Βιβλίο Το μυστικό των μυστικών
Τίτλος πρωτοτύπου The secret of secrets
Συγγραφέας Dan Brown
Μεταφραστής Χρήστος Καψάλης
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο μυθιστόρημα του Dan Brown κινείται στα γνωστά, οικεία και πάντα συναρπαστικά μονοπάτια συνωμοσιολογίας, μυστικών και ανατροπών. Καλοδουλεμένη πλοκή, cliffhangers στο τέλος σχεδόν κάθε κεφαλαίου, σταδιακή κορύφωση της δράσης, ανάμιξη πραγματολογικών στοιχείων με αχαλίνωτη φαντασία, ένας αγαπημένος πρωταγωνιστής, κώδικες και σύμβολα (κεντροπερίβλητα, εικονογράμματα), μυστικά και απειλή κατά της ανθρωπότητας, ανατροπές, ενδιαφέρουσα κεντρική ιδέα που παίρνει βασικές εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες, συμπεράσματα ερευνών και πορίσματα και «την προχωράει παρακάτω», σε ένα γνωστικό και γνωσιακό επίπεδο που μπορεί να το εκμεταλλευτεί κάποιος για κακό σκοπό, ένας ισχυρός εχθρός που κρύβεται στα σκοτάδια, απρόσμενες συμμαχίες, προδοσίες, ανθρωποκυνηγητά, μυστικές υπηρεσίες, απαγωγές, επιθέσεις, δολοφονίες, όλα αυτά συγκροτούν άλλο ένα εκπληκτικό μυθιστόρημα δράσης και αγωνίας που με άφησε απόλυτα ικανοποιημένο.

Τη λαμπερή μέρα της διάλεξης της Κάθριν Σόλομον ακολουθούν μια σειρά από φρικιαστικά γεγονότα: η Κάθριν εξαφανίζεται, ο Λάνγκντον κάνει κάτι που θα  τραβήξει την προσοχή της Ούζι, της τσέχικης υπηρεσίας πληροφοριών, με αποτέλεσμα να τον κυνηγάει ο αστυνόμος Όλντριχ Γιανάτσεκ αλλά και ο Μάικλ Χάρις, νομικός εκπρόσωπος της αμερικανικής πρεσβείας. Τα ίχνη για τον εντοπισμό της επιστήμονα είναι κωδικοποιημένα κι ο Λάνγκντον αναλαμβάνει δράση. Αρχαίοι Έλληνες μαθηματικοί, αραβικοί αριθμοί, λατινικό αλφάβητο, ενωχιανά (γλώσσα μέσω της οποίας υποτίθεται ότι τα μέντιουμ επικοινωνούν με τα πνεύματα) παίρνουν και πάλι τη σκυτάλη σ’ έναν αγώνα δρόμου ενάντια στον χρόνο.

Σταδιακά μπαίνουν κι άλλοι χαρακτήρες στο παιχνίδι που θα δείξουν σε κρίσιμα σημεία την πραγματική τους ταυτότητα και τι πραγματικά αποζητούν. Για παράδειγμα, ο Μάικλ Χάρις παίζει έναν ιδιαίτερο ρόλο στην αμερικάνικη πρεσβεία, με αποτέλεσμα να διαπιστώσει αμέσως τι πραγματικά συμβαίνει, μόνο που έχει ήδη αναθέσει στην ερωμένη του, Ντάνα Ντάνεκ, υπεύθυνη των δημοσίων σχέσεων της πρεσβείας, κάτι που θα τη βάλει σε κίνδυνο. Η Δρ Μπριγκίτα Γκέσνερ, κορυφαία Τσέχα νευροεπιστήμονας, επιτυχημένη στον τομέα τεχνολογίας απεικόνισης του εγκεφάλου και στα νευροπληροφοριακά δίκτυα, είναι εκείνη που κάλεσε τη Σόλομον για τη διάλεξη, τι έχει όμως δημιουργήσει με τους συνεργούς της; Γιατί ενδιαφέρεται τόσο πολύ για το βιβλίο της Κάθριν Σόλομον και θέλει σχεδόν με το ζόρι να την οδηγήσει στο εργαστήριό της; Η Σάσα Βέσνα, βοηθός της Μπριγκίτα, είναι μια γυναίκα που ήρθε από τη Ρωσία και παθαίνει κρίσεις επιληψίας, μια κατάσταση που την οδήγησε σ’ ένα παρακμιακό κρατικό ψυχιατρικό ίδρυμα, όπου έζησε «μια ζωή ποτισμένη από τα φάρμακα και τη μοναξιά». Η Μπριγκίτα Γκέσνερ την έφερε στην Πράγα και τη θεράπευσε από τις κρίσεις της, ποιο ήταν όμως το τίμημα; Και τι θα γίνει με τα κενά μνήμης που εξακολουθεί να έχει;

Επίσης, ποιο είναι το μυστηριώδες Γκόλεμ, μια φιγούρα με μανδύα, βαριά υποδήματα, πασαλειμμένο με πηλό στο κεφάλι και γιατί στο μέτωπό του έχουν χαραχτεί τρία εβραϊκά γράμματα; Σε ποιον είναι αφοσιωμένο να προστατεύει και ως πού θα φτάσει για να το καταφέρει; Η πρέσβειρα των Ηνωμένων Πολιτειών στην Πράγα Χάιντε Νάγκελ διαπιστώνει πως ήρθε η ώρα να πάρει την κατάσταση στα χέρια της και να εκδικηθεί όσους τη δελέασαν να πάρει αυτήν τη θέση, αποκρύπτοντάς της τους πραγματικούς λόγους που την ήθελαν σε αυτό το πόστο. Έχουμε όμως και τον Τζόνας Φόκναμ, επιμελητή εκδόσεων στα κεντρικά του Penguin Random House στη Νέα Υόρκη, που είναι έτοιμος να διαβάσει το χειρόγραφο της Σόλομον, όταν μια επίθεση από χάκερ το εξαφανίζει, περνώντας από όλες τις δικλείδες ασφαλείας. Πιστός όμως στην πατροπαράδοτη σχολή έχει εκτυπώσει ένα αντίγραφο, εξ ου και πέφτει θύμα απαγωγής. Όλοι αυτοί οι χαρακτήρες και μερικοί ακόμη αγωνίζονται ο καθένας με τον τρόπο του να φυλάξει κρυμμένο ή να φέρει στο φως ή να ανακαλύψει το μυστικό των μυστικών.

Για άλλη μια φορά, ο Dan Brown έχει εντρυφήσει βαθιά στο θέμα του κι έχει στήσει έναν καλοπλεγμένο ιστό, αποκαλύπτοντας σταδιακά διάφορα πραγματολογικά στοιχεία, οδηγώντας τον αναγνώστη όλο και πιο κοντά στην κεντρική ιδέα εξαιτίας της οποίας η Κάθριν Σόλομον έχει μπει στο στόχαστρο. Ξεκινάμε από τον ορισμό της νοητικής επιστήμης: «Είναι η μελέτη της ανθρώπινης συνείδησης, ένα αντικείμενο που απασχόλησε τον άνθρωπο για αιώνες, μόνο που τα ερωτήματα αυτά τα ερευνούσαμε μέσω της θρησκείας». Οι άνθρωποι αναλογίζονται τη συνείδηση αλλά δυσκολεύονται να την προσδιορίσουν ή και να συζητήσουν γι’ αυτήν. Η μελέτη της ανθρώπινης συνείδησης χωρίζεται σε Υλισμό και Νοητική, με τους υλιστές να θεωρούν πως η συνείδηση είναι υποπροϊόν σωματικών διεργασιών και τους νοητιστές πως η συνείδηση προήλθε από μια θεμελιώδη πτυχή του σύμπαντος που δεν εντοπίζεται καν μέσα στο σώμα. Όλα αυτά γυρίζουν γύρω από τον ανθρώπινο εγκέφαλο που περιέχει 86 δισεκατομμύρια νευρώνες, οι οποίοι σχηματίζουν περισσότερες από 1 τρισεκατομμύριο συνάψεις. Αντιστοιχεί στο μόλις 2% του ανθρώπινου βάρους και καταναλώνει το 20% της ενέργειας και του οξυγόνου του αίματος.

