Βιβλίο Στη σκιά της ζωής τους 
Συγγραφέας Ελένη Κ. Τσαμαδού
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ελένη Τσαμαδού έγραψε μια τρυφερή και συγκινητική ιστορία για μια γυναίκα που παντρεύτηκε νωρίς λόγω εγκυμοσύνης έναν άντρα που δεν πρόλαβε να αγαπήσει, παράτησε τις σπουδές της και κλείστηκε στο σπίτι. Όλη η ζωή της ένα λάθος: δεν πήγε στο κολέγιο λόγω εγκυμοσύνης, δόθηκε στον άντρα που της άρεσε, με τον οποίο και παντρεύτηκε, και αμέσως έγινε σύζυγος και μητέρα χωρίς άλλα ενδιαφέροντα και φίλες, χωρίς κοινωνική ζωή και χόμπι, «μια γυναίκα χωρίς προσωπικότητα, άχρωμη και αδιάφορη». Τελικά διαπίστωσε πως όλα αυτά ήταν χάσιμο χρόνου, μιας και ο σύζυγός της δεν την εκτίμησε ποτέ ως γυναίκα.

Όλα ξεκινάνε όταν η μητέρα της Λούση, μετά τον θάνατο του άντρα της, αρχίζει να παραληρεί και να μιλάει σ’ έναν φανταστικό συνομιλητή ενώ δεν αποχωρίζεται τη δικηγορική τσάντα του νεκρού συζύγου. Η Λούση και ο αδελφός της τη βάζουν σε ίδρυμα και οι γιατροί αποφαίνονται: αρχή αλτσχάιμερ και αποσχιστική διαταραχή, δεν υπάρχει θεραπεία. Κλαίει, γελάει και μιλάει συνέχεια στα ελληνικά, κοιτώντας και ψαχουλεύοντας κάποιες επιστολές μέσα στην περίφημη τσάντα. Μετά τον θάνατό της, οι επιστολές αυτές ωθούν τη Λούση να φύγει από την Αμερική. Τι δουλειά έχει στην Ελλάδα και γιατί το έσκασε σαν κλέφτρα, χωρίς να ειδοποιήσει κανέναν; Τι ελπίζει να βρει; Γιατί κράτησε τις επιστολές των γονιών της και ποιοι απεικονίζονται στη φωτογραφία που τις συνοδεύει; Τι συνέβη στην Πάτρα του 1945;

Μια γυναίκα χωρίς γνώση ελληνικών θα έρθει στην Ελλάδα να ξεκινήσει μια σειρά από έρευνες. Ένας άθλος που δε λυγίζει όμως τη θέληση της Λούση και η κοπέλα θα ξεκινήσει να ψάχνει το παρελθόν των γονιών της, πώς γνωρίστηκαν, πώς και γιατί ήρθαν στην Ελλάδα, μόνο που σύντομα θα διαπιστώσει πως αυτή η έρευνα την αφορά προσωπικά με απρόσμενο τρόπο. Κάποια γεγονότα που θα ζήσει στην Ελλάδα και θα την ξαναγεννήσουν θα τη φέρουν αντιμέτωπη με την οικογένειά της, τον αδελφό, τον σύζυγο, τα παιδιά της, που θα της γυρίσουν την πλάτη. Θα βρει τη δύναμη να συνεχίσει να ζει; Πώς θα τα καταφέρει;

Στο πλάι της, η Άννα, η γυναίκα που της νοικιάζει μια κάμαρα στην Πάτρα και η κόρη της, Αθηνά. Αυθόρμητη, διακριτική και ζεστή, η Αθηνά κερδίζει αμέσως τη Λούση που παρατηρεί και αρκετές ομοιότητες στις οικογενειακές τους ιστορίες. Μέσα από την οικογένεια της Άννας και της Αθηνάς ξεπηδάνε ενδιαφέρουσες ιστορίες που αντικατοπτρίζουν την ελευθερία της γυναίκας, το δικαίωμα στην άμβλωση, τη γυναικεία χειραφέτηση και ανεξαρτησία, καθώς και τις συνέπειες από τις λάθος επιλογές. Τρεις γυναίκες, η γιαγιά Αναστασία, η μαμά Άννα, η κόρη Αθηνά, το παραδοσιακό, συντηρητικό χτες, το σήμερα και το κυνικό, απελευθερωμένο αύριο δένονται με την ιστορία της Λούση και δημιουργούν μια πολύπλευρη ιστορία γεμάτη ενδιαφέρουσες σκηνές, δραματικά περιστατικά και εκπλήξεις. Επιπλέον, ένα ταξίδι στην Ύδρα θα φέρει απρόσμενες εξελίξεις στη ζωή της πρωταγωνίστριας και θα της ξυπνήσει αισθήματα για καιρό κοιμισμένα.

