Βιβλίο Παλιές και νέες χώρες 
Συγγραφέας Ισίδωρος Ζουργός
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Ισίδωρος Ζουργός στο νέο του μυθιστόρημα ζωντανεύει με την οικεία αφηγηματική του τέχνη την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη των τελών του 19^ου και των αρχών του 20ού αιώνα. Δύο τόποι που βράζουν από τις εξελίξεις, με την πρωτεύουσα να είναι στην καρδιά των γεγονότων και τη νύμφη του Βορρά να επισκιάζεται από τις εξελίξεις στο κρητικό ζήτημα. Σε αυτό το πλαίσιο κινούνται οι δύο πρωταγωνιστές, ο Μιχαήλ Δέδες και η Λεύκα Κηρομάνου, εκείνος μόλις επέστρεψε από τις σπουδές του στην Ευρώπη, εκείνη ζει μια άνετη και τρυφηλή ζωή, μόνη και αποφασιστική. Μετά από ένα σοκαριστικό πρώτο κεφάλαιο, αρχίζει η ιστορία του Μιχαήλ Δέδε από την Αθήνα του 1884 και είναι τόσο γλαφυρή και παραστατική που ένιωθα πως διάβαζα αυθεντικά απομνημονεύματα περιηγητών και ταξιδιωτών της εποχής, όχι απλά ένα μυθιστόρημα. Ο Γεώργιος Δέδες διαβιεί με άφθαστο πλούτο τον οποίο δεν επιδεικνύει, μιας και αυτό θεωρεί πως είναι γνώρισμα των ετεροχθόνων, των Ελλήνων δηλαδή από το εξωτερικό. Κρατά τις αποστάσεις του από βουλευτές και υπουργούς και προτιμά τις αθέατες διασυνδέσεις. Η οικογένεια Δέδε έχει σημαντικό και διαπρεπή εμπορικό οίκο, με υποκαταστήματα σε Τεργέστη και Ερμούπολη, όπου μένουν τα αδέλφια Στέργιος και Περικλής αντίστοιχα. Ο Γεώργιος κράτησε «τον πνεύμονα της επιχείρησης» στην Αθήνα και παντρεύτηκε τη Βιλελμίνη, «σύζυγο ευειδή και μάνα τρυφερή». Το μοναχοπαίδι λοιπόν Μιχαήλ Δέδες παραδέχεται πως δεν τον ενδιαφέρει η οικογενειακή επιχείρηση, τι θα κάνει όμως και πώς θα το δεχτεί αυτό ο πατέρας του; Πρεσβεύει τις απόψεις των «κοινωνιστών», μιλάει για ισότητα και για σωστές συνθήκες εργασίας, πιστεύει στο μέλλον του κόσμου ότι θα περάσει σε εργατικά χέρια κλπ., απόψεις που αρχίζουν να ενοχλούν γνωστούς και φίλους: «Έβλεπε μπροστά του έναν άνθρωπο που έμοιαζε με δυσανάγνωστο χρεόγραφο, το οποίο δύσκολα κάποιος θα το πιστοποιούσε και θα το εξαργύρωνε…έναν άνθρωπο-γρίφο, ένα μπερδεμένο θαλασσοδάνειο, ένα πρόβλημα που ευτυχώς δεν ήταν δικό του» (σελ. 93). Γιατί παρ’ όλ’ αυτά δέχεται την πρόσκληση του θείου του από την Ερμούπολη να τον επισκεφθεί για λίγες μέρες στο πιο σημαντικό εμπορικό λιμάνι της Μεσογείου;

Από την άλλη, η Λεύκα Κηρομάνου είναι μια γυναίκα που διαφέρει από τις άλλες της εποχής της, ζει σ’ έναν κόσμο με μελάνια, χρεόγραφα, ενέχυρα τίτλων, λογιστικά φύλλα, «ανάμεσα σε Εβραίους σαράφηδες και Ρωμιούς τοκογλύφους», διαφέρει από τις κυρίες της Φιλοπτώχου Αδελφότητας και τις εργάτριες των εργοστασίων. Είναι κόρη καταστηματάρχη, κτηματομεσίτη και σαράφη και συνεχίζει με χαρά και ταλέντο τη δουλειά του πατέρα της απ’ όταν εκείνος πέθανε. Σοκαρισμένη αρχικά από την αποκάλυψη των κρυφών εργασιών του πατέρα της, τελικά ακολουθεί τα χνάρια του και περιγράφει αντικειμενικά και ακριβοδίκαια τον τρόπο που δούλευε εκείνος, πώς διπλάρωνε στην ανάγκη τους όσους τον χρειάζονταν για δανεισμό, πώς επένδυε στη γη, πόσο μετρημένα ζούσε, πόσο στενά παρακολουθούσε τις εξελίξεις στην οικονομία και στο εμπόριο κ. π. ά. Η Λεύκα μεγαλώνοντας μίσησε τη μιζέρια που εκείνος εκπροσωπούσε, γι’ αυτό φρόντισε να ζήσει αλλιώς. Έδωσε νέα πνοή στο μαγαζί-βιτρίνα με τα έλαια και τους σάπωνες κι έγινε αδίστακτη ως προς τους οφειλέτες, όλοι τους τιποτένιοι και ακόλαστοι, όχι αθώοι φουκαράδες. Δηλώνει απογοητευμένη από την αντροκρατία: «…όσοι κόσμοι γνωρίζω είναι φτιαγμένοι για τους άντρες. Τι είδους επαγγελματικά όνειρα μπορεί να κάνει μια γυναίκα;» (σελ. 246). Στα κεφάλαια που φωτίζουν τη δική της πλευρά της ιστορίας έχουμε πρωτοπρόσωπη αφήγηση με την οποία η Λεύκα απευθύνεται στον Μιχαήλ σε β΄ ενικό, ως δείγμα της επιθυμίας της να γράψει τη βιογραφία του ανθρώπου που αγάπησε. Γιατί θέλει να αποτυπώσει στο χαρτί τη ζωή του και τι συνέβη ανάμεσά τους; Έζησαν τελικά τον έρωτά τους;

