Βιβλίο Μοίρα κοινή
Συγγραφέας Χρήστος Ι. Δούλης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Φιλύρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Χρήστος Δούλης με τον λυρισμό του και την παραστατική γραφή του μας ταξιδεύει και πάλι στην Κέρκυρα για να μας συστήσει ένα έφηβο κορίτσι γεμάτο περιέργεια και ανάγκη για ζωή. Η κεντρική πλοκή του βιβλίου είναι ο έρωτάς της για τον Βέργο και οι απρόσμενες συνέπειές του στις ζωές όλων στο χωριό ενώ ταυτόχρονα γύρω από το ζευγάρι ξεδιπλώνονται διάφορες κωμικοτραγικές ιστορίες είτε από το παρελθόν είτε από το κοντινό παρόν με αφορμή μια φίλη, μια γειτόνισσα, μια συγγενή. Έτσι, στήνεται μια παραστατική ηθογραφία του νησιού με ρεαλισμό και αυθεντικότητα που αποτυπώνει χωρίς εξωραϊσμό ανθρώπους με ανάγκες, με όνειρα, με απωθημένα. Μέσα από τις ιστορίες αυτές μαθαίνουμε για τα κοινωνικά δεδομένα της εποχής, για τη θέση της γυναίκας, για τις ενδοοικογενειακές σχέσεις και για τον τρόπο λειτουργίας των μικρών κοινοτήτων. Το κείμενο κυλάει σα νεράκι και συνοδεύεται από μετρημένα καλολογικά στοιχεία και ντοπιολαλιά ενώ τα περιστατικά πότε με έκαναν να γελάω και πότε να συγκινούμαι.

Σε μια εποχή που οι άνθρωποι είχαν συναισθήματα αλλά δεν τους έδιναν σημασία, αφού υπήρχαν τα θέσφατα που διαφέντευαν τη ζωή τους, η Κερκύρα, η ηρωίδα του μυθιστορήματος, νιώθει και διεκδικεί, με αποτέλεσμα να ξεχωρίζει από τους γύρω της, οι οποίοι την επικρίνουν και την περιθωριοποιούν. Στενοχωρέθηκα με την απόλυτη υπακοή της γυναίκας σε άγραφους κανόνες, αφού «έτσι είναι τα πράγματα», ένα ασφυκτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αντιδρά η πρωταγωνίστρια του μυθιστορήματος, η οποία, με τον παρορμητικό και ελεύθερο χαρακτήρα της, πάει αντίθετα στους κανόνες ώστε να μάθει, να γνωρίσει, να κατανοήσει, όχι μόνο τον έρωτα και την αγάπη αλλά και το ίδιο της το σώμα. Ο έρωτάς της για τον Βέργο την αναζωογονεί, βρίσκει όμως τον εαυτό της μπλεγμένο στην αποστασιοποίησή του, στην αδιαφορία του για το χάδι, όσο κι αν δείχνει πως την αγαπάει: «Σαν συννεφιασμένος ήταν σχεδόν πάντα. Ήταν κλειστός ο δρόμος για την αγάπη» (σελ. 27).  Ποια είναι λοιπόν τα πραγματικά του αισθήματα για κείνη; Πώς μεγάλωσε και πώς τα βιώματά του αντικατοπτρίζονται απέναντι στη γυναίκα που ποθεί; «Ξένα χέρια, μακρινά, αδιάφορα» κι έτσι η Κερκύρα καταπίνει τις δικές της επιθυμίες, μάλλον έτσι θα είναι ο έρωτας, παρδέχεται. Ξεδιπλώνεται έτσι ένας ίσως μονόπλευρος έρωτας που ανθεί σε μια εποχή όπου η ελευθερία στην ψυχή και στο σώμα είναι επικίνδυνη και οι εξελίξεις θα είναι καταιγιστικές.

Η πρωταγωνίστρια του βιβλίου μεγάλωσε σχεδόν χωρίς πατέρα, γιατί εξαφανιζόταν για πολλές ώρες «για δουλειές» και με μια μάνα που φρόντιζε σπίτι, ζώα και χωράφια. Η μάνα είναι μια γυναίκα υποταγμένη, υπάκουη, μαζεμένη, χωρίς γνώμη και άποψη, η καλύτερη μάνα του κόσμου αλλά χωρίς αγκαλιές και χάδια. Όλο της το σώμα υπομονή έκανε με τον άντρα της, τα κέφια του, τις διαθέσεις του, την κακοποιητική και αυταρχική συμπεριφορά του για χρόνια ολόκληρα. Βρήκα συγκινητικό τον τρόπο που η Κερκύρα ψάχνει να καταλάβει τι είναι η αγάπη, με τι μοιάζει, σε τι διαφέρει η δική της οικογένεια από τις άλλες του χωριού ως προς τη συναισθηματική έκφραση. Κι έρχεται μια σκηνή που με γονάτισε: η μάνα της Κερκύρας μιλάει με τη δική της μάνα για το ξύλο από τον άντρα της κι εκείνη της λέει πως κι αυτήν την έδερνε ο δικός της πατέρας, άντρας της είναι.

Το μυθιστόρημα ξεκινάει με το φλερτ και τις ερωτικές στιγμές της Κερκύρας και του Βέργου κι ύστερα πιάνουμε το νήμα από την αρχή για να παρακολουθήσουμε τη ζωή της ηρωίδας από τα παιδικά της χρόνια. Έτσι βρίσκουν χώρο να μπουν οι δεύτερες ιστορίες στο κείμενο και να φέρουν στο φως τους ανθρώπους που γνώρισε η κοπέλα, τις ιστορίες που άκουσε, τις συνέπειες που βίωσε μαζί με την οικογένειά της και τους συγχωριανούς της. Κάποιες από αυτές μάλιστα δένουν αναπάντεχα, δίνοντας η μία την άτυπη συνέχεια της άλλης, ολοκληρώνοντας έτσι τις περιπέτειες κάποιων από τους ήρωες του βιβλίου. Μικρά και μεγάλα καθημερινά περιστατικά συντροφεύουν τον δρόμο της Κερκύρας προς την ενηλικίωση και την αυτογνωσία, με φιγούρες από άλλη εποχή που δίνονται με παραστατικότητα και ρεαλισμό, τρυφερότητα και λυρισμό. Οι γαλατάδες που κατεβαίνουν αξημέρωτα στην πόλη, τα ξυπόλητα παιδιά που τρέχουν στο σχολείο για γράμματα, οι χασομέρηδες θαμώνες του καφενείου που ξεχνιούνται με μπρίσκουλα και τρισέτε, οι γυναίκες με τους τενεκέδες από τη βρύση του χωριού, ο πατέρας που έχασε τον γιο του στον πόλεμο του 1940 και σκεπάζει τον τάφο του με τη χλαίνη του για να μην κρυώνει, η Λένη και η Λαντία από προηγούμενα έργα του συγγραφέα και της Μαίρης Αρβανιτάκη, ο Μέσαρης που αποφυλακίστηκε και επέστρεψε στο χωριό και άλλοι στήνουν μια υπέροχη τοιχογραφία γεμάτη χρώματα και ηθογραφικές αποτυπώσεις.

Το μυθιστόρημα «Μοίρα κοινή» είναι μια παραστατική, άκρως ρεαλιστική καταγραφή της τυφλής υπακοής της γυναίκας σε άγραφους κανόνες και στην επιθυμία του άντρα της ή / και του πατέρα της. Αυτό το στερεότυπο έρχεται να γκρεμίσει μια έφηβη κοπέλα που ζει σ’ έναν κύκλο από ενδιαφέρουσες κατά τα άλλα προσωπικότητες με ποικίλα βιώματα, κοινή γραμμή όμως είναι ο σεβασμός στο θέσφατο. Γέλιο και δάκρυ, λιτή και γρήγορη αφήγηση, παραστατικές εικόνες, συναρπαστικές και άκρως ανθρώπινες ιστορίες, ενδιαφέροντα ψυχογραφήματα, ντοπιολαλιά που δίνει χρώμα στο κείμενο («χασολοϊσμένη», «φλιμένο», «ξανθιές κουβέντες»), τρυφερές παρομοιώσεις που απαλύνουν τις σκληρές σκηνές («Η ημέρα καθαρή, παστρικιά, σαν φρεσκοπλυμένο λευκό σεντόνι περασμένο με λουλάκι στο τέλος που το είχε πλύνει κάποια νιόνυφη», σελ. 55), λεπτό χιούμορ που εξισορροπεί τις καταστάσεις είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα ενός μυθιστορήματος που με ταξίδεψε στην κλειστή κοινωνία της Κέρκυρας των μέσων του 20ού αιώνα και μου σύστησε μια ατίθαση καρδιά γεμάτη απορίες, απωθημένα και ελπίδες για ένα αύριο καλύτερο από των γυναικών του τόπου και της εποχής της.

