Βιβλίο Οι μικροί παράδεισοι 
Συγγραφέας Πάρις Σταμέλος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Πάρης Σταμέλος έγραψε ένα εντελώς διαφορετικό μυθιστόρημα, γεμάτο υπέροχα λόγια, τρυφερές παρομοιώσεις κι ενδιαφέρουσες εξελίξεις, εκπλήσσοντάς με ευχάριστα. Η ιστορία κινείται μεταξύ της Ικαρίας και της Φλωρεντίας, με το κάθε μέρος να έχει την τιμητική του σε αναφορές και λεπτομέρειες. Ο Μπαμπού, σχολάρχης στην Ικαρία του 1968, τονίζει στους μαθητές του πως πρέπει να ξέρουν την ιστορία τους για να κατανοήσουν τη ζωή τους: «Να ξέρω για κείνους και να φτάνω σ’  εμάς» (σελ. 20). Ο Μπαμπού διδάσκει με ιστορίες και διάφορες αφορμές τους μαθητές του πολλά πράγματα από τα μυθικά ως τα βυζαντινά και τα σύγχρονα χρόνια, όχι μόνο της τοπικής αλλά και της ευρύτερης ιστορίας. Μαθαίνουμε για τις ταξιδιωτικές εντυπώσεις από το Αιγαίο του Φλωρεντινού ιερέα Χριστόφορου Μπουοντελμόντι, για το κρασί και τα χωστοκέλια της Ικαρίας, για το πώς δημιούργησαν οι κάτοικοι την ψευδαίσθηση της ερημιάς για να γλυτώσουν από Τούρκους και πειρατές ακολουθώντας μια νέα τακτική ζωής (ασχολούνταν με τα βιοτικά τους μόνο τη νύχτα και σταμάτησαν να κυκλοφορούν τη μέρα), για τις ιδιοτροπίες και για την πρακτικότητα της ικαριώτικης οικιακής αρχιτεκτονικής. «Η περιουσία τους ήταν ελάχιστη, μα η ελευθερία και η ασφάλειά τους μεγάλη. Είχανε λίγα, δεν τους έλειπε όμως τίποτα» (σελ. 29). Η επιβίωση της Ικαρίας βασίστηκε στο πρότυπο της αραιής, διάσπαρτης οίκησης, κάτι σπάνιο στην Ελλάδα και κουμάντο κάνει η μάνα ή η πρωτοκόρη της οικογένειας.

Στο βιβλίο ζούμε από κοντά την καθημερινότητα της Μαρίας και του Γιούση κι όταν τελικά οδηγούνται στον γάμο, οπότε ο συγγραφέας καταγράφει ευσύνοπτα τα ήθη και τα έθιμα του νησιού, τα τραγούδια, τα προικοσύμφωνα. Εξίσου όμορφα και παραστατικά, με την ιστορία της και τη ρυμοτομία της, δίνεται και η Φλωρεντία, όπου η Κρίστα και ο Άντζελο γνωρίζονται κι ερωτεύονται. Αγαπημένη τους έξοδος είναι το καφενείο του Ρικάρντο, που παράτησε τη ζωγραφική από σεβασμό για τους ήδη καταξιωμένους καλλιτέχνες και άνοιξε ένα καφενείο που έγινε σύντομα στέκι φοιτητών και άλλων ενώ ο συνεργάτης του, Βίτο Βιτόρε, οργανώνει φιλοσοφικές βραδιές με ποικίλα θέματα, για την αγάπη προς τον εαυτό μας και προς τους άλλους, για τον έρωτα κ. ά. Έτσι ο συγγραφέας δείχνει πώς μπορούμε να εντάξουμε τη φιλοσοφία στη ζωή μας, πώς μας βοηθάει με τα προβλήματα και τους προβληματισμούς μας κ. ά. Τι συνδέει τα δυο παιδιά με το ζευγάρι από την Ικαρία το αφήνω στον αναγνώστη να το ανακαλύψει. Υπάρχει πλοκή και μάλιστα γεμάτη ανατροπές και αναπάντεχες εξελίξεις, το βάρος όμως δίνεται στη φιλοσοφία, στην ψυχολογία και στην ηθική που διέπει τις ανθρώπινες σχέσεις. Η αφήγηση είναι περίτεχνη, με έμφαση σε παρομοιώσεις και μεταφορές, σε «πεζή ποίηση» γεμάτη λυρισμό, με τις σκηνές του βιβλίου να τυλίγονται από ολόκληρες παραγράφους γεμάτες παρομοιώσεις και μεταφορές, άφθονα καλολογικά στοιχεία, στοχασμούς και μια ιδιαίτερη ποιητικότητα. Θεωρώ ελλιπή τα στοιχεία των χαρακτήρων για να τους γνωρίσουμε καλύτερα και για να καταλάβουμε τις μεταξύ τους σχέσεις, όμως αυτό, χάρη στην ιδιαίτερη αφηγηματικότητα του συγγραφέα, δημιουργεί μια μυστηριακή ατμόσφαιρα και μια γλυκιά ασάφεια στην αφήγηση. Δεν είναι τυχαίο που ο κύριος Σταμέλος διαλέγει άκρως αντίθετους θεματικούς άξονες: από τη μια αστροφυσική και διάστημα, οπότε έχουμε φιλοσοφία περί του σύμπαντος κι από την άλλη εσωτερικότητα, αποκρυφισμός, πνευματική αναζήτηση με κάποιους από τους χαρακτήρες να μεταβαίνουν στο Άγιο Όρος και στην Πάτμο. Χωρίς να είναι αυτός ο σκοπός του μυθιστορήματος, ερχόμαστε πιο κοντά στην έννοια του Θεού και της παντοδυναμίας Του σε πραγματικές βάσεις, χωρίς όμως θρησκοληψία και φανατισμό αλλά με όχημα τη γοητεία της φιλοσοφίας και του ανοιχτού πνεύματος. Οι δοκιμασίες και οι αλλαγές που υφίστανται οι χαρακτήρες τούς οδηγούν να αντιδράσουν διαφορετικά και να οδηγήσουν έτσι σε νέες αναζητήσεις και σκέψεις τον αναγνώστη αλλά και τους ίδιους.