Όσο βαθύτερα προχωράμε στην κεντρική ιδέα, τόσο πιο περίπλοκα γίνονται διάφορα συναφή θέματα γύρω από τη συνείδηση, τον φόβο του θανάτου (ο συγγραφέας κατακεραυνώνει: «Ο φόβος του θανάτου είναι ο πατέρας της θρησκείας»!), την άλω και το φωτοστέφανο, την ενόραση, ακόμη και το «σύνδρομο του σοφού», όπου κάποιος, μετά από ατύχημα, μπορεί να εμφανίσει ιδιαίτερες δεξιότητες ή γνώσεις που δεν κατείχε πριν, να παίξει βιολί π. χ. ή να μιλάει μια ξένη γλώσσα (συναρπαστικά και αυθεντικά τα παραδείγματα των ανθρώπων που αναφέρονται). Αυτές οι ανεξήγητες «γνήσιες ανωμαλίες» αμφισβητούν σε θεμελιώδες επίπεδο το υφιστάμενο μοντέλο της συνείδησης και βοηθούν στην αποδοχή πως οι εδραιωμένες επιστημονικές απόψεις για τον τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου έχουν πάψει να είναι επαρκείς. «Είναι καιρός για ένα νέο μοντέλο. Είναι καιρός να ομολογήσουμε ότι δε γνωρίζουμε την απάντηση σε μια απλούστατη ερώτηση: από πού πηγάζουν οι σκέψεις, τα ταλέντα και οι ιδέες μας;» (σελ. 177). Από την άλλη, μπορεί η ανθρώπινη σκέψη όταν εστιάζεται να μεταβάλλει κυριολεκτικά τη χημεία του σώματος; Υπάρχει ζωή μετά τον θάνατο; Γιατί η αγγλική λέξη για το σύμπαν βασίζεται στο uni-versum («τα πάντα ως ένα»); Γιατί οι άνθρωποι αδυνατούν να αντιληφθούν την πραγματικότητα στις γνήσιες διαστάσεις της; Συνεχίζει η συνείδηση πέρα από τον θάνατο;

Φυσικά, διατυπώνονται και καταγράφονται πληροφορίες και για δευτερεύοντα ζητήματα, όπως τι είναι η ενόραση, αν μπορεί κάποιος να προβλέψει το μέλλον και γιατί πάντα ο άνθρωπος κατέφευγε σε αστρολόγους, χαρτορίχτρες κλπ.;  Ο σκεπτικιστής Ρόμπερτ Λάνγκντον δε διστάζει να αποκαθηλώσει μέχρι και τον Νοστράδαμο: έγραψε «εκτενώς, αινιγματικά και κοινότοπα», με αμφίσημες διατυπώσεις και αναφορά σε κοινότοπα γεγονότα, όπως πολέμους, φυσικές καταστροφές και συγκρούσεις εξουσίας κι αυτό μας οδηγεί στο φαινόμενο Μπαάρνουμ («είναι έντονη η επιθυμία του ανθρώπου να διακρίνει προσωπική αλήθεια σε γενικόλογες τοποθετήσεις»). Η θρησκεία είναι και σε αυτό το βιβλίο παρούσα, ώστε να αντιδιαστέλλεται με τον πραγματισμό της νευροεπιστήμης, με ενδιαφέροντα στοιχεία ανάλογα με την εκάστοτε αφορμή. Αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο είναι η αναφορά στο φωτοστέφανο, το συνηθέστερο θρησκευτικό σύμβολο του πλανήτη. Είναι ο φωτεινός δίσκος που εμφανίζεται πάνω από το κεφάλι ενός πεφωτισμένου όντος και το εντοπίζουμε στην αιγυπτιακή στήλη του Ρα, στο βουδιστικό φέρετρο του Κανίσκα, σε αναγεννησιακούς πίνακες, όχι μόνο στους αγίους. Εξειδικευμένη μορφή του φωτοστέφανου είναι το ακτινωτό στέμμα που συναντάμε στα κεφάλια του Ώρου, του Πτολεμαίου, του Καίσαρα, ακόμη και του Κολοσσού της Ρόδου ή του Αγάλματος της Ελευθερίας. Ήσσονος σημασίας για την πλοκή αλλά συναρπαστικές είναι οι πληροφορίες για το λογότυπο των Starbucks (δεν είναι γοργόνα αλλά σειρήνα αφού έχει δύο ουρές) και για την ανέλιξη του Penguin Random House, του μεγαλύτερου και σημαντικότερου εκδοτικού οίκου του κόσμου, με 20.000 τίτλους κάθε χρόνο και μεικτά έσοδα πέντε δισεκατομμυρίων δολαρίων, ενός κολοσσού που ξεκίνησε στις αρχές του 20ού αιώνα από δύο ανθρώπους με ποικίλες και διαφορετικές λογοτεχνικές προτιμήσεις που φάνταζαν «τυχαίες» (random).

Τέλος πάντων, η καθαυτή πλοκή κλιμακώνεται διαρκώς, οι χαρακτήρες αποκαλύπτουν πολλά κρυμμένα μυστικά, όσο βυθιζόμαστε στη νευροεπιστήμη, στα μυστικά του εγκεφάλου, στη μαγεία της συνείδησης και του γύρω μας κόσμου, τόσο αρχίζει να αποκαλύπτεται το μυστικό των μυστικών. Κι όλα αυτά συμβαίνουν κυρίως στην Πράγα: «Ένα μνημείο παγωμένο στον χρόνο», ένας συνδυασμός κτηρίων ρομανικού, γοτθικού, μπαρόκ, αρ νουβό και νεοκλασικού ρυθμού, με περισσότερα από εφτακόσια καμπαναριά και πύργους, μια πόλη που για αιώνες είχε αποτελέσει ευρωπαϊκό κόμβο αποκρυφισμού. Ο Dan Brown έχει πάρει όλα τα τοπόσημα και στήνει αξέχαστες σκηνές δράσης και σασπένς: η Γέφυρα του Καρόλου, ο ποταμός Μολδάβας, η Αίθουσα Βλάντισλαβ του Κάστρου της Πράγας, η πλατεία Σταρομάκ, η Συναγωγή της συνοικίας του Γιοζέφοβ που παραμένει ανέπαφη από τον 13^ο αιώνα, η έπαυλη Πέτσεκ (εδράζεται η Αμερικανική Πρεσβεία), η Βίβλος του Διαβόλου με την ανατριχιαστική ιστορία της δημιουργίας της που απεικονίζει τον Σατανά με περίζωμα από ερμίνα (σύμβολο των γαλαζοαίματων), ο Πύργος Πετρίν, το παλιό Εβραϊκό Νεκροταφείο, το καταφύγιο Φολιμάνκα των 1500 τ.μ., το πιο στοιχειωμένο μέρος της πόλης, το Καφέ Λα Μποέμ, το Κλεμεντίνουμ με τους 20.000 τόμους θεολογικής βιβλιογραφίας (αξέχαστη θα μου μείνει η απόπειρα απόδρασης με άναμμα φωτιάς μέσα σε αυτόν τον σπάνιο και πανέμορφο χώρο) και πολλά άλλα.

«Το μέλλον έρχεται καταπάνω μας όλο και γρηγορότερα, σε καθημερινή βάση» (σελ. 687). Αυτό είναι το βασικό μότο ενός μυθιστορήματος που καταφέρνει να παρασύρει τον αναγνώστη ως την τελευταία σελίδα και που αναλύει βαθιές έννοιες της συνείδησης, της νευροεπιστήμης και της εγκεφαλικής λειτουργίας, κάτι που απαιτεί λίγο χρόνο κατανόησης παραπάνω αλλά το τελικό αποτέλεσμα εντυπωσιάζει. Σίγουρα θα υπάρξουν και ενστάσεις ή εύλογες απορίες, όπως για παράδειγμα η χτυπητή έλλειψη φύλαξης σε ένα σημαντικό μέρος με τη δικαιολογία ότι «δεν είναι σε λειτουργία ακόμη» ή ότι, αντί να το βάλουν στα πόδια αυτοί που βρίσκουν τις αποδείξεις που ζητάνε, προτιμούν να αναλύσει ο ένας στον άλλον τι βρήκαν και πόσο σημαντικές είναι κλπ. Με χιούμορ («Μέσα κοινωνικής δικτύωσης… Το μεγαλύτερο δώρο για τις υπηρεσίες πληροφοριών, από την εποχή που η Καθολική Εκκλησία εφηύρε την εξομολόγηση», σελ. 192), εκπλήξεις, πραγματολογικά στοιχεία, καλογραμμένη πλοκή εκτυλίσσεται μια συναρπαστική περιπέτεια γεμάτη καλούς και κακούς, προδοσίες και εγκλήματα, ανατροπές και απρόσμενες εξελίξεις, μυστικές υπηρεσίες και επιστημονικά εργαστήρια, γενικά με όλα τα γνωστά και οικεία χαρακτηριστικά γνωρίσματα των μυθιστορημάτων του Dan Brown.