Βιβλίο In tenebris
Συγγραφέας Βάλια Καραμάνου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Φιλύρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Βάλια Καραμάνου έγραψε μια αξιόλογη δυστοπική περιπέτεια με ανατροπές και εκπλήξεις, με ενδιαφέροντες χαρακτήρες και με σκληρές περιγραφές. Μέσα από το κείμενό της αφήνει να φανούν οι ολέθριες συνέπειες των όσων βιώνουμε ως χώρα και ως άνθρωποι, όπως οικονομικός πόλεμος μέσω Μνημονίων, μετατροπή των παραγωγικών ατόμων σε αναλώσιμα για «μαύρη εργασία» με πενιχρά μεροκάματα και εξοντωτικά ωράρια κ. ά. που κάλλιστα θα μπορούσα να οδηγήσουν σε πόλεμο και στην πραγματικότητα. Έχει διαλέξει προσεκτικά ποιοι θα πλαισιώσουν το πρωταγωνιστικό της ντουέτο και τους ρίχνει σε μια πάλη με έπαθλο το «αύριο»! Το μυθιστόρημα μας βάζει από την αρχή στο ξέσπασμα του πολέμου. «Ένας άλλος κόσμος είχε γεννηθεί εκείνη την Πρωτομαγιά, πιο ζοφερός, πιο άγριος και αλλόκοτα πρωτόγονος. Ένας κόσμος πλασμένος μόνο για μαχητές, αποκλειστικά για όσους μπορούσαν να επιβιώσουν με κάθε κόστος» (σελ. 23). Έχουμε ρεαλιστικές καταγραφές των δυσχερειών σε καιρό ξαφνικών κρίσεων, όπως: επιδρομές σε καταστήματα τροφίμων, βομβαρδισμοί, πλιάτσικο, διακοπή ρεύματος. «Κάθε βράδυ που κατάφερναν να φτάσουν ζωντανοί στα κρεβάτια τους ήταν μια μεγάλη νίκη σε αυτόν τον πόλεμο» (σελ. 194).

Η Αγγελική είναι μια γυναίκα 42 ετών, άνεργη, που προσπαθεί για καιρό αλλά μάταια να βρει δουλειά. Ο αγαπημένος της φίλος, Νίκος, ρίσκαρε και ξεκίνησε να δουλεύει στο Λονδίνο πριν δύο χρόνια, υπό δύσκολες, πιεστικές και απαιτητικές συνθήκες, τα καταφέρνει όμως στοιχειωδώς κι έτσι προτείνει στην Αγγελική να τον ακολουθήσει. Ο θάνατος της μητέρας του τον φέρνει στην Ελλάδα και παγιδεύεται με το ξέσπασμα του πολέμου. Η Αγγελική κι ο Νίκος αποφασίζουν να πάνε στην ορεινή Κορινθία κι αναγκάζονται να πάρουν μαζί το ζευγάρι του τέταρτου ορόφου, τον Θάνο και τη Μαρία, με το δύο μηνών βρέφος τους. Ανταλλαγή προϊόντων μιας και τα λεφτά έπαψαν να έχουν αξία, ζώα και σπόροι ως πρώτη ύλη είναι μερικά από τα βήματα που απαιτούνται για μια νέα αρχή χωρίς υπολογιστές και κινητά τηλέφωνα. Ζωντανεύουν μάλιστα τόσο όμορφα οι γαλήνιοι ήχοι της φύσης που μαζί με τους πρωταγωνιστές ξεχνούσα κι εγώ κατά καιρούς ότι έχουμε πόλεμο. Δυστυχώς όμως η φρίκη, τα βασανιστήρια, οι δολοφονίες αντιδιαστέλλονται με όλα αυτά και συγκροτούν πλήρως το κλίμα μέσα στο οποίο οφείλουν να επιζήσουν η Αγγελική κι ο Νίκος αλλά και οι άνθρωποι που αρχίζουν σταδιακά να τους συναναστρέφονται. Δε λείπουν μάλιστα οι φορές που τσακώνονται άσχημα μεταξύ τους: «Έχουμε άλλους εχθρούς εκεί έξω… Είμαστε «εμείς», οι Έλληνες που κατασπαράζουμε τους δικούς μας ανθρώπους» (σελ. 95).

Το μυθιστόρημα, παρ’ όλο που καταφέρνει να αναπαραστήσει σωστά την ατμόσφαιρα στο «καταφύγιο», με την οικιακή οικονομία που απαιτείται, τις γεωργικές και άλλες εργασίες που θα τους κρατήσουν ζωντανούς, καθαρούς και χορτάτους, με τον κίνδυνο να παραμονεύει είτε μέσω συμμοριών είτε άλλων αστάθμητων παραγόντων, με μια ενδιαφέρουσα ανατροπή, ένιωσα πως δεν κατάφερε να με κρατήσει σφιχτά, είτε γιατί οι προσωπικές ιστορίες των χαρακτήρων δίνονταν όλες μαζί κάθε φορά από την αρχή ως το σήμερα αντί για αποσπασματική τους εμφάνιση κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης είτε γιατί το τέλος του πολέμου ήρθε αρκετά γρήγορα και χωρίς πολλές πληροφορίες για τα «ιστορικά» γεγονότα έξω από την καθημερινότητα του Νίκου, της Αγγέλας και των γύρω τους, με αποτέλεσμα να έχω έντονη την αίσθηση της αμηχανίας από μεριάς της συγγραφέως για τον τρόπο χειρισμού μιας ικανοποιητικής κατά τα άλλα ιστορίας.

Η φράση In tenebris σημαίνει «Στο σκοτάδι» στα λατινικά και αφορά το σκοτάδι που κουβαλάμε μέσα μας, το σκοτάδι του πολέμου. Μετά όμως από αυτό πάντα υπάρχει το φως (lux) το οποίο, όπως κάθε γέννα, έχει επίσης ωδίνες και αίμα, τις θυσίες των αθώων και των αμάχων: «…όλα παρακμάζουν και τελικά πεθαίνουν για να αναστηθούν σαν κάτι νέο» (σελ. 167). Θα καταφέρουν λοιπόν να βγουν νικητές από αυτήν τη μάχη οι ήρωες του μυθιστορήματος και αν ναι, τι θα κάνουν μετά τη λήξη του πολέμου; Ενδιαφέροντες χαρακτήρες, ρεαλισμός και εκπλήξεις συγκροτούν ένα δυνατό και ανατρεπτικό κείμενο.

Βιβλίο Kitsune 
Συγγραφέας Βάλια Καραμάνου
Κατηγορία Τρόμου
Εκδότης Φιλύρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Μάνος Αλεξίου είναι ο δήμαρχος της περιοχής, παντρεμένος με την Ιουλία-Ροδάνθη. Άρτι εκλεγείς, πέσανε όλα πάνω του: αντιπολίτευση, παράπονα πολιτών, γκρίνια συζύγου, φασαρία από τα πολύ μικρά παιδιά του. Σχεδιάζει λοιπόν την αντεπίθεσή του: λαμπερές γιορτές εν όψει των Χριστουγέννων και μια στρατηγική για ένα ερειπωμένο αρχοντικό, με μια υπεραιωνόβια ένοικο που δεν πείθεται με τίποτα να παραχωρήσει το ατημέλητο και επικίνδυνο για την υγιεινή κτήριο στον Δήμο, αλλά πρέπει επιτέλους να το αποκτήσουν και να το αξιοποιήσουν. Ειδικά από τη στιγμή που οι κάτοικοι και ψηφοφόροι του αρχίζουν να φοβούνται με τα αυξανόμενα κρούσματα σαρκοφάγων επιθέσεων και οι φήμες συνδέουν τον τετράποδο εχθρό με το ερειπωμένο σπίτι της ηλικιωμένης.

Από την άλλη, έχουμε τη Φωτεινή, καθαρίστρια του δημαρχείου, με τον δεκάχρονο γιο της, Λευτέρη, και μια παράνομη σχέση στο ενεργητικό της που τη γεμίζει τύψεις. Το παιδί της λατρεύει τα manga και τις σειρές anime, μελετάει και προτιμά να μένει μόνος. Ο ήπιος χαρακτήρας του τον κάνει θύμα σχολικού εκφοβισμού, ο διευθυντής όμως δεν τιμωρεί τα παιδιά των επιφανών γονέων που τον βασανίζουν, με μεγαλύτερο εχθρό από αυτά τον Κώστα Αλεξόπουλο, ένα παιδί που ουσιαστικά μεγαλώνει μόνο, σε μια αδιάφορη για κείνον οικογένεια, κι έτσι ξεσπάει παντού τον θυμό του. Η Φωτεινή αποφασίζει να επισκεφθεί την Ελένη, η οποία τη βεβαιώνει πως έχουν πολλά κοινά οι δυο τους, όμως τα μυστηριώδη και χωρίς νόημα λόγια της την τρομάζουν. Ταυτόχρονα, αυτή η συναναστροφή τη μετατρέπει σε εξιλαστήριο θύμα αυτών που μέχρι χτες είχαν σιωπηρά αποδεχτεί το εκτός γάμου παιδί της και η αντίδρασή τους θα είναι απρόσμενη.