Το κείμενο είναι μια ενδιαφέρουσα μυθιστορηματική καταγραφή και μια έξυπνη επαφή με το βάθος, την έκταση και το μέγεθος της φιλοσοφίας, σε τέτοιο βαθμό που από ένα σημείο και μετά δεν παρακολουθούσα τόσο φανατικά τις εξελίξεις όσο τις αφορμές για στοχασμούς, συζητήσεις και παρατηρήσεις. Είναι ένα εντελώς διαφορετικό μυθιστόρημα από έναν ξεχωριστό συγγραφέα που δοκιμάστηκε σε κάτι εντελώς πρωτότυπο για τη γραφή του και θα βρει τον δρόμο του ανάμεσα σε αναγνώστες που αγαπούν τέτοιου είδους ιστορίες.

Βιβλίο Ο μεγάλος σοφός
Συγγραφέας Νεκταρία Ζαγοριανάκου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ωκεανίδα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Κόζιμο των Μεδίκων (1389-1464) ήταν ο πρώτος της δυναστείας, μεγαλοτραπεζίτης και πάτρονας των Τεχνών, με υποκαταστήματα σε όλη την Ευρώπη. Την εποχή των Μεδίκων γεννήθηκε η ιταλική αναγέννηση, η Φλωρεντία έγινε το πολιτιστικό κέντρο της Ευρώπης, τη ζωή τους την κατέγραψε ο Νικολό Μακιαβέλι, πολλά θαύματα της ιταλικής αρχιτεκτονικής στη Φλωρεντία είναι έργο δικό τους! Ο Κόζιμο κυριάρχησε στην οικονομική, πολιτική αλλά και καλλιτεχνική ζωή της Φλωρεντίας, παίζοντας ταυτοχρόνως καθοριστικό ρόλο στην ιταλική και ευρωπαϊκή ιστορία του καιρού του: εξόρισε τους πολιτικούς του αντιπάλους, χρησιμοποίησε παρασκηνιακά πάπες και βασιλιάδες ως μαριονέτες και άφησε κληρονομιά μια απίστευτη περιουσία που θα επηρέαζε πολιτική, διπλωματία και τέχνη όσο λίγα πράγματα του καιρού…Πέρα από την πρωτόγνωρη οικονομικά υποστήριξή του στις καλές τέχνες, ο Κόζιμο οργάνωσε και μια από τις πρώτες και σοβαρές προσπάθειες ανεύρεσης αρχαίων παπύρων και περγαμηνών, τόσο εντός της χριστιανοσύνης όσο και στην Ανατολή, πληρώνοντας σουλτάνους και χαλίφηδες να του παραδώσουν ό,τι αρχαίο σύγγραμμα είχαν στην κατοχή τους. Αυτά τα έργα των αρχαίων συγγραφέων αποτέλεσαν τη βάση της ονομασθείσης από τον εγγονό του Λαυρεντιανής Βιβλιοθήκης, την ίδια ώρα που έβαλε στρατιά γραφιάδων να αντιγράψουν τους θησαυρούς για να γίνουν κτήμα όλων.

