Βιβλίο Ευανθία Καΐρη, η πιο μικρή δασκάλα
Συγγραφέας Ιφιγένεια Μαστρογιάννη
Εικονογράφος Φίλιππος Φωτιάδης
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καλέντης 
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ευανθία Καΐρη (1799-1866), αδελφή του νεοέλληνα διαφωτιστή και φιλόσοφου Θεόφιλου Καΐρη, σπούδασε στη Σχολή των Κυδωνιών της Μικράς Ασίας (σημερινό Αϊβαλί) όπου δίδασκε ο αδελφός της, σε μια εποχή που η μόρφωση της γυναίκας ήταν κάτι ανέφικτο. Ήδη από τα δεκατρία της χρόνια μελετούσε αρχαία ελληνικά και μαθηματικά ενώ μάθαινε ιταλικά και γαλλικά. Το 1818 ανέλαβε τη διεύθυνση του Παρθεναγωγείου και άρχισε να γράφει λογοτεχνικά κείμενα, με τον «Νικήρατο» (1826) να θεωρείται το πρώτο θεατρικό έργο της νεότερης Ελλάδας. Με παρότρυνση του Αδαμαντίου Κοραή μετέφρασε βιβλία ηθικοπλαστικού περιεχομένου για μόρφωση των νεανίδων της εποχής από τα γαλλικά και το πνευματικό της επίπεδο εντυπωσίασε Ευρώπη και Ελλάδα. Το 1825 δημοσίευσε ανώνυμα ανοιχτή επιστολή-έκκληση προς τις γυναίκες της Ευρώπης να βοηθήσουν τη μαχόμενη Ελλάδα κι έτσι βοήθησε να γεννηθεί ένα σημαντικό ρεύμα φιλελληνισμού προς την πατρίδα της.

Την ιστορία της Ευανθίας Καΐρη μας παρουσιάζει σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση η στενή της φίλη, Θεανώ Ρήγου, η οποία έμενε στις Κυδωνίες κι εκεί γνωρίστηκαν όταν ήρθε η για να σπουδάσει. Είμαστε σε μια εποχή που η πόλη είχε αποκτήσει προνόμια κι ενώ δεν είχε πολλούς Τούρκους ήταν «λεύτερη σε μια ρωμιοσύνη σκλαβωμένη». Σε αυτόν τον ευλογημένο τόπο πρυτανεύει η μάθηση για να πάψει το σκοτάδι της αμάθειας και ο φόβος, καλλιεργείται ο σπόρος του κοινωνικού και εθνικού ξεσηκωμού και φωταγωγείται ο όπου γης ελληνισμός. Το κείμενο της Ιφιγένειας Μαστρογιάννη καταφέρει να αναβιώσει όλα αυτά τα γεγονότα με τρόπο εύληπτο και συναρπαστικό, ιδανικό για παιδιά από 10 ετών και πάνω αλλά φυσικά και για μεγάλους. Με μικρά κεφάλαια, σύντομα περιστατικά και ελάχιστους διαλόγους παρακολουθούμε από κοντά τη ζωή στα μικρασιατικά παράλια, τον ξεσηκωμό του Αδαμάντιου Κοραή, τη στάση των Μεγάλων Δυνάμεων απέναντι στον εθνικό απελευθερωτικό αγώνα του 1821 και ταυτόχρονα τα στεγανά της ίδιας αυτής κοινωνίας ως προς την ανατροφή των γυναικών. Τονίζεται πάντα και με κάθε ευκαιρία η αξία και η σημασία των γραμμάτων και της μόρφωσης ώστε να αποφεύγεται η τυφλή βία, η τυφλή υπακοή κ. ά. καθώς και άλλα σημαντικά διαχρονικά μηνύματα. Η εικονογράφηση του Φίλιππου Φωτιάδη, που έχει ήδη δώσει εξαίρετα δείγματα τέχνης στα προηγούμενα βιβλία της σειράς, αποτυπώνει με το δικό του στυλ τις οικογενειακές στιγμές της Ευανθίας δίνοντας αυτήν τη φορά έμφαση πιο πολύ σε εικόνες που συμβολίζουν μια ιδέα ή ένα νόημα παρά σε αποτύπωση της καθημερινότητας της δασκάλας. Λεπτομέρειες από αντικείμενα, γρφικές γειτονιές και οικεία αρχιτεκτονικά γνωρίσματα σε συστοιχίες σπιτιών, αντιγραφές υπογραφών όπως αυτή του Ρήγα Φεραίου ή των σελίδων τίτλου των βιβλίων συμπληρώνουν την ατμόσφαιρα μιας εποχής γεμάτης ιδέες και αναβρασμό.

