Βιβλίο Οι κληρονόμοι της θυσίας 
Συγγραφέας Αλέξανδρος Δαμουλιάνος
Κατηγορία Τρόμου
Εκδότης Πνοή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Αλέξανδρος Δαμουλιάνος γράφει μια αξιοπρεπή σπονδυλωτή ιστορία τρόμου που μου δημιούργησε ανατριχίλες και αγωνία. Από τη δεκαετία του 1960 μας φέρνει στο 2018 ξεδιπλώνοντας δύο ιστορίες γεμάτες μυστήριο, φρίκη και τρομακτικούς εφιάλτες κι από κει παρεμβάλλει τη δεκαετία του 1970 για να ολοκληρώσει την παραφροσύνη και την ανατριχίλα στο εγγύς μέλλον. Το μοναστήρι της Παναγίας Βρεφοκρατούσας και η ευρύτερη περιοχή της Αυλίδας δείχνουν να κρατούν καλά κρυμμένο ένα θανάσιμο μυστικό που έχει πλέον ξυπνήσει και διψά για αίμα και πόνο.  Εντυπωσιακές οι αντιθέσεις ανάμεσα στη γαλήνη και την ηρεμία της μοναστικής ζωής και στους φριχτούς εφιάλτες της αδελφής Ευανθίας που αγωνίζεται να βρει τη λύτρωση, με τον αρραβωνιαστικό της να την επισκέπτεται στον ύπνο της με σαρκικούς πειρασμούς και εφιάλτες. Το κέντρο βάρους της αφήγησης πάντως δίνεται στη ζωή της Ηλιάνας Δαμαρινού, του άντρα της, Δημήτρη και του γιου της, του δεκαοχτάχρονου Άρη, που μαζί κάνουν μια νέα αρχή, αποκτώντας ένα εξοχικό σπίτι, μόνο που ο Άρης βιώνει φριχτούς εφιάλτες. Το τροχαίο με τον κολλητό του, το καμένο πατρικό του, ο θάνατος του πατέρα του επιβάρυναν την υγεία του κι έτσι η Ηλιάνα κι ο Δημήτρης τον έφεραν στην εξοχή, ο νεαρός όμως αρχίζει να δείχνει ανησυχητική συμπεριφορά, να βιώνει ακραίες καταστάσεις και να παραμιλάει ακατάληπτα. Η μυστηριώδης γειτόνισσα τι ρόλο παίζει σε όλα αυτά; Τι συνέβη στο οίκημα που βρίσκεται κοντά στο σπίτι και πόσο αληθινές είναι οι φήμες ότι το σπίτι όπου μένουν είναι στοιχειωμένο και καταραμένο; Ποιος αποζητάει εκδίκηση και πώς θα την πάρει μέσω μας λαβωμένης ψυχής που θα της χαρίσει αυτό που λαχταράει; Ποια θεριά παλεύουν με τους χαρακτήρες του μυθιστορήματος να βρίσκονται ανάμεσά τους;

Όμορφα καλολογικά στοιχεία και μια απλή κατά βάση γραφή, γεμάτη όμως από δυνατές εικόνες, βοηθάνε τη φαντασία και την πραγματικότητα να γίνουν ένα. Οι περιγραφές είναι ανατριχιαστικές, υπάρχει μεγάλη αγωνία μέχρι να καταλάβουμε τι συμβαίνει με το στοιχειωμένο σπίτι αλλά και πώς συνδέεται με την ιστορία του μοναστηριού, οι εφιάλτες ζωντανεύουν άκρως τρομακτικοί, τα πρωθύστερα μας φέρνουν πίσω στις στιγμές του παρελθόντος για να συμπληρώσουν το παζλ μιας ιστορίας τρόμου που δεν πρέπει να διαβαστεί τη νύχτα. «Για να ερμηνεύσεις το σκοτάδι, χρειάζεται να αποδεχθείς την παραφροσύνη του» (σελ. 78), τονίζει ο συγγραφέας, και μόνο έτσι θα μπορέσουν να νικήσουν οι ήρωες του βιβλίου αυτό που τους στοιχειώνει. Θα τα καταφέρουν όμως; Και με τι συνέπειες;

Βιβλίο Ο θάνατος του Οδυσσέα 
Συγγραφέας Δημήτρης Σίμος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η νέα περιπέτεια του Δημήτρη Σίμου μας ρίχνει στα σκοτεινά νερά του εθνικισμού και της ακροδεξιάς που έχουν απλώσει τα δίχτυα τους πάνω από την Εύβοια. Η πλοκή εκτυλίσσεται μέσω της πρωτοπρόσωπης του Δημήτρη Καπετάνου και της τριτοπρόσωπης αφήγησης που αφορά μια ιδιόμορφη «παρέα» κάποιων ανθρώπων με ψευδώνυμα. Η υπόθεση είναι ένα δύσκολο παζλ που οι ψηφίδες του είναι άτακτα ερριμμένες και μόνο η τύχη και η ευστροφία του Καπετάνου θα μπορέσουν να του δώσουν το σωστό σχήμα. Ξεκινάμε από την απόπειρα αυτοκτονίας ενός άντρα που τελικά δολοφονείται από ελεύθερο σκοπευτή και παράλληλα εκτυλίσσεται η ιστορία ενός δεσμού μεταξύ του Θείου, της Μάγδας και του Άρη, μιας σχέσης που αρχίζει σταδιακά να διαρρηγνύεται όταν γίνεται μια σοβαρή ανακάλυψη που ανατρέπει τους άτυπους κανόνες τους. Η αγωνία χτυπάει κόκκινο, οι αποκαλύψεις έρχονται αργά μα σταθερά, από σελίδα σε σελίδα όλο και κάτι νέο βγαίνει στο φως κι όταν αρχίζει να αχνοφαίνεται ο εθνικισμός ως κίνητρο όλων αυτών ο συγγραφέας τοποθετεί καίρια και χωρίς ίχνος διδακτισμού τις απόψεις του επ’ αυτού ενώ ταυτόχρονα δείχνει μελετημένα τις συνθήκες ανόδου της Χρυσής Αυγής στην εκτίμηση του κόσμου και της εισόδου της τελικά στη Βουλή και πώς αυτό επηρεάζει τις τάσεις ρατσισμού, ξενοφοβίας και εθνικισμού που αρχίζουν να φουντώνουν, όσο κυβέρνηση και αντιπολίτευση μάχονται για την κατάργηση του μνημονίου και για πιθανή έξοδο από την Ευρώπη.

Είμαστε στο 2015. Ο αστυνόμος Χρίστος Καπετάνος, τώρα στα 45 του, με τη γνωστή αχτύπητη ομάδα που γνωρίσαμε και στα προηγούμενα βιβλία της σειράς, την υπαστυνόμο πλέον Μαρκένα ή Μινιόν και τον αστυνόμο πλέον Γιώργο Βαμβακά, καθώς και με τον αρχιφύλακα Ορέστη Ράντζογλου, προσπαθεί να λύσει έναν γρίφο που δεν έχει ορατή άκρη. Η δολοφονία του άντρα στο ξενοδοχείο δείχνει προς τρομοκρατική οργάνωση κι έτσι έρχεται η Αστυνόμος Βαλέρια Ραχή από τη Διεύθυνση Αντιτρομοκρατικών Υποθέσεων για να συνεργαστούν στην επίλυση της υπόθεσης, με ό,τι αυτό συνεπάγεται από μεριάς του Καπετάνου που δεν την εμπιστεύεται ούτε βλέπει το «καπέλωμα» με καλό μάτι. Σε αυτό το βιβλίο έχουμε μεγαλύτερη και πληρέστερη εμβάθυνση στην προσωπικότητα του σστυνόμου, μιας και η κόρη του έχει μεγαλώσει («Για μερικά λεπτά βυθίστηκα στη σιωπή της εικόνας που εμφάνιζε το πρόσωπο της κόρης μου πασαλειμμένο ε λάδι στα χείλη και ικανοποίηση από τις πατάτες που μασουλούσε. Για μια στιγμή ο κόσμος είχε χάσει την κακία του, τις βόμβες και τους πολέμους, τις δολοφονίες και τις ταράτσες των ξενοδοχείων. Για μια στιγμή ο κόσμος είχε ελπίδα», σελ. 90), η σχέση του με τη δημοσιογράφο Ιουλία, συνάδελφο της αδελφής του στο τοπικό δημοσιογραφικό site Evia’s tree, που κρατάει ενάμιση χρόνο τώρα, δοκιμάζεται όταν η κοπέλα δέχεται να πάει για μεταπτυχιακό στο Παρίσι ενώ ο ίδιος αναρωτιέται αν του αξίζει αυτή η γυναίκα και τέλος έρχεται αντιμέτωπος με το «αυγό του φιδιού» κάτω από συνθήκες που θα τον ατσαλώσουν και θα τον δοκιμάσουν.

Η αφήγηση είναι δυνατή, έξυπνη, δημιουργεί ολοζώντανες εικόνες, σαν καλογραμμένο σενάριο ταινίας αλλά με λογοτεχνικές αξιώσεις και η ιστορία δεν ξέρεις πού θα σε πάει και πώς θα συνδεθούν τα επιμέρους κομμάτια της. Η γραφή του Δημήτρη Σίμου εξακολουθεί να βελτιώνεται και ζωντανεύει χαρακτήρες που συστήνονται σταδιακά στον αναγνώστη, έχει προσεγμένο λεξιλόγιο, αναπάντεχες οπτικές γωνίες και λεπτοδουλεμένες παρομοιώσεις και μεταφορές. Ο συγγραφέας παρουσιάζει σταδιακά, αφαιρετικά και μόνο με λέξεις-κλειδιά τον ψυχισμό, τη νοοτροπία και τις ταυτότητες θυτών, θυμάτων και διωκτών και όσο φτάνουμε στο τέλος τόσο αρχίζουν να ανοίγουν κάποια παράθυρα που καλό θα ήταν να μείνουν κλειστά, μιας και αυτό που φωτίζουν είναι ασύλληπτο και συνδέει απρόσμενα τις επιμέρους εξελίξεις. Ο κλοιός είναι σφιχτά πλεγμένος κι όταν αρχίζουν να φεύγουν κάποιοι κόμποι ξετυλίγεται ένα σκοινί γεμάτο υποκρισίες, προδοσίες και διπλά παιχνίδια πρακτόρων της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών και αρωγών υπέρ των προσφύγων, όσο ένα «τσακάλι» χαίρεται με αυτήν την αναμπουμπούλα και δημιουργεί κάτι άκρως επικίνδυνο.

Στο νέο μυθιστόρημα του Δημήτρη Σίμου με ήρωα τον Χρίστο Καπετάνο δεν είναι μόνο τα κλασικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα που κάνουν ένα αστυνομικό μυθιστόρημα πετυχημένο κι εδώ υπάρχουν άφθονα αλλά και το γεγονός πως αυτά συνδυάζονται αρμονικά με μια φρέσκια, διαφορετική, προκλητικά εναλλακτική ματιά που ανασυστήνει τα πιόνια σε μια έξυπνα στημένη σκακιέρα. Ρατσισμός και ξενοφοβία, ακροδεξιά και νεοναζισμός, μένος κατά των ξένων που «απειλούν» την Ελλάδα, στόχοι που ίσως αποτελούν κίνδυνο για τη δημόσια ασφάλεια, προδότες και ήρωες πονοκεφαλιάζουν τον Καπετάνο, τον φτάνουν στα χείλη του θανάτου, τον δυσκολεύουν και συγκροτούν μια χορταστική πολυεπίπεδη περιπέτεια. «Ο θάνατος του Οδυσσέα» είναι άλλη μια βουτιά στα «σκοτεινά νερά» της ευβοϊκής κοινωνίας και είναι μία ακόμη συναρπαστική περιπέτεια γεμάτη δράση, ανθρωποκυνηγητό, αποκαλύψεις, σασπένς και προβληματισμούς γύρω από τις συνέπειες της ανόδου της ακροδεξιάς στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο και στην εισροή των προσφύγων και των μεταναστών.