Πρόκειται για ένα συναρπαστικό και ενδιαφέρον μυθιστόρημα τρόμου, όπου, εκτός από την ενδιαφέρουσα κεντρική ιδέα και το σασπένς με το οποίο περιτυλίγεται, έχουμε γραφή παραστατική και γρήγορη, με ενδιαφέρουσες περιγραφές του χιονισμένου τοπίου, εστιασμένες σε λεπτομέρειες που δεν είχα προσέξει όποτε βίωνα την εμπειρία μιας χιονόπτωσης και με καλοσχεδιασμένες διαπροσωπικές σχέσεις. Από σελίδα σε σελίδα μάλιστα η συγγραφέας αλλάζει έξυπνα κάποια πράγματα, εντείνοντας την αγωνία ως προς το τι πραγματικά συμβαίνει σε αυτό το προάστιο, πόσο ακουμπάμε στην πραγματικότητα και πόσο στο υπερφυσικό, γι’ αυτό και στην αρχή πίστευα πως είχα ένα διαφορετικό κοινωνικό μυθιστόρημα. Σταδιακά όμως έρχονταν στιγμές τρόμου που με ανατρίχιαζαν, όχι μέσα από περιγραφές γεγονότων αλλά μέσα από την καλοστημένη αίσθηση της ανασφάλειας που προσφέρει η αβεβαιότητα, το σκοτεινό φεγγάρι και μια μυστηριώδης φιγούρα. Αληθινοί και ολοκληρωμένοι χαρακτήρες, ανατροπές και η σκιά ενός kitsune (στην ιαπωνική κουλτούρα είναι ένας μύθος για μια αλεπού που έπαιρνε γυναικεία μορφή τη νύχτα) που στοιχειώνει τους ήρωες, βγάζοντας σταδιακά από μέσα τους τον κακό, μέχρι απανθρωπιάς, εαυτό τους. Ένα θηρίο είναι τελικά ο άνθρωπος και οι περιστάσεις το ξυπνούν ή το νανουρίζουν μα πάνω απ’ όλα δε θέλει το ξένο ή το διαφορετικό γιατί τον βγάζει από τα όρια του μικρόκοσμού του. Το μυθιστόρημα πρεσβεύει αυτήν την αντίληψη και οι απρόσμενες εξελίξεις με ανάγκαζαν να το διαβάζω μόνο με το φως της μέρας.

Ένα κατ’ επίφασιν φιλήσυχο προάστιο, ένα σύνολο ανθρώπων που περιμένουν ένα «κλικ» για να μετατραπούν από καλοσυνάτοι γείτονες σε αδηφάγους εκδικητές κι ένα αέναο σύνολο μετενσαρκώσεων που ψάχνει να βρει την ευτυχία και τη γαλήνη είναι μερικά μόνο από τα χαρακτηριστικά του νέου μυθιστορήματος της Βάλιας Καραμάνου. Η γραφή της και ο χειρισμός της πλοκής δε μετατρέπουν το κείμενο σε παρέλαση υπερφυσικών πλασμάτων αλλά το κρατάνε στα όρια του ρεαλιστικού και του υπερφυσικού έτσι ώστε να ταξιδέψουμε μέσα από τις σελίδες σε μια άλλη διάσταση της πραγματικότητας, με το «και αν;» να κρέμεται από πάνω μας σε κάθε σελίδα. Κι όλα οδηγούν σ’ ένα απρόσμενο φινάλε, που μου θύμισε έντονα αυτό του «Αρώματος», μόνο που ανέβηκε πολύ ψηλότερα και χρησίμευσε για την πιο κατάλληλη ολοκλήρωση αυτής της ευφάνταστα παράδοξης ιστορίας! Kitsune λοιπόν και ανατριχίλα πάνε μαζί!

Βιβλίο Η μπαλαρίνα που δεν χόρευε 
Συγγραφέας Ελπίδα Μηναδάκη
Εικονογράφος Christine Menard
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Φιλύρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η κυρία Ελπίδα Μηναδάκη γράφει μια ρομαντική και συναρπαστική ιστορία για παιδιά από 6 ετών και πάνω, γεμάτη υπέροχες ιδέες και νοήματα. Καταφέρνει με το γλυκό της στυλ να παντρέψει αρμονικά τη φαντασία με την πραγματικότητα και να φτιάξει μια ιστορία που θα μπορούσε να συμβεί σε κάθε κορίτσι γεμάτο όνειρα κι ελπίδες. Ο ροζ ταφταδένιος κόσμος του μπαλέτου ζωντανεύει με ενάργεια και στολίζεται με διαχρονικές αξίες, όπως η πίστη στα όνειρά μας, η εμπιστοσύνη στον εαυτό μας, η επιμονή στα σχέδιά μας, η θέληση για το ανέφικτο, όλα δοσμένα με εύληπτο και όχι δασκαλίστικο τρόπο. Με μια απρόσμενη εξέλιξη, η Μάιρα ζει από κοντά τη γνωριμία της προγιαγιάς της με τον Ντεγκά και γεμίζει σθένος και αισιοδοξία ώστε ν’ αντιμετωπίσει τις φοβίες της και να νικήσει. Το φινάλε ήταν πολύ συγκινητικό και με γέμισε χαρά για τα επιτεύγματα του μικρού κοριτσιού. Συμπληρωματικά προς την ιστορία, υπάρχουν εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες για τα διασημότερα μνημεία του Παρισιού.

Η εικονογράφηση της κυρίας Christine Menard είναι ακριβώς η πινελιά που απαιτείται για την τρυφερή αυτή ιστορία. Δεν είναι μόνο η πετυχημένη προσωπογραφία του Ντεγκά, τα ρεαλιστικά τοπία του Παρισιού και των αιθουσών χορού, η πιστή αναπαράσταση των φορεμάτων του προηγούμενου αιώνα αλλά και η αδρή σκιαγράφηση των χαρακτηριστικών των πρωταγωνιστών, καθώς και η διακριτική πινελιά στις σελίδες που δεν έχουν εικόνες. Παλ χρώματα τονίζουν και αγκαλιάζουν ολοσέλιδα το κείμενο ως φόντο, μικρές λεπτομέρειες στολίζουν τα υποσέλιδα ενώ άκρως ρεαλιστικά σκηνικά ζωντανεύουν τη φαντασία των παιδιών. Υπέροχα μοτίβα, προσεκτικά διακοσμημένα αντικείμενα, σωστή προοπτική, ωραίες απεικονίσεις, ποικιλία από οπτικές γωνίες ερεθίζουν τη φαντασία των μικρών αναγνωστριών και σίγουρα θα τους χαρίσουν ατέλειωτες ώρες παιχνιδιού και άφθονη τροφή στη φαντασία τους.

«Η μπαλαρίνα που δεν χόρευε» είναι ένα όμορφο παραμύθι, γεμάτο δύναμη και αισιοδοξία για τη ζωή, που θα εμπνεύσει τα παιδιά να πραγματοποιήσουν τα δικά τους όνειρα, χωρίς να υπαναχωρούν μπροστά στην πρώτη δυσκολία. Ρεαλισμός και φαντασία, μαζί με μια αξιέπαινη εικονογράφηση, δημιουργούν μια αξέχαστη ιστορία.

Βιβλίο Παράλληλες τροχιές
Συγγραφέας Κώστας Ραυτόπουλος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Φιλύρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Σπύρος ξεκινάει από την Ξάνθη του 1970 για να καταλήξει στην Αθήνα του σήμερα. Υπέροχες, τρυφερές και νοσταλγικές αναμνήσεις από ένα παιδί που μεγάλωσε στην επαρχία την εποχή της γέννησης της τηλεόρασης και της παντοδυναμίας του ποδοσφαίρου. Ματωμένα γόνατα, κοπάνες, σταδιακή ωρίμανση, στη συνέχεια η Αθήνα. Η αφήγηση θα έλεγα ότι είναι αρκετά αδύναμη και μακροσκελής, όμως εμπλουτισμένη από τα ιστορικά, πολιτικά, κοινωνικά και αθλητικά γεγονότα δίνει στο βιβλίο μια άλλη διάσταση, αυτήν των μυθιστορηματικών αναμνήσεων. Με πολύ καλή πένα, με καλογραμμένη ψυχογράφηση του ήρωα και των γύρω του, ο συγγραφέας έδωσε ένα πολύ καλό στίγμα των προηγούμενων, σημαντικών για τη σύγχρονη Ιστορία, δεκαετιών, μπλέκοντάς το με μυθιστορηματική πλοκή και μεγαλώνοντας μπροστά στα μάτια του αναγνώστη τον Σπύρο.