Θεσσαλονίκη και Αθήνα, δυο σημαντικές πόλεις, οι οποίες, την εποχή που διαδραματίζονται τα γεγονότα στο βιβλίο, δεν έχουν μπει ακόμη στο ίδιο βαγόνι ανάπτυξης και προόδου. Η Θεσσαλονίκη δεν είναι Ελλάδα: «Εδώ είναι η χώρα των σουλτάνων, Μιχαήλ, μια αυλή των θαυμάτων. Εδώ ήρθες πριν από χρόνια και με αναζήτησες» (σελ. 17), γράφει η Λεύκα Κηρομάνου και συνεχίζει: «…εδώ στη Σαλονίκη υπάρχει μια άλλη Ελλάδα, ξεχασμένη. Το μυαλό της κυβέρνησης των Αθηνών είναι μόνο στην Κρήτη, όμως εδώ υπάρχει ένα πλούσιο κοίτασμα ελληνικής γλώσσας και ορθόδοξης πίστης» (σελ. 163). Η Θεσσαλονίκη του 1911 με την οδό Σαμπρή πασά, το βιβλιοπωλείο του Μόλχο, τη λεωφόρο των Εξοχών, το Θεαγένειο, το Καραμπουρνάκι, τους Καπουτζήδες, τα παραθαλάσσια τείχη της που γκρεμίζονται για να χαραχτούν ευχάριστες λεωφόροι αντιδιαστέλλεται με την πρωτεύουσα, που έχει όμορφα μέγαρα στο κέντρο αλλά και χαμοκέλες στου Ψυρρή ή στο Μεταξουργείο, πολυτελή καταστήματα στη Σταδίου αλλά και παράγκες και σφαγεία, με τη σκόνη και τη λειψυδρία να πρωτοστατούν. «Ο πρώτος συγγενής που σε υποδέχεται στην αθηναϊκή πρωτεύουσα είναι η σκόνη, ένας ακλόνητος δεσμός αίματος ανάμεσα στους κατοίκους και στο τοπίο» (σελ. 36). Κάπου αποζητά την προσοχή μας και η Ερμούπολη της ίδιας εποχής, «μια γριά βαρόνη που φτώχυνε και δεν της δίνουν τόση σημασία», αφού με την επανάσταση της ατμοπλοΐας τα πλοία φεύγουν κατευθείαν για Πειραιά και δε σταματούν ενδιάμεσα στο λιμάνι της.

Σε αυτές τις πόλεις ζουν οι ήρωες του βιβλίου, το πρωταγωνιστικό ζευγάρι, οι φίλοι και οι γνωστοί τους. Ο μονόχνοτος Επτανήσιος σιόρ Λευτεράκης, το δεξί χέρι του Γεωργίου Δέδε, η υπηρέτρια και παραμάνα του Μιχαήλ, Όλγα, ο Παράσχος Δέδες, γιος του Περικλή και της Σταυρούλας (μια γυναίκα «ψηλή και αρχοντικά υπέρβαρη»), ο Λάζαρος και η Αρετή, ο αμαξάς και η μαγείρισσα της Λεύκας κ. π. ά. Πρόκειται για ένα συναρπαστικό και απρόσμενο μυθιστόρημα, με πλούσιο λεξιλόγιο της εποχής και ολοζώντανους χαρακτήρες που φέρνουν στο φως έναν ανακατεμένο, άρτι ανανεωμένο ελληνικό 19^ο αιώνα. Διαφορετικοί τόποι και άνθρωποι, διαφορετικά υπόβαθρα, διαφορετικές ιστορικές καταβολές, διαφορετικός ρυθμός ανάπτυξης ανάμεσα σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη κι αυτή είναι η μαγεία του μυθιστορήματος, ότι φέρνει κοντά ανισομέρειες και διαφορές που συγκροτούν έναν αναπάντεχο και ανατρεπτικό καμβά εξελίξεων, με άξονα την ιδιαίτερη σχέση των δύο πρωταγωνιστών. Φυσικά πάντα με τον λυρισμό του συγγραφέα: «Πέφτει μια βροχή κουμπωμένη, διστακτική, αφού κάθε τόσο αρχίζει και πολύ σύντομα σταματά» (σε. 14). Και στη συνέχεια: «Ο χειμώνας δεν καταφτάνει στις πόλεις μέσω κάποιας βασιλικής οδού…Στην Αθήνα στέλνει κάτι σαν ευγενικό τηλεγράφημα, συνήθως μια αιφνίδια βραδινή ψύχρα…στη Σαλονίκη ο χειμώνας καταφτάνει σαν ακάλεστος μουσαφίρης» (σελ. 219).

Οι «Παλιές και νέες χώρες» είναι ένα καλογραμμένο ιστορικό μυθιστόρημα που με αφορμή τον Μιχαήλ Δέδε και τη Λεύκα Κηρομάνου καταγράφει με ενάργεια και παραστατικότητα το ιστορικό μεταίχμιο της Ελλάδας, η οποία, ξεκινώντας με τους Βαλκανικούς πολέμους, θα αποκτήσει νέα εδάφη και θα μεγαλώσει την περιφέρειά της. Οι δύο πρωταγωνιστές περνάνε διάφορα στάδια, πηγαινοέρχονται ανάμεσα στις δύο πόλεις, είναι ευμετάβλητοι και άστατοι, ευεπηρέαστοι, με αποτέλεσμα να αναρωτιέμαι τι λείπει από αυτό το βιβλίο. Έχουμε μια διαφορετική ερωτική ιστορία που αργεί να εκδηλωθεί λόγω της φάρσας που φέρνει κοντά τους δυο χαρακτήρες αλλά ποιος ο λόγος να γνωρίζουμε τους άλλους, όπως την οικογένεια του θείου Δέδε στη Σύρο, αφού δε θα μας απασχολήσουν μετά και δε θα επηρεάσουν σε σημαντικό βαθμό τις εξελίξεις. Πώς γίνεται η Λεύκα και ο Μιχαήλ να κάνουν κάτι, να το αφήνουν πίσω τους ελαφρά τη καρδία για να ξεκινήσουν κάτι άλλο αλλού κι από κει να φύγουν ξανά; Όσο κι αν αγάπησα την εποχή και τις πόλεις, δεν κατάφεραν να με κρατήσουν κοντά τους οι ήρωες του βιβλίου, των οποίων η ζωή ένιωθα πως πάσχει από συνέπεια και συνέχεια. Είχα την αίσθηση πως απλώς άγονται και φέρονται ώστε να γνωρίσουμε την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη από τα τέλη του 19^ου αιώνα ως την εποχή λίγο πριν το ξέσπασμα των Βαλκανικών πολέμων και να δώσουν χρόνο στις εξελίξεις να φέρουν τις αλλαγές που θα οδηγήσουν τους ήρωες σε νέα περιβάλλοντα. Υπέροχη γραφή, χαρακτήρες που φωτίζονται από κάθε πλευρά, καταπληκτικές και παραστατικές λεπτομέρειες, μάλλον λείπει όμως το «γιατί» και ο κινητήριος μοχλός πίσω από όλα αυτά.

