυξη των ανθρώπων (δεν είναι τυχαίο πως τα γεγονότα διαδραματίζονται σε ορεινά τοπία κι όχι σε ηλιόλουστες παραθαλάσσιες περιοχές);

Οι χαρακτήρες αρχικά φάνηκαν να κινούνται παράλληλα και κατά τόπους σε αλλεπάλληλα επίπεδα, δημιουργώντας μου την αίσθηση πως έχουμε δύο ιστορίες, με διαφορετική κεντρική ιδέα και ξεχωριστή σκιαγράφηση χαρακτήρων. Σύντομα όμως οι δεσμοί μεταξύ των πρωταγωνιστών και των δευτεραγωνιστών μπλέχτηκαν σφιχτά ενώ τα μυστικά και οι ανατροπές διαδέχονταν η μία την άλλη. Τι θέλησε άραγε η κυρία Πομόνη να στηλιτεύσει και να τονίσει με αυτό το μυθιστόρημα; Την ανθρώπινη υπόσταση της μάνας, που διάλεξε να αναθρέψει τα παιδιά της επίτηδες κατ’ αυτόν τον τρόπο, μη γνωρίζοντας κάτι καλύτερο; Ταυτόχρονα όμως σε μια συγκλονιστική σκηνή, ακριβώς αυτή η μητρότητα εξυψώνεται και λειτουργεί ως ασπίδα προστασίας απέναντι σε ένα τραγικό γεγονός. Μήπως θέλησε να δείξει πως τα μυστικά, όσο βαθιά κι αν θαφτούν, κάποια στιγμή θα έρθουν στην επιφάνεια οπότε καλείται ο άνθρωπος, με όλες του τις αδυναμίες, να πάρει τις σωστές αποφάσεις; Οι απαντήσεις ποικίλουν, όπως και οι αναγνώστες.

Από την άλλη, διαβάζοντας τη σελίδα 98, σκέφτηκα μήπως το κείμενο είναι ένας λυρικός τρόπος αποχαιρετισμού της συγγραφέως στην αθωότητα των πρώτων μας χρόνων, με τις πιο πολύτιμες αναμνήσεις, με τη σφυρηλάτηση του Εγώ και του Υπερ-Εγώ μας. Συγκινήθηκα όταν διάβασα αυτές τις γραμμές: «Τίποτα δεν μπορεί να συγκριθεί με τα ξένοιαστα παιδικά χρόνια. Οι τόποι που ζήσαμε έχουν πάνω τους χαραγμένα τα χνότα και τα σημάδια μας, τις δικές μας στιγμές, νότες από τραγούδια που σκαρώσαμε, λάθη, φορτία, ψέματα και νύχτες που μας χαράμισαν, κτίρια πέτρινα με τοξωτά παράθυρα και τοίχους γεμάτους γκράφιτι και τα χνάρια του χρόνου αφημένα πάνω τους σαν χρώματα πεταμένα άναρχα, πιτσιλιές μιας ζωής γεμάτης όνειρα και αναμνήσεις, όλα αφημένα μέσα μας για να μπορούμε να τα βρίσκουμε κάθε φορά που το παρόν δεν φτάνει για να καλύψει το κενό».

Τέλος, η κυρία Πομόνη είναι άτεγκτη και αυστηρή απέναντι στην ελληνική οικογένεια: «Η αγία ελληνική οικογένεια στην οποία καθένας ξέρει διαφορετική εκδοχή για το ίδιο γεγονός και μόνο ένας γνωρίζει ολόκληρη την αλήθεια. Και άξαφνα, όταν όλα βγαίνουν στη φόρα, σαν από θαύμα οι μισοί ήξεραν αλλά δε μιλούσαν… Χίλιες φορές ορφανός παρά με δαύτους!» (σελ. 191).

