Βιβλίο Οι Καθαροί 
Συγγραφέας Φραντζέσκα Μάνγγελ
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Φραντζέσκα Μάνγγελ έγραψε ένα δυνατό, συγκλονιστικό δυστοπικό μυθιστόρημα γεμάτο διαχρονικά μηνύματα, έξυπνη πλοκή, ενδιαφέροντες χαρακτήρες και πολλά μυστικά που όταν βγουν στο φως θα αλλάξουν τα πάντα. Η Κλόι ζει με τη μητέρα και τον αδερφό της σ’ ένα ξένο μέρος, μακριά από το σπίτι τους, χωρίς τον πατέρα της στις παραμονές του πολέμου. Το κείμενο μας βάζει από την αρχή στο σκληρό περιβάλλον στο οποίο ζουν οι χαρακτήρες: ένα σκούρο πέπλο θλίψης απλώνεται στα μάτια των παιδιών, λες και μεγάλωσαν όλα απότομα, κλειστό το κέντρο της πόλης τα Σαββατοκύριακα, στο νου των ανθρώπων υπάρχουν μόνο τρία πράγματα (να εξασφαλίζουν δουλειά και φαγητό για να επιβιώνουν), η κυβέρνηση έχει κλείσει εταιρείες, εφημερίδες, οργανισμούς, σχολές, ο αρχηγός της δηλώνει πως βάζει τη χώρα πάνω από την ίδια τη ζωή του αλλά δεν πείθει κανέναν («παρωδία ενός κράτους δικαίου που είχε πάψει προ πολλού να υφίσταται», σελ. 106). Γιατί δεν αντιδρά ο κόσμος να κάνει τα πράγματα αλλιώς; «Όσο όμως περνούσαν τα χρόνια και παγιώνονταν οι περιοριστικές αρχές, αυτό το αλλιώς έφθινε, δίνοντας τη θέση του στο αδιαμφισβήτητο της απολυταρχίας που ρύθμιζε τις κοινωνικές και προσωπικές ζωές όλων μας» (σελ. 103). Γενιά ευνουχισμένη, χωρίς έρωτα και αγάπη, χωρίς ορμές, οι Καθαροί με τους Καθαρούς και οι Στιγματισμένοι με τους Στιγματισμένους, δεν είναι μαθημένοι στα αγγίγματα, στο αυθόρμητο φιλί της αγάπης. Η κυβέρνηση εκμεταλλεύτηκε έναν πόλεμο-αστραπή για να πάρει την εξουσία και να υποτάξει αργά αλλά σταθερά τους κατοίκους. Και πάνω που ο τρόμος αυτός παγιώθηκε, ξεσπάει επίθεση κατά της χώρας. «-Ξέρεις, θα ξεκινήσει πάλι το παράλογο των ανθρώπων. Έχει ξανασυμβεί αμέτρητες φορές. Δεν μαθαίνουμε ποτέ» (σελ. 37).

Αφηγηματική δεινότητα, αστείρευτη φαντασία και έξυπνος, υποδειγματικός χειρισμός της πλοκής, ενδιαφέροντες χαρακτήρες, εκ των οποίων κάποιοι είναι θερμοί υποστηρικτές της κυβέρνησης και άλλοι οι χαφιέδες που βγάζουν τα απωθημένα τους καταδίδοντας όποιον θέλουν, κάποιοι είναι οι πρακτικοί που θέλουν το κεφάλι τους ήσυχο, όπως υπάρχουν και οι αδιάφοροι που δεν τους καίγεται καρφί, οι νομοταγείς εκ φόβου ή ανάγκης, ακόμη κι αυτοί που μπαίνουν μπροστά χωρίς να υπολογίζουν προσωπικά κόστη. Βουτάμε στα βαθιά από την αρχή, ξεδιπλώνεται μπροστά στα μάτια του αναγνώστη ένας σκληρός, δυστοπικός, σκοτεινός κόσμος και μόλις γνωρίζουμε τα πρόσωπα, μόλις βλέπουμε τις μεταξύ τους σχέσεις, μόλις βιώνουμε τις πρώτες ανατροπές, ξεσπάει νέος εφιάλτης: επιστράτευση, επιτάξεις μέσων, οχημάτων και περιουσιακών στοιχείων, πρόσφυγες από τα σύνορα που πλήττονται στην αρχή της επίθεσης σφοδρά και εγκαθίστανται σταδιακά στην ενδοχώρα και πολλά άλλα αλλάζουν την καθημερινότητα όλων για πάντα. «Πεινούσαμε και φοβόμασταν. Μας υποσχέθηκαν πως θα μας γλυτώσουν κι απ’ τα δύο. Τους πιστέψαμε. Παρασυρθήκαμε. Ελπίσαμε. Κι ας ξέραμε όλοι κατά βάθος πως ήταν τρελοί» (σελ. 130). Το άχρονο της αφήγησης επιτρέπει στη Φραντζέσκα Μάνγγελ να παραθέσει τόσες και τέτοιες λεπτομέρειες από τη ζωή μεταξύ των βομβαρδισμών, για την έλλειψη τροφίμων και επικοινωνίας, για την πείνα, την εξαθλίωση και τη δυστυχία που ένιωθα έναν ασφυκτικό κλοιό γύρω μου. Πρόκειται για ένα ξεκάθαρα πασιφιστικό μυθιστόρημα που τονίζει την αξία και τη σημασία της ελπίδας, της πίστης σε αληθινά ιδανικά, τη σωστή και αντικειμενική πληροφόρηση ενώ τίθεται ξεκάθαρα κατά της προπαγάνδας. Η συγγραφέας γράφει, σημειώνει, αναφέρει, στηλιτεύει, ζωντανεύει, περιγράφει και τελικά λυγίζει μπροστά σε τι; Στα παιδιά! «Τα παιδιά με γονατίζουν. Έχουν και δεν έχουν συναίσθηση τι ακριβώς συμβαίνει… Ποιος λόγος είναι αρκετός για να δικαιολογήσει αυτόν τον όλεθρο; Ποιος λόγος είναι αρκετός για να κατανοήσουν κι εκείνα το ασυγχώρητο; Την απειλή της ζωής. Την πιο τρομακτική εμπειρία που μπορεί να ζήσει κανείς» (σελ. 215).