Βιβλίο Δεκατρία 
Τίτλος πρωτοτύπου Thirteen
Συγγραφέας Steve Cavanagh
Μεταφραστής Χρήστος Καψάλης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Steve Cavanagh, υπηρετώντας πιστά το δικαστικό θρίλερ μέσω του ήρωά του Έντι Φλιν, γράφει την τέταρτη περιπέτεια του δικηγόρου και δείχνει εκ των έσω όλες τις πιθανές εκπλήξεις και ανατροπές που μπορεί να συναντήσει κανείς σε μια δίκη, καταγράφει έξυπνα και απρόβλεπτα μια ανατρεπτική ιστορία και μπλέκει έναν κατά συρροή δολοφόνο με τέτοιο τρόπο που διάβαζα πυρετωδώς και με κρατημένη ανάσα το κείμενο ώσπου να φτάσω στο αναπάντεχο τέλος. Ο Ρούντι Καρπ, επίσημος συνήγορος υπεράσπισης των αστέρων, ζητάει από τον Φλιν να αναλάβει μαζί του τη δίκη του ηθοποιού του κινηματογράφου Ρόμπερτ Σόλομον για ανθρωποκτονία. Ο Φλιν αρνείται γιατί πιστεύει στην ενοχή του Σόλομον, ο Καρπ όμως του αποκαλύπτει πως είναι αθώος και πως αυτό μόνο ο Φλιν μπορεί να το αποδείξει. Έτσι ξεκινάει μια ενδελεχής έρευνα, που προσπαθεί να καταρρίψει τις κατηγορίες, να εντοπίσει αν οι αστυνομικοί αλλοίωσαν στοιχεία, να αποδείξει την αθωότητα του κατηγορουμένου και σταδιακά μπλέκουμε σ’ ένα γαϊτανάκι αποκαλύψεων που οδηγούν σε σκοτεινά σημεία. Ταυτόχρονα, μαθαίνουμε για το παρελθόν του Καρπ, που είναι χωρισμένος με την Κριστίν κι έχουν μια δωδεκάχρονη κόρη, την Έιμι. Θέλει να ξαναγίνουν οικογένεια αλλά οι υποθέσεις του τον οδηγούν σε μπελάδες. Γιατί κυνηγάει την αθωότητα, ποιος τον εξαπάτησε κάποτε, πώς το αντέχει αυτό το βάρος των τύψεων, τι κάνει γι’ αυτό είναι μερικά μόνο από τα ερωτήματα που τον ταλανίζουν κι είναι απότοκα των προηγούμενων βιβλίων της σειράς, στα οποία όμως υπάρχουν ελάχιστες αναφορές κι έτσι το συγκεκριμένο μυθιστόρημα μπορεί να διαβαστεί και ανεξάρτητα.

Η αφήγηση είναι εναλλακτικά πρωτοπρόσωπη από τον δικηγόρο Έντι Φλιν και τριτοπρόσωπη όταν στρέφουμε τη ματιά μας στον Τζόσουα Κέιν, έναν άρρωστο ψυχικά άντρα και αδίστακτο δολοφόνο, τον οποίο παρακολουθούμε να πραγματοποιεί το σχέδιό του και να γίνεται ένας από τους ενόρκους της δίκης, χωρίς να ξέρουμε την ταυτότητα που υιοθέτησε ούτε τα σχέδιά του ούτε τον σκοπό του. Στο παιχνίδι της εξακρίβωσης μας βάζει η παράθεση των προσωπικών στοιχείων καθενός ενόρκου χωριστά σε παρένθετα κεφάλαια για να γνωρίσουμε καλύτερα τα άτομα που κλήθηκαν ν’ αποφασίσουν στην υπόθεση του Ρόμπερτ Σόλομον. Βήμα προς βήμα βλέπουμε το παρελθόν του Κέιν, τα στάδια που ακολούθησε για να φτάσει ως το σημείο της αφήγησης, το οικογενειακό του περιβάλλον, το διαστρεβλωμένο του μυαλό. Πρόκειται για έναν από τους πιο σκοτεινούς χαρακτήρες των δικαστικών θρίλερ και η επιμέρους αποκάλυψη των κινήτρων του, της νοοτροπίας του, των εγκλημάτων που διέπραξε, της ίδιας της ταυτότητάς του έρχεται και κουμπώνει στην ήδη υπάρχουσα αγωνία για το αν είναι αθώος ή ένοχος ο Ρόμπερτ Σόλομον και πώς προσπαθεί να το αποδείξει ο Φλιν. Ο δικηγόρος στρέφεται στην πρώην πράκτορα του FBI, Χάρπερ και χάρη στο δύσκολο και σκληρό παρελθόν του στη σκοτεινή μεριά της ζωής, κάνει σωστή σκιαγράφηση κατά τη διάρκεια δικών και καταλαβαίνει με ποιους έχει να κάνει, θα τα καταφέρει όμως αυτήν τη φορά ή το ένστικτό του θα ξεγελαστεί από έναν πραγματικά σκληρό αντίπαλο; «Εγώ, όμως, είμαι συνήγορος υπεράσπισης. Έχω τον διάβολο στο πλευρό μου. Κι αυτός δεν παίζει έντιμα» (σελ. 461), λέει χαρακτηριστικά. Δικαστής στην υπόθεση είναι ο Χάρι Φορντ, ο άνθρωπος που διέβλεψε τις ικανότητες του Φλιν και τον ώθησε να ασχοληθεί με τη δικηγορία, προσφέροντάς του έτσι την ευκαιρία να απομακρυνθεί από τις λαμογιές και τις απάτες του πεζοδρομίου. Πόσο δύσκολο θα είναι να συνεχίσουν τη φιλία τους όταν έρχονται ενώπιος ενωπίω στα δικαστικά έδρανα;

Το «13» είναι ένα έξυπνο, ανατρεπτικό δικαστικό θρίλερ που εκτυλίσσεται με καταιγιστικούς ρυθμούς και διαδραματίζεται μέσα σε ένα διάστημα πέντε μόλις ημέρων. Στο μυθιστόρημα δείχνεται ο τρόπος με τον οποίο είναι δομημένο το δικαστικό σύστημα, με αποτέλεσμα να παγιδεύονται αθώοι και / ή να διαφεύγουν ένοχοι και μαθαίνουμε για τα στάδια επιλογής ενόρκων, την ψυχολογία τους πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τη δίκη, πώς αντιδρούν, τι σκέφτονται. Επίσης βρήκα έξυπνους τους συμβολισμούς που μπορεί να ανακαλύψει κανείς σε ένα δολάριο και μου άρεσε ο τρόπος με τον οποίο συνδέονται αυτοί με τους φόνους. Μάρτυρες, συνήγοροι, αντίδικοι, ένορκοι, γραμματείς, δικαστές, αρχικές και τελικές αγορεύσεις, καταθέσεις είναι το πλαίσιο που συγκροτεί μια ιστορία γεμάτη εκπλήξεις και ανατροπές.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Η υπεράσπιση θέλει ανεξάρτητα πνεύματα. Η εισαγγελία θέλει στρατιώτες. Πάντως, αυτό που πραγματικά θέλουν και οι δύο πλευρές είναι έναν ένορκο που αποφασίζει μόνος του, αφού ακούσει τους δικηγόρους και τους μάρτυρες» (σελ. 296).

«Η τέχνη της εξαπάτησης και η τέχνη της αντεξέτασης ήταν μία και αυτή» (σελ. 349).

Βιβλίο Τα Χριστούγεννα του Ηρακλή Πουαρό
Τίτλος πρωτοτύπου Hercule Poirot’s Christmas
Συγγραφέας Agatha Christie
Μεταφραστής Χρήστος Καψάλης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για μυθιστόρημα «κλειστού δωματίου» με όλα τα μέλη της οικογένειας να έχουν ο καθένας το δικό του λόγο να μισεί τον τυραννικό Σίμεον Λι («Θα μπορούσε να πει κανείς, μάλιστα, πως ήταν το είδος του ανθρώπου που όχι μόνο πούλησε την ψυχή του στον διάβολο αλλά ευχαριστήθηκε και τη συμφωνία», σελ. 188): ο πρωτότοκος Άλφρεντ με τη σύζυγό του, Λίντια («Θεωρώ πως είναι ένας κακόψυχος, τυραννικός γέρος»), ο βουλευτής Τζορτζ Λι με την κατά πολύ νεότερή του σύζυγο, Μάγκνταλεν, ο τρίτος γιος, Ντέιβιντ, με τη σύζυγό του, Χίλντα και ο τελευταίος Λι, ο Χάρι, το μαύρο πρόβατο της οικογένειας. Υπάρχει φυσικά και η σαγηνευτική εγγονή Πιλάρ, κόρη της Τζένιφερ που πέθανε πολλά χρόνια πριν. Η υπόθεση ξετυλίγεται μέσα από μια σειρά ανακρίσεων αλλά και εξομολογήσεων στον Πουαρό των συζύγων για τους άντρες τους. Έχουμε και πάλι ποικίλες οπτικές γωνίες, ένα τραυματικό παρελθόν, μια χούφτα άκοπα διαμάντια και μια οικογένεια με σχεδόν ανύπαρκτους δεσμούς ενώ η υπόθεση οδεύει στο τέλος της μέσα από μια σειρά στοιχείων που ακολουθεί ο Πουαρό και συζητήσεων μεταξύ των μελών της οικογένειας και των υπηρετών.