Η Άννα, το ερωτικό κομμάτι του βιβλίου, αφηγείται τη ζωή της κι εκείνη σε πρώτο πρόσωπο από το 1975 ως τη στιγμή που θα γνωριστεί με τον Σπύρο, αλλά όχι με τον συνηθισμένο και αναμενόμενο τρόπο. Η ιστορία της Άννας μου άρεσε λιγότερο γιατί είχε υπερβολικά πολλές περιγραφικές σκηνές, το κομμάτι της αφορούσε σχεδόν αποκλειστικά τον έρωτα και τις σχέσεις που δοκίμασε ώσπου να εμφανιστεί στη ζωή του πρωταγωνιστή μας. Αν τη δω παρ’ όλ’ αυτά συμπληρωματικά ως προς την αφήγηση του Σπύρου, καταλαβαίνω ότι έχουμε να κάνουμε με ένα ανθρώπινο σώμα (ο Σπύρος, και με την έννοια της άθλησης, μιας και ο Σπύρος διαπρέπει σταδιακά στον στίβο, και με την έννοια της κίνησης, της δράσης) και μυαλό (η Άννα), που δίνει το συναίσθημα στο σώμα, το κατευθύνει, τσακώνεται με την καρδιά κλπ.

Επομένως, με μια πρώτη ματιά, έχουμε τις παράλληλες ιστορίες ενός άντρα και μιας γυναίκας, λίγο παραπάνω λεπτομερείς από ό,τι θα έπρεπε, όμως γεμάτες ιστορικές απεικονίσεις και πλούσια ψυχογραφήματα. Σε μια δεύτερη ανάγνωση είδα τη γέννηση, ενηλικίωση και ολοκλήρωση δύο ανθρώπων και μιας χώρας, που έζησαν ζωές παράλληλες και δε δίστασαν να αλληλεπιδράσουν, είτε για καλό είτε για κακό. Στις σελίδες που μας χάρισε ο κύριος Ραυτόπουλος υπάρχει λογοτεχνικό ταλέντο, υπάρχει δυνατή γραφή και υπάρχει πλούσιο παρελθόν γεμάτο εφαλτήρια για ένα νέο μυθιστόρημα. Οι «Παράλληλες τροχιές» είναι μια καλή εγγύηση για κάτι διαφορετικό και απαιτητικό.

Βιβλίο Ο άρχοντας της Μεσογείου
Συγγραφέας Εύη Ρούτουλα
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Φιλύρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα ωραιότατο, τεκμηριωμένο, μελετημένο κείμενο, που εξισορροπεί με επιτυχία ανάμεσα στο ιστορικό δοκίμιο και τη μυθοπλασία. Η κυρία Εύη Ρούτουλα δοκιμάζει τις δυνάμεις της στο μυθιστόρημα, ξεκινώντας μάλιστα από ένα απαιτητικό είδος, το ιστορικό. Η γραφή της έχει νεύρο και παλμό, καταφέρνει να μεταφέρει όσες πληροφορίες αποκόμισε μελετώντας τις περιόδους που την ενδιαφέρουν με τρόπο εύληπτο σε ένα βιβλίο που με συνεπήρε από την αρχή ως το τέλος. Ο πλούτος των πληροφοριών δεν πρόλαβε να με κουράσει, γιατί η σοφή επιλογή διαφορετικών ιστορικών περιόδων έδιναν κάποια αυτοτέλεια στο κείμενο, κι έτσι μπορούσα να σταματήσω όπου και όποτε ήθελα για να εμπεδώσω αυτά που διάβασα. Η κυρία Ρούτουλα προσαρμόζεται άψογα ως προς τα πραγματολογικά στοιχεία που έχει να καταγράψει και να αναπαραστήσει σε κάθε εποχή και οι ιστορίες που διαλέγει να φωτίσει είναι σχεδόν άγνωστες στο ευρύ κοινό, ενώ η παρουσία του σταυρού κάθε φορά είναι απόλυτα λογικοφανής. Αυτό που με συγκίνησε ιδιαίτερα ήταν η ιστορία της Νέας Υόρκης του 1927, γιατί όσο περνάνε οι αιώνες και σιγά σιγά το ανθρώπινο είδος παύει τους μεγάλους πολέμους και τις πολιορκίες, σε τι θα μπορούσε να φανεί θαυματουργός ο σταυρός; Διαβάστε την απάντηση στο αντίστοιχο κεφάλαιο.

Η ιστορία λοιπόν ξεκινάει από την Κωνσταντινούπολη του 654, για να μας πάει στο Κίτιον της Κύπρου το 890 (ανακομιδή των οστών του αγίου Λαζάρου, κτίσιμο της εκκλησίας προσφορά από τον Λέοντα ΣΤ΄ στους υπηκόους του, επίθεση πειρατών στο νησί), να συνεχίσει στην Κόρινθο το 1204-1208 (Λέοντας Σγουρός και ισχυρή άμυνα κατά των Φράγκων που ήδη κατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη), να μας ταξιδέψει στο μακρινό Ήλθαμ του 1400 (ταξίδι του Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγου ώστε να βρει συμμάχους στο μέτωπο άμυνας κατά της ανερχόμενης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, οπότε μαθαίνουμε για την ιστορία του Ερρίκου Δ΄ αλλά και του Τάγματος της Περικνημίδας), να μας κατεβάσει στο Λονδίνο του 1571 (Ελισσάβετ Α΄, Σαίξπηρ και Νοστράδαμος), να γυρίσει στην Ελλάδα (Ζάκυνθος 1628-1634 και Ρεμπελιό των Ποπολάρων αλλά και 1820, με την αιματοβαμμένη κυβερνητική πολιτική του Μαίτλαντ και προετοιμασίες για την Ελληνική Επανάσταση), να εξακοντιστεί στο Γκέτυσμπεργκ του 1863 (Εμφύλιος πόλεμος Βορείων και Νοτίων), να πάει ως τη Νέα Υόρκη του 1927 (ποτοαπαγόρευση) και να καταλήξει στο Βυζαντινό Μουσείο Θεσσαλονίκης σήμερα.

Με εναλλακτικούς τρόπους αφήγησης και με πολλές υποσημειώσεις που ελαφρύνουν τη ροή της ιστορίας, μιας και όποιος θέλει περισσότερες πληροφορίες για την περίοδο δεν τις βρίσκει κατά την εξέλιξη της πλοκής αλλά φροντισμένες και συγκεντρωμένες στο τέλος του βιβλίου, με προσεγμένη και καθόλου κουραστική ανάπτυξη του μύθου και της εκάστοτε κεντρικής ιδέας, με ιδιαίτερη έμφαση στο λεξιλόγιο και την πολιτιστική, κοινωνική και οικονομική κατάσταση των περιόδων (ίσως αυτή η τεκμηρίωση να υπερέβαλε εαυτόν στην περίπτωση του Ρεμπελιού των ποπολάρων, μιας και η δύσκολη για μένα αυτή περίοδος ήταν γεμάτη ιδιολέκτους και ντοπιολαλιά ακόμη και στην αφήγηση) ο «Άρχοντας της Μεσογείου» είναι ένα συναρπαστικό ταξίδι του αναγνώστη στην Ιστορία.

Κλείνοντας, θα ήθελα να εστιάσω σε δύο σημεία: στο «κλείσιμο του ματιού» από τη συγγραφέα και στο ξεχωριστό εξώφυλλο. Η κυρία Ρούτουλα, κυρίως σε κάποιες υποσημειώσεις, με ταπεινό τρόπο, υποδεικνύει στον αναγνώστη πώς χρησιμοποίησε το υλικό της, τι είναι μυθοπλασία και τι πραγματικότητα και γιατί κατέφυγε σε κάποιες λύσεις. Μιλάμε για ελάχιστες προτάσεις, γι’ αυτό και χρησιμοποίησα τη λέξη «ταπεινό», ίσα για να αποκτήσει ο αναγνώστης μια οικειότητα με τη δημιουργό του έργου που κρατάει στα χέρια του. Είναι μια πολύ όμορφη εναλλακτική γραφή, που με έδεσε με το πνεύμα του μυθιστορήματος ακόμη περισσότερο. Ειδικά από τη στιγμή που διάβασα τον Επίλογο, μπήκα στο μυαλό της συγγραφέως και κατάλαβα επακριβώς γιατί γράφτηκε αυτό το βιβλίο.

Τέλος, το εξώφυλλο είναι του κυρίου Στέλιου Σταματέρη και είναι μια εκπληκτική δημιουργία για δύο λόγους: γιατί απέδωσε την ιστορία του κειμηλίου με εικονογραφικό και συμβολικό τρόπο, άρα ο κύριος Σταματέρης εργάστηκε πάνω σε αυτό που κλήθηκε να δημιουργήσει, και γιατί οι εκδόσεις Φιλύρα δε δίστασαν λεπτό να αποφύγουν τα τετριμμένα εξώφυλλα με γυναίκες, θάλασσες και ξερολιθιές. Επομένως, ο «Άρχοντας της Μεσογείου» είναι ένα βιβλίο από την αρχή φτιαγμένο με αγάπη για τον αναγνώστη κι αυτό το δείχνει από την πρώτη ως την τελευταία σελίδα.