Η Κλόι, η πρωταγωνίστρια του μυθιστορήματος, είναι ανθρωπολόγος σε κέντρο ερευνών που προσπαθεί να βελτιώσει τις συνθήκες ζωής των συνανθρώπων, εξετάζοντας κοινωνικούς θεσμούς, πολιτισμικές ταυτότητες, εκπαιδευτικούς μηχανισμούς, δομές υγείας. Προϊστάμενος είναι ο Λίο Μπραθέλος, ο οποίος παθαίνει το ίδιο σοκ με τους υπαλλήλους του όταν ο ιδιοκτήτης της μονάδας την πουλάει σε μεγάλη εταιρεία ερευνών, με αποτέλεσμα να παγώσουν όλα τα προγράμματα. Ακόμη χειρότερα, η νέα επικεφαλής, Ελίζα Μπισέτ, το μόνο που ζητάει είναι αρχειοθέτηση με αναλυτικούς φακέλους και οικογενειακό και ιατρικό ιστορικό για κάθε μέλος των πληθυσμιακών ομάδων που μελετούσε το κέντρο ως τότε, κάτι που καταστρατηγεί το ιατρικό απόρρητο. Έτσι σιγά σιγά το κέντρο γίνεται όργανο της κυβέρνησης, δελεάζοντας τους εργαζομένους με σειρές παροχών που θα τους βοηθήσουν ουσιαστικά στους δύσκολους αυτούς καιρούς. Κι αν τα πράγματα δεν είναι έτσι; Η πρωτοπρόσωπη αφήγησή της χαρίζει αμεσότητα στο κείμενο και μας δίνει την ευκαιρία να βιώσουμε από πρώτο χέρι τις απανωτές αλλαγές που βιώνει στον εργασιακό της χώρο αρχικά και στην ευρύτερη κοινωνία αργότερα που ξεσπάει ο πόλεμος. Η πλοκή, σελίδα τη σελίδα, αποδομεί τη ζωή της κι αρχίζει να αλλάζει άρδην την οπτική γωνία των πραγμάτων αλλά και την αλήθεια πίσω από τα γεγονότα που βιώνει η κοπέλα. Ενώ δηλαδή αρχικά έχουμε μια πλούσια σε λεπτομέρειες καταγραφή μικρών και μεγάλων συνηθειών και θέσφατων, από το σημείο καμπής και μετά οι ρόλοι αντιστρέφονται, η αλήθεια βγαίνει στο φως, τα πάντα καταστρέφονται από αξιακής απόψεως και μένουμε, αναγνώστες και χαρακτήρες, αντιμέτωποι με μια αλήθεια τόσο σκληρή που συναγωνίζεται την κτηνωδία του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Άνθρωποι που νόμιζε πως ήξερε, άνθρωποι που πίστευε πως έχασε για πάντα, τα ίδια τα ιδανικά και οι αξίες της τσαλαπατώνται από μια σειρά γεγονότων που έφεραν τούμπα τα πάντα κι έβαλαν την ιστορία στις σωστές της διαστάσεις.