Μιας και ο γιος του Κόζιμο ήταν άρρωστος από ποδάγρα, διάδοχος ανακηρύχτηκε ο Λαυρέντιος ο Μεγαλοπρεπής που συνέχισε επάξια το έργο του Κόζιμο. Η αρχή όμως του τέλους των Μεδίκων πλησιάζει και ακούει στο όνομα Τζιρόλαμο Σαβοναρόλα (1452-1498). Πολιτικός και θρησκευτικός ηγέτης, μοναχός με τεράστια επιρροή στα πλήθη της Φλωρεντίας, πρωτοστάτησε στο κάψιμο των βιβλίων και μισούσε τα δείγματα της τέχνης που προστάτευαν οι Μέδικοι.

Μέσα σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο κινείται και η ζωή του Θεόδωρου, μιας πολύπλευρης προσωπικότητας που η συγγραφέας μας συστήνει και με τα αρνητικά του και με τα θετικά του γνωρίσματα. Η αφήγηση είναι στρωτή, με διαρκείς εκπλήξεις, καθόλου βαρυφορτωμένη με τα ανωτέρω ιστορικά γεγονότα. Η πρωτοτυπία είναι που κατά την πορεία του κειμένου, στο οποίο κυρίως μιλάει ο Θεόδωρος σε πρώτο πρόσωπο, σε κάποια κεφάλαια αφηγούνται άλλοι χαρακτήρες του μυθιστορήματος: ο Κόζιμο, ο Λαυρέντιος, ο Σαβοναρόλα κλπ. Η συγγραφέας προνόησε και στο εκάστοτε κεφάλαιο διευκρινίζει ποιος μιλάει. Αυτή είναι μια διαφορετική προσέγγιση γιατί γνωρίζουμε εκ των ένδον κι άλλους χαρακτήρες κι όχι μόνο τον πρωταγωνιστή. Ειδικά τα τρία πρώτα κεφάλαια είναι ό,τι πιο ανατρεπτικό έχω διαβάσει!

Από την περίληψη φαίνεται ότι η ιστορία θα εκτυλιχτεί γύρω από τα χειρόγραφα και το πολύτιμο περιεχόμενό τους, όμως τελικά δε μας απασχολούν πολύ. Αντίθετα, με ευρηματικό τρόπο και χωρίς να καταφεύγουμε σε άλλη μια χιλιοειπωμένη αστυνομική ιστορία, τα χειρόγραφα βρίσκουν τη θέση τους στην ιστορία και αποτελούν την αφορμή για να το σκάσει ο Θεόδωρος από τον δρόμο του για το Άγιον Όρος και να καταφύγει στη Φλωρεντία. Το κείμενο είναι ζωντανό, παραστατικό, αληθοφανέστατο και ιστορικά απόλυτα τεκμηριωμένο. Αγάπησα τον μοναχό Θεόδωρο, έναν άντρα που κρύφτηκε από τον πραγματικό κόσμο και από τον έρωτα, με τα οποία ήρθε αντιμέτωπος ξαφνικά: αναγκάστηκε να βγει στο φως, να πρωτοστατήσει σε ιστορικά γεγονότα, έγινε ευνοούμενος σημαντικών προσωπικοτήτων, αγάπησε, αδικήθηκε, βασανίστηκε, έκλαψε…Η ιστορία του με την πλούσια πόρνη Μπιάνκα ήταν πολύ καλά δοσμένη ενώ η απόπειρα δολοφονίας του Λαυρέντιου από τους Πέτσι ήταν ανατριχιαστική!

«Ο μεγάλος σοφός» είναι ένα υπέροχο ιστορικό μυθιστόρημα, που πρεσβεύει τις αρετές του ουμανισμού, φωτίζει τις αλλαγές και τις εξελίξεις στην Ιταλία της Αναγέννησης και βρίθει πολυσχιδών χαρακτήρων που θα αγαπήσετε. Κατά τη γνώμη μου ένα σύντομο ιστορικό παράρτημα ή κάποιες σημειώσεις θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα σημαντικό συμπλήρωμα για τον αναγνώστη που δε γνωρίζει τόσο καλά ή και καθόλου ούτε τους Μέδικους ούτε την άνθιση της τυπογραφίας τότε. Άλλο ένα εξαίρετο δείγμα γραφής της κυρίας Ζαγοριανάκου που καταπιάνεται με αγάπη και επίμονη έρευνα με κάθε νέο της μυθιστόρημα.