Η δεκαετία του 1990, τόσο κοντά μας και ταυτόχρονα τόσο μακριά, εμφανίζεται σποραδικά από πραγματολογικής άποψης στο κείμενο, δίνοντας αληθοφάνεια και μελετημένο φόντο στο μυθιστόρημα, χωρίς να υπάρχουν πολλές λεπτομέρειες που θα βαρύνουν την ανάγνωση. Αυτό όμως που με μάγεψε στο συγκεκριμένο βιβλίο είναι η ικανότητα της συγγραφέως να δημιουργεί εκπληκτικά τοπία με τη γραφή της. Μουντά, γκρίζα και άχρωμα βουνά, κλειστά σπίτια και στόματα, απομονωμένες ρεματιές και ψυχές, αποδίδουν μοναδικά τις κλειστοφοβικές σεκάνς που διάλεξε η κυρία Πομόνη να περιγράψει με τη δική της, χαρακτηριστική γραφή. Τα Άγραφα αποδίδονται με μαεστρία:

«Ορεινή και άβατη η περιοχή, οχυρωμένη ανάμεσα σε θεόρατα βουνά, απέραντα δάση και ορμητικά ποτάμια, είχε δικαίως ονομαστεί Άγραφα από την εποχή της Τουρκοκρατίας» (σελ. 28).  Και συνεχίζει: «Ο χρόνος είχε αφήσει τα σημάδια του στα σπίτια και τα χωράφια του τόπου μα περισσότερο στα ρυτιδιασμένα πρόσωπα και τα ροζιασμένα χέρια των λιγοστών κατοίκων» (σελ. 29). Ενώ στη σελ. 127 περιγράφεται ακριβώς το σκηνικό στο οποίο εκτυλίσσονται όλες αυτές οι τραγωδίες: «Οι οροσειρές των Αγράφων ήταν χιονισμένες και η καταχνιά, μόνιμη σύντροφος του χειμωνιάτικου τοπίου, έδινε μια μελαγχολική χροιά στον απομακρυσμένο τόπο. Οι κορυφές των δέντρων, ανεμοδαρμένες και έρημες, εξαφανίζονταν πίσω από τα πυκνά σύννεφα και στο βάθος του ορίζοντα μόλις που αχνοφαίνονταν οι αχτίνες του ήλιου».

Η τραγική ειρωνεία και το σασπένς είναι εξίσου βασικά χαρακτηριστικά, με δύο κεφάλαια να είναι τα πιο τραγικά και ταυτόχρονα τα πιο κομβικά σε όλο το βιβλίο. Εκτεταμένες συζητήσεις, πολυσέλιδες σκηνές που αντί να ατονήσουν την ιστορία, στην κυριολεξία την απογείωσαν, μιας και οι μεγαλύτερες εκπλήξεις, που όμως θα οδηγήσουν σε νέα ανείδωτα μονοπάτια, διημείφθησαν σε εκείνα τα σημεία. Κάθε παράγραφος και μία έκπληξη, κάθε σελίδα κι ένα δυνατό χαστούκι στον ανυποψίαστο αναγνώστη, ο οποίος προσπαθεί ταυτόχρονα με τους ήρωες του βιβλίου από τη μια να ξεμπερδέψει το κουβάρι κι από την άλλη να δει ως πού είναι σε θέση να φτάσουν οι ψυχικές του αντοχές προκειμένου να μάθει την αλήθεια αλλά να υποστεί και τις συνέπειες. Και δεν είναι μόνο η δυνατή, ανατρεπτική πλοκή αλλά και η σωστή επιλογή λέξεων, που τοποθετούνται ακριβώς στη θέση που τους αρμόζει ενώ η ποικιλία του λεξιλογίου είναι πραγματικά μεγάλη.

Το «Αντέχεις;», με το κάπως ιδιαίτερο εξώφυλλο, είναι ένα δυνατό, στιβαρό μυθιστόρημα για τις ανθρώπινες σχέσεις, τον τρόπο που διαλύονται και τις ανυπολόγιστες συνέπειες που επιφέρουν στον ψυχισμό του καθενός ενώ καταγράφει στυγνά, ανελέητα και ωμά το πόσο τρωτοί και αδύναμοι είμαστε όλοι. Λίγα πρόσωπα, δεμένα με λίγο δυσνόητες και ίσως κατά τόπους υπερβολικά συμπτωματικές μεταξύ τους σχέσεις, ζουν και κινούνται σε ένα άτονο περιβάλλον, αναζητώντας λίγη λιακάδα αλήθειας και δικαίωσης. Θ’ αντέξουν το τίμημα αυτής της χίμαιρας;