Ο αδερφός της Κλόι, ο Νόρμαν (κλειστός και εσωστρεφής, δουλεύει στη διαγραφή ψηφιακών αρχείων), ο αλλόκοτος Ντέιβιντ, ο γιος του παλαιοπώλη, ο οποίος τυραννιέται από εμμονές που δυσκολεύουν τις προσωπικές και κοινωνικές του σχέσεις και διαβάζει με τις ώρες στο μαγαζί του πατέρα του, που προειδοποιεί την Κλόι για τον πόλεμο και ανησυχεί για την Ντάρια με την οποία είναι ερωτευμένος από μικρό παιδί, η Ντάρια Καχιάνου, η καλύτερη φίλη της Κλόι, δυνατή, θετική και αισιόδοξη, που έχει τη στήριξη της οικογένειάς της και τον τρόπο της να κάνει το αδύνατο δυνατό, που δεν μπορεί να προσαρμοστεί στις ανάγκες του αστυνομικού κράτους που υπαγορεύει κάθε της κίνηση, σκέψη και εκδήλωση κι έχει το περιβόητο σημάδι, ο Μάρκος Χαϊνάς, ο γιος του υπαρχηγού της ασφάλειας, που δημιουργούσε συνεχώς προβλήματα όσο ήταν συμμαθητής με τους προηγούμενους και τώρα που έχει την εξουσία στα χέρια του έχει ξαμοληθεί για εκδίκηση, ο Έρικ Νόρμπεργκ, εκπρόσωπος της εταιρείας που εξαγόρασε το κέντρο όπου δουλεύει η Κλόι, ένας απρόσιτος, αδιευκρίνιστος, ζεστός και ταυτόχρονα απόμακρος, άψογος εμφανισιακά άντρας, κάτι που θα γοητεύσει την Κλόι με ασύλληπτες συνέπειες και για τους δύο, η ερμητικά κλειστή και εσωστρεφής Μαργκό που νοικιάζει τον πάνω όροφο στην οικογένεια της Κλόι και που σπάνια βγαίνει έξω, προσπαθώντας να κρυφτεί από μια σειρά τραυματικών εμπειριών και άλλοι ήρωες είναι το κοινωνικό, οικογενειακό και εργασιακό πλαίσιο μέσα στο οποίο δρα η Κλόι. Όταν η καλύτερή της φίλη, η Ντάρια, εξαφανίζεται, κάνει τα πάντα για να τη βρει, πυροδοτώντας μια σειρά από εξελίξεις που θα τη φέρουν πιο κοντά σε αλήθειες που καλύτερα να μη γνώριζε ποτέ. 560 σελίδες γεμάτες από πληροφορίες, εκπλήξεις, περιστατικά, χαρακτήρες συναποτελούν ένα πραγματικά χορταστικό μυθιστόρημα γεμάτο διαχρονικά μηνύματα και ποικίλα συναισθήματα. Χωρίς καμία λέξη να είναι περιττή, στήνεται με αστείρευτη φαντασία ένα ασφυκτικό σύμπαν απολυτότητας, μέσα στο οποίο μια γυναίκα αγωνίζεται να βρει την καλύτερή της φίλη, αντιμετωπίζοντας ακόμη και το ίδιο το καθεστώς. Θα προδοθεί, θα εκπλαγεί, θα μάθει, θα ανακαλύψει και κάθε της βήμα θα τη φέρνει πιο κοντά σ’ ένα σημείο όπου μετά δε θα έχει γυρισμό. Με άψογο χειρισμό η συγγραφέας καθορίζει πολλές αλλαγές στη χώρα, στο καθεστώς και στις ζωές των ηρώων του βιβλίου, χωρίς να χάνει ούτε στιγμή το μέτρο ούτε και να αναλώνεται σε περιττολογίες. Ακόμη και τα σημαντικά μηνύματα που στηλιτεύουν διαχρονικά λάθη ή υποστηρίζουν τρυφερές και σημαντικές έννοιες για την ανθρώπινη εξέλιξη πηγάζουν από πράξεις, κίνητρα και ελάχιστα λόγια, εξ ου και δεν κουράστηκα ούτε λεπτό.