Βιβλίο Σκοτεινό φως 
Συγγραφέας Γιώργος Πολυμενάκος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Γραφή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα είναι το αυτοτελές δεύτερο βιβλίο της Τριλογίας των Φάρων, μιας σειράς κειμένων που περιγράφουν δυστοπικά περιβάλλοντα με επίκεντρο ένα νησί που στο πρώτο χρησιμοποιείται ως Καθαρτήριο και εδώ ως Κέντρο Επισιτισμού και στρατόπεδο συγκέντρωσης. Μικρής έκτασης κεφάλαια και μια πλοκή που αλλάζει διαρκώς κέντρο αφήγησης ώστε να φωτιστούν επαρκώς όλοι οι χαρακτήρες του μυθιστορήματος βοηθάνε στην αύξηση της αγωνίας και της έντασης ενώ οι ρεαλιστικές περιγραφές και τα διεισδυτικά ψυχογραφήματα συγκροτούν έναν κόσμο γεμάτο σκοτάδι και χάος. Μέσα από σύντομες σκηνές γεμάτες παραστατικότητα και ενάργεια αρχίζουν σταδιακά να μπαίνουν τα κομμάτια της ιστορίας στη θέση τους, να γνωρίζουμε τους πρωταγωνιστές, να καταλαβαίνουμε τον ρόλο τους στα γεγονότα και να παρακολουθούμε μια πλοκή που κλιμακώνεται αναπάντεχα. Ενώ ξεκινάμε με το σημείο μηδέν, επιστρέφουμε ένα μήνα, ακόμη κι ένα χρόνο πριν για να δούμε πώς ήταν τα πράγματα λίγο πριν το τέλος της Μεγάλης Αρρώστιας και πώς ξεκίνησε η Νέα Τάξη να επιτίθεται και να καταλαμβάνει την εξουσία ώστε να γυρίσουμε στο σήμερα και να δούμε τι επιζητούν οι ήρωες του βιβλίου, τι σκοπούς και στόχους έχουν, αν είναι προδότες ή ήρωες, πειθήνια όργανα ή επαναστάτες.

«-Ο φάρος θα συνεχίσει να φέγγει αλλά με σκοτεινό φως», αυτό προφητεύει από την αρχή ο νοητικά καθυστερημένος Ορέστης κι αυτό το φως δείχνει τον δρόμο της ελευθερίας, της εξαπάτησης, της λαχτάρας για εξουσία και του θανάτου. Ο συμβολισμός των ονομάτων, που ενισχύεται και από τον χώρο της δράσης που είναι η ευρύτερη περιοχή της Λακωνίας, είναι ξεκάθαρος. Ο Νάβις (όνομα του τελευταίου βασιλιά της αρχαίας Σπάρτης) είναι εκπρόσωπος του Ένοπλου Τμήματος του Ύπατου Συμβουλίου, ένας αδίστακτος και ψυχρός στρατιώτης που δεν ορρωδεί προ ουδενός. Η Λίγια είναι έγχρωμη πρόσφυγας και οι σκηνές του ναυαγίου με τους υπόλοιπους λαθρομετανάστες είναι από τις καλύτερες περιγραφές του βιβλίου. Ο Οδυσσέας είναι οδηγός λεωφορείου και πηγαίνει στη Ναυτική Βάση για να βρει τον Ιάσονα, ποιος είναι όμως αυτός ο άντρας και τι τον θέλει; Ο Νέαρχος, ο γιος του Νάβι, εξαναγκάστηκε από τον πατέρα του να φύγει από το σπίτι για να ζήσει μόνος του! Ο Νέαρχος τα βρίσκει σκούρα, αφού είναι παιδί της πόλης, εσωστρεφές και με αγαπημένη συνήθεια το διάβασμα, οπότε σταδιακά γεμίζει μίσος προς τον πατέρα του. Ο Άγις (όνομα επίσης βασιλιά της Σπάρτης) συμμετέχει σε μια τελετουργία κάθαρσης (η οργάνωση του αναθέτει να ρίξει ένα παραπληγικό κορίτσι στον Καιάδα) ώστε να αποδείξει πως είναι πιστός υπηρέτης της Νέας Τάξης. Στην πραγματικότητα έχει τα δικά του σχέδια και ζει στο Νησί που ενώνεται με την πόλη, εκεί όπου ζουν οι Άλλοι, οι Λάθρο. Το νησί βρίσκεται σε καραντίνα μέχρι να αποφασιστεί η τελική τύχη όσων είναι μαντρωμένοι πίσω από τα συρματοπλέγματα και ο Άγις, που είναι οπλουργός και άρα απαραίτητος για τη Νέα Τάξη όσο αυτή χρησιμοποιεί πολυκαιρισμένα και μεταχειρισμένα όπλα, κατ’ εξαίρεση μένει εκεί κι αυτό τον βοηθάει να συναντάει κρυφά τη Λίγια. Οι δυο τους θα συλλάβουν ένα σχέδιο για να προσπαθήσουν να φύγουν από αυτήν την παράνοια ενώ ταυτόχρονα ο Άγις προσπαθεί να βρει τον αδελφό του, Ορέστη, που πάσχει από ψυχικές διαταραχές (οι περιγραφές της ψυχολογίας και της νοοτροπίας του Ορέστη είναι εξίσου καλοδουλεμένες και αναμιγνύουν σωστά το ρεαλιστικό με το φαντασιακό του νου του).