Η Θεανώ είναι εντελώς αντίθετος χαρακτήρας από τη φίλη της, υποταγμένη, υπάκουη, σιωπηρή, κάπου μέσα της όμως σιγοκαίει η φλόγα της μάθησης και παύει να ονειρεύεται γάμους και αποκατάσταση, φέρνοντας τον πατέρα της στα όριά του. Εκείνη είναι που γεννάει στην Ευανθία τον σκοπό της ζωής της: «Θα μάθουμε γράμματα, οτιδήποτε κι αν κοστίσει. Και θα βοηθήσουμε όσα κορίτσια φέρει στον δρόμο μας ο Θεός να μάθουν κι εκείνα γράμματα» (σελ. 34). Τα σημαντικότερα γεγονότα της ζωής της Ευανθίας περνάνε μέσα από σύντομα, πλούσια και μεστά γραμμένα κεφάλαια με συναρπαστικές λεπτομέρειες που ζωντανεύουν την εποχή, τον τόπο, τους ανθρώπους (ανατρίχιασα με την παράθεση των αυθεντικών ιδιόχειρων επιστολών της Ευανθίας και του Κοραή), στοιχεία ενός πολιτισμού που καταστράφηκε από αντίποινα των Τούρκων όταν ξεσηκώθηκε η Ρούμελη και ο Μοριάς. Έτσι, τα δυο κορίτσια κατέφυγαν αρχικά στην Άνδρο και στη συνέχεια στη Σύρο, με την Επανάσταση να εξαπλώνεται αλλά να γεμίζει ο τόπος χήρες κι ορφανά την ίδια στιγμή που οι Μεγάλες Δυνάμεις αδιαφορούσαν και κώφευαν, εξ ου και η ευαίσθητη ψυχή της Ευανθίας την οδήγησε να γράψει τη σπαρακτική έκκληση προς τις φιλελληνίδες γυναίκες ώστε «να μάθουν, να νιώσουν την απόγνωση και τον πόνο του λαού μας».

Η σειρά «Μικρές Ιστορίες για Μεγάλα Γεγονότα» «είναι στραμμένη στους νεαρούς αναγνώστες και φιλοξενεί κείμενα με λογοτεχνική αφήγηση». Η κεντρική ιδέα κάθε βιβλίου είναι ένα πραγματικό γεγονός και η εξιστόρησή του οδηγεί στη μεγαλύτερη εικόνα της εποχής, των ιστορικών προσώπων και των πράξεών τους. Στο έκτο βιβλίο της σειράς μαθαίνουμε για την καθημερινότητα της μικρής Ευανθίας Καΐρη και του μικρασιατικού ελληνισμού πριν την Επανάσταση του 1821, καθώς και για τα ιδεώδη του Διαφωτισμού που οδήγησαν στον ξεσηκωμό. Στο τέλος του βιβλίου παρατίθεται σύντομο βιογραφικό σημείωμα της εμπνευσμένης αυτής γυναίκας που δίκαια της αποδόθηκε ο τίτλος της «δέκατης μούσας».

Βιβλίο Η γκιλοτίνα του Ναυπλίου 
Συγγραφέας Φαίδων Κυριακού
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το πρώτο μυθιστόρημα του Φαίδωνα Κυριακού είναι ένα άκρως ατμοσφαιρικό και προσεκτικά τεκμηριωμένο κείμενο, μεστό, ολοκληρωμένο, άρτιο, γεμάτο χιλιάδες ενδιαφέρουσες ιδέες, πολλά νοήματα, σημαντικά ιστορικά γεγονότα της Ελλάδας από την εύρεση της Αφροδίτης της Μήλου το 1820 ως τη Σφαγή στο Δήλεσι το 1870 και με άψογη πλοκή, γεμάτη πρωθύστερα, ενδιαφέροντες χαρακτήρες, ανατροπές και μετρημένα καλολογικά στοιχεία. Δύο άντρες ζουν τις τελευταίες τους μέρες πριν την καρατόμησή τους στην γκιλοτίνα, αφηγούνται ο ένας στον άλλον το παρελθόν τους, μοιράζονται λύπες και χαρές, προσδοκίες και προδοσίες. Πότε ο ένας και πότε ο άλλος, άνθρωποι που ξεκίνησαν από διαφορετικές αφετηρίες και με διαφορετικό μορφωτικό, οικονομικό και κοινωνικό υπόβαθρο, ξεδιπλώνουν όσα τους σημάδεψαν και όσα τους κατατρύχουν μέχρι τώρα. Ο 70άρης Πάρις Πρεβώ ξεκίνησε από τη Μήλο («Κι αυτός ήταν όλος κι όλος ο τόπος μου, λίγα σπίτια, μυρωδιά ψαριού και θάλασσα», σελ. 49), ορφανός, μεγάλωσε με τον ψαρά θείο του, οπότε μαθαίνουμε για τους γονείς του, πώς γνωρίστηκαν κλπ. «Η ιστορία μου δεν ξεκίνησε πολύ μακριά από δω, σαν τον σολομό, λίγο πριν το τέλος, είχα γυρίσει στον τόπο που γεννήθηκα» (σελ. 11), λέει χαρακτηριστικά. Ο Γάλλος πατέρας του δεν ήξερε «ρωμαίικα», «πώς αγαπήθηκαν με τη μητέρα του χωρίς να έχουνε μια γλώσσα να μιλήσουν»; Είμαστε σε μια εποχή που οι περιηγητές, παρασυρμένοι από το αρχαιοελληνικό μεγαλείο, επισκέπτονται την Ελλάδα και διαπιστώνουν πως δεν υπάρχουν κοινά σημεία με αυτό που πίστευαν πως ήταν οι αρχαίοι Έλληνες. Περπατούν σ’ έναν τόπο γεμάτο αγράμματους χωρικούς, αφού η τουρκοκρατία έχει ρημάξει βιος, γράμματα, συμπεριφορές, οπότε «το κλασικό παρελθόν βρισκόταν οριστικά στο παρελθόν» (σελ. 40). Δυστυχώς «Την ώρα που οι Γάλλοι συγκινούνταν απ’ την αρχαία Ελλάδα, στη σύγχρονη Ελλάδα ο κόσμος δεν ήξερε τίποτα γι’ αυτή» (σελ. 66).