Το μυθιστόρημα «Στη σκιά της ζωής τους» ρίχνει φως στις παράνομες υιοθεσίες των παιδιών του Εμφυλίου, στο παιδομάζωμα εκείνης της περιόδου, στις τραγικές ιστορίες που χώρισαν οικογένειες για πάντα με μεθόδους που ελάχιστες ήταν νόμιμες και φυσικά δεν ήρθαν όλες στο φως. Παιδουπόλεις, πλαστά δικαιολογητικά, κρυφές αγοραπωλησίες, ακόμη και απαγωγές δημιούργησαν μια από τις μεγαλύτερες πληγές της σύγχρονης Ιστορίας, που ακόμη αιμορραγεί. Η συγγραφέας σκύβει με αγωνία πάνω από αυτές τις περιπτώσεις και αποτυπώνει με πολυεπίπεδη πλοκή και ανατροπές τη ζωή μιας γυναίκας που άλλα πίστευε για το παρελθόν της και άλλα κρύβονταν πίσω από την αλήθεια.

Η καθαυτή ιστορία είναι αρκετά περίπλοκη και φωτίζεται τμηματικά όσο προχωράμε την ανάγνωση, οπότε χρειάζεται προσοχή, πάντως όλα μπαίνουν στη θέση τους και ξεκαθαρίζουν, συγκροτώντας έτσι μια φριχτή ιστορία απάτης και εγωισμού, ειδικά όταν μέσα σε όλα αυτά μπαίνει ανθρώπινος παράγων. Επιπλέον, παρένθετες ιστορίες που εμπλουτίζουν την πλοκή και δημιουργούν ολοκληρωμένους χαρακτήρες μας συστήνουν την κλειστή κοινωνία της Πάτρας του 1945-1947 και τον τρόπο ζωής, αντιλήψεων και νοοτροπίας της ελληνοαμερικανικής κοινότητας της δεκαετίας του 1980. Μια τρυφερή μα και σκληρή ιστορία με διαρκείς ανατροπές, λιτούς διαλόγους, ποικίλες μορφές αφήγησης και ρεαλισμό που με κράτησε σε αγωνία ως το τέλος.

Βιβλίο Η μάρτυρας της φωτιάς 
Τίτλος πρωτοτύπου Eldvittnet
Συγγραφέας Lars Kepler
Μεταφραστής Τιτίνα Σπερελάκη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η νέα περιπέτεια του αστυνομικού επιθεωρητή Γιούνα Λίννα είναι γεμάτη καταιγιστικές εξελίξεις, ανατροπές, καλά κρυμμένα μυστικά και μια κραυγή αγωνίας για τα παιδιά που πέφτουν θύματα σεξουαλικής βίας και κακοποίησης σε μέρη όπως το Μπιργκιτταγκόρντεν, ένα εγκεκριμένο από το κράτος κέντρο περίθαλψης για προβληματικά κορίτσια μεταξύ δώδεκα και δεκαεφτά. Πολλά είναι εθισμένα στα ναρκωτικά, σχεδόν όλα έχουν ιστορικό αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς, αυτοτραυματισμών ή άλλων διαταραχών κι όμως ο θάνατος θα χτυπήσει ανελέητα και απρόσμενα. Τη νύχτα του διπλού φονικού, η Βίκυ, γεμάτη αίματα, κλέβει το αμάξι της πάστορα Πία Αμπραχάμσον με τον τετράχρονο γιο της, Ντάντε, να κοιμάται στο καθισματάκι του. Είναι ένοχη ή όχι; Γιατί έφυγε και πού ήθελε να πάει; Σύμφωνα με τον θεράποντα ιατρό της: «Δεν αφήνει κανέναν να μπει στο μυαλό της. Δημιουργεί πρόσκαιρες συμμαχίες αλλά κρύβει τα αληθινά της κίνητρα για να διατηρήσει όσο το δυνατόν περισσότερο τον έλεγχο της κατάστασης» (σελ. 423). Μια συνεσταλμένη και ντροπαλή, ευγενική κοπέλα, χωρίς φάκελο στην αστυνομία, μπορεί να γίνει επικίνδυνη; Ο Γιακ και η Έλι Φρανκ ήταν οι πρώτοι ανάδοχοι γονείς της και κάθε φορά που άλλαζε οικογένεια ήθελε πάντα να επιστρέφει σε αυτούς, οι οποίοι όμως αρνούνταν σθεναρά να της ανοίξουν ξανά το σπίτι τους. Τι ακριβώς συνέβη ανάμεσά τους;