Το «Σκοτεινό φως», ένα ανατριχιαστικό και άκρως ρεαλιστικό μυθιστόρημα, γεμάτο μικρά κεφάλαια που περιγράφουν αποσπασματικά τις εξελίξεις της πλοκής, σωστούς διαλόγους, ενδιαφέροντες χαρακτήρες κι ένα καλά στημένο δυστοπικό περιβάλλον, με λίγες σχετικές λεπτομέρειες, οπότε δε βαραίνει η καθαυτή πλοκή, με ταξίδεψε σ’ ένα περιβάλλον νοσηρό, όμοιο με αυτό που οδήγησε την Ευρώπη στον δεύτερο μεγάλο πόλεμο του 20ού αιώνα και ταυτόχρονα μου σύστησε χαρακτήρες που κατά σατανική σύμπτωση άρχισαν να κυκλοφορούν ανάμεσά μας εδώ και κάποια χρόνια. Η φυλετική καθαρότητα και άλλες δικαιολογίες είναι τα όπλα που βοηθάνε την κοινή γνώμη να παρασυρθεί και να μη βλέπει το έλος μέσα στο οποίο πέφτει αργά αλλά τμηματικά κι αυτό το σκοτεινό φως είναι ο δρόμος που θα οδηγήσει κάποιους από τους χαρακτήρες του μυθιστορήματος να αγωνιστούν για την ελευθερία, την αξιοπρέπεια και την ανθρωπιά τους. Γρήγορη αφήγηση, διαρκείς εναλλαγές σκηνών, απανωτές εξελίξεις και απρόσμενες εκπλήξεις, όλα αυτά με κράτησαν αιχμάλωτο ως το τέλος και ζωντάνεψαν ένα καλά σχεδιασμένο περιβάλλον γεμάτο χάος, αίμα και αναρχία, με ελάχιστες ακτίνες ελπίδας, οι οποίες όμως είναι αρκετές για να κρατήσουν ψηλά το ηθικό του αναγνώστη.

Βιβλίο  Τα φώτα του Σεπτέμβρη
Τίτλος πρωτοτύπου Las luces de Septiembre
Συγγραφέας Carlos Ruiz Zafon
Μεταφραστής Δέσποινα Δρακάκη
Κατηγορία Τρόμου
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για το τελευταίο αυτοτελές μυθιστόρημα της Τριλογίας της Ομίχλης, μιας τριλογίας που αποτελείται από έναν κύκλο ιστοριών με πολλά κοινά στοιχεία και ταυτόχρονα για το τρίτο μυθιστόρημα που δημοσίευσε ο Carlos Ruiz Zafon (κυκλοφόρησε το 1995), ο οποίος το χαρακτηρίζει «νεανικό μυθιστόρημα». Ξανακυκλοφόρησε το 2017 «με τον τρόπο που θα έπρεπε να γίνει από την αρχή», όπως υποστηρίζει ο ίδιος ο συγγραφέας και είναι ένα άρτιο, καλογραμμένο και συναρπαστικό μυθιστόρημα τρόμου και φαντασίας, όπου αναμιγνύεται ο ρεαλισμός με το υπερφυσικό στοιχείο, ένα από αυτά τα βιβλία που μάλλον θα έγραφε ο Χουλιάν Καράξ στη «Σκιά του ανέμου. Είμαστε στη Νορμανδία του 1937 και συγκεκριμένα στο Γαλαζολίμανο, όπου έχει αποσυρθεί ο πλούσιος εφευρέτης και κατασκευαστής παιχνιδιών Λάζαρος Γιαν και μένει στο Κρέιβενμουρ, μια περίτεχνα φτιαγμένη έπαυλη δίπλα στο δάσος, απ’ όπου ατενίζει τα ερείπια του εγκαταλειμμένου εργοστασίου παιχνιδιών που είχε κάποτε. Το αρχοντικό Κρέιβενμουρ μοιάζει με κάστρο ή ακόμη και καθεδρικό ναό, με την πρόσοψή του γεμάτη γκαργκόιλ και αγγέλους σκαλισμένα στην πέτρα. Ταυτόχρονα, η Σιμόν Σοβέλ, μετά τον θάνατο του συζύγου της, πνίγεται στα χρέη που άφησε εκείνος πίσω του και ζει στην απόλυτη φτώχεια, μαζί με τα παιδιά της, Ιρέν και Ντοριάν. Σα θαύμα εμφανίστηκε η πρόταση του Λάζαρου Γιαν να προσλάβει τη Σιμόν ως οικονόμο στο σπίτι του. Η οικογένειά της μπορεί να μείνει στο Σπίτι του Κάβου, ένα λιτό οίκημα στο ακρωτήρι από την άλλη πλευρά του δάσους. Εκεί είναι χτισμένο το χωριό του Γαλαζολίμανου κι εκεί απλώνεται η δαντελωτή παραλία που τη βάφτισαν Ακρωτήρι του Εγγλέζου. Στη θάλασσα υπάρχει το νησάκι του φάρου, το οποίο οι ντόπιοι λένε πως είναι στοιχειωμένο: τις τελευταίες μέρες του καλοκαιριού βλέπει κανείς φώτα κατά το σούρουπο, τα φώτα του Σεπτέμβρη. Ποια είναι η μυστηριώδης γυναίκα που λέγεται πως είχε ξανοιχτεί στη θάλασσα με ένα ιστιοφόρο αλλά πνίγηκε όταν έπεσε στα βράχια του νησιού; Γιατί δε βρέθηκε το πτώμα της;