Βιβλίο Ασημένια μάτια
Συγγραφέας Ιουλία Ιωάννου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πνοή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ιστορία εκτυλίσσεται στη σημερινή εποχή και αναμιγνύει ιδανικά τον μύθο και τις προφητείες με τη σύγχρονη πραγματικότητα. Η συγγραφέας καταπιάνεται αυτήν τη φορά με ένα εντελώς διαφορετικό θέμα και το αφηγείται διαλέγοντας ένα στυλ που δεν έχει δοκιμάσει ως τώρα: την εναλλακτική πρωτοπρόσωπη αφήγηση μεταξύ των χαρακτήρων από την αρχή ως το τέλος του βιβλίου. Αυτό το γνώρισμα, μαζί με την ατμόσφαιρα που αναδύεται λες μέσα από τα βάθη αιώνιων βουνών, δίνουν στο μυθιστόρημα ένα εξωπραγματικό σκηνικό και του χαρίζουν εκείνη τη γλυκιά άχλη που περιβάλλει ιστορίες φαντασίας και μυστηρίου. Θεοί περιμένουν τη θυσία, θνητοί νομίζουν πως κινούνται τυχαία χωρίς να ξέρουν πως αποτελούν την κλωστή από τον καμβά της μοίρας…

Το μυθιστόρημα ξεκινάει ως η περιπέτεια μιας κοπέλας που καταφέρνει να το σκάσει από τον σύζυγο που τη δέρνει καθημερινά και βρίσκει καταφύγιο σε άλλη πόλη, γνωρίζοντας καλοσυνάτους ανθρώπους που τη βοηθάνε στα πρώτα της βήματα. Σύντομα όμως καταλαβαίνει πως δεν είναι παρά ένα πιόνι στα σχέδια του ανθρώπου που παντρεύτηκε χρόνια πριν, ενός κακού και βάναυσου άντρα που γνωρίζει για έναν θρύλο και θέλει να εκπληρώσει την προφητεία ώστε να γεμίσει πλούτη (ένας τόσο βάναυσος και υποχθόνιος χαρακτήρας δε θα έπρεπε να λέγεται Θεόφιλος, εκτός κι αν επελέγη σκόπιμα αυτό το όνομα ένεκα η τραγική ειρωνεία). Σύντομα έπαψα ν’ ασχολούμαι με τη δική μου καθημερινότητα, μιας και η φαντασία της κυρίας Ιωάννου με παρέσυρε σε έναν κόσμο που χωρίζεται από τον παρόντα με μια λεπτή κλωστή. Αλήθεια και μύθος, αγωνία και εκπλήξεις, ξωτικά και δαιμόνια στήνουν έναν ξέφρενο χορό περιστατικών γεμάτο ένταση, κρυμμένες αλήθειες και θαμμένα μυστικά. Οι χαρακτήρες δε μένουν στάσιμοι. Ναύπλιο, Αθήνα, Χαλκίδα, ορεινή Ευρυτανία, Θεσσαλονίκη, Κωνσταντινούπολη είναι μερικοί από τους τόπους όπου διαδραματίζεται η πλοκή, ο καθένας με τη δική του αύρα και «προσωπικότητα».

Η γραφή πιστεύω πως θέλει άλλο ένα μικρό βήμα για να γίνει πιο δυνατή, ειδικά στην παράθεση των διαλόγων, όμως το περιβάλλον που καλείται ν’ αποδώσει και να περιγράψει στα μάτια του αναγνώστη η κυρία Ιωάννου το στήνει σωστά και ακριβοδίκαια. Υπάρχουν περιστατικά που δίνονται ακόμη και μέσα σε μία παράγραφο, κάτι που δίνει ένταση και δύναμη στην αφήγηση. Ίσως κάπου οι συμπτώσεις να φανούν υπερβολικά πολλές όμως αυτή ακριβώς είναι η πορεία ενός κειμένου που αποδίδει με ενάργεια τον κόσμο των ξωτικών και των θρύλων. Τα «Ασημένια μάτια» είναι ένα παραμύθι ενηλίκων και πραγματικά χάρηκα που ο ρεαλισμός παραχωρούσε ευχαρίστως τη θέση του στην τιθασευμένη παρ’ όλ’ αυτά φαντασία. Αυτό είναι άλλο ένα προτέρημα της συγγραφέως: γνωρίζει μέχρι πού μπορεί να φτάσει η μυθοπλασία και τη συμμαζεύει, γιατί αν προχωρούσε ένα βήμα παραπέρα ίσως τα γεγονότα να ανακατεύονταν σε ένα αξεχώριστο συνοθύλευμα. Ξέρει τι θέλει να γράψει, γνωρίζει τι επιθυμεί να μεταδώσει και πού να δώσει έμφαση, είναι αυστηρή με τον εαυτό της και παρέδωσε ένα κείμενο με ισορροπίες, αισθήματα και αγάπη προς την πλούσια λαογραφική παράδοση του τόπου μας. Οι χαρακτήρες αλλάζουν και μεταβάλλονται συνεχώς εξαιτίας των γεγονότων και των ανατροπών που συναντούν μπροστά τους. Ναι, είναι όλοι τους μονήρεις από την αρχή ως το τέλος (οι κακοί παραμένουν κακοί και οι καλοί παραμένουν καλοί) αλλά είναι ακέραιοι, πιστοί στον σκοπό και τους στόχους τους και δίνουν με την ποικιλία των συναισθημάτων τους έναν σωστό ρεαλισμό στα δρώμενα. Αγαπημένη μορφή φυσικά ο πατήρ Γρηγόριος, η σωστή εμφάνιση του λογικού και η περιορισμένη ανάμιξη του θείου σε μια πολύ γοητευτική ιστορία, όπως είναι κάθε κομμάτι της ελληνικής και γενικότερα της παγκόσμιας μυθολογίας.

Τα «Ασημένια μάτια» είναι μια διαφορετική ιστορία που χαράζει τα δικά της μονοπάτια στην καρδιά του αναγνώστη και ένα στοίχημα που κατάφερε να κερδίσει η συγγραφέας, μιας και τα δύο προηγούμενα έργα της κατέγραψαν με αγάπη, υπομονή και πάθος ανθρώπινες ερωτικές ιστορίες. Τώρα δοκιμάστηκε στη λεπτή εξισορρόπηση του φανταστικού με το πραγματικό, ποτισμένη με τις διηγήσεις των παππούδων της για χαμένους θησαυρούς και θαύματα και κατάφερε να το φέρει επάξια σε πέρας. Με ταξίδεψε και με συγκίνησε, με έπεισε ότι κάτι «πέραν του κόσμου τούτου» θα μπορούσε να συμβεί στην εποχή μας και μου έδειξε πως η αγάπη και η αυταπάρνηση μπορούν να βοηθήσουν ουσιαστικά τον κόσμο να πάει μπροστά.

Βιβλίο Οίδα
Συγγραφέας Αθανάσιος Πανταζόπουλος
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Λιβάνης (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Προσοχή, spoilers

Ως προς το στόρυ: καλό και εντυπωσιακό το γεγονός ότι ο Πυθαγόρας διατύπωσε πρώτος το περιεχόμενο των δέκα εντολών και η διδασκαλία του διασπάστηκε σε Ακουστικούς και Μαθηματικούς (Εκκλησία και Μασόνοι στα χρόνια μας), από τους οποίους οι δεύτεροι στηρίζονταν στην αρχιτεκτονική και οι πρώτοι στην πίστη για να διαφυλάξουν την έννομη τάξη και να εξηγήσουν το νόημα και την αλήθεια της ζωής από το ποίμνιο. Εντυπωσιακός, αν και το περνά αρκετά ελαφρά, ο ρόλος της ομάδας Ε στην Ιστορία (ήρθαν, λέει, σε συμφωνία με τους Ρωμαίους με αντάλλαγμα πληροφορίες για να μην διασπαστεί η ενότητα του ελληνικού κράτους αλλά η παραγνωρισμένη με τον καιρό Ομάδα Ε τσατίστηκε που την αγνόησαν με τα χρόνια και συμφώνησε με τους Τούρκους να μπουν και να ρημάξουν τον ελληνικό πολιτισμό). Δεν μπορώ να καταλάβω πώς συνδέονται όλα αυτά μεταξύ τους στο κείμενο. Γιατί κυνηγάνε τους ήρωες της Ιστορίας η CIA, η Μοσάντ και η ΕΥΠ; Τι θέλει να διαφυλάξει η παπική εκκλησία που εξαπολύει ανθρωποκυνηγητό; Ότι ο Ιησούς μαθήτευσε στη σχολή του Πυθαγόρα (υποδιαίρεση Ακουστικοί) από τους οποίους πήρε το μέγεθος της γνώσης για να το εφαρμόσει στη σωτηρία του κόσμου; Ε και; Σιγά το συνταρακτικό και ανατρεπτικό μυστικό. Έτσι ξαφνικά του ήρθε να ασχολείται με θαύματα και παραβολές; Δεν έπρεπε από κάπου να επηρεαστεί κι αυτός; Και δώστου φόνους, και δώστου βασανιστήρια, και δώστου κυνηγητά από Αθήνα σε Χαλκίδα, Επίδαυρο, Ναύπλιο, Δελφούς. Ξενέρωσα τελείως. Και με το ζόρι να χωρέσει και έναν έρωτα ανάμεσα στο πρωταγωνιστικό ζευγάρι που δεν κολλάει με τίποτα. Για να μη σχολιάσω το γεγονός ότι κάθε φορά που θα είχαμε μια αποκάλυψη που θα πάει το κείμενο παρακάτω τα παρατάμε όλα για να φάμε. Πολλές ανούσιες λεπτομέρειες, επιμονή στην έννοια του χρόνου (τώρα είναι 22.30, τώρα είναι 23.30), επιμονή στο τι τρώνε πρωί και μεσημέρι, επιμονή στις μάρκες των αυτοκινήτων, με το ζόρι να εξηγηθούν όλα. Και να σκοτώνεται τόσος κόσμος για το μυστικό, ποιο μυστικό; Τι έχω χιάσει; Τέσπα, δε μου άρεσε.

Βιβλίο Πόρτο Λεόνε
Συγγραφέας Μαίρη Κόντζογλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τα δύο μυθιστορήματα, υπό τον ενιαίο τίτλο «Σκουριά και χρυσάφι», εκτυλίσσονται κυρίως σε Χαλκίδα (Νεγρεπόντε) και Πειραιά (Πόρτο Λεόνε) από το 1824 έως το 1899 και καταγράφουν το χρονικό μιας πλούσιας και επιφανούς οικογένειας εμπόρων, που αντιμετωπίζει προκλήσεις, επιτυχία, εμπόδια, έρωτες, τραγωδίες και κοινωνική αναγνώριση. Η μελέτη της εποχής, του τόπου και της κοινωνίας είναι για άλλη μια φορά σοβαρή, τεκμηριωμένη και σωστά εντεταγμένη στις ατραπούς της πλοκής με τρόπο που μόνο ένα εύστροφο μυαλό μπορεί να πλάσει. Η συγγραφέας έχει ήδη δοκιμαστεί στον χώρο του ιστορικού μυθιστορήματος με τις υπέροχες «Μαγεμένες» και με την αξέχαστη τριλογία «Τα παλιά ασήμια», έτσι επιστρέφει ανανεωμένη, διαβασμένη και ευρηματική. Έχει έρωτα αλλά αποφεύγει να γίνει ρομαντική, έχει ιστορικά γεγονότα αλλά δεν κουράζει, έχει εξελίξεις, όλες όμως απαραίτητες και σφιχτά δεμένες στο άρμα της Μοίρας. Ο διαχωρισμός μάλιστα του έργου σε δύο τόμους αφήνει αρκετό περιθώριο, χωρίς ποτέ να ξεφεύγουμε από την κεντρική ιδέα και χωρίς να δίνει άσκοπες περιγραφές για να γεμίζει χωρίς ουσία  σελίδες επί σελίδων, να ταξιδέψει τον αναγνώστη λίγο περισσότερο σε Χαλκίδα, Αθήνα και Πειραιά, να του συστήσει τους πολιτικούς και οικονομικούς παράγοντες του τότε, να περιγράψει αντικείμενα, επαγγέλματα και μαγαζιά που συγκροτούν με συναρπαστικό και άκρως ρεαλιστικό τρόπο το φόντο του μυθιστορήματος.

Την ιστορία την καταγράφει εν έτει 1899, παρεμβαίνοντας με τη δική του πρωτοπρόσωπη γραφή σε παρένθετα κεφάλαια, ένας από τους ήρωες του μυθιστορήματος. Καταλαβαίνουμε αμέσως πως είναι κάποιος από τα τρία μεγαλύτερα αδέλφια αλλά περισσότερα στοιχεία έρχονται στο φως σε κατοπινές σελίδες. Η ταυτότητά του αναδεικνύεται διά της εις άτοπον απαγωγής και το κείμενό του γεμίζει αφηγηματικά κενά, προχωράει γρηγορότερα τις εξελίξεις, συμπληρώνει ψυχογραφίες με την εμπειρία του χρόνου που κυρτώνει τους ώμους του. Καταγράφει ακριβοδίκαια, αναπολεί, μετανιώνει, παραδέχεται λάθη και χάρη σε αυτό το εύρημα το τέλος του μυθιστορήματος και του συνολικού έργου δίνεται με έναν τόσο συγκινητικό τρόπο που θα μου μείνει αξέχαστος!

Στο «Πόρτο Λεόνε», τον ανερχόμενο Πειραιά, μας μεταφέρει το δεύτερο βιβλίο της διλογίας «Σκουριά και χρυσάφι» που εξακολουθεί να μας ταξιδεύει σε μια δύσκολη και προκλητική εποχή, τα τέλη του 19^ου αιώνα, με την άνθιση του εμπορίου, την ανάπτυξη του εφοπλιστικού κλάδου και την ανάρρηση της αστικής τάξης στη διεθνή πραγματικότητα. Πρόκειται για το συμπυκνωμένο έπος μιας οικογένειας που αυξάνεται και μειώνεται σε αριθμό μελών, που πλουτίζει και ρισκάρει, που εκμεταλλεύεται πρόσωπα και καταστάσεις (χωρίς να ξεπερνά τους ηθικούς φραγμούς μιας τέτοιας πορείας), που καλωσορίζει νέα πρόσωπα στις ζωές τους. Η φλογερή Σιμόν, ο επαναστάτης Μάρκος Πόθος, ο τυφλωμένος από τον τζόγο Μάνος, ο Ανδρέας Σινάνογλου και άλλοι είναι ενδιαφέροντες χαρακτήρες που προχωράνε την πλοκή ένα βήμα παρακάτω ενώ ο καθένας τους έχει μια ποικιλία από καταβολές και αντιλήψεις, κάτι που μετατρέπει το μυθιστόρημα σε πολύχρωμο χαλί χαρακτηριστικών φυσιογνωμιών της εποχής και των αντιλήψεων.