Βιβλίο Η λιτάνευση του ιχθύος
Συγγραφέας Κατίνα Βλάχου
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Φιλυρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

«Η λιτάνευση του ιχθύος» είναι δεκαπέντε διηγήματα εκτενή αλλά και συντομευμένα, που δημοσιεύτηκαν σε περιοδικά και στο διαδίκτυο και αντικατοπτρίζουν την παρατηρητικότητα της συγγραφέως, την οξυδέρκειά της, την αγάπη της να περιγράψει με τον δικό της, σχεδόν ποιητικό τρόπο, όσα την ερεθίζουν, τη διασκεδάζουν, την προβληματίζουν. Ακριβώς όπως το αγκίστρι με το δόλωμα αναγκάζει το ψάρι να σπαρταρήσει πριν εκπνεύσει, έτσι και αυτά τα κείμενα είναι οι ανάσες μιας λογοτέχνιδος που σπαρταρά στα θολά ενίοτε νερά της εποχής μας και αναζητά μικρές στιγμές-δολώματα για να ταράξει αυτά ακριβώς τα νερά και να παραδώσει τους προβληματισμούς και τις σκέψεις της στον αναγνώστη που θέλει να αφοσιωθεί σε κάτι άλλο, κάτι διαφορετικό, κάτι που θα του δώσει και θα του δοθεί.

Στα περισσότερα διηγήματα της συλλογής, η αφήγηση ξεκινάει με μια ρεαλιστική περιγραφή για να μετουσιωθεί σε κάτι σουρεαλιστικό ή φαντασιακό, σε κάποια άλλα η απόδοση της πραγματικότητας με αληθινά χρώματα πάντα θα κρύβει πίσω της κάτι βαθύτερο, που δε φαίνεται με την πρώτη ματιά. Στο «Μεταφράζοντας την επιθυμία» υπάρχει ένα πανέξυπνο παιχνίδι σύγκρισης της γλώσσας και της γυναίκας, τα «Αγκάθια» διακωμωδούν και δίνουν νέα διάσταση σε μια αστεία ιστορία, η «Ιστορία Φιλαλήθους» ήταν πραγματικά αξιέπαινη για τον χειρισμό της μεταφορικής εικόνας της αλήθειας που πρέπει να ενυπάρχει στην καταγραφή των ιστορικών γεγονότων, στο «Δαχτυλίδι» έχουμε μια αναμενόμενη αλλά απίστευτα τραγική ιστορία, «Η ανάσα της καμπάνας» ήταν ένα έξυπνο σχεδόν μεταφυσικό εύρημα, «Η λιτάνευση του ιχθύος» ήταν τόσο σαρκαστικό και ειρωνικό που με βοήθησε να δω κάποιες αλήθειες. Ειλικρινά, όλα τα διηγήματα ήταν το ένα καλύτερο από το άλλο.

Η συλλογή διηγημάτων της Κατίνας Βλάχου κυκλοφορεί με ένα φροντισμένο, διαφορετικό εξώφυλλο και είναι έτοιμη να φωνάξει «παρούσα» σε οποιονδήποτε αναζητά μια ξεχωριστή πρόταση στη νεοελληνική πεζογραφία.

Βιβλίο Στα μονοπάτια της Κριμαίας
Συγγραφέας Εύη Ρούτουλα
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Φιλύρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Εύη Ρούτουλα επιστρέφει με ένα συγκινητικό, ανθρώπινο και πασιφιστικό μυθιστόρημα που καταγράφει την άγνωστη σε πολλούς συμμετοχή της Ελλάδας στην εκστρατεία της Κριμαίας το 1919, όπου οι γαλλικές δυνάμεις, μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση, έφτασαν στην Ουκρανία για να σώσουν τους κατοίκους της από τον κίνδυνο του Κόκκινου Στρατού και την προπαγάνδα του μπολσεβικισμού. Η κίνηση αυτή ήταν εξαρχής αποτυχημένη, κάτι που φάνηκε με την ισχυρή πολεμική θέση των μπολσεβίκων και με τη φαυλότητα με την οποία φέρονταν τα γαλλικά στρατεύματα στα ελληνικά, κι έτσι, με την κυριάρχηση του Κόκκινου Στρατού, ο ελληνογενής πληθυσμός της περιοχής υπέστη εκδιώξεις και αντίποινα ενώ ο ελληνικός στρατός, μετά από απηνή καταδίωξη, επέστρεψε στην Οδησσό κι από κει μετέβη στο μικρασιατικό μέτωπο.

Όλη αυτή η ατμόσφαιρα, οι σκέψεις, οι θέσεις, οι στάσεις ξεδιπλώνονται στρωτά και συμπυκνωμένα μέσα από διάφορα περιστατικά που αναπαριστούν όλες τις πλευρές υπέρ ή κατά της εκστρατείας αυτής, με πληροφορίες για ιστορικά γεγονότα και πρόσωπα που δε βαραίνουν το κείμενο και σχεδόν πλήρη καταγραφή των επιχειρήσεων, με το μέτωπο της Χερσώνας να λαμβάνει μεγαλύτερη έκταση, δίνοντας έτσι το περιθώριο στους χαρακτήρες του μυθιστορήματος να εμφανιστούν πιο ολοκληρωμένοι, μιας και το αποτυχημένο τέλος θα τους αναγκάσει να προβούν σε πράξεις γενναιότητας ή και μεταμέλειας. Η συγγραφέας καταφέρνει με εύληπτο τρόπο να παραθέσει όλα τα σημαντικά κοινωνικά, ιστορικά και οικονομικά γεγονότα που οδήγησαν στον σχηματισμό των χωρών στις αρχές του 20ού αιώνα, να δείξει τις γενεσιουργούς αιτίες του σοσιαλισμού και του ΣΕΚΕ, κι όλα αυτά εντάχθηκαν ομαλά και αβίαστα στην καθαυτή πλοκή, δίνοντάς της ρεαλισμό και σημαντική ώθηση.

Με διαρκή πρωθύστερα ταξιδεύουμε στη Θεσσαλονίκη του 1919 και απολαμβάνουμε την ιστορία να ξεδιπλώνεται μόνη της μέσα από τα μάτια των πρωταγωνιστών της, του γιατρού Μενέλαου Παρασκευόπουλου και του υπολοχαγού Κωνσταντίνου Μιχαηλίδη. Η συγγραφέας, όπως προείπα, ζωντανεύει με συναρπαστικό τρόπο την εποχή και τις συνθήκες ενώ η εκστρατεία στην Οδησσό καταγράφεται σε όλη της την έκταση, με τα μειονεκτήματα που είχε μια τέτοια κίνηση και με τις ελπίδες του Ελευθερίου Βενιζέλου για βοήθεια των Συμμάχων ως προς τις αλύτρωτες πατρίδες αν ενισχύαμε τους Γάλλους κατ’ αυτόν τον τρόπο. Ο Μιχαηλίδης έχει παρασυρθεί από τη Μεγάλη Ιδέα, ονειρεύεται τους διαχρονικά ελληνικούς τόπους που θα πάρουμε πίσω ενώ ο σκεπτικιστής Παρασκευόπουλος ξέρει τα χρέη της Ελλάδας, γνωρίζει το κόστος που έχει ήδη πληρώσει αυτή η χώρα και στο κοντινό μέλλον θα πληρώσει ακόμη περισσότερο μα πάνω απ’ όλα επιμένει πως η σημερινή Ελλάδα δεν έχει καμία σχέση με τη βυζαντινή και την αρχαία, με εδάφη χαμένα από αιώνες. «Πόσο ουτοπικό είναι να πιστεύει κανείς ότι οι δικοί μας φαντάροι θα ελευθερώσουν τη Ρωσία από τους ίδιους τους Ρώσους» (σελ. 117); Κι όλα αυτά σε μια εποχή που αν έλεγες τη γνώμη σου, αυτόματα εντασσόσουν στη μία ή την άλλη πλευρά: «Γιατί πρέπει να χαρακτηριστώ κάπως; Είτε έτσι είτε αλλιώς; Δεν είμαι υπέρ της επέμβασης του ελληνικού στρατού στη Ρωσία, αυτομάτως σημαίνει ότι είμαι Μπολσεβίκος! Δεν είμαι υπέρ της επέκτασης των ορίων αυτής της πατρίδας, είμαι βασιλικός» (σελ. 119)!