Ο διευθυντής της κομητειακής αστυνομίας όπου διαπράττεται το έγκλημα, συνταγματάρχης Τζόνσον, που γνωρίσαμε στην «Τραγωδία σε τρεις πράξεις», φιλοξενεί τον Πουαρό και η δολοφονία διακόπτει τη συζήτησή τους γι’ αυτήν ακριβώς την υπόθεση. Ο ντετέκτιβ αναπτύσσει μια αρκετά πρωτότυπη θεωρία του για την ατμόσφαιρα των Χριστουγέννων, σύμφωνα με την οποία η ψευδής αίσθηση οικογενειακής γαλήνης που αναγκάζει όσους όλο το χρόνο ζούσαν χώρια να ανταμώσουν ξανά ενέχει τον κίνδυνο να εξεγείρει πάθη και να οδηγήσει κάποιους στα άκρα, ακόμη και για ασήμαντο λόγο. Επιπλέον, το μυθιστόρημα κυκλοφόρησε μεσούσης του ισπανικού εμφυλίου που ξεκίνησε το 1936 και διήρκεσε ως το 1939 κι έτσι η συγγραφέας εκφράζει το ενδιαφέρον της για τα γεγονότα μέσα από μια συζήτηση της Πιλάρ Εστραβάδος με έναν συνεπιβάτη του τρένου που τη μεταφέρει στο σπίτι του παππού της, Σίμεον Λι: «-Τι γίνεται με αυτόν τον πόλεμο που έχει ξεσπάσει στα μέρη σας; -Τρομερή κατάσταση, ναι… Πολύ θλιβερή…» (σελ. 23).

Εντύπωση μου έκανε η σκηνή της δολοφονίας: άφθονο αίμα χυμένο παντού, κάτι που η συγγραφέας γενικώς αποφεύγει να δώσει, μιας και προτιμά τους ήσυχους σχετικά θανάτους από δηλητήριο. Σπασμένα έπιπλα, κραυγή αγωνίας και το δωμάτιο να θυμίζει τόπο θυσίας. Η δε διάπραξη του εγκλήματος και η όλη ενορχήστρωση είναι άκρως υποδειγματική και μου άρεσε πολύ ως ιδέα, γιατί προβλημάτισε αρκετά τους χαρακτήρες κι εμένα ενώ ήταν τόσο ευφυώς απλή! Η Agatha Christie θα έχει πάντα τους δικούς της κανόνες γραφής!

Το μυθιστόρημα είναι η εικοστή περιπέτεια του Ηρακλή Πουαρό και κυκλοφόρησε στην Αγγλία το 1938 και στην Αμερική το 1939. Στα ελληνικά υπήρξαν πολλές εκδόσεις ώσπου κυκλοφόρησε από το Λυχνάρι με τον τίτλο «Εφιαλτικά Χριστούγεννα» και σήμερα (2019) επανακυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός σε μεγαλύτερο σχήμα, με προλογικό σημείωμα και με νέα μετάφραση (του Χρήστου Καψάλη). Ως προς το εξώφυλλο ακολουθούν την έκδοση Harper Collins (1993) ενώ έχουν ανακοινώσει πως στόχος τους είναι να κυκλοφορήσουν στα ελληνικά όλα τα αστυνομικά έργα της Agatha Christie.

Βιβλίο Τραγωδία σε τρεις πράξεις
Τίτλος πρωτοτύπου Three act tragedy
Συγγραφέας Agatha Christie
Μεταφραστής Χρήστος Καψάλης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα ενδεδυμένο με όλα τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα μιας θεατρικής παράστασης. Πράξη πρώτη: Υποψία, Πράξη δεύτερη: Βεβαιότητα και Πράξη Τρίτη: Αποκάλυψη. Σκηνοθεσία: Σερ Τσαρλς Κάρτραϊτ, βετεράνος ηθοποιός και οικοδεσπότης της βραδιάς κατά την οποία χάνει τη ζωή του ο εφημέριος Μπάμπινγκτον. Βοηθοί σκηνοθέτη η Ερμιόνη Λίον Γκορ που ενδιαφέρεται για τον Κάρτραϊτ και ο Σάτερθγουεϊτ που συνεργάζεται για την επίλυση του μυστηρίου. Φωτισμοί: Ηρακλής Πουαρό φυσικά, με την απαραίτητη αυλαία να πέφτει στο γνωστό σκηνικό των υποθέσεών του, με τους υπόπτους να συγκεντρώνονται σ’ έναν χώρο και ο ντετέκτιβ να αποκαλύπτει αργά και βασανιστικά την αλήθεια.

Οι καλεσμένοι και το φιλικό περιβάλλον του ηθοποιού δίνουν την ευκαιρία στη συγγραφέα να διαλέξει πολύ προσεκτικά διαφορετικές όψεις της αγγλικής κοινωνίας, φυσικά με έμφαση στους αστικούς κύκλους. Γραμματείς και ηθοποιοί, γιατροί και εφημέριοι, κουτσομπολιά και φήμες, πάθη και μίση όλα αρμονικά εντεταγμένα σ’ ένα συνονθύλευμα στη σκιά του οποίου δρα ένας δολοφόνος. Βασικός άξονας των εξελίξεων είναι ο ανομολόγητος έρωτας μεταξύ του Καρτράιτ και της νεότερής του Ερμιόνης Λίτον Γκορ, κάτι που δίνει άφθονη τροφή για κουτσομπολιά ενώ το μεταξύ τους παιχνίδι «σε θέλω, κάνε κάτι, δε σε θέλω, πώς σου ήρθε;» δίνει λαβή στη συγγραφέα να τονίσει πόσο διαφορετικά φλερτάρανε κάποτε και πώς τώρα. Παρ’ όλ’ αυτά, η Ερμιόνη ήταν παρούσα και στον δεύτερο θάνατο και παρακάλεσε τον Καρτράιτ να έρθει προς βοήθειά της, μια κίνηση απελπισίας αλλά και άκρως ρομαντική! Έτσι, ο ηθοποιός, μαζί με τον φίλο του, κύριο Σάτερθγουεϊτ, ξεκινάνε μια σειρά από έρευνες και ερωτήσεις και με την πολύτιμη βοήθεια της Ερμιόνης σχηματίζουν ένα ενδιαφέρον ερευνητικό τρίο. Ο Ηρακλής Πουαρό αρχικά τους βοηθάει ως παρατηρητής, σύντομα όμως οι εξελίξεις τον αναγκάζουν να αφοσιωθεί στα φαιά του κύτταρα και να εξιχνιάσει την υπόθεση.

Μάλιστα, ο διευθυντής της τοπικής αστυνομίας, συνταγματάρχης Τζόνσον, είναι ενθουσιασμένος από τη γνωριμία του με έναν ηθοποιό του θεάτρου που τον επισκέπτεται για πληροφορίες ως προς τον δεύτερο θάνατο: «Κι εμένα μου αρέσει το θέατρο, αλλά να είναι το έργο καλό, σοβαρό, όχι σαν κι αυτές τις σαχλαμάρες που ανεβάζουν στη σκηνή στην εποχή μας…» (σελ. 82). Ταυτόχρονα, μόλις λίγες σελίδες νωρίτερα, επαινούνταν η θεατρική καινοτομία: «Δίπλα στον κύριο Σάτερθγουεϊτ καθόταν η δεσποινίς Γουίλς, το θεατρικό έργο της οποίας, Ο μονόδρομος, είχε γίνει δεκτό με διθυράμβους από τους κριτικούς, που το χαρακτήριζαν ό,τι πιο πνευματώδες και τολμηρό είχε ανέβει στο Λονδίνο εδώ και κάποια χρόνια» (σελ. 34). Αυτό είναι ένα ελάχιστο δείγμα της ποικιλίας των δειγμάτων που παραθέτει σε κάθε της σχεδόν έργο η Agatha Christie, προσδίδοντας ρεαλισμό και σωστή πολυπλοκότητα στα κείμενά της. Τον Επιθεωρητή θα τον συναντήσουμε ξανά στα «Χριστούγεννα του Ηρακλή Πουαρό» (θα κυκλοφορήσει το 1938).

Η ιστορία είναι αρκετά περίπλοκη και δίνεται με απίθανο αριθμό διαφορετικών οπτικών γωνιών, χιλιάδες ερωτήματα, μια σειρά από ανακρίσεις που αναλαμβάνουν οι πρωταγωνιστές ενώ η τελική αποκάλυψη όχι μόνο συμπληρώνει απόλυτα το παζλ αλλά με άφησε και πάλι άφωνο τόσο ως προς τον χειρισμό της πλοκής όσο και ως προς τις επιπλοκές της καθαυτής υπόθεσης: κίνητρο, πράξη, άλλοθι. Ιδιαίτερα ο πρώτος θάνατος ήταν μια συγκλονιστική ιδέα, που έκανε ακόμη και τον Ηρακλή Πουαρό να τρέμει σαν το ψάρι! Το περιστατικό το μνημονεύει έντονα στους «Φόνους με αλφαβητική σειρά» που θα κυκλοφορήσει το 1936.