Ευτυχώς η συγγραφέας προσπερνά τον σκόπελο να αφηγηθεί εκτενώς τις ζωές όλων των Βαμβακάδων και δε βαραίνει το κείμενο με πολλές και ίσως περιττές λεπτομέρειες. Επικεντρώνεται στους πρωτότοκους, όπως και στο πρώτο βιβλίο, ενώ οι υπόλοιποι είτε αναφέρονται συνοπτικά σε καίρια σημεία του μυθιστορήματος είτε λαμβάνουν μέρος σε σημεία καμπής και εμπλέκονται με την οικογενειακή επιχείρηση ή με τα συμφέροντά της με ζυγισμένο τρόπο. Πλέον δίνεται έμφαση στην αξία και τη σημασία της οικογένειας, στους ηθικούς φραγμούς που απαιτούνται, στη σύμπνοια και την εργατικότητα αλλά και στον χαμό που επιφέρει ένα απαγορευμένο πάθος, μια λάθος τακτική, μια κακή χρονική ή οικονομική συγκυρία.

Η Αυγουστίνα μπλέκεται συναισθηματικά μεταξύ δύο αντρών αλλά παρουσιάζεται με μέτρο και ακριβοδίκαια. Σύντομα όμως θα χρειαστεί να πληρώσει το τίμημα ενώ απρόσμενα γεγονότα θα ανατρέψουν για πάντα τη δική της ζωή. Πρόκειται για έναν από τους πιο ενδιαφέροντες ήρωες του μυθιστορήματος και για μια γυναίκα ταγμένη στο συμφέρον της οικογένειάς της. Έχει μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα και περνά πολλές δοκιμασίες που με συγκίνησαν και με έκαναν να τη θαυμάσω. Ο αδερφός της, Αντώνης, παγιδεύεται σ’ ένα ανομολόγητο πάθος, το φορτίο του οποίου θα κουβαλάει μια ζωή, με ανυπολόγιστες συνέπειες στην προσωπική και την οικογενειακή του ζωή.  Ο Μάνος Χατζηγιαννάκος φαντάζει η ιδανική επιλογή γαμπρού και το αλισβερίσι του με τους Βαμβακάδες κρύβει πολλά συμφέροντα ενώ ο ίδιος είναι μπλεγμένος στα νύχια του τζόγου. Κι απ’ την Κεφαλονιά, που δωρίζεται με τα υπόλοιπα Επτάνησα στην Ελλάδα με την ανακήρυξη του Γεωργίου ως του επόμενου βασιλιά της χώρας, εμφανίζεται ο Μάρκος Πόθος, με ταιριαστό όνομα: είχε πάθος για την ελευθερία, τις γυναίκες, την οινοποιία. Γεμάτος επαναστατικές ιδέες, έρχεται πάντα σε ρήξη με τον πατέρα του, που παραμένει προσκολλημένος στα προ πολλού χαμένα μεγαλεία του παρελθόντος. Σπουδάζει στην Αθήνα κι έρχεται σε επαφή με τον ευρωπαϊκό Διαφωτισμό, με την ιδέα της ελευθερίας του ατόμου, τον ορθολογισμό, την επιστήμη κι έτσι οι εκάστοτε βασιλείς: «…όχι μόνο ήταν χαραμοφάηδες και άχρηστοι, στην πραγματικότητα ήταν ο εχθρός» (σελ. 145).

Αυτά τα αδρά σκιαγραφημένα πρόσωπα δρουν σε μια ενδιαφέρουσα εποχή και σε μια πόλη που δε σταματά να αλλάζει και να γεμίζει αντιθέσεις, αρκετά μεγάλες μεταξύ τους. Το καλοκαίρι του 1863 είχαμε τον εμφύλιο μεταξύ Πεδινών και Ορεινών που στοίχισε 250 νεκρούς και καταβαράθρωσε το κύρος της χώρας διεθνώς. Το 1872 εμφανίστηκε στον επιχειρηματικό κόσμο ο Ανδρέας Συγγρός που συνοδεύεται από την υπόθεση Τζιανμπαντίστα Σερπιέρη και το σκάνδαλο με τα μεταλλεία Λαυρίου που έφερε την απόλυτη ένδεια και τη χρεωκοπία. «Μέσα σε έναν κόσμο που άλλαζε, διαμορφωνόταν μια νέα πραγματικότητα, μια νέα τάξη σχηματίζεται, αυτή που είχε βάση το χρήμα, οι τίτλοι ευγενείας που είχε φέρει ο Όθων ξεθώριαζαν ήταν παλιοί και άχρηστοι, άφησε που ήταν και ελάχιστοι» (σελ. 478). Νέα Υόρκη, Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη είναι οι νέοι τόποι εμπορίου ενώ ταυτόχρονα δε φεύγουμε από την πρωτεύουσα της Ελλάδας, την Αθήνα φτωχών και πλουσίων. Το Μεταξουργείο, με την ολοφώτιστη έπαυλη Χατζηγιαννάκου, μιας και ήταν το πρώτο σπίτι που έβαλε φωταέριο, περιγράφεται γλαφυρότατα: «…αν και εκεί λειτουργούσε ήδη ένα εργοστάσιο μεταξιού, ένα ορφανοτροφείο και λίγο μακρύτερα το εργοστάσιο παραγωγής φωταερίου, μετά το μεσημέρι η περιοχή ερήμωνε απελπιστικά… Η έπαυλή τους, όπως αρεσκόταν να την ονομάζει, μπορεί να ήταν κρυμμένη μέσα σε ένα καταπράσινο δάσος από πεύκα, κυπαρίσσια, ελαιόδεντρα, δάφνες και μυρτιές, όμως τις νύχτες έλαμπε σαν το φεγγάρι στον ουρανό» (σελ. 90). Από την άλλη, στα Μεσόγεια: «…αγρότες οι άνθρωποι δεν είχαν χρόνο να ασχοληθούν με την πολιτική, τους απασχολούσε η ξηρασία του θέρους, οι παγωνιές του χειμώνα και οι πλημμύρες της άνοιξης. Αν δεν κάρπιζαν οι σπορές τους, θα πέθαιναν της πείνας» (σελ. 146).

Κι όλα αυτά συνοδεύονται από λυρικές περιγραφές τόπων, ψυχών και γεγονότων, μεταφορές και καλολογικά στοιχεία που στολίζουν το κείμενο. Διάλογοι απέριττοι, κοφτοί, περιορισμένοι στις άκρως απαραίτητες λέξεις που θα ζωντανέψουν τη στιγμή και θα φωτίσουν τον ομιλούντα, προσεκτικά καταστρωμένες εισαγωγές και εξέλιξη των επιμέρους σκηνών, με άφθονες ενδιαφέρουσες και συναρπαστικές λεπτομέρειες για πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές, μελετημένη και ενδελεχής αναπαράσταση της Αθήνας από αρχιτεκτονικής, κοινωνικής και διοικητικής άποψης είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα του μυθιστορήματος. Τα ιστορικά γεγονότα είναι εντελώς απογυμνωμένα από ανούσιες λεπτομέρειες και η συγγραφέας είτε τα παραθέτει μέσω των σκηνών του βιβλίου είτε σε υποσημειώσεις μόνο με λέξεις-κλειδιά και δωρικές επεξηγηματικές φράσεις, που παρακινούν όποιον θέλει να μάθει παραπάνω πράγματα να το ψάξει περισσότερο κι έτσι ο αναγνώστης κάνει κατά τόπους σύντομα εγκυκλοπαιδικά διαλείμματα και αφοσιώνεται ξανά στην ανατρεπτική αφήγηση.

Ούτε σε αυτό το βιβλίο λείπουν οι μεταφορές και οι παρομοιώσεις: «Άνοιξε την πόρτα της αυλής και εκείνη τον καλωσόρισε με ένα κουρασμένο τρίξιμο, τόσα χρόνια, τόσα παιδιά, άνοιξε-κλείσε…» (σελ. 245). Η συγγραφέας συνεχίζει να παρεμβαίνει με τον δικό της τρόπο στα δρώμενα: «Α, ναι… Ξεχάσαμε να σας πούμε…» (σελ. 38) ή «Και εμείς που γνωρίζουμε λίγο καλύτερα την ιστορία…» (σελ. 144). Και φυσικά το χιούμορ εξακολουθεί να ελαφραίνει σε κρίσιμα σημεία την αφήγηση: «Ο νέος μονάρχης της χώρας, με τα τόσα πολλά και τόσο σοβαρά προβλήματα, ήταν μόλις δεκαεπτά ετών. Πάρε και κατάλαβε δηλαδή…» (σελ. 126).

«Πόροτ Λεόνε» λοιπόν, η συνέχεια και το τέλος της διλογίας «Σκουριά και χρυσάφι», ένα μυθιστόρημα που καταγράφει και ζωντανεύει τις επιτυχίες και τις αναποδιές της οικογένειας Βαμβακά, τους έρωτες και τους συμφέροντες γάμους, χωρίς ακρότητες και υπερβολές όμως, μιας και δεν έπαψαν να είναι άνθρωποι, ούτε να στηρίζουν την οικογένεια. Ταξίδια σε Πόλη και Νέα Υόρκη, νέοι ενδιαφέροντες χαρακτήρες που μπαινοβγαίνουν στις ζωές τους προχωρώντας την πλοκή παρακάτω δημιουργούν αξέχαστα αφηγηματικά μοτίβα. Δεν έγιναν πάμπλουτοι, μιας και το εμπόριο δεν έφερνε πολλά κέρδη, κάτι τα κοντράτα, κάτι οι ασφάλειες και τα ναύλα, κάτι η φορολογία, απλώς το όνομά τους ακουγόταν όλο και περισσότερο, νέα παιδιά κι εγγόνια δημιουργούσαν νέες χαρές αλλά και απαιτήσεις, μυστικά και κατάθλιψη, όλα εδώ, με τη σωστή πένα της Μαίρης Κόντζογλου. Γιατί το «Πόρτο Λεόνε» δε συμβολίζει μόνο το λιμάνι του Πειραιά με το ξακουστό λιοντάρι του αλλά και τα ίδια τα λιοντάρια που τρώνε τις σάρκες τους και διαρκώς παλεύουν μεταξύ τους για την επιβίωση.

Βιβλίο Νεγρεπόντε
Συγγραφέας Μαίρη Κόντζογλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τα δύο μυθιστορήματα, υπό τον ενιαίο τίτλο «Σκουριά και χρυσάφι», εκτυλίσσονται κυρίως σε Χαλκίδα (Νεγρεπόντε) και Πειραιά (Πόρτο Λεόνε) από το 1824 έως το 1899 και καταγράφουν το χρονικό μιας πλούσιας και επιφανούς οικογένειας εμπόρων, που αντιμετωπίζει προκλήσεις, επιτυχία, εμπόδια, έρωτες, τραγωδίες και κοινωνική αναγνώριση. Η μελέτη της εποχής, του τόπου και της κοινωνίας είναι για άλλη μια φορά σοβαρή, τεκμηριωμένη και σωστά εντεταγμένη στις ατραπούς της πλοκής με τρόπο που μόνο ένα εύστροφο μυαλό μπορεί να πλάσει. Η συγγραφέας έχει ήδη δοκιμαστεί στον χώρο του ιστορικού μυθιστορήματος με τις υπέροχες «Μαγεμένες» και με την αξέχαστη τριλογία «Τα παλιά ασήμια», έτσι επιστρέφει ανανεωμένη, διαβασμένη και ευρηματική. Έχει έρωτα αλλά αποφεύγει να γίνει ρομαντική, έχει ιστορικά γεγονότα αλλά δεν κουράζει, έχει εξελίξεις, όλες όμως απαραίτητες και σφιχτά δεμένες στο άρμα της Μοίρας. Ο διαχωρισμός μάλιστα του έργου σε δύο τόμους αφήνει αρκετό περιθώριο, χωρίς ποτέ να ξεφεύγουμε από την κεντρική ιδέα και χωρίς να δίνει άσκοπες περιγραφές για να γεμίζει χωρίς ουσία  σελίδες επί σελίδων, να ταξιδέψει τον αναγνώστη λίγο περισσότερο σε Χαλκίδα, Αθήνα και Πειραιά, να του συστήσει τους πολιτικούς και οικονομικούς παράγοντες του τότε, να περιγράψει αντικείμενα, επαγγέλματα και μαγαζιά που συγκροτούν με συναρπαστικό και άκρως ρεαλιστικό τρόπο το φόντο του μυθιστορήματος.