Η φιλία των δύο αντρών, παρ’ όλο που σκέφτονται εντελώς διαφορετικά και όσο πλησιάζουμε προς το τέλος θα απομακρυνθούν ακόμη περισσότερο, έχει γερές βάσεις και οι αντιδικίες τους παρουσιάζουν ακριβοδίκαια μεν την κατάσταση, δεν επηρεάζουν όμως τα συναισθήματα που έχει ο ένας για τον άλλον. Η γραφή της Εύης Ρούτουλα με βοήθησε να καταλάβω πλήρως το κοινωνικό, οικονομικό, διπλωματικό και ιστορικό υπόβαθρο της εποχής και του τόπου, χωρίς να βαρεθώ ούτε στιγμή, αντίθετα, ο τρόπος με τον οποίο ενέταξε στην πλοκή της όλα αυτά τα γεγονότα με τράβηξε να διαβάσω το μυθιστόρημα με μια ανάσα σχεδόν.

Με την εκστρατεία στην Οδησσό, τη μάχη της Χερσώνας, την άτακτη φυγή των συμμαχικών στρατευμάτων λόγω του Κόκκινου Στρατού και τις περιπέτειες που ζει το τάγμα του Μενέλαου έχουμε καταιγιστική δράση που αμβλύνεται από την ισορροπημένη στάση της συγγραφέως απέναντι στην επέμβαση της Ελλάδας σ’ έναν πόλεμο που ουσιαστικά ήταν εμφύλιος. Διάφορα περιστατικά ανθρωπιάς και ηρωισμού, προδοσίας και ανταρτοπόλεμου δείχνουν παραστατικά, εκτός από το άτοπο της ελληνικής επέμβασης και τον τρόπο με τον οποίο κοροϊδευτικά χρησιμοποίησαν οι Γάλλοι τους στρατιώτες μας, το τέλος εποχής της τσαρικής Ρωσίας και τη δημιουργία της Σοβιετικής Ένωσης, κάτι που είχε ποικίλο αντίκτυπο στις οικογένειες των κατοίκων. Δόθηκε μέσα από διάφορα ευρήματα το πόσο έντονη ήταν η προπαγάνδα από τους μπολσεβίκους, με αποτέλεσμα αρκετοί στρατιώτες να αυτομολούν, παρασυρμένοι από την ιδεολογία τους.

Από την άλλη, η Οδησσός και η φιλελληνική στάση της Ρωσίας, από τα οφέλη της Μεγάλης Αικατερίνης ως την παρουσία του Καποδίστρια, ξεδιπλώνονται με αφορμή μια ξενάγηση των δύο αντρών στην πόλη και οι άφθονες πληροφορίες για την παρουσία και τον ρόλο του ελληνικού στοιχείου, που ουσιαστικά άνθισε χάρη στη μεγαλύτερη τσαρίνα όλων των εποχών, δίνονται εξίσου γλαφυρά και με πολλές πληροφορίες: «Η Οδησσός δεν ήταν πλέον το στρατηγείο των μαχών αλλά μια πολιτισμική όαση» (σελ. 160), παραδέχεται ο Μιχαηλίδης. Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι, Αλεξάντρ Πούσκιν, Ροδοκανάκειο Παρθεναγωγείο, Ιωάννης Καποδίστριας συγκεντρώνονται και ενώνονται κάτω από το δυνατό φως του πολιτισμού, δημιουργώντας μια πραγματική όαση στην καρδιά της Ρωσίας.

Αυτή η τεράστια χώρα, που ενώθηκε και διαλύθηκε ξανά, σήμερα πώς ζει, πώς κινείται, πώς αναπτύσσεται; Η επαφή της Ξένιας με τον Κώστα φέρνει το μυθιστόρημα στο σήμερα (2015) και μας γνωρίζει μια διαφορετική χώρα, χωρίς τη σκιά του κομμουνισμού αλλά όχι χωρίς προβλήματα. Οι συζητήσεις της Ξένιας με τον άγνωστό της, αρχικά, άντρα, μου σύστησαν τη Ρωσία της περεστρόικα και της πτώσης του σοσιαλισμού. Με μεγάλο ενδιαφέρον διάβασα για τις πραγματικές συνέπειες αυτής της ριζοσπαστικής πολιτικής του Μιχαήλ Γκορμπατσώφ στον απλό λαό και στην περιουσία του κράτους, κάτι που με γέμισε σκέψεις στην απόλυτη ιδιωτικοποίηση των πάντων, αν ποτέ συμβεί αυτό στο ελληνικό κράτος. Τα επιχειρήματα συγκροτούν ενδιαφέρουσες απόψεις και συνολικά μεστές εικόνες γύρω από τα κοινωνικοπολιτικά γεγονότα ακόμη και της εγγύτερης σ’ εμάς εποχής. Πόσο γλαφυρά δόθηκε επίσης η Ρωσία μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, αφότου έκανε μόδα οτιδήποτε προερχόταν από την Αμερική με τάσεις που υπήρχαν την ξένοιαστη δεκαετία του 1950, σε μια χώρα που τώρα τα πάντα είχαν αλλάξει στις συνήθειες και την καθημερινότητά της, Τώρα, η Ρωσία τα καλοδεχόταν όλα αυτά, έστω κι αργά. Οι επιχορηγήσεις εξακολουθούσαν φυσικά να πηγαίνουν στις τσέπες των πλουσίων αλλά αυτά ήταν ψιλά γράμματα.

Ποιοι είναι όμως οι δύο χαρακτήρες που ενώνουν το χτες με το σήμερα; Η Ξένια είναι σύζυγος του Μπόρις και μητέρα του πνευματικά καθυστερημένου Πιοτρ και της ατίθασης Όλγας, στην οποία έριξαν όλο το βάρος της ανατροφής, αγνοώντας τον αδελφό της. Την έπνιξαν, την πίεσαν, τη μεγάλωσαν σύμφωνα με τα δικά τους πρότυπα κι επιθυμίες και υφίστανται αυτές τις συνέπειες. Ένα αναπάντεχο γεγονός στη ζωή της θα την οδηγήσει στην απόφαση να ταξιδέψει στην Ελλάδα. Στον αντίποδα, έχουμε τον Κώστα Μιχαηλίδη, παντρεμένο με την Κούλα, έχουν μια κόρη, την τετράχρονη Άννα και είναι άνεργοι μετά την οικονομική κρίση της Ελλάδας των αρχών του 21^ου αιώνα. Μέσα από την καθημερινότητά τους καταγράφονται οι δύσκολες στιγμές ενός ζευγαριού στη σημερινή εποχή, θύματα της καταστρατήγησης και της καταπάτησης τους εργατικού δικαίου από κεφαλαιούχους που συνέχιζαν να πλουταίνουν. Ειδικά η σύγκριση με το προσφυγικό κύμα του 1922 και τα δύσκολα χρόνια του 1950 όπου η μετανάστευση αυξήθηκε, απότοκα όλα πολέμων και σημαντικών κοινωνικοπολιτικών αλλαγών, δείχνει τον φόβο για τη σημερινή κατάσταση, όπου και πάλι οι νέοι της χώρας μας φεύγουν μαζικά σχεδόν. Η σχέση μεταξύ τους αποδίδεται ακριβοδίκαια. Ο Κώστας δε θέλει να εργάζεται η γυναίκα του, νιώθει αυτάρκης και ικανός να τους στηρίξει εκείνος αλλά μετά την απόλυσή του οι ισορροπίες άλλαξαν και η γυναίκα του αφοσιώθηκε στην κομμωτική. Το γυαλί άρχισε να ραγίζει σιγά σιγά. Μέσα σ’ όλ’ αυτά, έρχεται η Ξένια με μια δυνατή αποκάλυψη να φέρει τα πάνω κάτω στη ζωή του.

Με πόσο γλυκό και τρυφερό τρόπο δένει το παρελθόν με το παρόν μέσα από τις ιστορίες της Ξένιας και του Κώστα, οι οποίοι ταξιδεύουν μέσα από το δικό του παρελθόν ο καθένας και συστήνουν την κουλτούρα και τα σημαντικά μνημεία των πατρίδων τους ο ένας στον άλλον! Είναι μια ευπρόσδεκτη παρένθεση στις ανούσιες, τυπικές και δύσκολες καθημερινότητές τους όλο αυτό κι ίσως κάποιες αποφάσεις τούς φέρουν αντιμέτωπους με ηθικά διλήμματα και θάρρος. Παρ’ όλο που η σημερινή ιστορία αποδίδεται εξίσου μεστά με του παρελθόντος, ας μου επιτραπεί μια παρατήρηση: παρ’ όλο που είμαστε στο 2015, η επιλογή του ονόματος «Κούλα» σε συνδυασμό με το επάγγελμα της κομμωτικής και η όλη στάση του Κώστα απέναντι στην οικογένειά του (είναι ο άντρας που θα τη συντηρεί μόνος του, η γυναίκα δεν πρέπει να εργάζεται κλπ.) είναι στερεότυπα που τα βρίσκουμε κυρίως σε μυθιστορήματα που διαδραματίζονται τη δεκαετία του 1960 και νωρίτερα, όχι στο σήμερα. Αν δεν κάνω λάθος, οι περισσότεροι άντρες της εποχής μας όχι μόνο δεν παίρνουν τις ευθύνες μιας οικογένειας στα χέρια τους, αλλά προσπαθούν να αποφύγουν να αναλάβουν και τα ηνία της δικής τους ζωής. Δυστυχώς, αυτή η παρελθοντολογική ματιά χάνει σημαντικό βάρος στην όλη εξέλιξη, σε συνδυασμό μάλιστα με τα στάδια της γνωριμίας μεταξύ Ξένιας και Κώστα που γίνεται φιλία και που δε με έπεισε ως προς την αληθοφάνειά της. Αυτές οι ήσσονος σημασίας παρατηρήσεις δε μειώνουν φυσικά την αξία και τη σημασία του συναρπαστικού αυτού ιστορικού και κοινωνικού μυθιστορήματος.