Ο Ηρακλής Πουαρό περνάει το διάστημα ανάμεσα στους δύο θανάτους στο Μόντε Κάρλο. «Πλέον βρίσκομαι σε διακοπές. Τα κατάφερα. Είμαι πλούσιος. Αποσύρθηκα. Τώρα ταξιδεύω σε διάφορα μέρη του κόσμου», ανακοινώνει σ’ έναν συνομιλητή του. Μάλιστα, μαθαίνουμε και λίγα οικογενειακά και προσωπικά του στοιχεία: «-Βλέπετε, όταν ήμουν παιδί, ήμουν φτωχός… Ήμασταν μεγάλη οικογένεια. Έπρεπε να βρούμε τον δρόμο μας στη ζωή. Μπήκα στην αστυνομία. Εργάστηκα σκληρά. Σταδιακά εξελίχθηκα. Άρχισα να αποκτώ φήμη. Κατάφερα να γίνω γνωστός. Άρχισα να γίνομαι γνωστός διεθνώς. Στο μεταξύ, κόντευα στη σύνταξη. Όμως ξέσπασε ο Πόλεμος. Τραυματίστηκα. Ήρθα, ένας αποκαρδιωμένος και αποκαμωμένος πρόσφυγας, στην Αγγλία». Η δολοφονία της κυρίας που τον φιλοξενούσε ξύπνησε τα φαιά του κύτταρα κι έτσι βρήκε τον ένοχο: «Και ταυτόχρονα ανακάλυψα πως δεν είχα τελειώσει ακόμη. Αντίθετα, οι δυνάμεις μου ήταν ισχυρότερες από ποτέ. Έτσι, άρχισα μια δεύτερη σταδιοδρομία, ως ιδιωτικός ντετέκτιβ, στην Αγγλία».  Είναι ευχαριστημένος όμως; «Φίλε μου, να φυλάγεστε από τη μέρα που τα όνειρά σας θα γίνουν πραγματικότητα» (σελ. 77-78).

Το μυθιστόρημα είναι η ενδέκατη περιπέτεια του Ηρακλή Πουαρό και κυκλοφόρησε στην Αμερική το 1934 και ελαφρώς παραλλαγμένη ως προς το κίνητρο του δολοφόνου στην Αγγλία το 1935 (αυτή η έκδοση θεωρείται σήμερα η κανονική). Στα ελληνικά υπήρξαν πολλές εκδόσεις ώσπου κυκλοφόρησε από το Λυχνάρι με τον τίτλο «Θάνατος υπό δοκιμήν» και σήμερα (2019) επανακυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός σε μεγαλύτερο σχήμα, με προλογικό σημείωμα και με νέα μετάφραση (του Χρήστου Καψάλη). Ως προς το εξώφυλλο ακολουθούν την έκδοση Harper Collins ενώ έχουν ανακοινώσει πως στόχος τους είναι να κυκλοφορήσουν στα ελληνικά όλα τα αστυνομικά έργα της Agatha Christie.

Βιβλίο Φόνος στη Μεσοποταμία
Τίτλος πρωτοτύπου Murder in Mesopotamia
Συγγραφέας Agatha Christie
Μεταφραστής Χρήστος Καψάλης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Agatha Christie μετά το 1910, χάρη στην οικογένειά της, που ανήκε στην ανώτερη μεσαία τάξη, ταξίδευε συχνά και ιδίως στη Μέση Ανατολή (Αίγυπτο, Παλαιστίνη, νότια Ευρώπη), όπου ενημερωνόταν ασταμάτητα για τον πολιτισμό και την ιστορία των χωρών που επισκεπτόταν. Το ουσιαστικό της ενδιαφέρον όμως για την αρχαιολογία εμφανίστηκε το 1930, οπότε και συνάντησε τον μετέπειτα σύζυγό της και επικεφαλής των ανασκαφών Max Mallowan σ’ ένα ταξίδι στο Ιράκ. Ήταν η εποχή που αυτό, το υπό αγγλική κατοχή τότε, κράτος δεχόταν τις πρώτες σκαπάνες που θα φέρουν στο φως την Ιστορία του (μόλις το 1925), με έμφαση στη νεκρόπολη της Ουρ, που αποτελεί και το σκηνικό του μυθιστορήματος. Η συνεχής και εμβριθής επαφή της συγγραφέως με την ατμόσφαιρα και τον πολιτισμό της Μέσης Ανατολής, η γνωριμία της με τον δεύτερο σύζυγό της και τα μυθιστορήματα που θα γράψει από κει και πέρα θα την οδηγήσουν σε μια νέα άνθηση της καριέρας και της ζωής της. Παρ’ όλ’ αυτά, με το γνωστό υποδόριο χιούμορ της, ξεκαθαρίζει από την αρχή πως τα πράγματα στη Μέση Ανατολή ούτε τόσο ρομαντικά είναι ούτε τόσο «εξωτικά», το αντίθετο μάλιστα: καρόδρομοι, αποστάσεις, ζέστη και υπέρ το δέον γραφικά μαγαζάκια που βρωμάνε περιμένουν τον επισκέπτη.

Ο «Φόνος στη Μεσοποταμία» διαδραματίζεται σ’ έναν ουσιαστικά περίκλειστο χώρο, χωρίς άλλες σκηνές δράσης. Το έγκλημα λαμβάνει χώρα στους κόλπους της αρχαιολογικής αποστολής στην Τελ Γιαριμτζά που διαβιεί σ’ ένα κτίσμα, του οποίου τα δωμάτια «βλέπουν» στην κοινόχρηστη αυλή (παρατίθεται και το σχεδιάγραμμά του). Την αφήγηση έχει αναλάβει σε πρώτο πρόσωπο η νοσοκόμα Έιμι Λέδεραν που προσελήφθη για να προσέχει τη Λουίζ, σύζυγο του αρχαιολόγου Έρικ Λάιντνερ, επικεφαλής των ανασκαφών στην περιοχή, γιατί υπέστη νευρικό κλονισμό. Μια νοσοκόμα λοιπόν, ο επικεφαλής των ανασκαφών και η σύζυγός του, ένας γοητευτικός αρχιτέκτονας, ένας γιατρός με την κόρη του, ένας αρχαιολόγος με τη σύζυγό του, ένας μοναχός και τέσσερα μέλη της αποστολής είναι ο στενός κύκλος των υπόπτων. «-Μια ανασκαφική αποστολή είναι πιθανότατα μικρογραφία της ζωής μας εδώ… Υπάρχουν κλίκες, αντιπαλότητες και ζήλιες» (σελ. 36).

Κρυφοί έρωτες, πλαστογραφίες, αρχαιοκαπηλία και ένα απρόσμενο ερωτικό τρίγωνο είναι μερικές μόνο από τις ψηφίδες ενός παζλ που θα δυσκολέψει πολύ τον Ηρακλή Πουαρό. Ο ντετέκτιβ βρίσκεται στη Συρία «για να ξεδιαλύνει κάποιο σκάνδαλο στις τάξεις του στρατού» κι έτσι ο λοχαγός Μέιτλαντ, επικεφαλής της τοπικής αστυνομίας, με την προτροπή του γιατρού Τζάιλς Ράιλι, τον καλεί να λύσει το μυστήριο. Οι εντυπώσεις της αφηγήτριας είναι σοκαριστικές: «Θύμιζε κομμωτή σε κάποια κωμωδία»!  (σελ. 116). Μάλιστα, όταν τελειώνει η περιπέτειά του αυτή, επιστρέφει στη Συρία και μια εβδομάδα μετά ταξιδεύει με το Οριάν Εξπρές, όπου πάλι εμπλέκεται σε μια δολοφονία (το βιβλίο κυκλοφόρησε δύο χρόνια πριν, το 1934)!

Πρόκειται για μια αρκετά περίπλοκη υπόθεση που ξετυλίγεται με τον γνωστό συναρπαστικό τρόπο της Agatha Christie και ζωντανεύει ενδιαφέρουσες προσωπικότητες χάρη στις διαφορετικές και προκλητικές ψυχαναλύσεις τους. Παράλληλες ιστορίες, άρρηκτα δεμένες με τους πρωταγωνιστές του μυθιστορήματος, μπλέκουν τη βασική ιδέα και οδηγούν τις εξελίξεις σε πολλαπλές κατευθύνσεις, το κίνητρο, η ευκαιρία και τα άλλοθι είναι πολλά και μπορούν να ερμηνευθούν ποικιλοτρόπως. Ποιος σκότωσε λοιπόν τη γυναίκα και γιατί; Είναι αλήθεια πως έπαιζε με τους άντρες της αποστολής; Και αν ναι, γιατί, εφόσον έδειχνε τόσο ευτυχισμένη με τον σύζυγο; Γιατί εξαφανίζονται τα αποθέματα πλαστελίνης; Πώς μπορεί να μπει κανείς σε μια περίκλειστη αυλή χωρίς να τον δει κανείς; Τι συνέβη στο παρελθόν των χαρακτήρων και τι αντίκτυπο θα έχει αυτό στο παρόν;

Το μυθιστόρημα είναι η δέκατη τέταρτη περιπέτεια του Ηρακλή Πουαρό και κυκλοφόρησε σε Αγγλία και Αμερική το 1936. Στα ελληνικά υπήρξαν πολλές εκδόσεις ώσπου κυκλοφόρησε από το Λυχνάρι με τον τίτλο «Μια κραυγή αγωνίας» και σήμερα (2019) επανακυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός σε μεγαλύτερο σχήμα, με προλογικό σημείωμα του Νίκου Βατόπουλου και με νέα μετάφραση (του Χρήστου Καψάλη). Ως προς το εξώφυλλο ακολουθούν την έκδοση Harper Collins (1998) ενώ έχουν ανακοινώσει πως στόχος τους είναι να κυκλοφορήσουν στα ελληνικά όλα τα αστυνομικά έργα της Agatha Christie.