Πάντως, εκτός από τα προτερήματα του μυθιστορήματος που ανέλυσα πιο πάνω, κρατάω δύο θετικότατα γνωρίσματα που σημάδεψαν εμένα ως αναγνώστη: πρώτον το πλούσιο σε λεπτομέρειες και χαρακτήρες και γεγονότα σύμπαν που έπλασε η συγγραφέας πριν με ρίξει στα βαθιά νερά των ανατροπών που άλλαξαν οριστικά την οπτική γωνία από την οποία κοίταγα «εξαιτίας» της ως τότε το κείμενο και δεύτερον το τέλος. Η κεντρική ιδέα του μυθιστορήματος με συγκλόνισε και ταυτόχρονα με έκανε να αναρωτηθώ γιατί να στηθεί ένας ολόκληρος δυστοπικός κόσμος μόνο και μόνο για να φτάσουμε να μάθουμε αυτό που ανέτρεψε το βιβλίο. Η απάντηση είναι μία: για να έχουμε περισσότερο χώρο να αναπνεύσουμε. Η συγγραφέας παρασύρθηκε να ζωντανέψει, να καταγράψει, να αποτυπώσει χαρακτηριστικά γνωρίσματα που όλοι έχουμε βιώσει ή μάθαμε από τα προηγούμενα χρόνια της Ιστορίας και να τα εντάξει σ’ ένα άχρονο σύμπαν ώστε να τονίσει τη φρίκη τους και να διατρανώσει ξανά και ξανά τη σημασία και την αξία της ειρήνης και του ότι πρέπει να μαθαίνουμε από τα λάθη μας και να μην τα αγνοούμε. Δεν κουράστηκα πουθενά, δε βαρέθηκα στιγμή, το κάθε τι ήταν δοσμένο με τέτοιο τρόπο που από τη μια με εντυπωσίασαν η ευρυμάθεια της Φραντζέσκας Μάνγγελ και ο τρόπος που ανέπτυξε μέσω αυτής της γνώσης το σύμπαν της κι από την άλλη ένιωσα και κατάλαβα πολύ καλά τη φρίκη ενός πολέμου, την απληστία του ανθρώπου, το νόημα της προπαγάνδας και πως όλα αλλάζουν ριζικά από τη μια στιγμή στην άλλη. Κι όλα αυτά ήταν μια καλοκεντημένη κουρτίνα που όταν ήρθε η ώρα η συγγραφέας την έσκισε με σαδισμό για να μου αποκαλύψει φριχτά μυστικά για ενέργειες που πάντα θα γίνονται εις το όνομα της επιστήμης και με αφορμή ή προκάλυμμα έναν πόλεμο. Χορταστικό, πλούσιο, γεμάτο κείμενο για έναν κόσμο που μακάρι να μη βιώσει ποτέ κανείς μας, εξ ου και έπρεπε να στηθεί όλος αυτός ο κόσμος γύρω από την κεντρική απάνθρωπη ιδέα.

Το τέλος του βιβλίου λοιπόν είναι μια επιλογή που σπάνια υποστηρίζω όταν τη συναντάω. Δείχνει αμηχανία ή προχειρότητα, βιασύνη, αδυναμία κλπ. όμως η Φραντζέσκα Μάνγγελ με έπεισε πως αυτό έπρεπε να γίνει για να δείξει πως αξίζει μια δεύτερη ευκαιρία η πορεία της ζωής μας, πως η ίδια δεν παύει να πιστεύει στον άνθρωπο και στη δύναμη του καλού που εμφιλοχωρεί μέσα του και στο κάτω κάτω, όπως λέει και στο επίμετρο: «Από εμάς εξαρτάται πάντοτε η κατάληξη, εμείς αποφασίζουμε για την έκβαση των γεγονότων, γυρνώντας το κεφάλι στο σκοτάδι ή στο φως». Έτσι λοιπόν δεν επικροτώ τέτοια «φινάλε» αλλά ήρθε η στιγμή που μια συγγραφέας με έκανε να μαλακώσω τη στάση μου, δείχνοντάς μου πως τίποτα στη ζωή δεν είναι άσπρο και μαύρο, πόσο μάλλον στα βιβλία που γεννάνε χιλιάδες σκέψεις, πολλές φορές αντικρουόμενες μεταξύ τους ή αντικρούουν όσα πίστευα κι ένιωθα ως τώρα.

«Υπάρχουν δύο ειδών άνθρωποι. Εκείνοι οι οποίοι σχεδιάζουν τους πολέμους κι εκείνοι που τους βιώνουν. Τη μοχθηρία των πρώτων δεν τη φτάνει η φαντασία των δεύτερων» (σελ. 324). Με αυτό το μότο η Φραντζέσκα Μάνγγελ εξαπολύει σ’ ένα φαντασιακό σύμπαν κακούς και καλούς, ρίχνοντάς τους σ’ έναν αγώνα δρόμου και επικυριαρχίας, στολίζοντάς τους με καίριες αλήθειες και ελάχιστα καλολογικά στοιχεία, σμιλεύοντάς τους ως το τέλος και φέρνοντάς τους αντιμέτωπους με γεγονότα και πράξεις που δεν είναι έτοιμοι να χειριστούν. «Οι Καθαροί» είναι ένα πλούσιο σε γεγονότα, σκηνές και νοήματα μυθιστόρημα που με άλλαξε αναγνωστικά και ψυχοσυναισθηματικά, κάνοντάς με πιο προσεκτικό σε όσα πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά γεγονότα διαδραματίζονται γύρω μου.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Υπάρχει κάτι σχετικό με όσα συμβαίνουν στη ζωή μας. Δεν ορίζονται πάντα από τον βαθμό δυσκολίας τους όσο από την οπτική μας προς αυτά, τον τρόπο με τον οποίο τα αντιμετωπίζουμε. Άνθρωποι που η ζωή στεκόταν μαζί τους απαλή σαν πουπουλένιο χάδι, εκείνοι την ξεπουπούλιαζαν γκρινιάζοντας. Κι άλλοι που περπατούσαν ολημερίς σε κάρβουνα, το έκαναν γελώντας» (σελ. 51).