Βιβλίο Μπαρ Φλωμπέρ
Συγγραφέας Αλέξης Σταμάτης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μπαρ Φλωμπέρ. Βαρκελώνη, Φλωρεντία, Βερολίνο. Ένας συγγραφέας ταξιδεύει στην Ευρώπη για να ανακαλύψει τον εαυτό του. Κι ο εαυτός του είναι ήδη μέσα του. Στην τελευταία σελίδα, η αποκάλυψη. Δείχνει κουραστικό αλλά δώστε του μια ευκαιρία. Αξίζει πραγματικά.

Βιβλίο Ο γρίφος του φωτός
Τίτλος πρωτοτύπου I delitti della luce
Συγγραφέας Giulio Leoni
Μεταφραστής Άμπυ Ραΐκου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ψιλοκαλό, λίγο μπερδεμένο και αρκετά απλοϊκή λύση που φαντάζομαι ήθελε οπτικοποίηση κι όχι περιγραφή. Διαβάστε το και θα δείτε τι εννοώ (σύντομη κριτική μου που πρωτοδημοσιεύτηκε το 2012).

Βιβλίο Inferno
Τίτλος πρωτοτύπου Inferno
Συγγραφέας Dan Brown
Μεταφραστής Χρήστος Καψάλης
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Φλωρεντία, Βενετία, Κωνσταντινούπολη. Τρεις πόλεις πανέμορφες, ποιητικές, ρομαντικές, μοναδικές. Και οι τρεις αγαπημένες μου. Και ανάμεσα στα στενά τους, στο πλήθος, στους δρόμους, κρύβονται σύμβολα που οδηγούν σε μια θανάσιμη απειλή, τη Μαύρη Πανούκλα. Κι ένας ζάπλουτος παρανοϊκός, πιστός στο πνεύμα του Δάντη Αλιγκέρι, κρύβει κάπου έναν εκκολαπτόμενο ιό που θα ανατρέψει για πάντα την εξελικτικότητα του ανθρώπινου είδους.

Ο Ρόμπερ Λάνγκντον, καθηγητής της Ιστορίας της Τέχνης, ξυπνά τραυματισμένος σε νοσοκομείο. Μια γυναίκα με κοντά μαλλιά

αποπειράται να τον πυροβολήσει ξανά. Η νοσοκόμα του, η Σιένα, το σκάει μαζί του κι έτσι αρχίζει ένα ανθρωποκυνηγητό στους δρόμους της Φλωρεντίας. Σταδιακά οι μνήμες επανέρχονται και ο Λάνγκντον αγωνίζεται να βρει την άκρη στο μυστήριο με τον αλλοιωμένο πίνακα του Μποτιτσέλι που εμπνεύστηκε από την Κόλαση του Δάντη.

Η Ελίζαμπεθ Σίνσκεϊ είναι διευθύντρια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας κι αποκτά έναν θανάσιμο εχθρό όταν αρνείται να συνεργαστεί με τον ζάπλουτο Μπέρναρντ Ζόμπριστ (=Ζόφος) που έχει πανικοβληθεί από τον ραγδαίως αυξανόμενο πληθυσμό της γης εις βάρος των διαθέσιμων πόρων που είναι απαραίτητοι για την επιβίωσή του και απαιτεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας να κάνει κάτι αλλιώς θα πάρει την κατάσταση στα δικά του χέρια.