Η μόρφωση του Πάρι, οι οικογενειακές του καταβολές και η ανακάλυψη της Αφροδίτης τον φέρνουν με απροσδόκητο τρόπο στο Παρίσι των αρχών του 19^ου αιώνα. Συναρπαστικές και τεκμηριωμένες οι περιγραφές της πόλης, όπου τον παρακολουθούμε στην καθημερινότητά του, τι δουλειά κάνει, πώς τα βγάζει πέρα, τι περιπέτειες ζει, ποια ερωτεύεται κλπ. Με άφθαστη τέχνη στήνεται μπροστά στα μάτια μας μια πόλη γεμάτη αντιθέσεις, όπου ο Σηκουάνας είναι το σημαντικό και μοναδικό εμπορικό μονοπάτι που την τροφοδοτεί με όσα χρειάζεται για να ζήσει. Αστοί και ναυτικοί, λογιοσύνη και μεροκάματο, πλακόστρωτοι δρόμοι και πάρκα, οι πλούσιες οικογένειες στα ισόγεια κι οι πιο φτωχές «στ’ αναθεματισμένα ρετιρέ», πάνω απ’ όλα αυτά όμως κυριαρχεί ο αέρας ελευθερίας που σε κάνει να περπατάς πιο ξένοιαστος ακόμη κι αν δεν έχεις εύκολη ζωή. Ναι, η πρωτεύουσα της Γαλλίας είναι η πόλη των ευκαιριών, όπου «…ενώ πολλοί κατάφερναν να κερδίσουν τα προς το ζην, άλλοι τόσοι αποτύγχαναν» (σελ. 184). Γνωρίζουμε για την ιστορία ίδρυσης του Μουσείου του Λούβρου, για τους όρους της συνθήκης του Τολεντίνο που επέφερε εδαφικές κτήσεις στη Γαλλία και ιταλικά αριστουργήματα τέχνης στο Μουσείο, για τη Γαλλική Επανάσταση μα κυρίως για την περίοδο της Τρομοκρατίας που την ακολούθησε, για τον Ναπολέοντα, για τον Ευγένιο Ντελακρουά που έκανε αίσθηση στο Salon de Paris (την ετήσια έκθεση της Γαλλικής Σχολής Καλών Τεχνών) του 1824 με το έργο του «Η σφαγή της Χίου» («…ένα κουβάρι εξαθλίωσης και τρόμου…η απελπισία έχει ποτίσει τον καμβά κι αναδύεται πέρα κι απ’ αυτόν…», σελ. 142), που υπήρξε το πρώτο βήμα προς την αφύπνιση του κόσμου και προς το κίνημα του φιλελληνισμού (παρόλο που μου έκανε εντύπωση η δεύτερη σκέψη ότι ίσως ο Γάλλος καλλιτέχνης απλώς ικανοποιούσε τη δίψα του για μελαγχολική δόξα, όπως ακριβώς απαιτεί το κίνημα του ρομαντισμού στο οποίο υπαγόταν). Πώς αναπτύχθηκε λοιπόν ο φιλελληνισμός, ποιοι και πώς βοήθησαν, γιατί ένιωσαν οι Γάλλοι κοινούς δεσμούς με αυτόν τον αγώνα, τι συνέβαινε στην υπόλοιπη Ευρώπη και πολλά άλλα ερωτήματα στήνουν έναν μελετημένο ιστορικό καμβά στο πλαίσιο του οποίου διαδραματίζονται μικρά και μεγάλα γεγονότα του βίου του Πάρι και των ανθρώπων που γνωρίζει και αναπτύσσει δεσμούς μαζί τους. Δεν επαναπαύεται ούτε κρύβεται όμως όταν η πατρίδα του ξεσηκώνεται, αντιθέτως, πρωτοστατεί στις συγκεντρώσεις χρημάτων και αφυπνίζει συνειδήσεις: «Εκεί που ήμουνα δεν είχα ρίζες κι εκεί που ήταν οι ρίζες μου είχε ανάψει φωτιά» (σελ. 130). Την Επανάσταση του 1821 και τις εξελίξεις της τις μαθαίνει από τις εφημερίδες, το μυαλό του και η καρδιά του είναι στην πατρίδα του, αναρωτιέται τι απέγιναν οι δικοί του άνθρωποι, αν συμμετείχαν στον Αγώνα με τα σκάφη τους και ταυτόχρονα με υπέροχο τρόπο περνάνε υποδόρια η πάλη για την ιδεολογία και η ένταση της δύναμης που δίνουν στον άνθρωπο οι ιδέες και το πνεύμα. Κι όλα αυτά είναι μόνο η αρχή μιας πολυκύμαντης ζωής!