Η Σιμόν Σοβέλ θα επιβλέπει τη δουλειά της μαγείρισσας Χάνα και των περιστασιακών υπηρετών, θα διαχειρίζεται και θα συντηρεί την περιουσία του Λάζαρου Γιαν, θα συναναστρέφεται τους εμπόρους και τους προμηθευτές του χωριού, θα προσέχει την αλληλογραφία και τον ανεφοδιασμό και θα προμηθεύεται νέα βιβλία για τον Λάζαρο. Γιατί όμως δεν επιτρέπεται να ανοίγει την αλληλογραφία από Βερολίνο που φτάνει με μαθηματική ακρίβεια κάθε εννιά μέρες; Τι περιέχουν αυτοί οι φάκελοι που δεν πρέπει να μάθει κανείς άλλος; Απαγορευμένα σημεία είναι το εργοστάσιο, τα δωμάτια των πάνω ορόφων και η δυτική πτέρυγα όπου ζει η γυναίκα του παιχνιδοποιού. Αυτοματοποιημένες μηχανές, μινιατούρες, κούκλες, παιχνίδια γεμίζουν τις σελίδες του βιβλίου και δείχνουν το εύρος και το μέγεθος της φαντασίας του αδικοχαμένου συγγραφέα. Μαγεία, ομορφιά και εξυπνάδα είναι η πρώτη εντύπωση, στην πραγματικότητα όμως ο Γιαν αντανακλά τον λαβύρινθο της μοναξιάς του σε όλα αυτά τα τεχνουργήματα: «Κάθε κάτοικος αυτού του μαγικού κόσμου, κάθε δημιουργία, ήταν απλώς ένα δάκρυ που χύθηκε στη σιωπή» (σελ. 28). Αλήθεια, πώς είναι η ζωή στο χωριό συγκριτικά με το πολύβουο Παρίσι; «Σε αυτό το χωριό τα κρυολογήματα ήταν είδηση και οι ειδήσεις ήταν πιο μεταδοτικές από τα κρυολογήματα» (σελ. 38). Επίσης: «Η ζωή έμοιαζε φαινομενικά ήρεμη και απλή, ταυτόχρονα όμως είχε περισσότερες πτυχώσεις κι από αραχνοΰφαντη κουρτίνα» (σελ. 39). Άλλωστε το ότι ο απομονωμένος Γιαν παραγγέλνει σωρηδόν βιβλία έχει τραβήξει έντονα το ενδιαφέρον του τοπικού  κουτσομπολιού.

Η οικογένεια της Σιμόν είναι πολύ ενδιαφέροντες χαρακτήρες, με τη δεκαπεντάχρονη Ιρέν να ερωτεύεται και τον μικρότερο Ντοριάν να ασχολείται με τη χαρτογραφία, χαμένος στον κόσμο του και στα τετράδιά του, χωρίς φίλους. Στο χωριό ζει ο Ισμαέλ, ξάδελφος της Χάνα, ορφανός, που βοηθάει τον θείο του, Κριστιάν Ιπέρ, στο ψάρεμα, έναν άντρα που, βλέποντας την έντονη τουριστική κίνηση το καλοκαίρι θέλει να καταπιαστεί ως έμπορος ή ξενοδόχος για να βελτιώσει το εισόδημά του και τις συνθήκες ζωής της οικογένειάς του. Μοναδικές αγάπες του Ισμαέλ είναι η θάλασσα και η μοναξιά. Πρότυπό του είναι ο Όρσον Γουέλς και τα σίριαλ για το ραδιόφωνο που γράφει, κάτι που θέλει πολύ να κάνει κι εκείνος. Η Ιρέν και ο Ισμαέλ ερωτεύονται, σύντομα όμως η μοίρα τους φέρνει αντιμέτωπους με τον πραγματικό κίνδυνο που κρύβεται πίσω από τη γαλήνια όψη του τόπου και η σχέση τους θα δοκιμαστεί σκληρά. Ο ιερέας Λοράν Σαβάν, ο σχεδόν ισόβιος δήμαρχος Ερνέστ Ντιζόν, ταμίας του δημοτικού συμβουλίου και εκ πεποιθήσεως ανύπαντρη Αντουανέτα Φαμπρέ, ο τσαγκάρης και αστρολόγος Σαφόν, η μητέρα της Χάνα, Ελιζαμπέτ Ιπέρ, που εργάζεται στον φούρνο, ένα μαγαζί που συνδυάζει πρακτορείο ειδήσεων, υπηρεσία πληροφοριών και εταιρεία παροχής συμβουλών, κυρίως επί αισθηματικών προβλημάτων, με «ζεστά κρουασάν και φρέσκα νέα από το πρωί ως το βράδυ» (σελ. 59) είναι μια ενδιαφέρουσα επιλογή χαρακτήρων που συγκροτούν το κοινωνικό σύνολο και αλληλοεπιδρούν με την οικογένεια Σοβέλ. Ταυτόχρονα, αρχίζει να ξεδιπλώνεται το παρελθόν του Λάζαρου Γιαν ενώ μια μυστηριώδης σκιά  κινείται ύπουλα στις σκοτεινές γωνίες κτηρίων και ψυχών, με τις ανατριχίλες να έρχονται απανωτά όσο ξεδιπλώνεται μια ιστορία φρίκης και τρόμου που θα στοιχειώσει και πάλι το χωριό.