Στο πρώτο βιβλίο, το «Νεγρεπόντε», καταγράφεται η σφαγή των Ψαρών του 1824, η απελευθέρωση της Εύβοιας από τον τουρκικό ζυγό, η έλευση και η εκδίωξη του Όθωνα και της Αμαλίας, οι εξελίξεις στη ναυσιπλοΐα (εμφάνιση της ατμοπλοΐας και άνοδος των εφοπλιστών), τα Φεβρουαριανά του 1863 και άλλα. Ο Αγγελής Βαμβακάς φτάνει πάμφτωχος στη Χαλκίδα και ξεκινάει από το μηδέν. Οι φιλοδοξίες του, η τιμιότητά του, η εργατικότητά του τον κάνουν γνωστό στην τοπική κοινωνία κι έτσι σταδιακά φτιάχνει μια σημαντική περιουσία και μια αξιέπαινη οικογένεια με πολλά παιδιά (δώδεκα σύνολο!). Η συγγραφέας όμως ξέρει να αποφεύγει τις ευκολίες της προχειρότητας και σέβεται τον αναγνώστη, επομένως περιορίζεται μόνο στους πρωτότοκους, κάτι που δίνει σφιχτοδεμένη πλοκή στο μυθιστόρημα και τη βοηθά να επικεντρωθεί σωστά σε όσα θέλει να γράψει στο χαρτί. Κατ’ αυτόν τον τρόπο και με τις απανωτές αλλαγές στις ζωές των παιδιών περνάνε σημαντικά μηνύματα για την ανατροφή και τους δεσμούς μιας οικογένειας, εξελίσσεται η θέση της γυναίκας και γενικότερα η σύσταση μιας κοινωνίας που επηρεάζεται από τον θεσμό της βασιλείας και βυθίζεται στο αίμα από μικρούς και μεγάλους εμφύλιους σπαραγμούς.

Την ιστορία την καταγράφει εν έτει 1899, παρεμβαίνοντας με τη δική του πρωτοπρόσωπη γραφή σε παρένθετα κεφάλαια, ένας από τους ήρωες του μυθιστορήματος που νιώθει πως κοντεύει να ολοκληρώσει τον κύκλο του σε αυτήν τη ζωή: «Κανείς άλλος δεν ξέρει τις λεπτομέρειες, σ’ εμένα πέφτει ο κλήρος… Δεν ξέρω αν υπήρξα καλός άνθρωπος. Μόνο πως ήμουν αποφασισμένος για όλα, αρκεί να έκανα το όνειρό μου πραγματικότητα. Και αυτή η πραγματοποίηση δεν έρχεται όπως την ονειρεύεσαι. Χρειάζεται θυσίες» (σελ. 12). Καταλαβαίνουμε αμέσως πως είναι κάποιος από τα τρία μεγαλύτερα αδέλφια αλλά περισσότερα στοιχεία έρχονται στο φως σε κατοπινές σελίδες. Η ταυτότητά του αναδεικνύεται διά της εις άτοπον απαγωγής και το κείμενό του γεμίζει αφηγηματικά κενά, προχωράει γρηγορότερα τις εξελίξεις, συμπληρώνει ψυχογραφίες με την εμπειρία του χρόνου που κυρτώνει τους ώμους του. Καταγράφει ακριβοδίκαια, αναπολεί, μετανιώνει, παραδέχεται λάθη, χαμογελάει σε ανάμνηση ερώτων: «Προκειμένου να ανάψω τη φωτιά μου, σαν προσάναμμα «έκαψα» όποιον αγαπούσα περισσότερο» (σελ. 178). Και είναι εντυπωσιακό το γεγονός πώς, όσα έζησε στα μικράτα του, οι ανατροπές και οι αλλαγές στους κόλπους της οικογένειάς του, έπλασαν αυτόν τον χαρακτήρα: «Από σκλάβος στους Τούρκους και πρόσφυγας χωρίς ένα γρόσι στην τσέπη έγινε αγρότης και μετά έμπορος. Εγώ έπρεπε να ξεπεράσω τον πατέρα. Να γίνω κάτι παραπάνω. Τι ήταν εκείνο το παραπάνω για κάποιον που δεν καταγόταν από παλιά, ευγενική οικογένεια; Αυτό έψαχνα. Θα έκανα το όνομά μας ξακουστό στα πέρατα της οικουμένης. Για εκείνον. Κτητικός… Ίσως. Αμαρτωλός… Σίγουρα…» (σελ. 349).

Το μυθιστόρημα ξεκινάει από τα Ψαρά: «Άγριο μέρος… Άμα και λατρεμένο». Ο Αγγελής με την Αυγουστίνα μεγαλώνουν πάμπτωχοι στο νησί, όπου ζουν με τη μάνα και το αμπελάκι τους. Δυο φορές τον χρόνο φοράει παπούτσια και είναι φίλος με τον Αντώνη, γιο του πιο πλούσιου καπετάνιου των Ψαρών, μαζί μεγαλώσανε και δέθηκαν σφιχτά. Οι ευτυχισμένες οικογενειακές στιγμές σύντομα ανατρέπονται από τα σχέδια των Τούρκων που επιτίθενται και ρημάζουν το νησί. Με συγγραφική δεινότητα, που ζωντανεύει με ενάργεια και ωμές σκηνές τις τελευταίες στιγμές των ηρώων που αντιστάθηκαν στα στίφη των βαρβάρων, το αίμα και ο θάνατος καλωσορίζουν τον αναγνώστη σ’ ένα τραγικό πρελούδιο, γεμάτο λυρικές περιγραφές και αναπάντεχες παρομοιώσεις και μεταφορές: «Ο καπετάνιος κούνησε το κεφάλι, στα μάτια του μέσα η απόγνωση σωριαζόταν ίδια με στάχτη» (σελ. 22). Κι όσο πλησιάζουμε στο τέλος: «Η φουσκάλα αντάμωσε το τελευταίο φως του ήλιου, την αμυδρή λάμψη του πρώτου αστεριού, ανέβηκε ακόμα, κι άλλο, κι άλλο, σεργιάνισε το Αιγαίο, τα σκλαβωμένα νησιά, τον επαναστατημένο Μοριά, τη Ρούμελη, είδε και τη Δόξα με σχισμένο φουστάνι, την είδε που δρασκελίζοντας τα ξερονήσια κατευθυνόταν προς τα Ψαρά» (σελ. 27). Κι όμως, ο Αγγελής επιζεί: «Άμα πως ποτέ για γλιτωμό δεν τον μέτρησε» και δε θα το συγχωρέσει ποτέ στον εαυτό του. Πλέον ζούσε σαν αυτόματο, χωρίς σκέψεις, χωρίς συναίσθημα, μόνο με τύψεις που επέζησε. «Και η μαύρη Μοίρα τους, η Κλωθώ, καθισμένη σ’ έναν στρογγυλό λόφο από αμμούδα τούς έβλεπε κι αναρωτιόταν αν είχε κάνει καλά που τους είχε σώσει, θα ‘ταν για πάντα δυστυχισμένοι» (σελ. 41).

Μόνο μια γυναίκα καταφέρνει να μαλακώσει την πέτρα στην ψυχή του κι έτσι να ξεκινήσει το οικογενειακό έπος των Βαμβακάδων. Και είναι σκληρή δουλειά, αν σκεφτεί κανείς πως: «… ο Αγγελής που πρώτη φορά έβλεπε γυναίκα να κλαίει χωρίς να ‘χουν σφάξει τον άντρα ή το παιδί της, χωρίς να της έχουν κάψει το σπίτι, να την έχουν ατιμάσει, να της έχουν αρπάξει το βιος, απορούσε ζαλισμένος. Έκλαιγαν λοιπόν οι άνθρωποι και για άλλους λόγους» (σελ. 72); Σκληρή και δύσκολη, ανθρώπινη και τρυφερή η ζωή του άντρα αυτού που συν τω χρόνω δημιουργεί τη δική του οικογένεια. Πολλά τα περιστατικά, δικά του και των παιδιών του, που έχουν αντίκτυπο στις ψυχολογικές του μεταπτώσεις. «Παρά τις μεγάλες αλλαγές στη ζωή του, ο Ψαριανός επαναστάτης ακόμη ανέπνεε μέσα του» (σελ. 106).

Το μυθιστόρημα επικεντρώνεται στις ζωές του Αντώνη, του Νικόλα και της αδελφής τους, Αυγουστίνας που βιώνουν σημαντικές αλλαγές στη ραχοκοκαλιά της πατρίδας τους. Μάλιστα, τολμώ να πω πως η ελληνική ιστορία της περιόδου συμπυκνώνεται σε μια έξυπνη φράση: «Οι λιγοστοί διαβάτες παραμέριζαν βιαστικά, και μόλις διέκριναν το οικόσημο στην πόρτα, αν ήταν βασιλόφρονες, χαμογελούσαν όλο σεβασμό ακόμα κι αν είχαν λερωθεί από τα λασπόνερα που εκτινάσσονταν, αν πάλι ήταν αντιβασιλικοί, βλαστημούσαν με οργή κι ας είχαν βγει αλώβητα τα ρούχα τους» (σελ. 272). Είσοδος της ατμοπλοΐας, άνοδος του κλάδου των εφοπλιστών, αγορά γης, ο Πειραιάς γίνεται το μεγαλύτερο λιμάνι της χώρας (της Θεσσαλονίκης ήταν ακόμη υπό τουρκική κατοχή) και ταυτόχρονα στην Αθήνα έχουμε χτίσιμο των Αναφιώτικων, ανασκαφές στο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού, τις φυλακές του Μεντρεσέ και την Εμπορική Οδό. Μαγαζιά, βεγγέρες, καλντερίμια και καντούνια, πλατεία Όθωνα (μετεγενέστερα Ομονοίας), Ανάκτορα και Βασιλικός Κήπος, τσάγια και περίπατοι με άλογα, χωρίς να αγνοούμε τα αρχαία στην Αγία Τριάδα (σημερινός Κεραμεικός), τα φτωχόσπιτα της Αχαρνών, τη βρώμα και τα ελώδη νερά, που όλα αυτά τα φεγγίζουν τα μάρμαρα του Παρθενώνα και ο Πύργος δίπλα του.

Σοφές και συνετές είναι οι επιλογές της Μαίρης Κόντζογλου των τύπων γυναίκας που δημιουργεί. Η Μαρία, σύζυγος Βαμβακά: «Απλώς ήταν καλή στο να υπακούει στις εντολές της μάνας της. Ή του αντρός της» (σελ. 60). Η Τερέζα Μιχαηλίδου, κόρη σημαντικού εμπόρου και τρανού καπετάνιου, που μεγάλωσε μαζί του στα καράβια και στα κατάστιχα, γεμάτη εμπειρίες από ταξίδια και κοντράτα: «…ένα κορίτσι που δεν έμοιαζε με τα άλλα, αντιθέτως μάλιστα διαφέντευε το βιος του πατέρα της σαν δέκα γιοι μαζί» (σελ. 103). Η πρωτοκόρη του Αγγελή που μεγαλώνει στην οθωνική εποχή: «Πιο πολύ απ’ όλα όμως, η Αυγουστίνα είχε ζηλέψει που δεν ήταν αγόρι, για πρώτη φορά καταράστηκε τις μπούκλες και τις δαντέλες της, τι τύχη, τι χαρά να κάνεις αυτό που θέλεις» (σελ. 177)! Και αργότερα: «…αυτή ποτέ δεν θα έκανε του κεφαλιού της δηλαδή; Πάντα θα έπρεπε να υπακούσει στο τι ήθελε ο πατέρας ή ο άντρας της αργότερα;» (σελ. 189). Και οι αναμνήσεις του Αγγελή από τα μικράτα του, δείχνουν την ακόμη πιο παλιά αντίληψη για μια γυναίκα: «… μέλι γέμιζε το στόμα της από την τελευταία λέξη, μεγάλο καμάρι να έχεις γιο -«γιε μου» και «άντρα μου», εκεί άρχιζε και τέλειωνε ο κόσμος μιας γυναίκας» (σελ. 122). Ακόμη και σοκαριστικές απόψεις της εποχής που με γέμισαν θυμό: «Τι τα θες, τι τα γυρεύεις, κρέας τα θηλυκά, που μετά τα είκοσι άρχιζε να σαπίζει…» (σελ. 203). Ανάγλυφη σχεδόν η αγωνία των γονικών να παντρευτούν νωρίς οι κόρες και ν’ αποφύγουν το ράφι αλλά και την κακογλωσσιά του κόσμου. Κι η προίκα, αχ, αυτός ο θεσμός, που τόσο τραγικά αποδίδεται προς το τέλος του μυθιστορήματος με την ευκαιρία ενός γάμου από συμφέρον… Τι άγχος, θα τα βρουν τα πεθερικά, τι θα δώσουν, τι θα πάρουν όσο η υποψήφια νύφη αναγκάζεται σε μη οικειοθελή έξωθεν της οικίας βόλτα!

Αξιοσημείωτοι λοιπόν όλοι οι χαρακτήρες του μυθιστορήματος κι ειδικά όσοι θα πρωτοστατήσουν στο αλώνισμα της πλοκής: ο Νικόλας είναι καλός έμπορος, δίκαιος και έντιμος, πολύ καλός γνώστης της αγοράς και του πεδίου της καριέρας του, ήσυχος και χαμηλών τόνων, ο Αντώνης είναι οξύνους και διορατικός, έντιμος και σκληρός, ο πιο μορφωμένος, με αναλυτική σκέψη, σοβαρός, αθόρυβος, του αρέσει η απομόνωση και η Αυγουστίνα είναι παραχαϊδεμένη, όμορφη αλλά δύσκολη να τη χειριστείς, συνετή και διπλωμάτισσα. Επίσης, ο Χαρίλαος, στη σκιά των αδελφών του που παντρεύτηκε νωρίς, είναι φουριόζος, επιθετικός και ριψοκίνδυνος, σφιχτός και κοιτά να βγάλει κέρδος από παντού! Γρηγόρης, Μαρώ, Αλέξανδρος, Ηλίας, Γιώργης, Παναγιώτης, Ελένη, Μιχαλάκης μεγαλώνουν σε αυτό το αγαπημένο, φασαριόζικο και δίκαιο περιβάλλον.