Έτσι, ο Ζόμπριστ, από τους σημαντικότερους μετανθρωπιστές (=το μετανθρωπιστικό κίνημα αποτελείται από υπεύθυνα άτομα, ηθικά ώριμους επιστήμονες, μελλοντολόγους, οραματιστές, υπάρχει όμως μια μικρή αλλά δυναμική παράταξη που πιστεύει ότι το κίνημα δεν προχωρά με ταχείς ρυθμούς κι έτσι κάποιος πρέπει να αναλάβει δράση και να προχωρήσει σε ριζοσπαστικές κινήσεις ώστε να διασφαλιστεί το μέλλον του ανθρώπινου γένους) δημιουργεί έναν ιό που θα καταστρέψει την ανθρωπότητα. Φανατικός θιασώτης της Μαύρης Πανούκλας που εξουδετέρωσε το 1/3 του παγκόσμιου πληθυσμού στο Μεσαίωνα αλλά μετά γέννησε την Αναγέννηση, κρύβει τον αερόβιο ιό του και αφήνει μήνυμα στην ανθρωπότητα ότι ο χρόνος τελειώνει.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο κινείται το μυθιστόρημα του Νταν Μπράουν που σε αρκετά σημεία ακραγγίζει την αμερικανιά αλλά δεν καταντάει Clive Cussler κι ευτυχώς αποφεύγονται τυχόν γελοιότητες. Το κείμενο είναι κλασικός Dan Brown, γεμάτο σύμβολα, κρυμμένους θησαυρούς και παγίδες, γεμάτο ιστορικά, συμβολικά, θρησκευτικά και λογοτεχνικά στοιχεία και σχεδόν πλήρης ταξιδιωτικός οδηγός των ανωτέρω τριών πόλεων. Ένα βιβλίο που δεν μπόρεσα εύκολα να το αφήσω από τα χέρια μου, ένα κείμενο που μου θύμισε τον καλό Dan Brown που έφερε τη συνωμοσιολογία στο τραπέζι του πρωινού μας, ένα βιβλίο με χορταστικό μέγεθος σελίδων.

Το κεφάλαιο 66 είναι η ανατροπάρα όλου του βιβλίου. Τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται, αγαπητοί αναγνώστες, οπότε προσέξτε πολύ καλά τι θα διαβάσετε, γιατί στη συνέχεια θα ανατραπούν πολλά, μη σας πω και τα πάντα. Επίσης θετικό στοιχείο είναι το γεγονός ότι δε σταματάνε οι κακοί ήρωες να εναλλάσσονται με τους καλούς, δηλαδή διαβάζεις για τον τάδε ή δείνα και λες κυνηγάει τον ήρωα άρα είναι κακός κι όμως δεν είναι! Μην εμπιστεύεσαι κανέναν κι ειδικά έναν συγγραφέα που χειρίζεται πολύ καλά την πλοκή του και τους ήρωές του. Μου άρεσε που η ιστορία δεν ξεκινάει από την αρχή και ζούμε κι εμείς τις ασύνδετες και επιφανειακές μνήμες του Λάνγκτον και σταδιακά καταλαβαίνουμε την ιστορία στις πραγματικές της διαστάσεις. Μου άρεσε που όλη αυτή η περιπέτεια κρατάει μόνο 24 ώρες (απίστευτο κι όμως αληθινό, σε 664 σελίδες ζούμε δραματικά γεγονότα ενός 24ώρου!). Φυσικά οι περιγραφές των πόλεων είναι καταπληκτικές και ολοζώντανες και μου τράβηξε ιδιαίτερα την προσοχή που το τελευταίο μέρος εκτυλίσσεται στη Βασιλική Κινστέρνα της Κωνσταντινούπολης, ένα από τα αγαπημένα μου σημεία, με τη μυστηριώδη αναποδογυρισμένη Μέδουσα.

Το μόνο που με χάλασε ήταν οι ηθικολογίες στα τελευταία κεφάλαια για τη σωτηρία της ανθρωπότητας, για την ανάπτυξη της γενετικής, για τους πιθανούς κινδύνους από την άκρατη πληθυσμιακή έκρηξη κλπ. Άλλο άσχημο ήταν η επιλογή του τίτλου του βιβλίου στα ελληνικά. Κρίμα, γιατί η πλουσιότατη ελληνική γλώσσα θα μπορούσε να αποδώσει και το περιεχόμενο και το πνεύμα του βιβλίου μονολεκτικά και πολύ έξυπνα, εκτός κι αν αυτό ήταν απαίτηση του ξένου εκδοτικού οίκου, οπότε υπαναχωρώ.

Αγνοήστε τις σημειώσεις του Σπιρτούλη κι επικεντρωθείτε σε ένα σημείο: θα βρεθεί ο ιός; Θα απελευθερωθεί στην ατμόσφαιρα; Θα προλάβει ο Λάνγκντον και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας; Ποιος είναι ο κακός, ποιος ο καλός, ποιον να εμπιστευτείς κι από ποιον να κρυφτείς; Αγωνία, ανατροπές, ένα βιβλίο αγωνίας από έναν συγγραφέα που κατοχύρωσε τη θέση του στα καλογραμμένα θρίλερ.

*η κριτική πρωτοδημοσιεύτηκε το 2013 που κυκλοφόρησε το βιβλίο στα ελληνικά.