Παράλληλα με τον Πάρι γνωρίζουμε και τον Λιανό, που ορφάνεψε στη σφαγή της Χίου, πώς γλύτωσε όμως και πώς κατέληξε στην Ελλάδα και ακόμη χειρότερα στη φυλακή του Παλαμηδιού; Συγκλονιστικές, απάνθρωπες και σκληρές οι περιγραφές της σφαγής στο νησί κι από τότε εξίσου αδυσώπητη είναι και η καθημερινότητα για ένα νεαρό παιδί που πουλήθηκε σκλάβος στην Κωνσταντινούπολη και προσπάθησε να έρθει στην ξεσηκωμένη Ελλάδα κατά τη χειρότερη ίσως περίοδο της Επανάστασης, αυτήν του πρώτου εμφυλίου. Ανθρωποκυνηγητό, κακουχίες, αίμα, πείνα, αγώνας και πολλά άλλα ατσαλώνουν σώμα και ψυχή κι έτσι το κείμενο μας ταξιδεύει πότε στο παρελθόν του Πάρι και πότε στο τώρα, όπου περιμένουμε από μέρα σε μέρα την εκτέλεσή των δύο αντρών. Ο Λιανός έζησε μια εξίσου πλούσια και έντονη ζωή, δεν πρέπει όμως να γράψω περισσότερα γιατί κάποια στιγμή οι ζωές των δύο αντρών τέμνονται αναπάντεχα! Δύο παράλληλες ιστορίες λοιπόν γεμάτες ανατροπές, η μια με τύχη και θέληση και η άλλη με κακουχίες, αναποδιές και σκλαβιά, ξεδιπλώνονται κατά την καθημερινή ζωή της Ελλάδας πριν και μετά την επανάσταση κι όσο απολαμβάνουμε τις καλογραμμένες σκηνές και παρακολουθούμε ενδιαφέρουσες εξελίξεις δεν παύουμε να αναρωτιόμαστε πώς κατέληξαν αυτοί οι δύο άντρες στη φυλακή.

Σταδιακά γνωρίζουμε και το περιβάλλον μέσα στον οποίο κινούνται οι αφηγητές εν όψει της θανατικής τους εκτέλεσης, με το κείμενο να σχηματίζει ένα αργό μα απολαυστικό fade in από τον περιβάλλοντα χώρο στις προσωπικότητες του Λιανού και του Πάρι. Είμαστε στα τείχη του Παλαμηδίου, σε τόπο υγρό, στενό, γεμάτο ακαθαρσίες και βρωμιές, με το φαγητό να είναι λιγοστό και να μην τρώγεται, με τους φυλακισμένους να έχουν ξεκάθαρες κάστες και να τους χαρακτηρίζει μια θάλασσα από ρούχα: τσαρούχια και φουστανέλες, μαντίλες, φράγκικα ρούχα, σερβέτες, πουκαμίσες και παντελόνια, βράκες και γιλέκα, ντουλαμάδες και κάπες, φλοκάτες και καπέλα. «Κάθε τόπος είχε να επιδείξει κι από έναν τουλάχιστον βαρυποινίτη, άξιο πρεσβευτή, να βρίσκεται σ’ ετούτο το ασφυκτικό κάτεργο φορώντας τα παραδοσιακά του» (σελ. 21). Η αυλή και τα κελιά, το μπουντρούμι και το φυλάκιο είναι τα μέρη του απάνθρωπου αυτού σκηνικού, όπου βαρυποινίτες με σκισμένα χέρια, οι πιο βρώμικοι απ’ όλους, με σιδερένιες μπάλες στα πόδια, βρίσκονται σε χειρότερη μοίρα από τους επιζωήτες (ισοβίτες) και τους πρόσκαιρους ή τους απλώς καταδικασμένους σε ειρκτή. Κι όμως μέσα σε αυτό το περιβάλλον και χάρη στις κουβέντες τους ο Λιανός αρχίζει να ξανασκαλίζει ξύλα και να φτιάχνει αγαλματάκια ενώ ο Πάρις αναπολεί τη ζωή του, ξαναθυμάται τα γεγονότα που τον άλλαξαν και αγωνίζεται να βρει τη γαλήνη που έχασε μετά από μια σειρά τραγικών γεγονότων που τον οδήγησαν στον χαμό και στην απελπισία. «Μεγαλείο είναι ο άνθρωπος, πλούσιο κι αιώνιο. Ένα λιτό μεγαλείο με καθαρές γραμμές» (σελ. 264), μόνο που «…το μυαλό είναι επίμονο μαραφέτι και δεν το κάνεις εύκολα ζάφτι» (σελ. 46).