«Την τραγικότητα δεν την καταλαβαίνεις τη στιγμή που συμβαίνει. Πρέπει να γίνει κάτι πολύ ακραίο για να τη δεις κι αυτό συνήθως συμβαίνει τόσο σταδιακά, ώστε μέχρι να το συνειδητοποιήσεις, το έχεις πρώτα συνηθίσει» (σελ. 123).

«Αν θέλουμε να παραμείνουμε άνθρωποι, δεν πρέπει να ξεχνάμε! Δεν πρέπει να συνηθίζουμε! Η λήθη και η συνήθεια είναι η θανατική μας καταδίκη. Οφείλουμε να την πολεμάμε» (σελ. 134).

«Αρνήθηκε να πάει το μυαλό μας στο κακό. Ήμασταν δύσπιστοι, αφελείς και αλαζόνες. Έφταιγε η αισιοδοξία μας;… Το δεν μπορεί να μου συμβεί εμένα αυτό; Παρόλο που ξέρουμε πως έχει συμβεί ξανά και ξανά σε εκατομμύρια ανθρώπους ανά τους αιώνες; Καμιά φορά σκέφτομαι πόσες ψυχές θα είχαν γλυτώσει αν αντιλαμβάνονταν άμεσα τον κίνδυνο. Αν ακούγαμε, βλέπαμε, παρατηρούσαμε αντί μοναχά να μιλάμε… Ο άνθρωπος έχει την τάση προς το καλό, ασχέτως αν στο σύνολό του προκαλεί κακό» (σελ. 194-195).

Βιβλίο Καχαραμπού 
Συγγραφέας Φραντζέσκα Μάνγγελ
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Φραντζέσκα Μάνγγελ γράφει τη συνέχεια της «Νύχτας του Σάουιν», στέλνοντας τους δύο πρωταγωνιστές, Κίμωνα και Στέφη, σε διαφορετικά μέρη, μακριά τον έναν από τον άλλον. Σπασμένα κομμάτια πια η ζωή της Στέφης, ένα εδώ, ένα εκεί, ένα στην Ελλάδα, ένα στη βόρεια Αγγλία, ένα στη Σκωτία: «Μία και καμία. Ξένη ανάμεσα στους ξένους» (σελ. 55). Δύο άνθρωποι ψάχνουν, αναζητούν, υπόσχονται, χωρίζονται. Εκείνη ταξιδεύει σε Ταγγέρη, Αλγέρι, Κένυα κι εκείνος βαθιά μες στην ψυχή του, περιμένοντας και καρτερώντας και οι δύο την κίνηση που θα τους φέρει κοντά, την κίνηση που καθυστερούν οι υποχρεώσεις, οι αλλαγές σχεδίων, ίσως ο εγωισμός. Πρόκειται για ένα ταξίδι στις ψυχές δύο ανθρώπων που θέλει ο ένας τον άλλον αλλά γεγονότα προλαβαίνουν την εκάστοτε κίνηση σύγκλισης. Είναι ένα μυθιστόρημα εντελώς διαφορετικό σε περιεχόμενο και πλοκή από το πρώτο και ταυτόχρονα άρρηκτα δεμένο μαζί του μέσα από μια αναπάντεχη ιστορία. «-Πάντα πρέπει να υπάρχει λόγος. Διαφορετικά θα είναι όλα μάταια» (σελ. 312). Και πράγματι, το μυθιστόρημα δεν είναι μια βεβιασμένη, περιττή επανεμφάνιση των χαρακτήρων που βίωσαν τη «Νύχτα του Σάουιν» αλλά ένα απαραίτητο συμπλήρωμα για να κατανοήσουμε και να γνωρίσουμε καλύτερα όχι μόνο τη Στέφη και τον Κίμωνα αλλά και τα γεγονότα που τους έφεραν ως εδώ, αποφάσεις και πράξεις δηλαδή ανθρώπων που έδρασαν πριν από κείνους, δημιουργώντας έτσι ένα συναρπαστικό σύμπαν συμπτώσεων και αέναου κύκλου που μόνο ένα ημερολόγιο έχει τη δύναμη να λύσει, φέρνοντας νέες πραγματικότητες και νέα αδιέξοδα.