Η επιλογή της Αυγουστίνας να γίνει Κυρία επί των Τιμών είναι ένα καλοστρωμένο σχέδιο της συγγραφέως να δείξει με τον καλύτερο τρόπο τις πολιτικές συνθήκες της εποχής, να μας συστήσει την Αμαλία και τον Όθωνα εκ των ένδον, να τονίσει τις διαφορές του πρωτοκόλλου και των ενοίκων του Παλατιού με την υπόλοιπη Αθήνα, όχι τόσο αυτήν του εκλεπτυσμένου κέντρου, όσο της υπόλοιπης. Η Αυγουστίνα μάλιστα είναι όμορφη, έξυπνη, ατίθαση και αυθόρμητη, κάτι που συγκινεί και εξιτάρει την Αμαλία κι έτσι εξυμνείται η σπιρτάδα του ελληνικού λαού και αναφέρονται από περιέργεια και σχεδόν υποτιμητικά οι συνήθειές τους, μουσική, φαγητό, ζέστη: «Τι λαός… Πώς είναι έτσι αυτοί οι Έλληνες, ακόμη δεν μπορεί να τους καταλάβει. Λες και έχουν άλλο αίμα, λες και μια φωτιά τους καίει όλη την ώρα» (σελ. 332). Η Αυγουστίνα αλλάζει εντελώς νοοτροπία, μεγαλώνει απότομα εφόσον απομακρύνεται από την οικογένειά της και γίνεται η αγαπημένη της Αμαλίας, με την οποία θα ζήσουν μαζί και την έξωση. Τι θα απογίνει όμως η κοπέλα χωρίς βασιλιά; Η συνέχεια είναι άλλη μια αναπάντεχη έκπληξη.

Κι όλα αυτά συνοδεύονται από λυρικές περιγραφές τόπων, ψυχών και γεγονότων, μεταφορές και καλολογικά στοιχεία που στολίζουν το κείμενο. Διάλογοι απέριττοι, κοφτοί, περιορισμένοι στις άκρως απαραίτητες λέξεις που θα ζωντανέψουν τη στιγμή και θα φωτίσουν τον ομιλούντα, προσεκτικά καταστρωμένες εισαγωγές και εξέλιξη των επιμέρους σκηνών, με άφθονες ενδιαφέρουσες και συναρπαστικές λεπτομέρειες για πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές, μελετημένη και ενδελεχής αναπαράσταση της τουρκοκρατούμενης αρχικά Εύβοιας από αρχιτεκτονικής, κοινωνικής και διοικητικής άποψης είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα του μυθιστορήματος. Τα ιστορικά γεγονότα είναι εντελώς απογυμνωμένα από ανούσιες λεπτομέρειες και η συγγραφέας είτε τα παραθέτει μέσω των σκηνών του βιβλίου είτε σε υποσημειώσεις μόνο με λέξεις-κλειδιά και δωρικές επεξηγηματικές φράσεις, που παρακινούν όποιον θέλει να μάθει παραπάνω πράγματα να το ψάξει περισσότερο κι έτσι ο αναγνώστης κάνει κατά τόπους σύντομα εγκυκλοπαιδικά διαλείμματα και αφοσιώνεται ξανά στην ανατρεπτική αφήγηση.

«Νερό ο χρόνος και κυλάει γοργά, αν δεν έχεις τον νου σου, μένεις διψασμένος» (σελ. 175), το μότο του μυθιστορήματος. Επίσης, συνάντησα μια όμορφη μεταφορά για τη διαδικασία της ζύμωσης: «…αφουγκραζόταν τους ψιθύρους  που αντάλλασσαν οι ζύμες καθώς προσπαθούσαν να πείσουν τα ζάχαρα να γίνουν σπίρτο…» (σελ. 184). Οι σκηνές έχουν τόση ενάργεια που ήθελα να γίνω αναπόσπαστο μέρος της εικόνας τους: «Ήταν μαγικές εκείνες οι στιγμές που το αμπέλι λούφαζε στην πρωινή άχνα και αναστέναζε αδημονώντας για τη μεγάλη στιγμή, εδώ και μέρες πονούσαν οι κληματόβεργές του από το βάρος που σήκωναν. Τα σταφύλια του ήταν έτοιμα» (σελ. 187). Εξίσου καλογραμμένες είναι οι περιγραφές του τρύγου, η διαδικασία που ακολουθείται, ο κόπος που αντικαθίσταται από την ανάπαυλα και το φαγοπότι, όλα με δυνατή παραστατικότητα! Ο Πειραιάς έχει τους δικούς του κώδικες: «Το λιμάνι ήθελε μυαλό, γνώσεις, τρόπο, τόλμη, καμιά φορά και αλητεία» (σελ. 395). Το μυστηριώδες Ποτό που στοιχειώνει τα όνειρα και τις προσδοκίες του Αγγελή και του πρωτότοκού του αλλά δεν πρωταγωνιστεί ακόμη περιγράφεται ως εξής: «Το φως δεν επαρκεί για να αναδειχθεί το χρώμα. Ξέρω όμως πως είναι ωραίο. Το ωραιότερο χρώμα του κόσμου. Χρυσάφι ατόφιο, που κατά λάθος -αλλά μπορεί και εσκεμμένα-, μέσα του έπεσε λίγη σκουριά» (σελ. 36). Στις σελίδες 97 και 98 μάλιστα δίνεται όλη η πεμπτουσία του και παραλληλίζεται υπέροχα με τον έρωτα. Ταυτίζονται τα συναισθήματα από το καρδιοχτύπι και τον πόνο με τις απανωτές γευστικές εμπειρίες που προκαλεί ένα ποτήρι από το Ποτό! «Αυτή η επίγευση έρωτα και αμαρτίας είναι το ωραιότερο πράγμα στο Ποτό μου» (σελ. 98).

Πολλές φορές μάλιστα η συγγραφέας βγαίνει στο προσκήνιο με παρατηρήσεις και διευκρινίσεις: «…λίγους μήνες πριν αποβιβαστεί ο ανήλικος βασιλιάς -γλιστρήσει, σκοντάψει και πέσει ενώπιον όλου του συγκεντρωμένου πλήθους, αλλά αυτή είναι μια άλλη ιστορία που δεν θα μας απασχολήσει εδώ» (σελ. 57). Ή παρακάτω: «Έγινε και πηγή δύναμης, ίσως και εγωισμού, λέμε εμείς τώρα που κάτι παραπάνω γνωρίζουμε» (σελ. 149). Αυτές οι παρεμβολές που δίνονται μετρημένα και κάπου κάπου με διακριτική αίσθηση του χιούμορ που πηγάζει από την τραγική ειρωνεία (η γράφουσα γνωρίζει τι θα συμβεί παρακάτω, οι πρωταγωνιστές όχι) είναι το καλύτερο αντίδοτο στα δρώμενα και το βάρος της αφήγησης, μιας και χαλαρώνουν την ένταση.

«Νεγρεπόντε» λοιπόν, η αρχή της διλογίας «Σκουριά και χρυσάφι», η Εύβοια και η Χαλκίδα αλλά και το «Μαύρο Πέρασμα» του πρόσφυγα Αγγέλου Βαμβακά μέσα από τη θάλασσα του Αιγαίου. Ένα αξιόλογο ιστορικό μυθιστόρημα γεμάτο ανατροπές, ενδιαφέροντες χαρακτήρες, ευρηματικές κλιμακώσεις της πλοκής και διαρκή αγωνία για τη συνέχεια. Τεκμηριωμένο, μεστό και γεμάτο φιλοδοξίες και όνειρα, σαν αυτά που συντροφεύουν κάθε έναν από μας που θέλει να προκόψει στη ζωή του. «Αμπέλι-σταφύλι-κρασί. Όπως μήτρα-παιδί-ζωή» (σελ. 185).

Βιβλίο Γάλα Μαγνησίας
Συγγραφέας Κώστας Ακρίβος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Μπράσκας ή Εμμανουήλ Λαρυγγάκης, με πεταχτά μάτια και φουσκωτά χείλη σαν το ομώνυμο ψάρι, ο κοντούλης Αχιλλάκος Μαραϊδώνης, ο Μικ ή Γιάννης Μόσιος που τραυλίζει κι έχει για ίνδαλμά του τον Μικ Τζάγκερ κι ο Ζερβής ή Θανάσης Κουτσόπουλος, αριστερόχειρας και αριστεροπόδαρος στα σουτ, είναι μια παρέα παιδιών σχετικά παράταιρων με τα υπόλοιπα: «Τα πιο πολλά ήταν τύπος και υπογραμμός… πήγαιναν στο κατηχητικό, κοπάνα και σκασιαρχείο δεν ήξεραν τι θα πει. Ενώ εμείς… Καμιά σχέση μ’ αυτό που λένε καλά παιδιά. Αν είχαμε γεννηθεί έτσι, ή αν γίναμε αυτά τα χρόνια που ήμασταν στο οικοτροφείο, δεν το ξέραμε. Το μόνο που ξέραμε ήταν πως κάθε τόσο κάτι μας έπιανε και λέγαμε ή κάναμε το αντίθετο απ’ ό,τι οι άλλοι» (σελ. 15). Από τις πρώτες τάξεις του γυμνασίου σταδιακά είδαν πως ταιριάζουν τα χνότα τους κι έτσι τώρα, στην πέμπτη, έγιναν μια γροθιά κι αν έκανε ένας κάποιο αδίκημα τιμωρούνταν όλοι κι ένιωθαν μάλιστα περηφάνια γι΄ αυτό. Δεν ήταν από κακή πάστα, δε θα τους έλεγε κάποιος αληταράδες, απλώς ήταν περισσότερο ζωηροί απ’ ό,τι θα έπρεπε, με τις αγωνίες τους, τα χόμπι τους, τα ακούσματά τους και τις φυσιολογικές ατασθαλίες της ηλικίας τους. Τα πραγματικά ονόματα των παιδιών και οι ιστορίες των οικογενειών τους βγαίνουν σταδιακά στην επιφάνεια, σχεδιάζοντας έτσι τμηματικά τις προσωπικότητές τους και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τα γεγονότα της εποχής. Μέσα από αυτές τις συναναστροφές βγαίνει μια κοινωνική τοιχογραφία της εποχής και του τόπου, η οποία αποτελείται από αρχιτέκτονες και ιεράρχες μέχρι εργάτες σε εργοστάσια και νοικοκυρές. Όλοι τους ένιωσαν την ανάγκη να σπουδάσουν τα παιδιά τους κι ένα εκκλησιαστικό οικοτροφείο ήταν η ιδανική λύση.

Στρώσιμο κρεβατιών, πειθαρχία, φιλομάθεια, ποδόσφαιρο, πλάκες, προσευχή, δισκάκια μουσικής, τσιγάρα, βερμούτ, Πελόμα Μποκιού, τα πρώτα βήματα της τηλεόρασης, «Τα χριστιανόπουλα θα πάμε με φτερά» (στα συν η γκεστ εμφάνιση του Αρχιεπίσκοπου Χριστόδουλου ως Μητροπολίτου Δημητριάδος), κινηματογράφος («Εξορκιστής», «Υπολοχαγός Νατάσα», Γκουσγκούνης και Αγγελόπουλος), άφιλτρα τσιγάρα, κλίμα «Μακριά από πούστηδες και κουκουέδες γιατί θα σου κόψω τα ποδάρια»! Μέσα από τα περιστατικά βιώνουμε την ανοργανωσιά της επιστράτευσης με την εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο το 1974, την αγανάκτηση των αγροτών που καλλιεργούσαν τα χωράφια που προέκυψαν από την αποξήρανση της λίμνης Κάρλας ως προς τη ληστρική φορολογική συμπεριφορά του κράτους απέναντί τους, τη θρυλική συναυλία του Μίκη Θεοδωράκη μετά την επάνοδο της Δημοκρατίας, το δημοψήφισμα για το πολίτευμα της χώρας και πάρα πολλά άλλα γεγονότα που δεν παρατίθενται με κουραστικό τρόπο και πολλές λεπτομέρειες, απλώς καθρεφτίζονται σε κινήσεις και πράξεις των ανθρώπων που συναναστρέφονται τα παιδιά, που δοκιμάζουν έτσι κι αυτά τις γνώσεις τους και την παρατηρητικότητά τους.