Βιβλίο Η σοδειά του κακού
Τίτλος πρωτοτύπου Career of evil
Συγγραφέας Robert Galbraith
Μεταφραστής Χρήστος Καψάλης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για μια από τις πιο ενδιαφέρουσες και εμπλουτισμένες με δευτερεύουσες περιπτώσεις υποθέσεις του Κόρμοραν Στράικ, την οποία απόλαυσα χωρίς να παραλείψω ούτε μία γραμμή. Και είναι ένα αστυνομικό μυθιστόρημα 640 σελίδων, με πάρα πολλές περιγραφές, όπως και τα προηγούμενα της σειράς, τοπίων, ατμόσφαιρας, κλίματος, πόλεων, περιοχών και πολλές εσωτερικές σκέψεις και ψυχογράφηση. Με ανάμικτα αισθήματα (αγωνίας, χαράς, συγκίνησης, τρόμου) χάθηκα και πάλι στα δαιδαλώδη μονοπάτια της γραφής και της σκέψης της J. K. Rowling, που χρησιμοποιεί το ψευδώνυμο Robert Galbraith για τη σειρά των βιβλίων με ήρωα τον Κόρμοραν Στράικ. Γιατί δεν παρέλειψα να διαβάζω ούτε λέξη, αφού ήξερα ότι σε κάποια αποσπάσματα δε θα έχανα κάτι σημαντικό για την υπόθεση της δολοφονίας; Δεν έχω απάντηση. Η συγγραφέας έχει μια μοναδική μαεστρία και δεξιοτεχνία να χτίζει ένα περιβάλλον τόσο λεπτομερές και εκτεταμένο όπου ούτε χάθηκα ούτε βαρέθηκα ούτε αποπροσανατολίστηκα. Ρουφούσα κάθε λέξη, δημιουργούσα με τη φαντασία μου κάθε διαμέρισμα, κήπο, δρόμο, τα πάντα.

Στο συγκεκριμένο βιβλίο η δεξιοτεχνία σκιαγράφησης των χαρακτήρων και ο χειρουργικός σχεδόν χειρισμός του δεσμού μεταξύ τους είναι αξιέπαινα. Οι τέσσερις ύποπτοι στους οποίους επικεντρώνεται ο Στράικ, οι παράλληλες έρευνες της Ρόμπιν που τη φέρνουν σ’ επαφή με τον κόσμο των ακροτομόφιλων (για την επεξήγηση, βλέπω λίγο πιο κάτω) και η προσωπικότητα του δολοφόνου που παρεμβάλλεται στην αφήγηση συγκροτούν ένα πολυποίκιλο, πυκνογραμμένο σύμπαν προσωπικοτήτων και νοοτροπιών που με πήγαινε από το ένα σημείο στο άλλο, από σπίτια σε κακόφημα μπαρ και πορνεία, από το Λονδίνο στη Γλασκώβη και σε άλλα σημεία της αγγλικής υπαίθρου. Άνθρωποι που θα βοηθήσουν, που θα κρύψουν και θα κρυφτούν, που θα φοβηθούν, που θα ξεπεράσουν τον εαυτό τους, άνθρωποι που θα βάλουν το δικό τους λιθαράκι στην πλοκή.

Ο ιδιότροπος και ηθικά ακέραιος Κόρμοραν Στράικ εδώ παραθέτει αρκετές ακόμη πληροφορίες από το οικογενειακό του παρελθόν, όπου είχε να κάνει με μια δύσκολη ζωή, γεμάτη από κοινόβια, ναρκωτικά, αποτυχημένους γάμους της μητέρας του και την προσπάθειά του να τη σώσει από όλα αυτά αλλά και να σωθεί ο ίδιος. Οι ύποπτες δοσοληψίες, ο άγραφος νόμος τιμής, οι τύψεις του Στράικ επανέρχονται όσο κρατούν οι έρευνές του για τον πιθανό αποστολέα του κομμένου ποδιού. Εξίσου σημαντικά στοιχεία μαθαίνουμε και για τη Ρόμπιν, είτε για τη φοιτητική της ζωή και πώς οδηγήθηκε στην απόφασή της να ασχοληθεί με την εγκληματολογία είτε για τον αρραβώνα της με τον Μάθιου Κάνλιφ και τον τρόπο που χειρίστηκε κάποιες αναπάντεχες αποκαλύψεις, που κλυδωνίζουν τον αρραβώνα της και ραγίζουν το επαγγελματικό στυλ που έχει υιοθετήσει απέναντι στον Στράικ. Η συγγραφέας ξέρει να χειρίζεται και να παρουσιάζει πολύ καλά τις ανθρώπινες σχέσεις και τις αλληλεπιδράσεις τους, με αποτέλεσμα Στράικ και Ρόμπιν να γνωριστούν καλύτερα και να δουν ολοκληρωμένη την εικόνα του ανθρώπου με τον οποίο δουλεύουν τόσο καιρό. Η μεταξύ τους σχέση και οι αλλαγές που αυτή υφίσταται από τις καταιγιστικές εξελίξεις σε προσωπικό και επαγγελματικό επίπεδο ίσως κουράσουν, μιας και προστίθεται κι αυτή στο ήδη γεμάτο από, ομολογουμένως καλά, ψυχογραφήματα ενώ και οι δυο τους αναλώνονται σε πολλές εναλλακτικές σκέψεις για το επόμενο βήμα που καλούνται να κάνουν σε κάθε νέα αλλαγή γύρω τους και μέσα τους. Είναι όλα όμως έτσι γραμμένα που κλείστηκα στο σύμπαν που ζωντανεύει η J. K. Rowling με πολύ μεγάλη μου χαρά και βγήκα κερδισμένος ενώ οι τίτλοι αρκετών κεφαλαίων, παρμένοι από στίχους των Blue Oyster Cult, δημιουργούσαν ένα παρανοϊκό soundtrack που αναζητούσα στο διαδίκτυο να με συντροφεύει κατά την ανάγνωση.

Διαταραχή σωματικής ταυτότητας και αρτιότητας ή σύνδρομο BIID, παιδεραστία, εμπόριο ναρκωτικών και ένας πολύ στενός κύκλος ακροτομόφιλων, ανθρώπων δηλαδή που έλκονται σεξουαλικά από ακρωτηριασμένους, είναι το σκοτεινό φόντο στο οποίο διαδραματίζεται το μυθιστόρημα. Δεν μπορούσα ποτέ να φανταστώ ως πού θα φτάσει ο ανθρώπινος εγκέφαλος σε βίτσιο και στρεβλωμένη ερωτική ικανοποίηση κι ανατρίχιαζα σε κάθε σκέψη, λέξη, πράξη. «Η σοδειά του κακού» λοιπόν είναι ένα πλούσιο σε πλοκή, ανατρεπτικό αστυνομικό μυθιστόρημα, με προσεγμένη καταγραφή χαρακτήρων, έξυπνες αλληλεπιδράσεις, ποικιλία πρωταγωνιστών και δευτεραγωνιστών που συγκροτούν ένα αρκετά μπερδεμένο αλλά λογοτεχνικά προκλητικό παζλ που δεν μπορούσα ν’ αφήσω από τα χέρια μου αν δεν το τελείωνα.

Βιβλίο Ο μεταξοσκώληκας
Τίτλος πρωτοτύπου The silkworm
Συγγραφέας Robert Galbraith
Μεταφραστής Χρήστος Καψάλης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα αστυνομικό μυθιστόρημα 620 σελίδων. Με πάρα πολλές περιγραφές τοπίων, ατμόσφαιρας, κλίματος, πόλεων, περιοχών και πολλές εσωτερικές σκέψεις κυρίως του πρωταγωνιστή. Εγώ όμως, που έχω χιλιάδες αδιάβαστα να με στοιχειώνουν κάθε βράδυ («διάβασε κι εμένα», «διάβασε κι εμένα») γιατί δεν μπόρεσα να προσπεράσω καμία σελίδα, καμία παράγραφο; Γιατί άφησα τον χρόνο να περνάει εις βάρος της στοίβας μου και χανόμουν στα δαιδαλώδη μονοπάτια της γραφής και της σκέψης της J. K. Rowling, που χρησιμοποιεί το ψευδώνυμο Robert Galbraith για τη σειρά των βιβλίων με ήρωα τον Κόρμοραν Στράικ; Γιατί δε σταμάτησα να διαβάζω, αφού ήξερα ότι σε κάποια αποσπάσματα δε θα έχανα κάτι σημαντικό για την υπόθεση της δολοφονίας; Δεν έχω απάντηση. Η συγγραφέας έχει μια μοναδική μαεστρία και δεξιοτεχνία να χτίζει ένα περιβάλλον τόσο λεπτομερές και εκτεταμένο όπου ούτε χάθηκα ούτε βαρέθηκα ούτε αποπροσανατολίστηκα. Ρουφούσα κάθε λέξη, έχτιζα μπροστά μου κάθε διαμέρισμα, κήπο, δρόμο, τα πάντα.