Βιβλίο Εμείς
Τίτλος πρωτοτύπου Us
Συγγραφέας David Nicholls
Μεταφραστής Έφη Φρυδά
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Κόνι ανακοινώνει στον Ντάγκλας ότι θέλει διαζύγιο. Λίγες μέρες πριν ξεκινήσουν για το τελευταίο οικογενειακό τους ταξίδι στην Ευρώπη, πριν ο γιος τους, Άλμπι, αφοσιωθεί στις σπουδές του και φύγει από το σπίτι. Ο Ντάγκλας μάς αφηγείται λοιπόν πώς πέρασαν στο ταξίδι τους, πώς γνωρίστηκαν, πώς κατέληξαν ως εδώ. Παράλληλα με το σεργιάνι στις ψυχές των πρωταγωνιστών, ταξιδεύουμε και στην Ευρώπη: Παρίσι, Άμστερνταμ, Μόναχο, Βενετία, Φλωρεντία, Μαδρίτη, Βαρκελώνη. Χωρίς πολλές και περιττές τουριστικές πληροφορίες για την πόλη, που ίσως αποδιοργάνωναν τον ρυθμό της ανάγνωσης, ένιωσα ότι η κάθε πόλη προσαρμόστηκε στις ανάγκες της οικογένειας του Ντάγκλας και όχι ότι ο Ντάγκλας και οι δικοί του την εξερεύνησαν! Ο συγγραφέας δεν εκμεταλλεύτηκε το ταξίδι για να γεμίσει με άσχετες πληροφορίες τις σελίδες του, αντιθέτως, η ιστορία είναι σφιχτοδεμένη και δεν ξεχνιέται ούτε μπροστά στις βιτρίνες του Άμστερνταμ, ούτε στη λάμψη του Παρισιού, ούτε μπροστά στην Γκερνίκα του Πικάσο.

Γιατί θέλει η Κόνι διαζύγιο; Πώς θα αντιδράσει ο Ντάγκλας; Γιατί θα κάνουν τελικά το ταξίδι τους οικογενειακώς; Ποιος είναι ο Άλμπι, ποιος είναι ο γιος που έφεραν στον κόσμο πριν χρόνια και τώρα ετοιμάζεται να βγει στον κόσμο, να ζήσει, να κάνει λάθη, να χτίσει μια καριέρα; Θα χωρίσουν ή θα τα ξαναβρούν Κόνι και Νταγκ; Πόσο δυνατοί και έτοιμοι και ώριμοι είναι να νιώσουν τον αντίκτυπο των αλλαγών του χρόνου στην ψυχολογία τους και στην πορεία του γάμου τους;

Υπέροχο, μεστό και ρεαλιστικό κείμενο που με έκανε κάμποσες φορές να σταματήσω την ανάγνωση για να χωνέψω τις αλήθειες που περιγράφει, να δεχτώ τις καίριες ανθρωπιστικές και ψυχολογικές παρατηρήσεις του συγγραφέα. Αναγκάστηκα να παραδεχτώ ότι έχω πολλά κοινά με τον Ντάγκλας: δε θέλω να μου αλλάζεις το πρόγραμμα, δικούς μου ανθρώπους τους πατρονάρω σύμφωνα με τις δικές μου απόψεις, επιθυμίες και πλάνα, χωρίς να έχω την ωριμότητα ή την εμπειρία να καταλάβω ότι οι άνθρωποι που αγαπώ έχουν δικό τους χαρακτήρα και είναι σωστό και απαραίτητο να κάνουν λάθη, αλλιώς δε θα μάθουν, δε θα βελτιωθούν. Έτσι και ο Ντάγκλας με τον γιο του: γιατί να κάνει αυτό και να μην κάνει το άλλο; Γιατί συμπεριφέρεσαι έτσι, Άλμπι; Γιατί το ένα, γιατί το άλλο, ε, έγκωσε το παιδί και πήρε των ομματιών του! Σημαντικές ανατροπές σε ένα πολυδιάστατο αλλά καθόλου κουραστικό κείμενο!

Μου έκανε τρομερή εντύπωση το πείσμα του Ντάγκλας: ό,τι πήγαινε στραβά, εκείνος επέμενε στον αρχικό του προγραμματισμό ή στις παγιωμένες του απόψεις. Είναι τόσο πραγματιστικά σκιαγραφημένος ο ρόλος του που μου γέννησε τα περισσότερα συναισθήματα από όλους τους χαρακτήρες του βιβλίου! Δειλός και στη συμπεριφορά και στη νοοτροπία, πείσμων και επιμένων, ξεροκέφαλος, έφτασα στο σημείο να τον κατηγορήσω αποκλειστικά για όλο αυτό το τουρλουμπούκι. Κι όμως, δεν είναι έτσι. Με μαεστρία ο συγγραφέας πλάθει τον Ντάγκλας και τον αλλάζει σταδιακά.