Ταξίδι ψυχής και εσωτερικότητας κάνει η Στέφη κι η συγγραφέας το «εκμεταλλεύεται» όχι για να γεμίζει χωρίς λόγο σελίδες επί σελίδων αλλά για να δείξει τις διαφορές των πολιτισμών κυρίως ως προς το θέμα της στάσης απέναντι στη γυναίκα και ως προς την αυτοδιάθεση. Η Ρεχέμα, μια από τις ηρωίδες που συναντά η Στέφη, είναι καταιγιστική: «Δεν υπάρχει ισότητα. Πάρ’ το χαμπάρι! Κι εσείς, οι πολιτισμένες, είστε σε χειρότερη μοίρα από μας. Εμάς τουλάχιστον μας κυβερνούν οι άντρες μας. Μόνο σ’ αυτούς έχουμε να λογοδοτήσουμε. Εσάς σας κυβερνούν άντρες και χρήμα μαζί. Αν εμάς μας πουλάνε οι πατεράδες μας, εσείς πουλιέστε από μόνες σας. Αν εμείς το κάνουμε για την επιβίωσή μας, εσείς το κάνετε για τη ματαιοδοξία σας» (σελ. 169). Το ημερολόγιο μιας γυναίκας που ζούσε στην Αγγλία του 1926 και τα τίναξε όλα στον αέρα για έναν έρωτα, δίνει στην πρωταγωνίστρια να καταλάβει πόσο δυνατή και αναπόφευκτη είναι η μοίρα. Εκεί, στα βάθη της Αφρικής, η ζωή της δένεται απρόσμενα μ’ ένα παρελθόν που τη στοίχειωνε στο πρώτο βιβλίο. Το μυθιστόρημα ακροβατεί εξίσου ανάμεσα στον ρεαλισμό και τη φαντασία, χωρίς να περνάει ξεκάθαρα σε καμία πλευρά από τις δύο. Είναι τυλιγμένο στη ζεστασιά της Αφρικής και φωτίζεται πλέον έντονα από τη λάμψη της επιθυμίας που γεννιέται στην καρδιά μιας γυναίκας που κατάφερε να κοντραριστεί με την καθεστηκυία τάξη μόνο και μόνο για να ακολουθήσει τον έρωτα. Εκεί, στην απομακρυσμένη σαβάνα της Κένυας, η Στέφη ακούει τα λόγια του να ψιθυρίζουν: «-Καχαραμπού… Σημαίνει κεχριμπάρι. Στη γλώσσα της πατρίδας μου. Όπως τα μάτια σου» (σελ. 214). Ταυτόχρονα, δίνονται τα συναισθήματα και του Κίμωνα, οι δικές του αλλαγές μετά τα γεγονότα του πρώτου βιβλίου και η αποφασιστικότητά του να ακολουθήσει τη Στέφη στο Μαρόκο. Μόνο που η μητέρα του μπαίνει στο νοσοκομείο κι αρχίζει μια πρωτόγνωρη μάχη για ζωή. «…πως χάρη στα χέρια της βρισκόταν το παιδικό, το εφηβικό κι έπειτα το ενήλικο σύμπαν του στη θέση του» (σελ. 83). Φυσικά, αυτή η περιπέτεια υγείας δεν είναι το μόνο εμπόδιο.

Το «Καχαραμπού» είναι ένα διαφορετικό, πρωτότυπο μυθιστόρημα, που σε ταξιδεύει στα μακρινά τοπία της Κένυας και του Μαρόκου αλλά και της ανθρώπινης ψυχής, καταγράφοντας μια ιστορία γεμάτη ανατροπές, εμπόδια και ανολοκλήρωτους έρωτες με βαθιά διεισδυτική ματιά. Η φρέσκια γραφή, οι ρεαλιστικότατες πράξεις και αντιδράσεις  των ηρώων, η λεπτοδουλεμένη εξισορρόπηση ανάμεσα στο αληθινό και το φανταστικό, η διαρκής εναλλαγή σκηνών, τα έξυπνα αφηγηματικά ευρήματα είναι συστατικά ενός μυθιστορήματος που θα συναρπάσει και θα μαγέψει με τον ίδιο τρόπο που τα κατάφερε και το πρώτο.

Βιβλίο Η νύχτα του Σάουιν
Συγγραφέας Φραντζέσκα Μάνγγελ
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Νύχτα του Σάουιν είναι η κέλτικη αντίστοιχη της γιορτής του Χάλογουιν και της Ημέρας των Νεκρών (Dia de Muertos) και γιορτάζεται τέλη Οκτώβρη με αρχές Νοέμβρη. Είναι η περίοδος που «οι πύλες μεταξύ θνητών και νεκρών ανοίγουν. Οι ψυχές δραπετεύουν από τον άλλο κόσμο» (σελ. 100). Σε αυτήν την περίοδο οι Κέλτες γιόρταζαν την έναρξη του νέου έτους. «Ουσιαστικά μιλάμε για το τέλος της θερμής περιόδου και τον ερχομό του σκοτεινότερου εξαμήνου του έτους» (σελ. 230). Για τον λόγο αυτόν η Στέφη δε θέλει να συμμετάσχει στο πάρτι που οργανώνει ο συγκάτοικός της τη νύχτα της 31^ης Οκτωβρίου στο σπίτι τους. Εκείνη τη νύχτα λοιπόν αυτό το κορίτσι, γόνος πλούσιου και ισχυρού παράγοντα της Ελλάδας, στενά δεμένη με τη νεκρή πλέον γιαγιά της που της είχε διδάξει τις αρετές της τέχνης, της μουσικής και της ζωγραφικής, τσαλαπατώντας τα όνειρα του πατέρα της για λαμπρές σπουδές, η Στέφη λοιπόν, γνώρισε μια μυστηριώδη φιγούρα και τα πάντα άλλαξαν.