Ο πεισματάρης Γιούνα Λίννα είναι αστυνομικός επιθεωρητής της Δίωξης Εγκλήματος, το μοναδικό αστυνομικό σώμα της Σουηδίας με επιχειρησιακή δράση και με την ευθύνη για την καταπολέμηση της εγκληματικότητας. Είναι γιος αστυνομικού που σκοτώθηκε στο καθήκον κι έχει διαγράψει σημαντική πορεία ως τώρα, με αποτέλεσμα να ανεβαίνει στην ιεραρχία, χωρίς ωστόσο να είναι αυτός ο σκοπός του. Έχει μια αναλυτική σκέψη που τον οδηγεί σε συμπεράσματα βάσει των στοιχείων που κρατά στα χέρια του κάθε φορά, δεν ακολουθεί την πεπατημένη, ξεχωρίζει τα στοιχεία που γνωρίζει από αυτά που υποθέτει, θέλει ησυχία για να σκεφτεί, διαβλέπει κάτι που άλλα μάτια δεν παρατηρούν. Ο Λίννα δουλεύει πάντα μόνος, κάτι που γίνεται ενοχλητικό, ειδικά για έναν ομαδικό μηχανισμό όπως η αστυνομία. Αυτόνομος υπέρ το δέον αλλά και πιστός, μιας και έχει δεχτεί προσφορές από άλλες ειδικές υπηρεσίες όμως παραμένει αφοσιωμένος στην αστυνομία.

Σε αυτό το βιβλίο, διεξάγεται η δίκη για την περιπέτεια που έζησε στο προηγούμενο βιβλίο της σειράς «Το συμβόλαιο του Παγκανίνι», οπότε και κατηγορείται πως προειδοποίησε μια εξτρεμιστική αριστερή ομάδα για μια έρευνα της Ασφάλειας, της Σέπο. Το θέμα ανέλαβε η Διεύθυνση Εσωτερικών Υποθέσεων της αστυνομίας και ο Λίννα έχει απαλλαγεί από τα καθήκοντά του, αν και δεν έχει απομακρυνθεί επίσημα από το Σώμα. Παρ’ όλ’ αυτά, ο διοικητής της Δίωξης Εγκλήματος Κάρλος Ελίασσον τον στέλνει ως παρατηρητή της υπόθεσης του διπλού φονικού, να κάνει υποδείξεις, να παρακολουθήσει τις έρευνες μα πάνω απ’ όλα να κρατήσει χαμηλό προφίλ. Πράγματι, ο αστυνομικός διευθυντής Ούλλε Γκούνναρσον, επικεφαλής της προκαταρκτικής έρευνας, δεν υποδέχεται εγκάρδια τον Λίννα. Οι ανακρίσεις, οι καταθέσεις και οι έρευνες είναι γεμάτες εμπόδια, μιας και τα κορίτσια του ιδρύματος δεν είναι πρόθυμα να συνεργαστούν ούτε έχουν συνέλθει από τη σκηνή της δολοφονίας. Το πτώμα του κοριτσιού είναι στημένο σα να κρυβόταν από τον δολοφόνο και φαίνεται πεντακάθαρο παρά τη βιαιότητα του θανάτου του και το λερωμένο με αίματα δωμάτιο. Γιατί όμως δολοφονήθηκε και η νοσοκόμα της νυχτερινής βάρδιας;