Το τέλος του βιβλίου το βρήκα αναμενόμενο, όχι με την κακή έννοια, αλλά ως φυσική συνέπεια και συνέχεια των όσων διαδραματίζονται στο μυθιστόρημα και μακάρι να μπορούσα να μιλήσω περισσότερο. Σίγουρα οι πρωταγωνιστές έμαθαν από τα λάθη τους και από τις δοκιμασίες που πέρασαν στο οικογενειακό ταξίδι. Κρίμα όμως που έκαναν αυτές τις επιλογές, όσο κι αν αυτή η λύση, αυτό το φινάλε, ήταν το πιο αληθινό και ρεαλιστικό!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Διαμορφώνουμε και επενδύουμε συναισθηματικά τις πρώτες μας συναντήσεις, δημιουργούμε μύθους για να βεβαιώσουμε τον εαυτό μας και τα παιδιά μας ότι «ήταν γραφτό»…» (σελ. 43).

«Ίσως για αυτό τον λόγο έχουν γίνει πια τόσο δημοφιλείς οι μαγνητοφωνημένοι οδηγοί. Μια καθησυχαστική φωνή στο αυτί σου που σου λέει τι να σκεφτείς, τι να αισθανθείς. Κοίτα αριστερά, πρόσεξε, παρατήρησε, παρακαλώ. Τι καταπληκτικό που θα ήταν να έχουμε αυτή τη φωνή μαζί μας για πάντα, έξω από το μουσείο και σε όλη μας τη ζωή» (σελ. 124).

«Αλλά, αν καθόμουν να απολογούμαι στις κόρες μου για τις χαζομάρες που τους έχω πει κατά καιρούς, δε θα μιλούσαμε για τίποτε άλλο. Πιστεύω ότι, ως γονείς, έχουμε το δικαίωμα να κάνουμε λάθη και να μας συγχωρούν γι’ αυτά» (σελ. 388).

Βιβλίο Ο έρωτας του αμπελουργού
Συγγραφέας Πόπη Διακαινισάκη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Νικήτας Φανουράς, ορφανός από γονείς, χάρη στη βοήθεια του μέντορά του, γερο-Χολέβα, ισχυρού παράγοντα στην Κρήτη και μεγαλοκτηματία, ταξιδεύει ως ναυτικός στα πέρατα του κόσμου. Μετά τον θάνατο του Χολέβα, ο Νικήτας χαρίζει μέρος της περιουσίας του νεκρού στους υποτακτικούς και με τα χρήματα που του μένουν φτιάχνει δική του αμπελοπαραγωγή. Παντρεύεται τη Χριστίνα και αποκτούν τον Θεόδουλο, ένα όμορφο αγόρι που ονειρεύεται να γίνει αρχιτέκτονας. Κρυφός καημός του στην εφηβεία του, η Ανδρομάχη, με την οποία ποτέ δε μίλησαν για τα συναισθήματά τους. Αυτός ο πλατωνικός έρωτας διαλύεται, όταν η φτωχή Ανδρομάχη, με πρόσκληση του θείου της, παίρνει τον αδερφό της, Στέλιο, και μεταναστεύουν στην Αμερική ενώ ο Θεόδουλος ταξιδεύει στη Φλωρεντία να σπουδάσει αρχιτέκτονας. Το βιβλίο περιγράφει τις περιπέτειες και τις αλλαγές που υφίστανται αυτά τα δυο παιδιά στον χαρακτήρα και τη νοοτροπία τους, πώς ζουν, πώς περνούν τον χρόνο τους, ποιους συναντούν, πώς αποκαθίστανται. Η Ανδρομάχη γίνεται ζωγράφος, πειραματίζεται, δοκιμάζει διαφορετικές τεχνικές. Έργο ζωής, ο πίνακας «Ο έρωτας του αμπελουργού», στον οποίο αποτυπώνει όλα της τα συναισθήματα για το χαμένο παρελθόν και για τις ξεχασμένες πια ευκαιρίες να εκπληρωθεί ένας έρωτας, μια αγάπη που την αγκάλιασε πλέον η λήθη. Ο Θεόδουλος παίρνει το πολυπόθητο πτυχίο και με το ξέσπασμα του πολέμου εστιάζει τα όνειρά του και τα σχέδιά του στις στεγαστικές ανάγκες των προσφύγων, των σκλαβωμένων, των μεταναστών. Κι όταν η μοίρα αρχίζει να δείχνει το σκληρό της πρόσωπο και ο φασισμός και ο ναζισμός αρχίζουν να αναρριχώνται στην Ευρώπη τι επιλογές θα κάνουν; Θα γυρίσουν στην Ελλάδα; Θα ξανασυναντηθούν ποτέ;