Το μυθιστόρημα ακροβατεί ανάμεσα στον ρεαλισμό και τη φαντασία, χωρίς να περνάει ξεκάθαρα σε καμία πλευρά από τις δύο. Είναι τυλιγμένο στην πάχνη των τοπίων της Σκοτίας και φωτίζεται αμυδρά από τη λάμψη της επιθυμίας που γεννιέται στην καρδιά ενός ανθρώπου που δεν τόλμησε να κοντραριστεί με την καθεστηκυία τάξη. Η συγγραφέας απέδωσε με τον καλύτερο τρόπο την καθημερινότητα και τη νοοτροπία των φοιτητών που σπουδάζουν στην Αγγλία, αποτύπωσε μοναδικά τρεις υπέροχους κεντρικούς χαρακτήρες και δεν εγκατέλειψε τον αναγνώστη ούτε στιγμή όσο σχοινοβατούσε ανάμεσα στη μαγεία και την αλήθεια που προσφέρει αφειδώς το βιβλίο της.

Ο Σίμος και ο Κίμων έγιναν φίλοι στη δευτέρα λυκείου, προερχόμενοι από εντελώς αντίθετα κοινωνικά στρώματα. Ο Σίμων, γοητευτικός και επιρρεπής σε αθώα σκάνδαλα που πονοκεφαλιάζανε τον πάμπλουτο πατέρα του, και ο Κίμων, κλειστός και αφοσιωμένος στα χόμπι του και στις επιδόσεις του, δέθηκαν με ειλικρίνεια και με μια σχέση που άντεξε στον χρόνο. Ένα βράδυ, στη δεξίωση που παρέθεσε ο πατέρας του Σίμου για τα γενέθλιά του, του προξένεψε τη Στεφανία, κόρη στενού του φίλου. Αυτοί είναι οι τρεις κεντρικοί ήρωες που χαϊδεύει η Νύχτα του Σάουιν και τους ψιθυρίζει αποσπασματικά στο αυτί ανομολόγητα μυστικά ψυχής.

Τον Σίμο δεν τον αγάπησα σχεδόν καθόλου. Από την αρχή φάνηκε κορτάκιας και επαναστάτης αλλά μόνο για όσο έφτανε το άυλο λουρί της σιγουριάς του πατέρα του. Ανταποκρίθηκε στο προξενιό με ζέση, χωρίς ποτέ να γνωρίσει ουσιαστικά τη Στέφη και άφηνε μεγάλο περιθώριο στον δικό της πατέρα να παρεμβαίνει και να τους εξαναγκάζει να τα βρίσκουν όποτε διαφωνούν. Αυτό είναι και η μεγάλη αντίθεση με τον πράο χαρακτήρα του Κίμωνα, που δεν παίρνει ξεκάθαρα θέση υπέρ ή κατά του Σίμου και της Στέφης, παρόλο που τα συμπεριφορικά λάθη είναι εξόφθαλμα. Ο Κίμων κρατάει μια αξιοζήλευτη και υποδειγματική ουδετερότητα, χωρίς όμως να αδιαφορεί για τα τρυφερά φιλικά αισθήματα που του γεννιούνται για την κοπέλα. Δεν είναι τυχαίο που ο Κίμων είναι αυτός που ξεκινάει την αναζήτηση για τη Στέφη, είναι εκείνος που κινεί γη και ουρανό και αγωνίζεται να την πείσει να του ανοιχτεί, να του μιλήσει, μήπως και τη νιώσει καλύτερα και τη βοηθήσει ουσιαστικότερα πριν αλλάξουν τα πάντα γύρω τους.