«Η γκιλοτίνα του Ναυπλίου» είναι ένα μυθιστόρημα κατ’ ουσίαν ιστορικό, κατά βάση όμως αφιερωμένο στην τέχνη που εξεγείρει, στην τέχνη που ξεσηκώνει, στην τέχνη που προκαλεί: «…η τέχνη είναι αυτό που μας θυμίζει την ουσία μας, γι’ αυτό τη χρειαζόμαστε στα δύσκολα…» (σελ. 263). Μέσα από τα ιστορικά γεγονότα που γέννησαν μια καινούργια Ελλάδα και εκείνα που έδειξαν στην παρισινή κοινωνία τη σκληρή μεριά του προσώπου της επίπλαστης δημοκρατίας που κατάφερε με τη Γαλλική Επανάσταση, με άψογα σκιαγραφήματα, ενδιαφέρουσες ανατροπές και φρέσκια γραφή πλάθεται μια ιστορία γεμάτη ιδέες και νοήματα γύρω από τη φυλάκιση του ανθρώπου (είτε αυτή είναι πραγματική, όπως στο Παλαμήδι είτε φαντασιακή, όπως σε μια ψυχή που αποζητάει λύτρωση και δεν τη βρίσκει), την αξία της «μπέσας» και της φιλίας, τη δύναμη της συγχώρεσης και της ειλικρίνειας, τον φόβο του θανάτου που είτε σε κάνει τολμηρό είτε σε ρίχνει ψυχολογικά και πολλά άλλα. Άρτιος σχεδιασμός πλοκής, πληθώρα διαχρονικών μηνυμάτων, ολοκληρωμένοι χαρακτήρες και μια ανατριχιαστική τελευταία λέξη είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα ενός βιβλίου που με μάγεψε και με κράτησε ως το τέλος με κομμένη ανάσα.

Βιβλίο Η αηδονόπιτα
Συγγραφέας Ισίδωρος Ζουργός
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Χωρίς να αφηγείται κουραστικά τα γεγονότα της Επανάστασης (εμμένει στην πολιορκία του Μεσολογγίου και στην τουρκοκρατούμενη Μακεδονία, από τη Ρούμελη και την Πελοπόννησο ακούγονται οι επαναστατικές κραυγές των Ελλήνων και οι επιθέσεις του Ιμπραήμ), γράφοντας και αναπλάθοντας την εποχή όπως ήταν (γλωσσολογικά στην ομιλία, πραγματιστικά στον καθημερινό βίο, μέρα τη μέρα ζούμε την αγωνία των πολιορκημένων του Μεσολογγίου) έχουμε ένα πραγματικό διαμάντι στα χέρια μας. Απίστευτη η αίσθηση ότι ενώ δεν περιγράφει τις μάχες ή τις περιπέτειες των αγωνιστών (δεν πρόκειται για ιστορικό δοκίμιο), είναι τόσο έντονη η αίσθηση της παρουσίας του Τούρκου που σφάζει χωριά και κατευθύνεται στον επόμενο στόχο που ανατρίχιασα. Δεν έχω ξανανιώσει τόσο έντονα την έμμεση απειλή. Συναντάμε τον έμπορο Παπάφη από τη Μάλτα, τον Ανώνυμο τον Έλληνα (ο συγγραφέας διευκρινίζει ότι είναι τόσο άυλη η μορφή αυτού του ανώνυμου που του επέτρεψε να τον αναπλάσει και να τον δικαιολογήσει μυθιστορηματικά), τον Μπάιρον, τον Καραϊσκάκη και άλλους. Μία πρόταση κρατάω από το βιβλίο: «Αυτή η χώρα γρήγορα καταπίνει όσους την αγάπησαν».