Η γραφή ποικίλλει. Τα κεφάλαια που αναφέρονται στο γεγονός του πνιγμού έχουν ξεκάθαρη ημερομηνία και είναι γραμμένα σε τρίτο πρόσωπο ενώ τα υπόλοιπα, που συγκροτούν και το μεγαλύτερο μέρος του μυθιστορήματος, έχουν γενικούς τίτλους που αντιστοιχούν στο εκάστοτε περιεχόμενο και πρωτοπρόσωπη αφήγηση από τον Ζερβή, που αργότερα θα γίνει συγγραφέας και δημοσιογράφος. Ο σχολικός περίγυρος αποδίδεται με παραστατικότητα: μονήρεις καθηγητές, ευθυγραμμισμένοι στις εγκυκλίους κι όχι στις ανάγκες των παιδιών, ξύλο για όποιον παρεκκλίνει (ευτυχώς, έχουν περάσει οι εποχές κι έτσι πέφτουν μόνο σφαλιάρες κι αυτές ελάχιστες), με το παιδί που αργότερα θα πνιγεί να είναι το δεξί χέρι του διάκου που εποπτεύει τους μαθητές και λογοδοτεί στον διευθυντή που με τη σειρά του λογοδοτεί στον Σεβασμιότατο, με ένα ανατριχιαστικά ρεαλιστικό περιστατικό σεξουαλικής παρενόχλησης που φυσικά καλύπτεται και χιλιάδες άλλα περιστατικά, δοσμένα όλα με αληθοφάνεια, στιβαρή γραφή και παραστατικούς διαλόγους.

Αυτό το πινγκ πονγκ των εναλλακτικών αφηγήσεων και ο τρόπος με τον οποίο πλησιάζουμε στην αλήθεια κλιμακώνει την ένταση, μόνο που όσα συνέβησαν το 1975 έχουν τον απόηχό τους στην καθημερινότητα των παιδιών αρκετά χρόνια αργότερα, με αποτέλεσμα κάποιος να κινήσει ξανά τα νήματα και να αναβιώσει τα όσα συνέβησαν ώστε να ηρεμήσει η ψυχή του και να προχωρήσει. Όσο μου άρεσαν τα γεγονότα του χτες, ο ρεαλισμός τους, το δέσιμο και η ροή τους, τόσο με ξάφνιασε η τροπή που πήρε το μυθιστόρημα στη σημερινή εποχή και ακόμη περισσότερο το αναπάντεχο φινάλε. Ξεκινάει ένας αγώνας δρόμου χαμένων ψυχών με μόνο έπαθλο την αλήθεια και τη γαλήνη, αλλά η ολοκλήρωση της ιστορίας ήταν κάπως απότομη, ασαφής και σχετικά βιαστική, αν τη συγκρίνει κανείς με το πόσες σελίδες χρειάστηκαν για την καταγραφή των χρόνων του οικοτροφείου.

Κλείνοντας το βιβλίο, μου γεννήθηκαν ακαθόριστα συναισθήματα. Αναρωτιόμουν αν επρόκειτο για μια νοσταλγική για κάποιους καταγραφή των εφηβικών χρόνων της δεκαετίας του 1970 ή για μια πειραματική γραφή του κυρίου Κώστα Ακρίβου, που όσο συγκεκριμένος και ρεαλιστής ήταν στην αρχή τόσο θέλησε να παίξει με τον σουρεαλισμό στο τέλος. Μήπως είναι ένα κοινωνικό μυθιστόρημα που βαδίζει στα χνάρια του Ισίδωρου Ζουργού («Η ψίχα εκείνου του καλοκαιριού») και του Stephen King («Στάσου πλάι μου»), απλώς έχει κι ένα αστυνομικής χροιάς συμβάν ώστε να δείξει πώς επηρεάστηκε ο ψυχισμός των παιδιών; Οι σκεπτικισμοί αυτοί, που σπάνια μου γεννώνται, δείχνουν πως έχουμε ένα καλό δείγμα γραφής και πως το βιβλίο θα κρατήσει συντροφιά στον αναγνώστη αρκετό καιρό μετά το πέρας της ανάγνωσης.

Το «Γάλα Μαγνησίας» είναι ένα καλογραμμένο και τεκμηριωμένο μυθιστόρημα για μια παρέα παιδιών που προσπαθούν να μάθουν πέντε πράγματα, να γνωρίσουν τον εαυτό τους και τους γύρω τους, να αποκτήσουν γνώσεις που θα τους βοηθήσουν σε ένα καλύτερο μέλλον, να ερωτευτούν, να κάνουν σχέδια, να βιώσουν τα ιστορικά και πολιτιστικά γεγονότα της εποχής τους, μόνο που η εφηβεία τους αμαυρώθηκε από την κατηγορία δολοφονίας ενός συμμαθητή τους κι αυτό θα τους κυνηγάει ως την ενήλικη ζωή τους. Σωστή σκιαγράφηση χαρακτήρων, μελετημένα πραγματολογικά στοιχεία, συναρπαστική κλιμάκωση των εξελίξεων και μια χούφτα παιδιά που θα μεγαλώσουν νωρίτερα απ’ ό,τι περίμεναν!

Βιβλίο Τοξικά μάτια
Συγγραφέας Δημήτρης Σίμος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Όλα ξεκινάνε από τη δολοφονία ενός στενού φίλου του Διευθυντή της Αστυνομικής Διεύθυνσης Ευβοίας Λεωνίδα Μητσάκη ή «Ατσαλάκωτου» που παίρνει πολύ προσωπικά την επίλυση της υπόθεσης. Ο Καπετάνος, με τη γνωστή αχτύπητη ομάδα που γνωρίσαμε και στα προηγούμενα βιβλία της σειράς, την ανθυπαστυνόμο Μαρκένα ή Μινιόν και τον υπαστυνόμο Γιώργο Βαμβακά, προσπαθεί να λύσει έναν γρίφο που δεν έχει ορατή άκρη ενώ ταυτόχρονα ερωτεύεται μια φίλη δημοσιογράφο της αδερφής του και περνάει χρόνο με την κόρη του, προσπαθώντας να φέρεται κόσμια στην πρώην γυναίκα του. Από θέμα πλοκής, για άλλη μια φορά ο συγγραφέας διαλέγει δυο φαινομενικά άσχετες μεταξύ τους ιστορίες που διαδραματίζονται τρία χρόνια νωρίτερα η μία από την άλλη, τις οποίες μπλέκει τελικά με εξαίρετη μαεστρία, μόνο που εδώ η ευρηματικότητά του και ο τρόπος με τον οποίο εκφράζει την ευαισθησία του και καταγράφει την προσωπική του ματιά σε ζητήματα οικολογίας, προσωπικών και οικογενειακών σχέσεων κλπ. ξεπερνούν κάθε προηγούμενο. Και είναι πράγματι αξιοθαύμαστο πώς καταφέρνουμε να περάσουμε από μια υπόθεση με παράνομα στοιχήματα ιπποδρομιών σε ένα μεγάλο δίκτυο απόρριψης τοξικών αποβλήτων σε δασικές περιοχές, κάτι που βάζει σε κίνδυνο τη ζωή των ντόπιων κι όλα αυτά να συνδέονται μεταξύ τους (κι αν σκεφτεί κανείς πως τα γεγονότα στα οποία στηρίχτηκε ο συγγραφέας ήταν αληθινά, ανατριχιάζει περισσότερο)!

Πώς και γιατί συμμετείχε ο νεκρός σε ιπποδρομίες; Ποιοι άλλοι μπλέκονται στο κύκλωμα και με πόσα χρήματα χρήματα; Ποιοι θέλουν να σκοτώσουν τον Καπετάνο και κυρίως τη γυναίκα που αγάπησε, την Ιουλία; Και σα να μην έφταναν όλα αυτά, ποιοι κρύβονται πίσω από τις παράνομες χωματερές, πώς συνδέεται η οικονομική καταστροφή ενός εργοστασίου στην Τανάγρα το 2010 με τις φωτιές που ανάβουν στα δάση της Ευβοίας, πόσα παρακλάδια έχει αυτή η βρώμικη και πανάθλια τραγική ιστορία; Η υπόθεση εξιχνιάζεται σελίδα τη σελίδα, με τον απαραίτητα αλλά όχι κουραστικά αργό τρόπο, η ένταση χτυπάει κόκκινο με την αθρόα προσέλευση πολλών υπόπτων και προσώπων-κλειδιά, που δεν ανοίγουν πόρτες αλλά παραπόρτια, μπλέκοντας τον Καπετάνο σ έναν όλο και μεγαλύτερο δαίδαλο χρηματισμού, μίζας, δολιοφθοράς, απληστίας.

Ο Δημήτρης Σίμος είναι μόλις 32 ετών και ζει σε μια εύκολη πληροφοριακά εποχή, οπότε θα μπορούσε να παρασυρθεί από μόδες και τάσεις και να γράφει απλώς μια σειρά από καλά αστυνομικά μυθιστορήματα, χρησιμοποιώντας ένα μέρος που μέχρι στιγμής δεν έχει εξαντλήσει κανείς: την Εύβοια. Είναι όμως τέτοιος ο χαρακτήρας του και τόσο φυσική η περιέργειά του, που αντιτίθεται στις αναμασημένες πληροφορίες, στη ρηχή επιμόρφωση και στο ρεύμα της ομογενοποίησης και στρέφει τη ματιά του παντού γύρω του, καταγράφοντας τα πάντα, τονίζοντας τα κακώς κείμενα, σημειώνοντας οτιδήποτε ξεφεύγει από την κοινωνική ηθική, με έναν τρόπο διεισδυτικό και ταυτόχρονα πυκνογραμμένο και λογοτεχνικό. Δε γίνεται να δημιουργήσεις τόσο αληθινούς χαρακτήρες χωρίς να έχεις συναναστραφεί με κόσμο, να έχεις ηττηθεί ή κερδίσει σε πολλές μάχες επί προσωπικού και κοινωνικού επιπέδου, δεν μπορείς να φτιάξεις μια ολοκληρωμένη ιστορία χωρίς χάσματα και υπερβολικές συμπτώσεις αν δεν έχεις μελετήσει, διαβάσει και δεν έχεις πρότυπα, δεν μπορείς να δημιουργήσεις ένα τόσο σημαντικό κείμενο, πυκνογραμμένο, πολυδιάστατο, συγκινητικό, γρήγορο, κινηματογραφικό, πλασμένο με νεύρο και δύναμη αν δεν έχεις δοκιμάσει και δοκιμαστεί, αν δεν έχεις σκίσει σελίδες ή πατήσει delete σε άπειρες παραγράφους. Ακόμη ανατριχιάζω με την ευρηματική παρομοίωση για τις χιλιάδες σχέσεις που δοκιμάζονται σε κάθε σπίτι, κάθε βράδυ ή και κάθε μέρα: «Δυναμική εκείνη, εργατικός αυτός. Δυο σφαίρες στον αέρα της οικογενειακής ζωής, που φρόντιζαν να εξοστρακίζονται στη δουλειά, για να πέφτουν ανίσχυρες το βράδυ στην κρεβατοκάμαρα του σπιτιού» (σελ. 108).

Ας επιστρέψουμε στον Χρήστο Καπετάνο που συνεχίζει να  έχει μια προκλητική και γεμάτη ζωή, όπως και σε κάθε βιβλίο, φτάνοντας στο σημείο να ερωτευτεί και ν’ αγαπήσει. Η ιστορία του με τη Λουκία περνάει τα σαράντα κύματα λόγω του επικίνδυνου επαγγέλματός του και της δημοσιογραφικής περιέργειάς της. Ζουν ευχάριστες στιγμές, κάποια μέρα όμως έρχεται το σημείο καμπής κι η Ιουλία μπαίνει στο στόχαστρο άγνωστων διωκτών. Θα σωθεί τελικά; Πώς μπορεί να τη βοηθήσει ο Καπετάνος και πώς θα ανακαλύψει σε τι είναι μπλεγμένη; Ο ίδιος ο αστυνόμος σαν άνθρωπος έχει εμπιστοσύνη στις δυνάμεις και τις επαγγελματικές του ικανότητες όμως η αυτοεκτίμησή του και η γνώμη του για την εμφάνισή του είναι αξιολύπητες, επομένως πολύ χάρηκα που αυτός ο άνθρωπος, που δεν έχει το τέλειο σώμα ούτε το λαμπρό μυαλό ενός Σέρλοκ Χολμς, καταφέρνει να αγαπηθεί από μια γυναίκα. Μου άρεσε πολύ ο αυτοσαρκαστικός τρόπος σκέψης του: «Στις περισσότερες υποθέσεις ξεκινούσα για τις Ινδίες και κατέληγα στην Αμερική. Ευτυχώς, όμως, η Αμερική ήταν πάντα ο Νέος Κόσμος που έψαχναν οι διευθυντές κι όσοι είχαν περισσότερα γαλόνια από τα δικά μου» (σελ. 37).

Σε αυτό το μυθιστόρημα μαθαίνουμε και κάποια πράγματα για την αδερφή του Καπετάνου, την ομοφυλόφιλη Κάτια, της οποίας ο σεξουαλικός προσανατολισμός εντάσσεται (επιτέλους για κείμενο που αφορά την ελληνική πραγματικότητα!) ομαλά στην οικογενειακή και επαγγελματική καθημερινότητα. Με την Ιουλία, δημοσιογράφο πολιτικού ρεπορτάζ και με την Καλογήρου της τοπικής εφημερίδας ξεκίνησαν ένα τοπικό ειδησεογραφικό site, το οποίο θα αποδειχθεί χρήσιμο για πολλές έρευνες του Καπετάνου! Εκεί που δάκρυσα όμως, αφού συνήλθα από το αρχικό σοκ, ήταν η εξέλιξη της σχέσης της Κάτιας με την ερωμένη της. Ήταν μια πραγματική γροθιά στο στομάχι!