Το σκοτεινό δάσος, το ερειπωμένο εργοστάσιο και η ίδια η έπαυλη πυροδοτούν τη φαντασία του συγγραφέα ο οποίος αποτυπώνει με μαγευτικό τρόπο τις σκηνές του μυθιστορήματος. Η πλοκή κλιμακώνεται, οι χαρακτήρες αντιμετωπίζουν προκλήσεις που θα τους αλλάξουν και τα διλήμματα που θα τεθούν θα είναι κοφτερά. Το μυθιστόρημα μου χάρισε τις πιο ανατριχιαστικές στιγμές της ως τώρα αναγνωστικής μου πορείας και δε με άφηνε να κοιμηθώ τα βράδια. Είναι τέτοιος ο χειρισμός και η μαγεία των λέξεων που δημιουργούν την κατάλληλη υποβλητική ατμόσφαιρα χωρίς πολλές περιγραφές και περιττές παραγράφους. Λέξεις λοιπόν, λέξεις, λέξεις, αυτή είναι μία από τις κυριότερες απολαύσεις του κειμένου ενός συγγραφέα που άλλαξε το σύγχρονο λογοτεχνικό και αναγνωστικό σύμπαν! Λέξεις που δημιουργούν ρεαλιστικές εικόνες και τις ζωντανεύουν με άφθαστη τέχνη χαρίζοντάς μας χρώματα και ποικίλες οπτικές γωνίες. Εκπληκτικές περιγραφές, άψογος χειρισμός της γλώσσας, ένα κλειστοφοβικό περιβάλλον να με καταδιώκει σε κάθε σελίδα είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα ενός κειμένου που με άφησε ξάγρυπνο. Λυρικές παρομοιώσεις και ευρηματικές μεταφορές στολίζουν το κείμενο χωρίς να το βαραίνουν: «…η βροχή της προηγούμενης νύχτας είχε σμιλέψει στα σύννεφα κάστρα από βαμβάκι πάνω από την εκτυφλωτική γαλάζια απεραντοσύνη…» (σελ. 44). Και αργότερα: «Ένα λιβάδι από αστέρια απλωνόταν πάνω στην μπλε κουβέρτα που κάλυπτε τον κόλπο και η ματωμένη σφαίρα του ήλιου βυθιζόταν στον ορίζοντα σαν δίσκος από πυρωμένο σίδερο» (σελ. 89). Επιτέλους συναντάμε και λίγο χιούμορ: «…οι μόνοι κάτοικοι του Γαλαζολίμανου που δε γνώριζαν τον υποτιθέμενο κεραυνοβόλο έρωτα του Ισμαέλ Ιπέρ για την καινούργια, την Ιρέν Σορβέλ, ήταν τα ψάρια και οι ίδιοι οι ενδιαφερόμενοι» (σελ. 59). Κεντρικός άξονας της ιστορίας είναι αυτές οι διαπιστώσεις: «-Δεν πρέπει να πιστεύεις όλα όσα βλέπεις. Η εικόνα της πραγματικότητας που μας παρέχουν τα μάτια μας είναι απλώς μια ψευδαίσθηση, μια οφθαλμαπάτη…Το φως είναι μεγάλος ψεύτης» (σελ. 31). Κυρίως όμως: «Η μαγεία είναι απλώς μια προέκταση της φυσικής».

«Τα φώτα του Σεπτέμβρη με έμαθαν να θυμάμαι τα βήματά σου που ξεθώριαζαν στην παλίρροια», αυτά γράφει ο Ισμαέλ στην Ιρέν δέκα χρόνια μετά την περιπέτειά τους στο Γαλαζολίμανο. Μόνος πλέον ο Ισμαέλ, περιμένει την παλίρροια του Σεπτέμβρη να του επιστρέψει κάτι παραπάνω από αναμνήσεις. Τον χωρίζει ένας πόλεμος και τουλάχιστον εκατό γράμματα από την Ιρέν κι ακόμη αναπολεί τις ημέρες του 1937. Έτσι ολοκληρώνεται ένα από τα πιο τρυφερά και ταυτόχρονα ανατριχιαστικά μυθιστορήματα του σημαντικού Ισπανού συγγραφέα, ο οποίος ταιριάζει ευρηματικά το σκοτάδι και τις σκιές της κεντρικής ιστορίας με τη σκιά του ναζισμού που έπεσε στην Ευρώπη δύο χρόνια μετά. «Τα φώτα του Σεπτέμβρη» είναι ένα αξέχαστο ταξίδι στο μοναδικό σύμπαν που ήξερε τόσο καλά να ζωντανεύει ο Carlos Ruiz Zafon και ταυτόχρονα ο τελευταίος κρίκος μιας σειράς υποβλητικών και σκοτεινών ιστοριών. Απανωτές εκπλήξεις, πλούσια πλοκή, χιλιάδες ερωτήματα που βρίσκουν απαντήσεις όταν πρέπει, γεγονότα που είναι απότοκα ενεργειών που έλαβαν χώρα στο παρελθόν, χαρακτήρες που διώκονται από κάτι φρικτό και είναι δέσμιοι ενός παρελθόντος για το οποίο δε γνωρίζουν και δε φταίνε, σασπένς και απανωτές εκπλήξεις, ανατριχίλα και καλολογικά στοιχεία είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά ενός κειμένου που διαβάζεται αυστηρά με αναμμένο φως.

Βιβλίο Ο Πρίγκιπας της Ομίχλης 
Τίτλος πρωτοτύπου El Príncipe de la Niebla
Συγγραφέας Carlos Ruiz Zafon
Μεταφραστής Δέσποινα Δρακάκη
Κατηγορία Τρόμου
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο «Πρίγκιπας της ομίχλης» είναι το πρώτο μυθιστόρημα που δημοσίευσε ο Carlos Ruiz Zafon και ο ίδιος το χαρακτήριζε νεανικό. Από το 1993 ξανακυκλοφόρησε το 2006 «με τον τρόπο που θα έπρεπε να γίνει από την αρχή», όπως υποστηρίζει ο ίδιος στον πρόλογο, και αποτελεί το πρώτο μέρος μιας τριλογίας που αποτελείται από έναν κύκλο ιστοριών με πολλά κοινά στοιχεία. Πρόκειται για ένα άρτιο, καλογραμμένο και συναρπαστικό μυθιστόρημα τρόμου και φαντασίας, όπου αναμιγνύεται ο ρεαλισμός με το υπερφυσικό στοιχείο και καταγράφει τις περιπέτειες της οικογένειας Κάρβερ που μετακομίζουν σε μια παραθαλάσσια πόλη και η ζωή τους αλλάζει για πάντα. Το 1943 λοιπόν, την ημέρα των γενεθλίων του Μαξ Κάρβερ, ο συνονόματος πατέρας του, ωρολογοποιός και εφευρέτης, ανακοινώνει στην οικογένειά τους πως την επόμενη μέρα φεύγουν μέχρι να τελειώσει ο πόλεμος. Ο Μαξ και τ’ αδέλφια του, Αλίσια και Ιρίνα, δέχονται το νέο με ποικίλα αισθήματα αλλά σύντομα ο τόπος τούς κερδίζει με την αύρα του και την ομορφιά του τοπίου γύρω του. Ο Μαξ αντικρίζει πρώτη φορά στη ζωή του θάλασσα κι αυτό τον μαγεύει, μόνο που σύντομα θ’ αλλάξει γνώμη γιατί στον βυθό κρύβεται κάτι φρικιαστικό. Ταυτόχρονα, η ιδιαιτερότητα του ρολογιού του σταθμού κι ένας πορτοκαλής γάτος είναι τα πρώτα που τραβούν την προσοχή του παιδιού, μόνο που κάτι συμβαίνει με αυτά. Επιπλέον, το σπίτι δείχνει να συμπεριφέρεται παράξενα και να τυλίγεται από κάτι ανατριχιαστικό και υπερφυσικό, απότοκο λες μιας άτυπης κατάρας που το κυνηγάει από τότε που χτίστηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1920. Εκεί παραθέριζε η οικογένεια του γιατρού Ρίτσαρντ Φλάισμαν, με τον Τζέικομπ να είναι το μοναχοπαίδι τους αλλά πνίγηκε το 1936 στην παραλία μπροστά στο σπίτι. Τα παιδιά αρχίζουν να αισθάνονται άβολα και παράξενα και όταν γνωρίζουν τον νεαρό Ρόλαντ τίποτα δε θα είναι πια το ίδιο.