Η γραφή παντρεύει το παρελθόν και το μέλλον, τονίζει το έντονα αρνητικό στοιχείο του χαρακτήρα του Έλληνα, τον αδελφοπόλεμο και την τάση για αλληλοφάγωμα, κάτι που περιγράφει πώς εκμεταλλεύτηκαν φίλιες κι εχθρικές δυνάμεις. Δεν πρόκειται για ένα κείμενο δηλαδή που μιλάει μόνο για το ’21 αλλά διαβάζοντας πίσω από τις γραμμές διαπιστώνεις κάποια χαρακτηριστικά που ξεχωρίζουν την ελληνική φυλή ακόμη και σήμερα. Ως προς τις περιπλανήσεις και τις περιπέτειες του φιλέλληνα, έχουμε ένα απίστευτο οδοιπορικό ανάμεσα σε βουνά και δάση, Τούρκους κι Έλληνες, ληστές και σκλάβους, συντροφιά με έναν δεύτερο άπιαστο έρωτα. Ο φιλέλληνας νιώθει πως έκανε τον κύκλο του, έζησε αυτά που ήθελε, απογοητεύτηκε με όσα είδε (μιλώντας πάντα για το χαρακτήρα των Ελλήνων) και γυρνά στη δεύτερη πατρίδα του να ξεκινήσει από την αρχή.

Ειδικά όταν στην επιστροφή τον βοήθησε ένας αρχαιοκάπηλος, ήταν φοβερός ο τρόπος που μεταχειρίζονταν τα αρχαία ΜΑΣ κι αν δε μεταχειριζόταν ο συγγραφέας τον αρχαιοκάπηλο όπως τον χρησιμοποίησε θα ορκιζόμουν ότι ήταν ο Έλγιν!!! Απίστευτο, εδώ σκοτωνόμασταν κι οι ξένοι (κάποιοι μη φιλέλληνες και κάποιοι Έλληνες αδαείς ή φιλοχρήματοι) αδειάζανε την Ελλάδα από τα παιδιά της για λίγα «άσπρα». Έχει τόσα πράματα να σταθείς και να βαριαστενάξεις το κείμενο, έχει τόσες περιπέτειες και ανατροπές (πρόσωπα κακά και καλά εμφανίζονται ξανά και ξανά την κατάλληλη στιγμή, αλλά δεν είναι και τόσο «ξαφνικά» ή «ουρανοκατέβατα», πάντα ειρμός και λογική), έχει τέτοια πλοκή, έχει τόσο έντονους χαρακτήρες, έχει τόσα πλεονεκτήματα που διαβάζεται ξανά και ξανά. Αφήνω τελευταίο το γεγονός ότι μετά από σαράντα χρόνια επιστρέφει ένας σημαντικός χαρακτήρας  στην Ελλάδα για ένα τελευταίο προσκύνημα οπότε μαθαίνουμε τις τελευταίες ψηφίδες του παζλ, τι απέγινε η Ελίζαμπεθ, πώς νιώθουν οι Έλληνες τώρα που έχουν βασίλειο (1865 γαρ). Πολλά μπράβο στον συγγραφέα.

Βιβλίο Ανδρέας Κάλβος: το χαμένο πορτραίτο
Συγγραφέας Βλάσσης Τρεχλής
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Ανδρέας Κάλβος (1792-1869) είναι σημαντικός Έλληνας ποιητής (και δεν έχουμε επισήμως κανένα πορτραίτο του, εξ ου και ο τίτλος του βιβλίου!). Γεννήθηκε στη Ζάκυνθο, όμως δέκα χρόνια μετά ο πατέρας του εγκατέλειψε τη μητέρα του και κατέφυγε στο Λιβόρνο, παίρνοντας μαζί και τα παιδιά του. Στην Ιταλία ο Κάλβος γνώρισε την αρχαία ελληνική, ιταλική και λατινική γραμματεία. Μετακινούμενος σε Πίζα και Φλωρεντία, προσπαθούσε να εξισορροπήσει την έλλειψη πατρικής στοργής, μιας και ο πατέρας του είχε αφοσιωθεί στα επαγγελματικά ταξίδια. Τομή στη ζωή του ποιητή ήταν η γνωριμία του με τον ποιητή Ugo Foscolo το 1812, ο οποίος και τον μύησε στον νεοκλασικισμό και στον πολιτικό φιλελευθερισμό. Εκείνη την περίοδο ο Κάλβος έγραψε τρία θεατρικά έργα και ασχολήθηκε πολύ με την ποίηση αλλά συμμετείχε και στον καρμποναρισμό για την απελευθέρωση της Ιταλίας. Την εποχή εκείνη, η χώρα ήταν υπό αυστριακό καθεστώς κι έτσι ο Foscolo αυτοεξορίστηκε στη Ζυρίχη. Ο Κάλβος τον ακολούθησε και κατέληξαν στην Αγγλία, όπου η συγκατοίκησή τους και ο στρυφνός χαρακτήρας του Foscolo έδωσε το οριστικό τέλος στη φιλία τους. Ο Κάλβος άρχισε να διδάσκει ιδιαίτερα μαθήματα και να κάνει έτσι γνωριμίες σε υψηλούς κύκλους. Μέχρι το 1826 περιφερόταν σε Αγγλία, Ελβετία και Ιταλία, όπου γινόταν όλο και πιο γνωστός ενώ το ποιητικό του έργο και η δύναμη των λέξεων που χρησιμοποιούσε άρχισαν να αποκτούν ένθερμους θιασώτες. Την περίοδο 1836-1841 εγκαταστάθηκε στην Κέρκυρα και δίδασκε στην Ιόνιο Ακαδημία ενώ στο τέλος της ζωής του προτίμησε να αποσυρθεί στο Λάουθ της Αγγλίας.