Η ιστορία ίσως φαίνεται απλή στα βασικά σημεία της αλλά δε βαρέθηκα πουθενά. Κάτι το υπέροχο γράψιμο, κάτι οι πολλοί και ωραία σκιαγραφημένοι χαρακτήρες που πλαισιώνουν τους κεντρικούς ήρωες, κάτι οι διαχρονικές κοινωνιολογικές και πολιτιστικές παρατηρήσεις, κάτι τα αποσπάσματα για την ιστορία της τέχνης (ντανταϊσμός, φωβισμός, σουρεαλισμός κ. π. ά.) με κράτησαν από την αρχή ως το τέλος. Το βιβλίο είναι πολύ ωραία γραμμένο, με ιδιόλεκτο όπου και όσο χρειάζεται. Τα ιστορικά στοιχεία είναι άψογα μελετημένα και τοποθετημένα σωστά στην πορεία της αφήγησης ενώ οι ανατροπές και οι εκπλήξεις κρατούν την αγωνία και την περιέργεια για το τι συνέβη παρακάτω στα ύψη!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Κόμπιασε για μια στιγμή ο Νικήτας, άγνωστος ο άνθρωπος που ‘χε μπροστά του, μα η θάλασσα αυτό το καλό έχει, δεν στέλνει μπιλιέτα γνωριμίας, εμπιστεύεσαι ή όχι τον άλλον με την πρώτη ματιά κι άμα τον εμπιστευτείς, τον εμπιστεύεσαι. Κοιμάσαι δίπλα του χωρίς μαχαίρι κάτω από το μαξιλάρι σου κι ας είσαι τύφλα στο μεθύσι» (σελ. 60).«…κι ύστερα πάλι βούλιαξε στα μάτια της. Λεπίδες τον έκοβαν, θάλασσες τον νανούριζαν, υποσχέσεις τον ανάσταιναν, κατάρες τον στοίχειωναν. Όλα σε μια στιγμή» (σελ. 118).

«Πρόσωπα μαντιλοδεμένα, γυναίκες και άντρες και παιδιά, και ντάνες εμπορεύματα. Ανέβηκαν τη σκάλα και συνάχτηκαν μαζί μ’ ένα μεγάλο πλήθος σε μια σάλα, σάλα-κατάστρωμα το λέγανε. Μύριζε τον ιδρώτα και τα όνειρα χιλιοκατατρεγμένων ανθρώπων. Πήγαιναν όλοι να συναντήσουν την τύχη τους πέρα από τον ωκεανό, λίγο πιο φοβισμένοι απ’ ό,τι ήταν μέσα στην κακοπέραση που βίωναν στον τόπο τους. Στοιβαγμένοι ο ένας πάνω στον άλλον, κάθονταν ο ένας ανακούρκουδα κι ο άλλος συλλογισμένος πάνω σε χράμια και χλαίνες που είχαν στρώσει στα σανίδια. Πρόσωπα όμορφα, παιδιά αμούστακα, άγουρα κορίτσια και γυναίκες ταλαίπωρες με δυο τρία κουτσούβελα να σέρνονται από τα φουστάνια τους, να μασουλάνε μια φέτα ξερό ψωμί και να περιμένουν τη χορτασιά που υποσχόταν η πρόσκληση –την είχε στείλει ο άντρας, ο πατέρας. Ένα καράβι όνειρα. Και πιο κει, στο πάνω κατάστρωμα οι άλλοι, κάτω από πολυελαίους, φορώντας καπέλα και χρυσές καδένες. Μια πόρτα με χρωματιστό βιτρό τους χώριζε. Τους μεν, που είχε χρώματα ο φόβος τους, τους δε, που είχε ψύχρα η χορτασιά τους. Όλοι μαζί στο ίδιο βαπόρι, οι μεν πάνω, οι δε κάτω» (σελ. 143-144).

«Αμερική του 1930. Όλοι ήταν μια παρέα σ’ ένα ρέστοραντ ανθρωπιάς κι ανακατεμένων καπνών, από τσιγάρα πολλών πατρίδων» (σελ. 257).