Ένας άλλος συγκλονιστικός χαρακτήρας που εξελίχθηκε και «ωρίμασε» ήταν και η κωφή Νεφέλη Μπουραντά, που πρωταγωνιστεί στην ιστορία του 2010 με το εργοστάσιο παραγωγής φυτοφαρμάκων και άλλων χημικών προϊόντων της Profym Α. Ε. Είναι ακριβώς εκείνος ο άνθρωπος που έχει χρέη και οικογενειακά προβλήματα αλλά δεν ονειρεύεται υπερβολικά λούσα και πολυτέλειες, παρά μόνο κάτι λίγο καλύτερο στη ζωή του. Έτσι κάνει και η Νεφέλη, που προσλαμβάνεται στο εργοστάσιο κι ένα μεγάλο μυστικό τής ανοίγει τις πόρτες για εξόφληση χρεών και μια πιο άνετη διαβίωση. Δυστυχώς όμως αυτό θα έχει και συνέπειες. Ο συγγραφέας, που δεν παύει στιγμή να παίζει με το μυαλό του αναγνώστη, κρατά ανώνυμη την προϊσταμένη της Νεφέλης στη γραμμή παραγωγής, τη Χημικό, για να μας προβληματίσει και να ψάξουμε να δούμε ποια είναι η θέση της στην ιστορία του Καπετάνου που διαδραματίζεται το 2013. Δεν είναι όμως μόνο αυτός ο ρόλος που υπηρετούν οι δυο γυναίκες, μιας και συγκροτούν ένα ιδεώδες δίπολο καλού και κακού χαρακτήρα.

Η Νεφέλη, τραυματισμένη ψυχικά από βιασμό, κωφή από ατύχημα, είναι περισσότερο πρόθυμη να πατήσει επί πτωμάτων και να βελτιώσει τη ζωή της, εν αντιθέσει με τη Χημικό, που παρουσιάζεται αυστηρή, άτεγκτη και κακός μπελάς για τη Νεφέλη, μόνο και μόνο για να επηρεαστεί στο τέλος από τις δυσάρεστες συνέπειες σε περιβάλλον και ανθρώπινη υγεία για να προχωρήσει σε κάτι ανεπανόρθωτο, που θα φέρει τα πάνω κάτω στην ιστορία. Είναι τέτοιο το ταλέντο και η δύναμη λόγου του συγγραφέα που καταφέρνει να δείξει τη μεταστροφή τη Νεφέλης με δυο απλές σκηνές: στην αρχή, ταΐζει μια αδέσποτη γάτα που σουλατσάρει έξω απ’ το εργοστάσιο κι όταν αργότερα αρχίζει να βγάζει λεφτά έστω και εις βάρος της υγείας των συμπολιτών της, διψάει τόσο πολύ να συνεχίσει που δε διστάζει να πατήσει αυτήν ακριβώς τη γάτα με το αμάξι όταν βγαίνει στον δρόμο! Σκηνές που απλώς περιγράφονται αλλά το συναίσθημα που πηγάζει από αυτές δε χρειάζεται να δοθεί με λόγια, η εικόνα από μόνη της είναι σκληρή!

Η γραφή του Δημήτρη Σίμου λοιπόν έχει βελτιωθεί κατά πολύ, με χαρακτήρες που συστήνονται σταδιακά στον αναγνώστη, με προσεγμένο λεξιλόγιο, με κινηματογραφικό στυλ που νιώθεις σα να διαβάζεις σενάριο αλλά με λογοτεχνικές αξιώσεις, καθώς επίσης με αναπάντεχες οπτικές γωνίες και λεπτοδουλεμένες παρομοιώσεις και μεταφορές. Η αρχή του 1^ου κεφαλαίου, που δίνει την εισαγωγική γνωριμία με τη Νεφέλη είναι ευρηματική, μιας και βλέπουμε τον εργασιακό χώρο της κοπέλας μέσα από τα μάτια μιας γάτας αλλά και στη συνέχειά του η αφήγηση γίνεται πρωτοπρόσωπη, μόνο που αργούμε να καταλάβουμε πως είμαστε στον λόφο του Παλιού Γηροκομείου, τον τόπο του εγκλήματος που θ’ ανοίξει τον ασκό του Αιόλου, χάρη στην οπτική του αστυνόμου Καπετάνου. Ο συγγραφέας αφήνει πολύ πίσω του κάθε τετριμμένο αφηγηματικό εύρημα και ακολουθεί το δικό του ύφος, παίρνοντας ένα σωστό ρίσκο!

Δεν είναι δηλαδή μόνο τα κλασικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα που κάνουν ένα αστυνομικό μυθιστόρημα πετυχημένο κι εδώ υπάρχουν άφθονα αλλά και το γεγονός πως αυτά συνδυάζονται αρμονικά με μια φρέσκια, διαφορετική, προκλητικά εναλλακτική ματιά. Άλλωστε, η αναφορά σε αναγνωρισμένα λογοτεχνικά έργα όπως του Παπαδιαμάντη, του Σκαρίμπα, του Καραγάτση και του Βάρναλη, καθώς και η υπέροχη άποψη για την αξία της λογοτεχνίας («-Η λογοτεχνία σώζει… -Και γιατί σώζει αυτό; -Γιατί παίρνεις όση δόση περιέργειας χρειάζεσαι χωρίς να μπλέκεσαι στα πόδια τους», σελ. 143) δείχνουν ξεκάθαρα πως ο Δημήτρης Σίμος ξέρει πού πατάει, αναγνωρίζει το παρελθόν, παρατηρεί το παρόν και ευελπιστεί σ’ ένα καλύτερο (λογοτεχνικά και κοινωνιολογικά) μέλλον.

Ο συγγραφέας έχει κάνει ενδελεχή και διασταυρωμένη έρευνα, έχει ακούσει μαρτυρίες, έχει συμβουλευτεί εμπειρογνώμονες κι έχει καταφέρει να αφομοιώσει κάθε στοιχείο και να το προσαρμόσει κατάλληλα στη ροή της αφήγησης, δίνοντας αληθοφάνεια και ρεαλισμό. Οι συνθήκες ζωής στον καταυλισμό των Ρομά έξω από τη Χαλκίδα, η ατμόσφαιρα στα ανακριτικά γραφεία και στις αστυνομικές υπηρεσίες, οι συνθήκες εργασίας στα εργοστάσια, ο τρόπος θανάτου των κατοίκων της περιοχής (αυτά τα «τοξικά μάτια»…) και συμμετοχής σε παράνομες ιπποδρομίες και πολλά άλλα είναι περιπτώσεις που ελάχιστοι γνωρίζουν τόσο καλά κι ακόμη λιγότεροι μπορούν να τα στήσουν με αληθοφάνεια μπροστά στα μάτια του αναγνώστη για να προσδώσουν ζωντάνια και ρεαλισμό. Η τραγικότητα των συνεπειών από την παράνομη καύση σκουπιδιών, η ένταση των σκηνών ανθρωποκυνηγητού, ο τρόπος που επηρεάζουν οι εξελίξεις πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές αλλά και τα πραγματολογικά στοιχεία που παρατίθενται αφειδώς για ρεαλισμό είναι γνωρίσματα που συγκροτούν ένα άρτιο, γρήγορο, έξυπνο αστυνομικό και κοινωνικό μυθιστόρημα για απαιτητικούς αναγνώστες. Και ναι, υπάρχει και χιούμορ, για να αλαφραίνουν λίγο οι καταστάσεις: «Ξημέρωνε. Δε χρειαζόσουν να ξέρεις το δελτίο καιρού για να καταλάβεις πως και σήμερα θα βράζαμε στην κατσαρόλα της Εύβοιας. Ξημέρωμα υγρασία, πρωί καύσωνας, μεσημέρι σούπα» (σελ. 22) και «Οι δικοί μου μάρτυρες είχαν τα κλασικά προβλήματα αναπηρίας που εμφάνιζε η πλειοψηφία μόλις άκουγε τη λέξη αστυνομία. Δεν είχαν δει και δεν είχαν ακούσει τίποτα» (σελ. 55).

«Τοξικά μάτια» λοιπόν. Μολυνθείτε άφοβα από ένα καλογραμμένο κείμενο, ένα έξυπνο και ευρηματικό αστυνομικό μυθιστόρημα, ένα συγκινητικό και ταυτόχρονα σκληρό βιβλίο.

Βιβλίο Τυφλά ψάρια
Συγγραφέας Δημήτρης Σίμος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τελείωσα την ανάγνωση του μυθιστορήματος έχοντας την αίσθηση πως ήταν δύσκολο. Όχι δυσνόητο ή περίπλοκο, απλώς πολυεπίπεδο και με εκείνα τα ελάχιστα ψήγματα αλήθειας που εμφανίζονται ακάλεστα και πρέπει ο αναγνώστης να είναι σε ετοιμότητα για να τα πιάσει. Η υπόθεση δεν είναι απλή και ο συγγραφέας δεν έχει σκοπό να χαρίσει κάτι εύπεπτο ή στρωτό. Καταφέρνει να παρουσιάσει μια ιστορία γεμάτη από πολλούς και διαφορετικούς χαρακτήρες που οι περισσότεροι έχουν διπλό ρόλο ή παραπάνω από μία κοινές γνωριμίες και ταυτόχρονα να ελιχθεί ανάμεσα σε όλα αυτά τα πρόσωπα με μαεστρία και αυστηρή χειραγώγηση του υλικού του.

Η υπόθεση ξεκινάει από έναν φόνο, συνεχίζει με μια έρευνα περί ναρκωτικών, ο Καπετάνος προσπαθεί να μαζέψει όλες τις πληροφορίες και να ακολουθήσει τα σωστά ίχνη, συνεχίζουμε με δεύτερη δολοφονία, κάποιοι αρχίζουν να βγαίνουν στο φως, κάποια κομμάτια ενώνονται, κάποιες γωνίες παραμένουν κρυμμένες βαθιά μες στο μυαλό του γράφοντος κι εγώ ανυποψίαστος ένιωθα λες και ήμουν σε ένα τρενάκι του τρόμου, μόνο που είχα τη δυνατότητα να αλλάζω βαγόνια και θέσεις όσο η ταχύτητα αυξανόταν!

Η περίληψη στο οπισθόφυλλο νομίζω πως όχι μόνο δε βοηθάει αλλά ίσως μπερδέψει κάποιον που έχει διαβάσει το μυθιστόρημα, μιας και οι γενικόλογες προτάσεις δεν έχουν καμία σχέση με τον ζωηρό, πάλλοντα ρυθμό και τις άκρως ρεαλιστικές καταστάσεις που περιγράφονται στο βιβλίο. Επομένως, συνιστώ ανεπιφύλακτα να εμπιστευτεί κάποιος τις δυνατότητες του κυρίου Σίμου και να βυθιστεί αμέσως στα σκοτεινά νερά της νέας περιπέτειας του αστυνόμου που μας γνώρισε τη Χαλκίδα και το νησί της Εύβοιας. Η δράση εδώ εκτυλίσσεται από τη Χαλκίδα και την Κάρυστο ως τα Δρακόσπιτα και το Αλιβέρι, με την απαραίτητη μουντάδα του χειμωνιάτικου καιρού που δίνει την αφορμή να δοθεί μια ατμόσφαιρα καθαρά κινηματογραφική και υποβλητική.

Η υπόθεση του βιβλίου ξετυλίγεται με τρεις τρόπους αφήγησης: την πρωτοπρόσωπη του καπετάνιου, την τριτοπρόσωπη κάποιων χαρακτήρων και την ημερολογιακή παράθεση των σκέψεων και των συναισθημάτων της νεκρής Αλίκης Κακαούτη. Ο αστυνόμος συνεργάζεται με τα ίδια πρόσωπα όπως και στο προηγούμενο μυθιστόρημα ενώ η υπόθεση είναι η πρώτη με την οποία δουλεύει υπό τις εντολές του νέου του διευθυντή, Λεωνίδα Μητσάκη ή «Ατσαλάκωτου». Υπάρχουν σαφείς αναφορές στην προηγούμενη υπόθεση, χωρίς ευτυχώς να αποκαλύπτουν πολλά από τις εξελίξεις, ενώ τώρα μαθαίνουμε για την ομοφυλόφιλη αδελφή του αστυνόμου που ζει στην Αθήνα, μακριά από τη στενομυαλιά της επαρχίας και λίγα ακόμη πράγματα για τους γονείς τους. Ταυτόχρονα, μου άρεσε που γίνεται μια προσπάθεια για να τα ξαναβρεί με τη γυναίκα του ενώ η κόρη του αρχίζει να προοδεύει στο σχολείο, νιώθοντας μια μεγαλύτερη σιγουριά στο οικογενειακό περιβάλλον.

Προσπάθησα πολλές φορές ως τώρα να γράψω κάτι από την ιστορία αυτή καθαυτή και να σχολιάσω περιστατικά και στιγμιότυπα που μου έκαναν εντύπωση όμως σύντομα παραιτήθηκα, όχι λόγω της δυσχέρειας του κειμένου αλλά γιατί η παραμικρή υπόνοια θα χαλάσει την έκπληξη και την αγωνία μιας καλά και ορθά δομημένης ιστορίας, πολυπρισματικής, ανατρεπτικής και άκρως ατμοσφαιρικής. Τα προσωπικά συναισθήματα του Καπετάνου μπλέκουν με τις εξελίξεις στην υπόθεση δολοφονίας, κάποιος βάζει στο μάτι την οικογένειά του, προκαλώντας τον θυμό του,  άνθρωποι που δείχνουν άλλο από αυτό που είναι στην πραγματικότητα παίζουν πολύ καλά τον ρόλο τους, δυσχεραίνοντας έτσι τον αστυνόμο να συνδέσει σωστά τα κομμάτια και να ξεκαθαρίσει με πόσες υποθέσεις έχει μπλέξει τελικά και μια συναρπαστική βεντάλια γεγονότων ανεβάζουν πολύ τον πήχη της συγγραφικής δεξιότητας.