Επιπλέον, οι χαρακτήρες! Αχ, αυτοί οι χαρακτήρες! Η ατζέντισσα Ελίζαμπεθ Τάσελ, ο Κρίστιαν Φίσερ, ο συγγραφέας Μάικλ Φάνκορτ, ο υπεύθυνος του εκδοτικού οίκου του Κουίν Ντάνιελ Τσαρντ, η ερωμένη Κάθριν Κεντ και τόσοι άλλοι! Ποιος σκότωσε και γιατί; Τι ήταν αυτό που έκρυβε καλά ο δολοφόνος και ο Κουίν τον ενόχλησε φανερώνοντάς το; Ο κάθε χαρακτήρας άψογα σκιαγραφημένος, οι σχέσεις μεταξύ τους άρρηκτα δεμένες στο αιώνιο παιχνίδι της δράσης-αντίδρασης. Έρευνες, αποκαλύψεις, κυνηγητό, κρυμμένα μυστικά και ο Κόρμοραν Στράικ να αγωνίζεται να φέρει σε πέρας την υπόθεση ενώ το κομμένο του πόδι να βογγάει από τον πόνο για την κακομεταχείριση που υφίσταται όσο ο Στράικ, λαχταρώντας να βρει τον δολοφόνο, δε διστάζει να υπερβάλει εαυτόν. Επιπλέον, χάρηκα με τη Ρόμπιν, τη γραμματέα, που αρχίζει να αποκτά μια πιο ογκώδη υπόσταση, να κατασταλάζει σε αυτό που θέλει να κάνει πραγματικά στη ζωή της ως προς το εγκληματολογικό κομμάτι και να έρχεται σε αντιπαράθεση γι’ αυτό ακόμη και με τον μέλλοντα σύζυγό της!

Άλλο ένα απολαυστικό αστυνομικό μυθιστόρημα από μια ταλαντούχα συγγραφέα, αρκετά εκτεταμένο και πεπλατυσμένο, όμως κάθε λέξη του και παράγραφος είναι πολύτιμα για τη μεγαλύτερη απόλαυση του κειμένου. Και βγάζω το καπέλο στη συγγραφέα γιατί ο δολοφόνος περιγράφηκε σχεδόν από την αρχή με τέτοιο τρόπο που φυσικά δεν έδωσα σημασία, όταν όμως συνδυάστηκαν τα κατάλληλα χαρακτηριστικά, βγήκε η κλασική φράση: «Μα, γιατί δεν το σκέφτηκα;». Μπράβο και πάλι μπράβο!

Τέλος, ευχαριστήθηκα με τις αναφορές στο προηγούμενο βιβλίο της σειράς χωρίς όμως να αποκαλύπτεται ο δολοφόνος και χωρίς να εξιστορούνται σημαντικά για την εξέλιξη περιστατικά, οπότε με άνεση μπορεί κάποιος να παρακολουθήσει και το «Κάλεσμα του κούκου». Προχωράω ακάθεκτος στο τρίτο βιβλίο της σειράς!

Βιβλίο Το κάλεσμα του κούκου
Τίτλος πρωτοτύπου The cuckoo’s calling
Συγγραφέας Robert Galbraith
Μεταφραστής Χρήστος Καψάλης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Κόρμοραν Στράικ αποστρατεύεται λόγω του σοβαρού τραυματισμού του σε αποστολή στο Αφγανιστάν, κατά τη διάρκεια της οποίας χάνει το πόδι του από το γόνατο και κάτω. Ανοίγει γραφείο ντετέκτιβ, αναλαμβάνει διάφορες υποθέσεις, αγωνίζεται να χάσει τα περιττά κιλά του και να ξεχάσει το οικογενειακό του παρελθόν και τις καταβολές που τον κατηύθυναν στη νομική, από την οποία το έβαλε στα πόδια για να καταταγεί στο στρατό. Η Λούλα Λάντρι πέφτει από το μπαλκόνι του διαμερίσματός της και σκοτώνεται ακαριαία. Λόγω της άστατης ζωής της, της γοητευτικής λάμψης της δημοσιότητας, του εθισμού της από ναρκωτικές ουσίες, όλοι θεωρούν ότι αυτοκτόνησε. Λίγο καιρό μετά, ο αγαπημένος της αδερφός, Τζον Μπρίστοου, αναθέτει στον Κόρμοραν και παιδικό φίλο του νεκρού αδερφού του, Τσάρλι Μπρίστοου, την υπόθεση. Εντελώς συμπτωματικά είναι η περίοδος που πιάνει δουλειά ως γραμματέας η Ρόμπιν, μια αθώα και αφελής Λονδρέζα, που αποδεικνύεται πολύτιμη στη διερεύνηση της υπόθεσης.

Ένα κλασικό whodunit, που διεξάγεται στον αστραφτερό κόσμο της μόδας και τον σκοτεινό κόσμο των επιχειρήσεων. Αν δεν αυτοκτόνησε η Λούλα, ποιος τη σκότωσε και γιατί; Τι θα κέρδιζε; Η επιστήθια φίλη της κι επίσης εξαρτημένη σε ουσίες, Ροσέλ Ονιφάντε γνωρίζει τον πραγματικό δολοφόνο; Κι αν ναι, γιατί το κρύβει από τον ντετέκτιβ; Τι ρόλο παίζει ο κινηματογραφικός παραγωγός Τόνυ Μπρίστοου και θείος του μοντέλου; Ωραίοι χαρακτήρες, ωραία πλοκή, ωραίος τρόπος αποκάλυψης της αλήθειας, αγωνία όση και όπου χρειάζεται, αληθοφάνεια, τι άλλο θέλετε για να περιμένετε με αγωνία το επόμενο βιβλίο;

Βιβλίο Οι κόρες του Νικόλα
Τίτλος πρωτοτύπου Nicolai’s daughters
Συγγραφέας Stella Leventoyannis-Harvey
Μεταφραστής Χρήστος Καψάλης
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Σήμερα την ιστορία την αφηγείται η Αλεξία, μετά τον θάνατο του πατέρα της. Ο Νικόλας έχει επιστρέψει στον Καναδά κι έχει ξαναφτιάξει τους δεσμούς του με την κόρη του. Πεθαίνοντας όμως της αφήνει ένα πακέτο με την παράκληση να γυρίσει στο Διακοφτό και να το δώσει στην…αδερφή της, τη Θεοδώρα! Η κοπέλα χάνει τον κόσμο κάτω από τα πόδια της και αρχίζει να βάζει τα κομμάτια του παρελθόντος στη θέση τους. Η σχέση με τον πατέρα της, μια σχέση με χιλιάδες τριγμούς και κλυδωνισμούς, δέχεται έναν ισχυρό σεισμό και η Αλεξία ξύνει σιγά σιγά την επιφάνεια της προσωπικότητας του πατέρα της. Ταξιδεύει στο Διακοφτό, γνωρίζει και φιλοξενείται από τις παντρεμένες πια θείες της, έρχεται σε επαφή με τα ήθη και τα έθιμα και τη νοοτροπία του τόπου και καταφέρνει να εντοπίσει την αδερφή της, Θεοδώρα, μια γυναίκα παγιδευμένη σε έναν γάμο χωρίς έρωτα και όνειρα με τον χασάπη της πόλης και μια αυστηρή πεθερά που της κάνει τη ζωή δύσκολη. Η Αλεξία κερδίζει τη φιλία της αλλά η ζωή της Θεοδώρας είναι τόσο περίπλοκη που δυσκολεύεται να της αποκαλύψει ότι είναι αδελφές. Σα να μην της φτάναν όλα αυτά, διαπιστώνει ότι η οικογένεια έχει κρατήσει το στόμα της κλειστό και δυσκολεύεται να ξανοιχτεί στην τοπική κοινωνία λόγω του σκανδάλου με τη Δήμητρα αλλά κυρίως λόγω της εμπλοκής του πατέρα του Νικόλα στη σφαγή των Καλαβρύτων στην Κατοχή!

Πολύ καλό μυθιστόρημα, από τα λίγα «ψυχογραφικά” ή «ψυχολογικά”, όπως θέλετε πείτε το, αληθινό, καίριο, άμεσο και βαθιά ανθρώπινο. Η συγγραφέας έχει συγκροτήσει την πιο περίπλοκη, αληθοφανέστατη, πολυδιάστατη προσωπικότητα που έχω συναντήσει σε βιβλίο. Έχει τοποθετήσει καίρια τα μυστικά μέσα στην ιστορία και τα αποκαλύπτει σταδιακά και σωστά μελετημένα, κάνοντάς τα να αλλάζουν οι πορείες ζωής, οι απόψεις και η στάση των εμπλεκομένων απέναντι στον γύρω κόσμο. Το μυθιστόρημα είναι γεμάτο ανατροπές: θα αποκαλύψει τελικά την αλήθεια η Αλεξία στη Θεοδώρα και με τι συνέπειες; Θα μάθουμε τι συνέβη στη σφαγή του 1943 και τι ρόλο διαδραμάτισε ο πατέρας του Νικόλα; Γιατί υπέκυψε ο Νικόλας σε αυτόν τον απαγορευμένο έρωτα και πώς θα αντιδράσει η Θεοδώρα όταν μάθει την πραγματική ταυτότητα της σχέσης των γονιών της;

Δυστυχώς, όσο καλογραμμένο κι αν είναι, θέλω να σταθώ σε δυο περιπτώσεις που μου χτύπησαν άσχημα: στην επανάληψη του Ναι και στην προσπάθεια της συγγραφέως σε κάποια σημεία να δείξει την οικογένεια του Νικόλα το 2010 (που έχουν παντρευτεί και έχουν κάνει και παιδιά) φασαριόζικη και ανάγωγη.