«Στα μονοπάτια της Κριμαίας» μας ξεναγεί η Εύη Ρούτουλα και ξετυλίγει με ικανότητα και ισορροπία την επέμβαση της Ελλάδας στο εσωτερικό της Ουκρανίας, τις μαύρες σελίδες των μαχών του πολέμου και τις φωτεινές του έρωτα, τις δύσκολες στιγμές της ήττας από τον θάνατο ενώ με τον ίδιο στρωτό τρόπο μας φέρνει στο σήμερα, στη Ρωσία του καπιταλισμού που προσπαθεί να κλείσει τις πληγές της από τα πρόσφατα δεινά. Στις σελίδες του βιβλίου γνώρισα ήρωες και δειλούς, εισβολείς και αντάρτες, αγάπη και μίσος, αίμα και γέλιο και κατάλαβα πως σε κάθε περίπτωση πρέπει να μελετάς εξονυχιστικά και τις δύο πλευρές αν θες να έχεις πλήρη εικόνα και να παίρνεις θέση απέναντι στα γεγονότα. Ο πίνακας στο εξώφυλλο είναι της Γεωργίας Χάιτα, που υπήρξε και η πρώτη αναγνώστρια του κειμένου, όπως αναφέρει η συγγραφέας στις Ευχαριστίες.

Βιβλίο Ψίθυροι στους τοίχους
Συγγραφέας Κατίνα Βλάχου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα /  Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Φιλυρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Καταρχάς πολύ πρωτότυπη η κεντρική ιδέα: “μπορεί το ηχητικό κύμα να προκαλέσει εγχαράξεις ή άλλου είδους αλλοιώσεις στην επιφάνεια στην οποία προσκρούει;”. Η απάντηση αρχικά είναι η εξής: “υπάρχει πιθανότητα μια επιφάνεια μη συμπαγούς ύλης, σε απόσταση σχετικά μικρή από την πηγή εκπομπής, να υφίσταται εγχάραξη κάποιας μορφής στα επιφανειακά μόρια από την πρόσκρουση του ηχητικού κύματος”. Δηλαδή φωνές σε συγκεκριμένη υψηλή ένταση μπορούν να αποτυπωθούν στους τοίχους και με ειδικό τρόπο να εντοπιστούν και να περισυλλεγούν. Έτσι ξεκινάει η αστυνομική πλοκή της υπόθεσης, στην οποία ο γιατρός δέχεται ευχαρίστως να συμμετάσχει ώστε να εντοπίσει με τον έφηβο Αντρέα την αδικημένη Ναυσικά του τότε και την ιστορία της. Την άκρη του νήματος κρατά η Ναυσικά, της οποίας η μητέρα κατοικεί στο κτήμα της παλαιότερης Ναυσικάς, η οποία συμπτωματικά ανακάλυψε σκόρπια χειρόγραφα στα υπόγεια του σπιτιού της και σκέφτηκε να τα αξιοποιήσει για μια επιστημονική μελέτη. Ο Θεόφιλος και η Ναυσικά μπλέκονται στα γρανάζια του έρωτα.

Παράλληλα με αυτήν την ιστορία έχουμε και την Ξένια, η οποία, μην μπορώντας να αντέξει το βάρος της χηρείας σε μικρή σχετικά ηλικία κλείνεται στον εαυτό της κι εγκαταλείπει τα παιδιά της σε οικείο πρόσωπο του σπιτιού και στο Θεόφιλο. Με τη βοήθεια του Θεόφιλου κερδίζει τη χαμένη της αυτοπεποίθηση, πατά πόδι στα σχόλια και στις φήμες του κόσμου κι αποφασίζει να κρατήσει το παιδί εις πείσμα όλων, φυσικά κρύβοντας την αληθινή του πατρότητα.

Πολύ όμορφες ιστορίες, βαθιά ανθρώπινες, δοσμένες με πρωτότυπο τρόπο: αντί να έχουμε μια ιστορία με αρχή, μέση και τέλος, μετά την έναρξη της ιστορίας και τη γνωριμία με τους ήρωες, τη νοοτροπία τους, τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους και τη ροή της πλοκής, σιγά σιγά διαπιστώνουμε ότι η ιστορία της Ναυσικάς του παρελθόντος ήταν ανέκαθεν στο μυαλό και στην προφορική παράδοση των κατοίκων του νησιού. Δηλαδή ο Θεόφιλος, ο Αντρέας, η σημερινή Ναυσικά δεν φτάνουν μέσω ανατροπών στην πλήρη εικόνα της Ναυσικάς αλλά μέσω αυτής καταφέρνουν να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες της ζωής τους, να πάρουν αποφάσεις, να επιλέξουν. Και η Ναυσικά του τότε μας αποκαλύπτει την ιστορία της μέσα από το στόμα των ντόπιων κατοίκων.

Εξαιρετικά καλογραμμένο, με καλοδουλεμένη ντοπιολαλιά αλλά και καθημερινή γλώσσα, αναπαριστά με μαγικό και μαγευτικό τρόπο την Κέρκυρα, την ανάσα της, τις φιλοδοξίες της, τις νοοτροπίες της, την καθημερινότητά της. Οι χαρακτήρες που πλάθει η συγγραφέας είναι λίγο παραπάνω φιλοσοφημένοι και τα αποσπάσματα των σκέψεών της που καταθέτει κάπου κάπου ίσως ξενίσουν αλλά είναι τόσο καλογραμμένα και φιλοσοφημένα που δεν υπάρχει περίπτωση να τους κρατήσεις κακία που σου χαλάνε τη ροή του κειμένου. Ένα από τα πιο πρωτότυπα, φιλοσοφημένα αστυνομικά (;) μυθιστορήματα. Μην το χάσετε!!!!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

“Τα γεγονότα του κόσμου, τα τόσο ανεξιχνίαστα και σύνθετα νήματα των εξελίξεων, που διαπλέκονταν έξω από τη βούληση και τη συμμετοχή του μέσου ανθρώπου, δεν ήταν πια δυνατόν να εξαντλούν το ενδιαφέρον του. Μόνο σαν παρατηρητές, σαν θύματα ή σαν φορείς χωρίς επίγνωση μπορούσαν οι άνθρωποι να τα παρακολουθούν και να τα βιώνουν. Πέρασαν οι εποχές όπου υπήρχε η δυνατότητα ή η ψευδαίσθηση της δυνατότητας να επεμβαίνουμε στις εξελίξεις. Λες και η ανθρωπότητα τρέχει καλπάζοντας, ενώ ο κάθε άνθρωπος μένει πίσω ασθμαίνων, προσπαθώντας να προλάβει να κατανοήσει και να προσαρμοστεί στις αδιάκοπες αλλαγές. Μια λύση υπήρχε, η επώαση. Η καλλιέργεια της σκέψης, ει δυνατόν της κριτικής σκέψης, η προσπάθεια της επιλογής, ει δυνατόν της επιλογής με άποψη, ώστε σε κάποια δεδομένη στιγμή, σε κάποια κρίσιμη καμπή, να είναι ώριμος κανείς να τοποθετηθεί ως προς τις εξελίξεις.” (σελ. 30).

“Κάθε φορά που έφευγε νοσταλγούσε, κάθε φορά που ερχόταν προσδοκούσε, ακόμα όμως φοβόταν να επιστρέψει οριστικά. Φοβόταν μήπως ο τόπος καθιστά τα όνειρα περιττά, μήπως τα εξουδετερώνει. Ως τώρα δεν ήθελε να αφεθεί νωχελικά σε αυτό το κλίμα, όπου οι μεγαλύτερες αλλαγές συνοψίζονται στη διαδοχή των εποχών, χειμώνας-καλοκαίρι, στα αναλλοίωτα εορταστικά έθιμα, Πάσχα-Χριστούγεννα, και στην εποχιακή μετανάστευση των παραθεριστών” (σελ. 117).