Πάμε και στις ενστάσεις τώρα. 1) Έχω την αίσθηση πως το πρώτο 70 % της ιστορίας ήταν σχετικά στατικό, με τους καλούς και τους κακούς να πέφτουν ο ένας πάνω στον άλλον σε έναν αέναο κύκλο χωρίς εμφανείς ενώσεις και ξαφνικά η δράση απογειώνεται, με νέο τόπο αναφοράς, νέες αποκαλύψεις και νέα πρόσωπα, που κουμπώνουν μεν αρμονικά στο σύνολο όμως φάνηκε σα να ήρθαν βιαστικά για να ολοκληρώσουν κατάλληλα τις άκρες που τόσο εναγωνίως έψαχνα κι εγώ μαζί με τον Χαρίτο. Επίσης δε μου αρέσουν οι συμπτώσεις, ειδικά αν προεξοφλούν τη λύση της υπόθεσης. 2) Δεν μπόρεσα με τίποτα να δεχτώ ότι ένας επιστήμονας κατέφυγε στη Χαλκίδα για να απολαύσει την ομοφυλόφιλη ζωή του αλλά για να την κρύψει προτίμησε να τον χαρακτηρίσουν κατά συρροήν «πέφτουλα» γυναικών και να του πάρουν και την άδεια. Ζούμε στον 21^ο αιώνα, η Χαλκίδα είναι επαρχιακή πόλη αλλά δεν είναι χωριό κι αυτές οι λύσεις μάλλον είναι ανεδαφικές ακόμη και στον ελλαδικό χώρο. 3) Έχει κάνα δυο κοινούς θεματικούς άξονες με το προηγούμενο βιβλίο του, επομένως στο τρίτο βιβλίο θέλω κάτι εντελώς διαφορετικό και ριζοσπαστικό!

Τα «Τυφλά ψάρια» είναι ένα άψογα ενορχηστρωμένο αστυνομικό μυθιστόρημα, που γεμίζει τον αναγνώστη με εκπλήξεις και εναλλασσόμενα και αντιφατικά συναισθήματα, προκαλεί το μυαλό να στροφάρει όλη την ώρα, περιγράφει με ρεαλισμό και ατμοσφαιρικότητα μια υπόθεση που από αλλού ξεκινάει και αλλού καταλήγει και αποτελεί ένα αρραγές σύνολο χαρακτήρων, στιγμιότυπων, επιπλοκών και συναισθημάτων που δύσκολα θα βρει ανικανοποίητους αναγνώστες. Το γεγονός μάλιστα πως δεν υπάρχει ίχνος διδακτισμού (μην παίρνετε ναρκωτικά, κάνουν κακό ή δεν πρέπει να σκοτώνεις όποιον μισείς γιατί θα βρεθείς στη φυλακή) αλλά στεγνός, στυγνός και ωμός ρεαλισμός προσδίδει μια γεύση της πραγματικής ζωής που μας περιβάλλει, γραμμένη τεχνηέντως και αρρωστημένα εθιστικά.

Βιβλίο Τα βατράχια
Συγγραφέας Δημήτρης Σίμος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τα «Βατράχια» είναι το πρώτο βιβλίο της σειράς «Σκοτεινά νερά» και καλωσορίζει τον αναγνώστη στα ύδατα της Χαλκίδας και ευρύτερα του νησιού της Εύβοιας. Ο κύριος Δημήτρης Σίμος απομακρύνθηκε από τις κορεσμένες μυθιστορηματικά μεγαλουπόλεις της Ελλάδας και στράφηκε σε μια ήρεμη, γραφική πόλη, γύρω από την οποία έστησε έναν ευρηματικά επεξεργασμένο μικρόκοσμο. Προαγωγοί, βαποράκια, εκβιαστές, πολιτικά πρόσωπα, λαδωμένοι υψηλά ιστάμενοι σε νευραλγικά σημεία συγκροτούν ένα πολυεπίπεδο παζλ και ξετυλίγουν μια ιστορία γεμάτη ανατροπές και εκπλήξεις!

Ο αστυνόμος Χρήστος Καπετάνος πριν από έξι μήνες είχε παυθεί από την υπηρεσία του ύστερα από ένα ξεκαθάρισμα λογαριασμών που προσπάθησε να καλύψει ο διευθυντής του, Κωνσταντίνος Μαράκης, και στο οποίο ήταν αναμεμιγμένος ο κουνιάδος του Καπετάνου, κάτι που επέφερε και το τέλος του γάμου του! Τώρα, με την εύρεση του πτώματος της Ραφτοπούλου, ο διευθυντής κάλεσε τον αστυνόμο να αναλάβει την υπόθεση, την «ασπίδα του σε μια τυχόν αποτυχία» (σελ. 52). Με τον Καπετάνο συνεργάζεται ο παλιός του υφιστάμενος, Γιώργος Βαμβακάς και η νεοπροσληφθείσα ανιψιά του διευθυντή, Ευαγγελία Μαρκένα.

Η πλοκή είναι ευρηματική. Ο συγγραφέας καθ’ όλη τη διάρκεια του μυθιστορήματος, χειρίζεται με υποδειγματικό τρόπο την ιστορία, την οποία εμπλουτίζει και φωτίζει όπως εκείνος θέλει. Πρόσωπα εμφανίζονται το ένα πίσω από το άλλο, ένοχοι αθωώνονται και μάρτυρες ομολογούν. Τα κίνητρα πολλά, οι ύποπτοι περισσότεροι. Σελίδα τη σελίδα η υπόθεση ακολουθεί και άλλη διαδρομή ενώ η αγωνία κορυφώνεται. Σύντομες, κοφτές προτάσεις και κινηματογραφικοί διάλογοι, ελάχιστα περιττοί, δίνουν ζωντάνια και παραστατικότητα. Το μυθιστόρημα τράβηξε αδιάλειπτα την προσοχή μου από την αρχή ως το τέλος και μου κέντρισε το ενδιαφέρον με τις συνεχείς εναλλαγές, την ποικιλία των κινήτρων, τις ιστορίες μέσα στην ιστορία και τον εξαίρετο τρόπο με τον οποίο συνδέονται όλα μεταξύ τους. Άλλο ένα σημαντικό πλεονέκτημα είναι και η παρατηρητικότητα απέναντι στα δρώμενα μιας καθημερινής μέρας στις ζωές των ανθρώπων, εκεί δηλαδή που ο Καπετάνος μεταβαίνει σε κάποια σημεία για τις ανακρίσεις ή για άλλους λόγους, ο κύριος Σίμος ρίχνει και μια ματιά γύρω από τον πρωταγωνιστή, αποτυπώνοντας με ολιγόλογες εναργέστατες όμως περιγραφές την κίνηση στον δρόμο ή στην προβλήτα κλπ.

Παράλληλα η ιστορία του Δημήτρη από το Αλιβέρι, πίσω στη δεκαετία του 1980, είναι μια τραγική απεικόνιση των δύσκολων συνθηκών μιας οικογένειας που αναγκάζεται από τη μια στιγμή στην άλλη να αλλάξει ριζικά τη ζωή της ενώ οι μη συγγενικοί δεσμοί μεταξύ των περισσότερων μελών δείχνουν πόσο αδύναμοι είναι οι κρίκοι της συνοχής και πόσο εύκολα σπάνε. Η ιστορία αυτή μου άρεσε περισσότερο γιατί κούμπωσε με έναν ανατρεπτικό τρόπο στον κορμό της βασικής υπόθεσης και μου έδωσε να καταλάβω πως ο κύριος Σίμος έχει το μυαλό και τις δυνατότητες να χαράζει δικά του μονοπάτια στην αστυνομική πλοκή. Τι θα συμβεί λοιπόν ανάμεσα σε αυτά τα δυο παιδιά που βρίσκονται σε εντελώς διαφορετικές θέσεις ισχύος όμως πρέπει να συμβιώσουν και να μεγαλώσουν μαζί; Τι αποφάσεις θα πάρει η μάνα για την προσωπική της ζωή και πώς αυτές θα επηρεάσουν την ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του «μπάσταρδου» και του παιδιού της;

«Τα βατράχια» είναι επίσης ένα διακριτικό σχόλιο πάνω στη διαφορετικότητα και στο πώς πρέπει να την αποδεχόμαστε στο σχολικό, φιλικό και οικογενειακό μας περιβάλλον. Μια επαναστάτρια κοπέλα, αφοσιωμένη στο death metal, που κυκλοφορεί σα βαμπίρ και με προκλητική διαφορετικότητα εύκολα γίνεται στόχος των νταήδων ενός σχολείου, πώς θα εξελιχθούν τα γεγονότα όμως αν το κορίτσι αυτό δείρει τους διώκτες της; Από κει πηγάζει και ο τίτλος, μιας που βατράχια θέλουν να αποκαλούνται ορισμένοι ταπεινοί άνθρωποι που προτιμούν να περνούν απαρατήρητοι από τη ζωή, χωρίς τυμπανοκρουσίες, χωρίς να τους ενοχλούν και να ενοχλούνται. Πώς λοιπόν αλλιώς, πιο ταιριαστά, θα μπορούσε κανείς να χαρακτηρίσει έναν έφηβο που ξεφεύγει από τη γνωστή ρότα της επαναστατικότητας, μιας και σε αυτήν την ηλικία ο κόσμος δε σου αρέσει και θες να τον αλλάξεις και νομίζεις πως έχεις τη δυνατότητα; Ταυτόχρονα, υπάρχουν και εκείνοι οι έφηβοι που κάνουν εσωτερικές επαναστάσεις και χρειάζονται την κατάλληλη καθοδήγηση, πριν κάνουν κακό στον εαυτό τους. Αυτό το μυθιστόρημα λοιπόν είναι αφιερωμένο στα βατράχια που πηδούν από νούφαρο σε νούφαρο στο τελματωμένο έλος της ζωής τους. Σύμφωνα με τον συγγραφέα: «Οι γονείς της [Ευθυμίας Ραφτοπούλου] μαλώνουν για τον τρόπο που ντύνεται, για τη μουσική που ακούει, για όλα. Θέλουν να τη μεταμορφώσουν σε πρίγκιπα. Εκείνη δε θέλει το φιλί. Της αρέσει που είναι βάτραχος» (σελ. 194).

Το συναρπαστικό αυτό μυθιστόρημα ξανακυκλοφορεί φροντισμένο και επιμελημένο, εγκαινιάζοντας το νέο μέγεθος των αγαπημένων βιβλίων τσέπης Best Seller από τις εκδόσεις Bell, μιας από τις μακροβιότερες σειρές στην Ελλάδα. Λίγο μεγαλύτερο από το γνωστό σχήμα των εκδόσεων τσέπης Bell-Best seller, χωρίς όμως και να έχει το μέγεθος ενός κανονικού βιβλίου, με καλύτερη γραμματοσειρά και ποιοτικότερο χαρτί, με σωστό δέσιμο, χωρίς τσακίσματα ή ανύπαρκτη κόλλα, «ειδικά μελετημένο για την ευκολία του αναγνώστη» όπως αναγράφεται και στο δελτίο Τύπου του βιβλίου, εγκαινιάζει τη νέα ματιά στο βιβλίο τσέπης.

Στο βιβλίο υπάρχουν ακόμη τρία αστυνομικά διηγήματα, των Χίλντας Παπαδημητρίου, Δημήτρη Μαμαλούκα και Βαγγέλη Γιαννίση. Η κυρία Παπαδημητρίου με τα «Μικρά εγκλήματα της οδού Δράκου» έγραψε με έναν συγκινητικό και γλυκόπικρο τρόπο για την καθημερινότητα ενός ανθρώπου που δε βγαίνει από το διαμέρισμά του στην οδό Δράκου στο Κουκάκι (λεπτοδουλεμένες οι αναφορές στον περιβάλλοντα χώρο του περίφημου αυτού πεζόδρομου). Ο κύριος Μαμαλούκας με το «Καντίνα Ο Σάββας» με έκανε να δακρύσω με μια τρυφερή και ανατρεπτική ιστορία αγάπης και εξαπάτησης, αποδεικνύοντάς μου για άλλη μια φορά πόσο καλά ξέρει την ανθρώπινη ψυχολογία και ταυτόχρονα πόσο επιδέξια την αποτυπώνει στο χαρτί («Τα μαλλιά της είχαν ένα ξανθό χρώμα που αργοπέθαινε κάτω απ’ τη βραδινή υγρασία και τη ζέστη. Όλο της το πρόσωπο ακτινοβολούσε βασανισμένα ξενύχτια», σελ. 318). Τέλος, ο κύριος Γιαννίσης με τη «Δεξαμενή» καταγράφει επιδέξια ένα έξυπνο παιχνίδι γάτας και ποντικού.