Η Στέφη λοιπόν είναι μια κοπέλα που έχει τις ίδιες καταβολές με τον Σίμο, έναν άντρα που ποτέ δεν αγάπησε, χάρη στη Νύχτα του Σάουιν όμως επαναστατεί ουσιαστικά. Αδιαφορεί για το οικονομικό υπόβαθρο του πατέρα της, στηρίζεται στις δικές της δυνάμεις και κάνει τα όνειρά της πραγματικότητα. Τι είναι όμως αυτό που χάνει στην πορεία και διαρκώς το αναζητάει; Τι πραγματικά τη συνδέει με τον άγνωστο άντρα που γνώρισε στο πάρτι του συγκατοίκου της;

Το μυθιστόρημα ξεφεύγει αρκετά από τις τετριμμένες περιγραφές και την πεπατημένη πλοκή. Εκτός από την αφθονία καλολογικών στοιχείων, τις σωστές και μετρημένες μεταφορές και παρομοιώσεις, δε διστάζει στιγμή να ανατρέψει όσα έχουν διαδραματιστεί ως εκείνο το σημείο των αλλαγών, χωρίς να προετοιμάζει τον αναγνώστη. Σε πολλά μυθιστορήματα, κυρίως ελληνικά, αν υπάρξει στροφή στην εξιστόρηση οι συγγραφείς βάζουν σταδιακά τον αναγνώστη στο νέο περιβάλλον που θα στηθεί μπροστά στα μάτια του. Σε αντίθεση λοιπόν με αυτές τις επιλογές, η κυρία Μάνγγελ προτιμά να σταματήσει την πλοκή σε ένα συγκεκριμένο σημείο και να την προχωρήσει π.χ. δέκα χρόνια μετά, εντάσσοντας όμως όλα τα στοιχεία που είναι απαραίτητα για την κατανόηση των αλλαγών στο χρονικό διάστημα που παρήλθε. Φανταστείτε μια ηρωίδα μυθιστορήματος να έχει μια συγκεκριμένη καθημερινότητα και στο αμέσως επόμενο κεφάλαιο να έχουν έρθει τα πάνω κάτω και μέσω των γεγονότων που διαδραματίζονται να συμπεραίνει ο αναγνώστης τι συνέβη στο διάστημα που παρήλθε. Η ενδιαφέρουσα κεντρική ιδέα, η καλοδουλεμένη γραφή και αυτές οι διαρκείς αλλαγές στην πλοκή κράτησαν αμείωτο το ενδιαφέρον μου, με εξιτάρανε και με παρέσυραν ως την τελευταία σελίδα, όπου κατέληξα ασθμαίνοντας μεν, ικανοποιημένος δε.

Όπως έγραψα και στην αρχή, πάμπολλες λεπτομέρειες αποκρύπτονται ή τουλάχιστον δε βγαίνουν ξεκάθαρα στο φως, οπότε τίποτα δεν είναι απτό και στέρεο. Έτσι και η ιστορία της Στέφης αυτή καθαυτή φωτίζεται από όλες τις πλευρές, φτάνοντας στο σημείο να υπάρξει ακόμη και μια απόπειρα ρεαλιστικής και ψυχιατρικής καταγραφής των γεγονότων, που είναι αληθοφανέστατα και ταιριάζουν απόλυτα με την πολυπρισματικότητα της ιστορίας, σύντομα όμως ακόμη κι αυτή η ιδέα εγκαταλείπεται, μόνο και μόνο για να συνοδευτεί από τη μεγαλύτερη ανατροπή όλου του βιβλίου. Σε αυτό το υπέροχο μυθιστόρημα παρελαύνουν και δευτερεύοντες χαρακτήρες, όπως η φίλη της Στέφης, Άση, ή ο αγαπημένος μου ανώνυμος χωρικός στη βόρεια Σκοτία. Όλοι μαζί και ο καθένας μόνος του αγωνίζονται να καταλάβουν καλύτερα τις αντιλήψεις και τη στάση ζωής της Στέφης, η οποία εξακολουθεί να γλιστράει από τα χέρια όλων σαν κινούμενη άμμος.

Η «Νύχτα του Σάουιν» είναι ένα διαφορετικό, πρωτότυπο μυθιστόρημα, που σε ταξιδεύει στα μακρινά τοπία της Σκοτίας αλλά και της ανθρώπινης ψυχής, καταγράφοντας μια ιστορία γεμάτη ανατροπές, εμπόδια και ανολοκλήρωτους έρωτες με βαθιά διεισδυτική ματιά. Η φρέσκια γραφή, οι ρεαλιστικότατες πράξεις και αντιδράσεις  των ηρώων,  η λεπτοδουλεμένη εξισορρόπηση ανάμεσα στο αληθινό και το φανταστικό, η διαρκής εναλλαγή σκηνών, τα έξυπνα αφηγηματικά ευρήματα είναι συστατικά ενός μυθιστορήματος που θα συναρπάσει και θα μαγέψει όποιον το επιλέξει. Είστε έτοιμοι για ένα διαφορετικό ταξίδι μέσα σας και γύρω σας; Γιατί… «…η αγάπη είναι το μεγαλύτερο φάρμακο σαν το ‘χεις και το χειρότερο φαρμάκι σαν σου λείπει» (σελ. 261).