“Και όπως μια πλατεία περιβάλλεται από κτίρια και περιγράφεται μόνο έμμεσα, με την περιγραφή των προσόψεων που την ορίζουν, έτσι και οι άνθρωποι. Καθένας είναι συνάρτηση των άλλων, ορίζεται και προσδιορίζεται σε σχέση μ\’ αυτούς, έχει κάτι από τον καθέναν γύρω του κι όταν επιχειρεί να περιγράψει τον εαυτό του, χίλιοι άνθρωποι συνωστίζονται. Η γνώση του εαυτού μας είναι γνώση βιωματική και γεννιέται μέσα από τη σχέση μας με τους άλλους. Κανείς δε γίνεται σοφός αν δεν υποφέρει, κανείς δε γίνεται καλός αν δεν ευτυχήσει, όπως κανείς δε γίνεται άγιος αν δεν αμαρτήσει και κανείς δεν επαναστατεί αν δεν τον καταπιέσουν” (σελ. 119).

“Μερικές φορές ο λόγος εισχωρεί μέσα μας χωρίς να στέκεται στο μυαλό. Πάει βαθύτερα και η κατανόηση δεν έχει να κάνει τόσο με τη νοητική επεξεργασία αλλά με τη σωματική ευφορία που μας προκαλεί” (σελ. 133).

Βιβλίο Εσύ είσαι, Χρήστο;
Συγγραφέας Χρήστος Ι. Δούλης
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Φιλύρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στο «Εσάρτεψε» περιγράφεται με ανατριχιαστικό ρεαλισμό ο λόγος που μια αγαπημένη αντρική φιγούρα του χωριού «εσάρτεψε», δηλαδή έχασε τα λογικά της. Με τον γνωστό ρεαλισμό του συγγραφέα και ταυτόχρονα με τρυφερότητα περιγράφεται η καθημερινότητα ενός φτωχού, μεροκαματιάρικου, ζευγαριού αγροτών και με έναν συγκινητικά μεταφυσικό τρόπο πώς ήρθε η ώρα του κακού. Από την αρχή μάντεψα τι θα γινόταν όμως δεν μπορούσα να σταματήσω να διαβάζω το κείμενο, υπνωτισμένος λες από την κλιμακωτή αφήγηση που με έφερνε όλο και πιο κοντά στο ανατριχιαστικό τέλος.

Η «Λαντία» είναι μια γυναίκα που μεγαλοπιάστηκε από νωρίς, έχοντας καταλάβει πως δεν είναι γεννημένη για χωράφια αλλά για μεγαλεία.  Είναι μια ηρωίδα που αγγίζει με την τραγικότητά της την Κλυταιμνήστρα και χάρη στη στιβαρή πένα του κυρίου Δούλη ακόμη δεν έχω καταλάβει αν πρέπει να τη συγχωρήσω ή να τη λοιδωρήσω. Ο συγγραφέας, εκτός από τις υπέροχες και παραστατικές περιγραφές ηθών και αντιλήψεων, σπιτιών και περιοχών, διεισδύει με πρωτόγνωρη διορατικότητα στον χαρακτήρα της, παραθέτει όλα όσα σκεφτόταν και λογιζόταν κι όλες της τις πράξεις τις καταγράφει όχι δικαιολογημένες αλλά απότοκες της ιδιοσυγκρασίας της. Σίγουρα την πορεία των γεγονότων την άλλαξαν κάποιες αποφάσεις ανθρώπων όμως ο χαρακτήρας της παρέμεινε γύρω από έναν κεντρικό άξονα, χωρίς να υπολογίζει τις συνέπειες: ο έρωτάς της για τον Βλάντη, τον άνθρωπο που αναγκάστηκε να παντρευτεί την αρραβωνιαστικιά του αδελφού του όταν ο τελευταίος πέθανε. Οι ανατροπές στην ιστορία, η ηθογραφία ενός τόπου και οι διαυγέστατοι χαρακτήρες με γέμισαν αγωνία και αντιφατικά συναισθήματα, ειδικά όσο πλησίαζε το απρόσμενο, τραγικό και συγκινητικό τέλος. Ένα εξαίρετο διήγημα, παραστατικό, αληθινό και βαθιά ανθρώπινο, που τα πρώτα του σπάργανα υπάρχουν στο μυθιστόρημα «Με την Αναράιδα»!

Στο «Εσύ είσαι, Χρήστο;» δεν μπορούσα να συγκρατήσω τα δάκρυά μου από την αρχή της αφήγησης ως το τέλος. Πρόκειται για το πιο έντονα προσωπικό κείμενο του κυρίου Δούλη, γεμάτο δικές του αναμνήσεις, πόνο και τύψεις. Με αφορμή τη νοσηλεία της θείας του σε γηροκομείο της Κέρκυρας, ο αφηγητής (άλλως ειπείν ο ίδιος ο συγγραφέας) καταγράφει τις σκέψεις του για τη ζωή, τον φόβο του για το πώς θα καταλήξει κάποιος στα γεράματά του, την αδικία που έβλεπε την αγαπημένη του θεία να έχει μείνει μόνη κι αβοήθητη σ’ ένα άδειο σπίτι πριν την πάνε στο γηροκομείο και με τη μαλαματένια του ψυχή ακουμπά με σεβασμό στο χαρτί όσα συναισθήματα πηγάζουν σε όποιον έχει καρδιά και ψυχή όταν επισκέπτεται ένα γηροκομείο τα Χριστούγεννα. Λέξεις που δεν εκβιάζουν το συναίσθημα, επιθετικοί προσδιορισμοί και μεταφορές που συντροφεύουν οικειοθελώς και ως λογικό ταίρι τις περιγραφές του κτηρίου και των ενοίκων του στήνουν ένα σκηνικό που δε θ’ αφήσει ασυγκίνητο κανέναν. Χωρίς εκβιαστικό συναίσθημα αλλά με άφθονη αγάπη, πίκρα για τις χαμένες στιγμές, ίσως και τύψεις που ο ίδιος δεν έκανε κάτι παραπάνω για τη θεία του, ο κύριος Δούλης αφηγείται τη ζωή της αγαπημένης του συγγενούς, λυπάται για την ερημωμένη εικόνα του σπιτιού όπου κατέφευγε μικρός με τα ξαδέλφια του κι είχε απίθανες αναμνήσεις κι επί τη ευκαιρία αναμετριέται με τις δικές του μνήμες από την οικογένειά του. Το «Εσύ είσαι, Χρήστο;»  είναι από τα πιο δυνατά κείμενα της συλλογής και συναγωνίζεται σε γλαφυρότητα, εσωτερικότητα και διορατικότητα τη γραφή του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη.

Στη «Λαθεμένη» αναπαρίσταται η ζωή μιας γυναίκας που είχε σπιλωθεί η τιμή της και ο τρόπος με τον οποίο έγινε τελικά ο γάμος, κάτι όμως που δε σταμάτησε τα στόματα να μιλάνε ακόμη και χρόνια μετά. Μέσα σε ελάχιστες σελίδες και σχεδόν αποστασιοποιημένα καταγράφεται η διηνεκής θέση της γυναίκας σε μια γυναίκα και ο τρόπος που πρέπει να φέρεται, μιας και ο άντρας δεν πρόκειται να αλλάξει ποτέ ούτε χαρακτήρα ούτε τον τρόπο συμπεριφοράς του. Τέλος, «Τα μάτια» είναι άλλη μια ιστορία από τον τόπο του συγγραφέα, εξίσου τραγική και αιματοβαμμένη, ανατριχιαστική και άδικη. Με αφορμή την αφήγησή της, περνάνε από τις σελίδες του διηγήματος η Λένη από το ομότιτλο μυθιστόρημα και γυναίκες σαν τη Λαντία που έχουν εμφανιστεί στα άλλα κείμενα του βιβλίου.

Το «Εσύ είσαι, Χρήστο;» είναι μια συλλογή διηγημάτων που ζωντανεύουν τις ιστορίες που άκουγε και ακόμη ακούει ο συγγραφέας ζώντας στην Κέρκυρα. Κείμενα εκτεταμένα και σύντομα, τραγικά και συγκινητικά, ανθρώπινα και ρεαλιστικά, είναι ένας μικρός φόρος τιμής στους αθέατους ξωμάχους και βιοπαλαιστές της αγροτικής κοινωνίας του νησιού κάπου εκεί πριν ή μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο. Ιστορίες λυρικά γραμμένες, που πάλλονται και ανασαίνουν, με ταξίδεψαν σε μέρη αγνώριστα σήμερα και με σύστησαν σε ανθρώπους που «τόσα ήξεραν, τόσα έκαναν», μορφές τραγικές και σκυμμένες, όχι επειδή προσκυνάνε τις μέρες που φεύγουν ανεπιστρεπτί αλλά γιατί αναζητούν στο χώμα που καλλιεργούν ένα ακόμη σπυρί για να τους θρέψει και να τους κρατήσει στη ζωή λίγο ακόμη.