Το μυθιστόρημα μου χάρισε τις πιο ανατριχιαστικές στιγμές της ως τώρα αναγνωστικής μου πορείας και δε με άφηνε να κοιμηθώ τα βράδια. Είναι τέτοιος ο χειρισμός και η μαγεία των λέξεων που δημιουργούν την κατάλληλη υποβλητική ατμόσφαιρα χωρίς πολλές περιγραφές και περιττές παραγράφους. Ειδικά όταν τα πράγματα αρχίζουν να χειροτερεύουν και γνωρίζουμε τον κακό της ιστορίας, Καΐν, ένα μοχθηρό πλάσμα που μαζεύει γύρω του τα φτωχόπαιδα των γειτονιών και πραγματοποιεί κάθε τους ευχή με αντάλλαγμα την πλήρη αφοσίωση και υποταγή στις διαταγές του, δε γίνεται να συνεχίσεις χωρίς αναμμένο φως! Λέξεις λοιπόν, λέξεις, λέξεις, αυτή είναι μία από τις κυριότερες απολαύσεις του κειμένου ενός συγγραφέα που άλλαξε το σύγχρονο λογοτεχνικό και αναγνωστικό σύμπαν! Λέξεις που δημιουργούν ρεαλιστικές εικόνες και τις ζωντανεύουν με άφθαστη τέχνη χαρίζοντάς μας χρώματα και ποικίλες οπτικές γωνίες. Πόσο ιδιαίτερη είναι η αγάπη του συγγραφέα απέναντι στη φύση, την οποία στήνει με αξέχαστες παρομοιώσεις και μεταφορές («Όταν έβρεχε δυνατά, ο Μαξ ένιωθε πως ο χρόνος σταματούσε. Ήταν σαν ανακωχή κατά την οποία ο καθένας μπορούσε να αφήσει οτιδήποτε έκανε εκείνη τη στιγμή και να σταθεί απλώς να παρακολουθεί από το παράθυρο το θέαμα εκείνης της ατελείωτης κουρτίνας δακρύων του ουρανού με τις ώρες», σελ. 48)! Πόσα διαφορετικά στιγμιότυπα του ίδιου τόπου σε διαφορετικές χρονικές στιγμές (πρωί, μεσημέρι, βράδυ) και πόσο ποικιλόμορφα αυτά διατυπώνονται με ένα λεξιλόγιο πλούσιο, όμορφο, διακριτικά λυρικό και άκρως απαραίτητο για τη σωστή ατμόσφαιρα του μυθιστορήματος: «Η καταιγίδα ξέσπασε πάνω από το χωριό σαν αλλόκοτο θέαμα περιφερόμενου πανηγυριού» (σελ. 47)!

«Είναι λάθος να πιστεύει κανείς πως τα όνειρα γίνονται πραγματικότητα χωρίς να προσφέρει κάτι σε αντάλλαγμα» (σελ. 104) και «Και τίποτα δεν έχει τόση δύναμη όσο μια υπόσχεση» (σελ. 113). Αυτός είναι ο βασικός θεματικός άξονας του πρώτου βιβλίου της Τριλογίας της Ομίχλης και γύρω από αυτόν υφαίνονται οι ζωές του Μαξ και της Αλίσια, του Ρόλαντ και του Βίκτορ, οι οποίοι πρέπει να αντιμετωπίσουν τον Καΐν και να βγουν ζωντανοί από τα δελεαστικά ανταλλάγματα που τους προσφέρει ενώ ταυτόχρονα πρέπει να ξεφύγουν από τις υπερφυσικές του δυνάμεις που μπορούν να καταστρέψουν τις ζωές τους για πάντα. Ένταση, αγωνία, σασπένς, ανατριχίλα, ρεαλισμός και φαντασία είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά ενός κειμένου που με άφησε με κομμένη ανάσα ως το τέλος.

Βιβλίο Ο φάρος του Κένεμπεκ 
Συγγραφέας Σόνια Σαουλίδου
Κατηγορία Τρόμου
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Σόνια Σαουλίδου έγραψε ένα ανατριχιαστικό μυθιστόρημα τρόμου που κάθε σελίδα μου χάριζε ανατριχίλες και με γέμιζε αγωνία για το τι θα γίνει παρακάτω. Με την πρωτοπρόσωπη αφήγηση της Λίντια Γκέλερ μαθαίνουμε καλύτερα την προσωπικότητά της, τις σχέσεις της με την οικογένειά της, πώς ζούσαν πριν και μετά το τροχαίο ατύχημα, στο οποίο εξαφανίστηκε η κόρη τους, πώς και γιατί επέλεξαν την απομόνωση σ’ ένα σπίτι ιδανικό και για τους δύο, αφού εκείνη θέλει να απομονωθεί από τον κόσμο κι εκείνος επειδή θα πάρει τις αποστάσεις του από την ερωμένη του. Αν μετακομίσουν όμως στο νησί, ο Άαρον, λόγω της δουλειάς του, θα πρέπει να διανυκτερεύει κάποιες φορές στο Πόρτλαντ, σ’ ένα διαμέρισμα δίπλα στο γραφείο του. Θα το εκμεταλλευτεί άραγε αυτό η Έμμα Όσγουολντ για να τον ξανακερδίσει; Ο Ίθαν, που ήταν κι αυτός στο αμάξι τη μοιραία νύχτα που χάθηκε η αδελφή του, έχει προχωρήσει αρκετά από ψυχοσυμπεριφορικής άποψης αλλά εξακολουθεί να μη μιλάει και η μητέρα του συνεχίζει να είναι συνέχεια από πάνω του.