Αυτό το βιογραφικό το παρέθεσα για να σας δείξω ότι ο συγγραφέας έχει άφθονο υλικό στη διάθεσή του ώστε να χτίσει μια πολύ καλή πλοκή. Ο αναγνώστης τρομάζει από την τρομοκρατία της κατεχόμενης Ιταλίας, γοητεύεται από τα φιλολογικά σαλόνια της Ευρώπης, συγκινείται από τη δύναμη των λέξεων του Κάλβου που αναστατώνουν την Ευρώπη και της γεννούν ένα έντονο συναίσθημα φιλελληνισμού, ακριβώς την εποχή που η Ελλάδα απελευθερώνεται σιγά σιγά από τον ζυγό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, τρέμει από οργή με τις αλλεπάλληλες αντικαταστάσεις των Άγγλων αρμοστών στην Ιόνιο Πολιτεία, οι οποίοι φέρονται στους Επτανήσιους είτε ανάλογα με τα συμφέροντα της Μεγάλης Βρετανίας είτε ανάλογα με τα δικά τους, θλίβεται με τα παρασκήνια και το απέθαντο εγώ του Έλληνα ως προς τη διοίκηση της Ιονίου Ακαδημίας, η οποία σιγά σιγά πέφτει σε μαρασμό κ. π. ά..

Το μόνο μειονέκτημα που βρήκα ήταν στις Σημειώσεις του βιβλίου, όπου παρατίθενται με αλφαβητική σειρά τα πρόσωπα και οι έννοιες που δεν επεξηγούνται στη ροή του κυρίως βιβλίου. Ίσως σας ακούγεται εύκολο να ανατρέξετε στις Σημειώσεις αν διαβάσατε για κάποια πρόσωπα και τοπωνύμια, τι γίνεται όμως όταν ο συγγραφέας θέλει να μιλήσει για έννοιες και ευρύτερα ιστορικά γεγονότα; Για παράδειγμα φράσεις όπως «»Εστόλισαν», «Υπηρέτριά του», «Συμβεί» ή «Πίσω από την πλάτη του» δεν μπορεί να φανταστεί ο αναγνώστης ποια από τις λέξεις αυτής της πρότασης μπορεί να είναι ο κύριος όρος ευρετηρίασης, οπότε ψαχουλεύει όλη την ώρα και στο τέλος αποθαρρύνεται. Για μένα προτιμότερο θα ήταν μια ωραιότατη αριθμητική παράθεση σημειώσεων για καλύτερη χρήση. Επίσης, αν και καλογραμμένο, πολλές φορές παρατήρησα επαναλαμβανόμενες ατάκες σε διαλόγους, κάτι που δεν ήταν απαραίτητο, π. χ. «-Θα πας; -Θα πάω» ή «-Αύριο στις έξι. -Αύριο στις έξι» κλπ.

Ο συγγραφέας δε φείδεται συναισθημάτων, σε πολλά σημεία παίρνει ολοφάνερα θετική ή αρνητική στάση απέναντι σε πρόσωπα και καταστάσεις, καταγράφει ωμά και ειλικρινά, δεν κρύβει τίποτα, παραθέτει αυτούσια πολλά ποιήματα του Ανδρέα Κάλβου και όλο αυτό το όμορφο κείμενο συμπληρώνεται από βιβλιογραφία και χρονολογικό πίνακα γεγονότων από τη ζωή του ποιητή.

Βιβλίο Στο δρόμο της φυγής, το φευγιό της ψυχής
Επιμέλεια Δήμητρα Νούση
Κατηγορία Ανθολογίες
Εκδότης Δήμος Βύρωνα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο, άρτια δεμένο και σελιδοποιημένο, χωρίζεται ευδιάκριτα σε τέσσερα μέρη: οι απαραίτητοι χαιρετισμοί και εισαγωγές, τα διηγήματα και τα ποιήματα του 2^ου Πανελλήνιου Λογοτεχνικού Διαγωνισμού Λογοτεχνικής Έκφρασης Εφήβων και Νέων, τα ομαδικά γραμμένα διηγήματα της Νεανικής Λογοτεχνικής Συντροφιάς και τα διηγήματα και ποιήματα των μελών της. Σε ξεχωριστή ενότητα παρατίθενται οι φωτογραφίες της Κωνσταντίνας Κουμπούλη από παιδιά που ζουν σε προσφυγικούς καταυλισμούς στην Ελλάδα.