Σε πολλά σημεία βλέπουμε να επαναλαμβάνεται η κάτωθι μορφή πρότασης: «…κύρια πρόταση…Ναι;» δηλαδή: «Ήθελες να μου πεις κάτι. Ναι;», «Ενδιαφέρον. Ναι;», «Διακοπές είσαι. Ναι;». Κατ’ εμέ, είναι μια ιδιόμορφη σύνταξη που δεν απαντάται συχνά, τουλάχιστον στην ελληνική γλώσσα, οπότε δε γνωρίζω αν είναι έτσι το πρωτότυπο κείμενο ή η επιλογή του μεταφραστή. Και στο πρωτότυπο να αναγράφεται έτσι, μάλλον έπρεπε να βρεθεί κάποιος τρόπος να αποδοθεί με πιο προσιτό τρόπο στο δικό μας γλωσσικό αίσθημα. Κι αν το έλεγε ένα άτομο μόνο, θα το δεχόμουν ως ιδίωμα αλλά το συναντώ παντού, στην κυριολεξία.

Επίσης, το 2010 που έρχεται στην Ελλάδα η Αλεξία, την παραλαμβάνουν από το αεροδρόμιο των Σπάτων και τη μεταφέρουν στο Διακοφτό με τα αυτοκίνητά τους, οι θείες της και τα ξαδέρφια της και ζούμε τις σκηνές από την ταινία «Γάμος αλά ελληνικά»: φωνάζουν, γελάνε, χορεύουν, τρώνε δυνατά και φωναχτά, χωρίς τάξη και σειρά. Γιατί αυτό; Το βιβλίο είναι αξιόλογο, σοβαρό και έχει βάθος και κάποια μυστικά που θα επηρεάσουν τις ζωές κάποιων. Γιατί να αμαυρωθεί αυτή η οικογένεια από μια τόσο ιλαρή τουλάχιστον εικόνα, η οποία πίσω στο Διακοφτό δεν επαναλαμβάνεται! Για να μην αναφέρω ότι η συγγραφέας χαρακτηρίζει το Διακοφτό χωριό και δεν έχει σήμα το κινητό!

Βιβλίο Χάρτινες πόλεις
Τίτλος πρωτοτύπου Paper towns
Συγγραφέας John Green
Μεταφραστής Χρήστος Καψάλης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λιβάνης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Όταν τελείωσα το βιβλίο, η πρώτη μου ερώτηση ήταν: «Γιατί δε βγαίνουν κι άλλα τόσο ωραία βιβλία;» Έζησα ένα υπέροχο ταξίδι αυτογνωσίας, εφηβικής τρέλας και ειλικρίνειας. Ο συγγραφέας μου χάρισε μια απίστευτα σκανταλιάρικη νύχτα, κάνοντάς με κοινωνό του καλά καταστρωμένου σχεδίου της Μάργκο, έχοντας στερεώσει δυνατά το πώς και το γιατί αυτών των πράξεων και μετά, πουφ, η Μάργκο εξαφανίζεται! Το κείμενο δεν είναι αστυνομικό, αν κι έχει σασπένς και ανατροπές και ίχνη που οδηγούν το ένα στο άλλο. Αντιθέτως, είναι ψυχολογικό και κοινωνικό, με τις απαραίτητες νότες νεανικής κουλαμάρας για να ελαφρύνει όσο χρειάζεται το σύνολο και να μην κουραστεί ο αναγνώστης.

Η γραφή είναι γρήγορη, τρέχει χωρίς να λαχανιάζει, πότε προφορική και πότε πιο αργή, με τον Κουέντιν να μας λέει σε πρώτο

πρόσωπο τις περιπέτειές του. Υπάρχουν πάμπολλες παρατηρήσεις πάνω στην ανθρώπινη ψυχολογία, άλλωστε όλες οι περιπέτειες που διαδραματίζονται εδώ είναι αλληλεξαρτώμενες και αλληλένδετες. Και ακριβώς εφόσον το μυθιστόρημα είναι γραμμένο υποτίθεται από έναν έφηβο, δεν είναι καθόλου βαρετό. Από τη διασκεδαστική, αγωνιώδη εκείνη νύχτα φτάνουμε σε έναν αγώνα δρόμου μέχρι να βρεθεί η Μάργκο, έψαξα μαζί με τον Κουέντιν και την παρέα του ψίχουλο προς ψίχουλο τα ίχνη που άφησε πίσω της, σιχάθηκα εξίσου το ποίημα του Ουώλτ Ουίτμαν «Το τραγούδι του εαυτού μου», που στις μεταφορές του και στις λυρικές εικόνες του κρύβονται ίσως σημαντικά στοιχεία για να εντοπιστεί η Μάργκο. Κι όλα αυτά ενώ το σχολικό έτος πλησιάζει στο τέλος του και ο χορός των αποφοίτων αχνοφαίνεται στο βάθος. Και ναι, ειλικρινά πιστεύω πως είναι ό,τι πιο ψυχοφθόρο σαν δοκιμασία, μιας και στον χορό των τελειοφοίτων βγαίνουν όλες οι αληθινές πλευρές των μαθητών και στην κοινωνική συμπεριφορά και στην αυτογνωσία και στα όρια που μπορεί να φτάσει κανείς για να συνοδευτεί στον χορό, για να φιλήσει στον χορό, για να γίνει ντίρλα στον χορό.

Ο συγγραφέας καταφέρνει να μου δείξει όλες τις πτυχές του πρωταγωνιστή και της παρέας του, τόσο που κάποιους ήθελα να τους αγαπήσω και κάποιους να τους μπουφλίσω. Στη συνέχεια, με μια ωραία ανατροπή, λίγο πριν ξεκινήσει το ταξίδι για τη Μάργκο και για την αληθινή ταυτότητα του καθενός, υπήρξε ένα πολύ συγκινητικό απόσπασμα για τη φιλία, όχι με λόγια αλλά με πράξεις. Κι έτσι το βιβλίο από «Τρελό γουίκεντ στου Μπέρνι» μετατρέπεται σε Mad Max κι ακολουθεί ένα road trip ως την πολιτεία της Νέας Υόρκης τόσο αυστηρά προγραμματισμένο από θέμα χρόνου όσο και ασύλληπτα κωμικό ταυτόχρονα με τις γκάφες στις οποίες υποπέφτουν τα παιδιά. Και λίγες σελίδες πριν το τέλος, ως αναγνώστης και ως άνθρωπος, αναγκάστηκα να παραδεχτώ πράγματα στον εαυτό μου για να μπορέσω να απολαύσω το τέλος και να αγκαλιάσω πιο σωστά τη Μάργκο και την κάθε Μάργκο που με περιμένει στο τέλος του ταξιδιού της αυτογνωσίας.

Μακάρι να μπορούσα να σχολιάσω τον τίτλο του βιβλίου, φοβάμαι όμως ότι θα προβώ σε αποκαλύψεις, μιας και ο συγγραφέας παίζει με τον όρο «χάρτινες πόλεις» και τη διττή τους σημασία. Πανέξυπνο κείμενο, ευρηματικό, ισορροπεί άψογα πάνω σε όλα τα είδη του μυθιστορήματος που καλείται να υπηρετήσει και ειλικρινά δε με ένοιαξε πώς θα τελειώσει αλλά πώς θα τελειώσω εγώ το βιβλίο, τι θα αλλάξει μέσα μου, τι θα ανατρέψει την κοσμοθεωρία μου. Κι όλο αυτό χωρίς βαρύγδουπες ορολογίες, κουραστικές σχολαστικές παρατηρήσεις κλπ. Δε γίνεται να μη γελάσεις για παράδειγμα με την επιτυχημένη παρομοίωση: «Ο τύπος ακούγεται λες και είναι ένας αλκοολικός Κέρμιτ που πάσχει από καρκίνο του λάρυγγα» (σελ. 140) αλλά και να μην προβληματιστείς όταν η πλοκή σε φέρνει προ των δικών σου ευθυνών και σου πετάει λέξεις-κλειδιά για να μη φοβάσαι όταν μένεις μόνος με τον άλλον.

Υπέροχο, απολαυστικό, σοβαρό, ανατρεπτικό, μου χάρισε ένα ταξίδι ζωής και ναι, είμαι φανατικός του John Green και μίσησα την ξερόλα αλλά δεν-ξέρω-τι-θέλω Μάργκο!