Η Λίντια νιώθει σαν ξύλινη μαριονέτα που νομίζει ότι καθορίζει εκείνη τη δική της μοίρα με τις επιλογές της, σύντομα όμως διαπιστώνει πως κάποια πράγματα είτε δεν τα βιώνει στην πραγματικότητα είτε συμβαίνουν αλλιώς απ’ ό,τι έχει την αίσθησή τους. Όνειρο που γίνεται εφιάλτης ή μια πραγματικότητα που δεν μπορεί να τη διαχειριστεί; Τι είναι αλήθεια και τι ψέμα; Τι μυστικά κρύβει ένα νησί που έχει ελάχιστους κατοίκους και μια άγρια ομορφιά που χειροτερεύει όταν ο καιρός χαλάει και δυσκολεύει τη μετάβαση στην ενδοχώρα, στην απέναντι πλευρά του ποταμού, όπου βρίσκονται το σχολείο και τα μαγαζιά; Η συγγραφέας αργά και σταθερά δείχνει τις ρωγμές στη σχέση του ζευγαριού, τα άπειρα μικρά λάθη που οδήγησαν σε μικρούς διαπληκτισμούς και πότε και πώς άρχισαν να ροκανίζουν τη σχέση τους. Ταυτόχρονα, η γειτόνισσα Ντόροθι Νόργουελ ισχυρίζεται πως μπορεί να βρει τη Μάγκι κι αυτό τρομάζει τη Λίντια, αφού δεν είχαν συνατηθεί πότε πριν. Πώς ξέρει για την οικογενειακή τραγωδία; Ποιο μυστικό κρύβει και τι συνδέει τελικά τις δύο γυναίκες; Πώς γίνεται να κάνουν τα ίδια λάθη και η Ντόροθι να φοβάται για το μέλλον της Λίντια να μην εξελιχθεί όπως το δικό της; Γιατί τονίζει: «Το παρελθόν θα σε βοηθήσει να τα καταλάβεις όλα, πρέπει όμως πρώτα να το ανακαλύψεις για να ξεδιαλύνεις όλα τα μυστήρια» (σελ. 90); Κι εκεί που φτάνεις σε μια σημαντική καμπή των εξελίξεων, η συγγραφέας μας φέρνει στις μέρες πριν το ατύχημα για να δούμε τις σχέσεις μεταξύ των μελών της οικογένειας της Λίντια και τι πραγματικά συνέβη, και ακόμη πιο πίσω, στο 1899, για να δεθεί αριστοτεχνικά το όλο παζλ μέσα από την ιστορία της οικογένειας των Νόργουελ, με τον Αλεξάντερ να δέχεται τη θέση του δασκάλου στο δημοτικό σχολείο κοντά στο Νησί των Κύκνων και να μετακομίζει στο νησί με τη γυναίκα του, Ντόροθι και τα δυο παιδιά τους. Γνωρίζουμε από κοντά τον φαροφύλακα και τη γυναίκα του, τους περισσότερους από τους κατοίκους του μικρού αυτού τόπου και ξαναζούμε την ανατριχιαστική αύρα που γεννιέται από την ομίχλη, τις δύσκολες καιρικές συνθήκες και την αίσθηση πως στο νησί συμβαίνει κάτι αλλόκοτο. Τα πράγματα μάλιστα γίνονται χειρότερα όταν αρχίζει μια σειρά από δολοφονίες! Γιατί ο φαροφύλακας καλεί τα παιδιά των Νόργουελ να τους δείχνει τη θέα από το πιο ψηλό σημείο; Γιατί η γυναίκα του φαροφύλακα επιμένει πως θα τη σκοτώσει ο άντρας της; Ποιοι είναι όλοι αυτοί που σουλατσάρουν τις νύχτες και χάνονται ξαφνικά πριν ξημερώσει; Ποιο είναι το χάρισμα που έχει ο γιος των Νόργουελ και σε τι θα του χρησιμεύσει;

Πρόκειται για ένα κλειστοφοβικό, ατμοσφαιρικό, ανατριχιαστικό θρίλερ, γεμάτο στιγμές τρόμου και απανωτές αποκαλύψεις που αλλάζουν διαρκώς τα δεδομένα. Κάθε γεγονός που βιώνει η Λίντια, κάθε βήμα που κάνει στη νέα της ζωή τη φέρνουν αντιμέτωπη με νέα αναπάντητα ερωτήματα, με σχεδόν παράλογες καταστάσεις κι έτσι, όσο προχωράει η πλοκή, τόσο το μυστήριο πυκνώνει! Πραγματικότητες που αντιστρέφονται στη στιγμή και συγκεχυμένες καταστάσεις, όλα απότοκα της καχυποψίας, της αμφισβήτησης, του φόβου, της αλήθειας που πληγώνει, των ντροπιαστικών σκέψεων, δημιουργούν επάλληλες και άρρηκτα δεμένες μεταξύ τους σκηνές, τονίζοντας έτσι τον πανέξυπνο και σωστό χειρισμό των κεντρικών ιδεών. Πώς και γιατί ανατρέπονται ξανά και ξανά τα γεγονότα, πώς επεξηγούνται όλα (ή σχεδόν όλα) μ’ έναν τρόπο απόλυτα πειστικό και αληθοφανή είναι δείγματα έξυπνης γραφής που χειρίζεται σωστά τους εφαπτόμενους κύκλους μιας αλυσίδας που δεν πρέπει να σπάσει. Deja vu, επαναλήψεις, άνθρωποι που δένονται και ταυτίζονται σε μια κοινή μοίρα κι ένα αναπάντεχο τέλος που τονίζει την αξία της ευγνωμοσύνης και μειώνει την ανάγκη της εκδίκησης μου χάρισαν ένα πρωτότυπο και διαφορετικό ταξίδι! «Γιατί κάποια σκοτάδια στέκουν ακλόνητα, καθρέφτες που μέσα τους αντικατοπτρίζεται το κακό» (σελ. 138).