Στο 2^ο μέρος, από την κατηγορία των Εφήβων, ξεχώρισα: την Ελευθερία-Σοφία Ντραγκάτι που καταφέρνει τον πόνο ενός άντρα που «αφουγκραζόταν το παρελθόν» να τον ξετυλίξει σε ελάχιστες σελίδες, χρησιμοποιώντας ωραίες εκφράσεις και κάνοντας επιτυχημένα πειράματα με τον τρόπο μεταβατικότητας από το αθώο χτες στο μοναχικό σήμερα και τη Γεωργία-Μαρία Δαρζέντα που ταυτίζει την πορσελάνινη «Κούκλα» της με τις ελπίδες της να επιβιώσει στον ξένο τόπο όπου βρέθηκε (με συγκίνησε πολύ αυτό το κειμενάκι). Από την κατηγορία των Νέων προτίμησα: τη Μαριλίνα Ράτση που μας συστήνει την «Κυρία Ερασμία» και γεμίζει με το μικρασιατικό δράμα που στάζει αίμα, δάκρυ και απορία τέσσερις πυκνές σε νόημα σελίδες και τη Σωτηρία Κ. Βασιλείου που με εξαίρετη δεξιοτεχνία, αστείρευτη φαντασία, πρωτότυπο λεξιλόγιο και ουχί βερμπαλιστικό γράψιμο περιγράφει «Τα ερυθρά κρόσσια του Πάσχα» με έναν τρόπο που δείχνει ωριμότητα σκέψης και καλό στυλ (δώστε λίγη παραπάνω προσοχή σε αυτό το κορίτσι).

Στο 3^ο και 4^ο μέρος έχουμε κείμενα από τους νέους που έγραψαν και ταξίδεψαν τους αναγνώστες τους το 2015 και τώρα συνεχίζουν μέσα από το πρόγραμμα της Λογοτεχνικής Συντροφιάς. Ένα πείραμα, ένα εργαστήρι γραφής είναι η Νεανική Λογοτεχνική Συντροφιά, με εφήβους και νέους από όλη την Ελλάδα, που επικοινωνούσαν με mails, που ταξίδεψαν νοερά στην Πετρούπολη και περπάτησαν σε ίχνη συγγραφέων όπως ο Ιβάν Τουρκένιεφ ή η Άννα Αχμάτοβα, ο Αλεξάντρ Πούσκιν, ο Νικολάι Γκόγκολ και φυσικά ο Φίοντορ Ντοστογιέφσκι. Έτσι λοιπόν στα μεν συλλογικά κείμενα αυτό το ταξίδι πέτυχε με απόλυτα γοητευτικό εκφραστικά τρόπο, τα παιδιά δέσανε και βγάλανε αξιόλογα κείμενα εσωτερικής περιπλάνησης και ταξιδιού ψυχής, ενώ στη συνέχεια τα επιμέρους διηγήματα και ποιήματα προχωράνε τις γλωσσολογικές και λογοτεχνικές αναζητήσεις αυτών των νέων ένα βήμα πιο πέρα από τις περσινές δουλειές τους.

Σε γενικές γραμμές αυτή η υπέροχη ανθολογία που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τον δήμο Βύρωνα είναι αξιέπαινη και πρωτοποριακή για έναν δήμο. Έχει συγκεντρώσει αξιόλογες συγγραφικές απόπειρες, σημαντικές νεανικές φωνές και υπό την επιστασία άξιων ανθρώπων, που αγαπούν αυτό που κάνουν, αυτή η φωνή αρχίζει να εκπαιδεύεται περισσότερο, να αποδίδει καλύτερα, να γίνεται μία, ενιαία φωνή, που καλεί τον κόσμο να στρέψει το βλέμμα του στα κείμενά της και είμαι σίγουρος πως θα υπάρχει μακρόχρονη συνέχεια, γιατί τα δείγματα γραφής που διακρίθηκαν είναι όλα διαφορετικά, ποικίλα και έχουν ένα καλό μέλλον να τα υποδεχτεί.

Το βιβλίο που έχει ήδη διανεμηθεί στους δήμους της χώρας για να βρει τη θέση του στις αντίστοιχες βιβλιοθήκες, έχει αναρτηθεί σε ηλεκτρονική μορφή και διατίθεται δωρεάν. Στην ίδια διεύθυνση έχει αναρτηθεί και η προηγούμενη έκδοση με τα κείμενα των νέων και των εφήβων από τον 1^ο λογοτεχνικό διαγωνισμό του Δήμου Βύρωνα.