Παράλληλα με τις έρευνες για τον εντοπισμό της Βίκυ και με τις απανωτές αποκαλύψεις για την εξιχνίαση της σκοτεινής υπόθεσης του Μπιργκιτταγκόρντεν, γνωρίζουμε τη Φλόρα Χάνσεν, θετή κόρη ενός ζευγαριού που της φέρεται με σκληρότητα. Η Φλόρα μεγάλωσε με ανάδοχες οικογένειες, είχε μια δύσκολη ζωή που τώρα έχει γίνει κόλαση εξαιτίας των «γονιών» της. Παρ’ όλ’ αυτά, καταφέρνει να βρίσκει ελεύθερο χρόνο και να διοργανώνει πνευματιστικές συνεδρίες μέσω αγγελιών. Δεν έχει δει ποτέ της φαντάσματα ή πνεύματα, είναι όμως καλή στο να λέει αυτά που λαχταρούν ν’ ακούσουν οι άνθρωποι που την εμπιστεύονται. Να όμως που αρχίζει να βλέπει μορφές που έχουν σχέση με τη διπλή δολοφονία, μια εμπειρία που την τρομάζει αλλά για την οποία κανείς δεν την πιστεύει. Αρχίζει να βλέπει το θύμα σε παιδική ηλικία, πώς σκοτώθηκε και με τι κι έτσι ξεκινάει έναν αγώνα δρόμου για να γίνει πιστευτή από την αστυνομία και τον Λίνα. Πώς μπορεί κάποιος να δημιουργήσει μια ολόκληρη ζωή βασισμένη σε ψέματα για να ικανοποιήσει τους άλλους και να θάψει τις αναμνήσεις του; Πώς δημιουργεί ως άμυνα το σώμα καταπιεσμένες αναμνήσεις ύστερα από τραυματικά γεγονότα, κάτι σαν μετατραυματική αγχώδη διαταραχή δηλαδή και πώς γίνεται όλα αυτά να έρθουν ξαφνικά στο φως με αφορμή μια δολοφονία; Μέντιουμ είναι κάποιος που, όπως ισχυρίζεται, διαθέτει παραφυσικές ικανότητες, μεταξύ άλλων αντιλαμβάνεται την παρουσία πνευμάτων και έρχεται σε επαφή μαζί τους σε πνευματιστικές συνεδρίες. Η αστυνομία σ’ όλο τον κόσμο δέχεται τη βοήθεια μέντιουμ σε δύσκολες υποθέσεις, δεν υπάρχει όμως καμία τεκμηριωμένη περίπτωση όπου κάποιος από αυτούς κατάφερε πραγματικά να διαλευκάνει ένα έγκλημα. Επομένως τι συμβαίνει στην περίπτωση της Φλόρα;

Το κτήριο της Γενικής Διοίκησης της Αστυνομίας, το πανεπιστημιακό νοσοκομείο, τα εξοχικά σπίτια, οι αποθήκες, το άσυλο, όλα περιγράφονται με ρεαλισμό και οι λέξεις χρησιμοποιούνται με τέτοιο τρόπο που δίνουν ατμοσφαιρικότητα στο κείμενο και μια γοητεία στην πόλη της Στοκχόλμης. Οικεία πρόσωπα από το προηγούμενο βιβλίο εμφανίζονται κι εδώ, προσθέτοντας το λιθαράκι τους στις εξελίξεις: ο διοικητής Κάρλος Ελίασσον, ο επιθεωρητής και προϊστάμενος Πέττερ Νέσλουντ, η βοηθός του Γιούνα, Άννια Λάρσον, ο ιατροδικαστής Νιλς Ολέν κ. ά. Επίσης ξανασυναντάμε τη Σάγκα Μπάουερ, επικεφαλής επιθεωρήτρια της Αντιτρομοκρατικής, που προσπαθεί με τον δικό της ανορθόδοξο τρόπο να βοηθήσει τον Γιούνα με την ανάκριση του Εσωτερικών Υποθέσεων για όσα έγιναν στο «Συμβόλαιο του Παγκανίνι». Ο διοικητής της Γενικής Διεύθυνσης Ασφάλειας Βέρνερ Ζαντίεν που νοιάζεται για κείνη της αναθέτει κάτι που θα βοηθήσει πολύ τις εξελίξεις και θα ρίξει φως σε όσα πραγματικά έγιναν τη νύχτα του φόνου στο Μπριγκιτταγκόρντεν. Χάρη σε κείνη έμαθα πως «ο φόνος μπορεί να είναι τραυματικό γεγονός για τον δολοφόνο» και πως «Όλες οι ομολογίες συνδέονται με συναισθήματα εξουσίας. Αυτός που ομολογεί έχει εξουσία πάνω στην αλήθεια…» (σελ. 436-437). Επίσης έμαθα πως: «…κατά τη διάπραξη του εγκλήματος ο δράστης αποδίδει στο θύμα τον ρόλο ενός αντίπαλου παίχτη στο εσωτερικό του δράμα» (σελ. 162).

Το μυθιστόρημα «Η μάρτυρας της φωτιάς», το τρίτο βιβλίο της σειράς με ήρωα τον αστυνομικό επιθεωρητή Γιούνα Λίννα, είναι πιο γρήγορο και πιο ανατρεπτικό από τα προηγούμενα, με την ένταση να χτυπάει συχνά κόκκινο, με τις εκπλήξεις να διαδέχονται η μία την άλλη, με τα κομμάτια του παζλ να ενώνονται απρόσμενα και σε κρίσιμα σημεία, απογειώνοντας τις εξελίξεις. Μου άρεσαν πάρα πολύ ο ρόλος της Φλόρα και η επεξήγηση για το τι έβλεπε, ο χαρακτήρας της Βίκυ και πόσο ρεαλιστικά αποδόθηκε ένα κορίτσι που ζει σε ασταθή οικογενειακά περιβάλλοντα κι έχει αποκτήσει τάσεις αυτοτραυματισμών, οι ανατριχιαστικές σκηνές των φόνων που προσομοιάζουν με το παιχνίδι blundleken, όπου πρέπει να κρατάς τα μάτια σου κλειστά κ. ά. Ως προς την προσωπική ζωή του Λίνα, έχουμε μια μεγάλη αποκάλυψη για το τι πραγματικά συνέβη στη γυναίκα του, Σούμμα, και την κόρη τους, Λούμι. Αυτό φέρνει στο προσκήνιο την υπόθεση με τις εξαφανίσεις δεκαεννιά ανθρώπων από τα αυτοκίνητά και τα ποδήλατά τους που είχαν εξιχνιάσει ο Γιούνα με τον Σαμουήλ Μέντελ. Ο Γιούρεκ Βάλτερ συνελήφθη και καταδικάστηκε σε ισόβιο εγκλεισμό σε ψυχιατρική κλινική, μόνο που σύντομα η γυναίκα και τα παιδιά του Σαμουήλ εξαφανίστηκαν, ακριβώς όπως απείλησε ο Γιούρεκ. Τώρα ο δολοφόνος στρέφει το ενδιαφέρον του στον Γιούνα.

Βιβλίο Πέτα το στη θάλασσα 
Συγγραφέας Σάκης Σερέφας 
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο συγγραφέας, αντί να γράψει την ιστορία από την αρχή ως το τέλος, συστήνοντάς μας τα πρόσωπα και καταγράφοντας τα αίτια και τις συνέπειες της δολοφονίας, προτίμησε να κάνει ένα πείραμα. Διάλεξε να περιγράψει τις προσωπικότητες, τα ενδιαφέροντα, το υπόβαθρο και την ψυχοσύνθεση των ανθρώπων που συναναστράφηκαν με τη μητέρα λίγο πριν ρίξει το βρέφος στη θάλασσα κι ανάμεσα σε αυτές τις αφηγήσεις τοποθετεί αποσπάσματα εφημερίδων, εκτεταμένες εγκυκλοπαιδικές αναφορές στις μεθόδους ταρίχευσης και στα στάδια πνιγμού (κι όλα αυτά με σχεδιαγράμματα), ακόμη και στα αίτια βύθισης του υποβρυχίου «Θρέσερ», σεναριακές οδηγίες για ταινία, ρεπορτάζ για την επίσκεψη Παύλου και Φρειδερίκης στη Θεσσαλονίκη και για τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη κ. π. ά.

Η καθαυτή δράση προχωράει μέσα από τη ματιά του διοικητή της αστυνομίας Φρυδά και της ρεπόρτερ σε εφημερίδα Ελένη, οπότε στα δικά τους κεφάλαια έχουμε πρωτοπρόσωπη αφήγηση, μόνο που μας παραθέτουν, εκτός από τις δικές τους απόψεις πάνω στην υπόθεση και τα βήματα που ακολουθούν για την επίλυσή της (κυρίως ο πρώτος), τις μαρτυρίες των ανθρώπων που ρωτούν τα όσα ξέρουν, πάλι σε πρώτο πρόσωπο, χωρίς σαφή ένδειξη από την αρχή για το ποιος μιλάει. Το αποτέλεσμα είναι ένα κείμενο-συρραφή σκηνών και διαφορετικών στυλ γραφής που θέλει προσοχή κατά την ανάγνωση ώστε να καταλάβουμε τι συμβαίνει στην ιστορία. Μικρά και μεγάλα κεφάλαια, εναλλαγές περιστατικών και οπτικών γωνιών από πρόσωπα που αργούμε να καταλάβουμε τι ρόλο παίζουν (μερικά δεν παίζουν, είναι απλώς άνθρωποι που περνάνε από τη ζωή της βρεφοκτόνου τη στιγμή που κάπου περπατάει, κάθεται ή περιμένει) με μπέρδεψαν αρκετά και δε με άφησαν να απολαύσω την ιστορία.

Από την άλλη όμως, αν τα δει κανείς όλα αυτά ξέχωρα και χωρίς την προσδοκία για ενιαία και ολοκληρωμένη αφήγηση, μπορεί να εντοπίσει ψήγματα καλής γραφής, να συγκλονιστεί από περιστατικά, όπως τις μούμιες από νεογνά που βρίσκανε στις σοφίτες των σπιτιών όταν τα γκρέμιζαν για αντιπαροχή (παιδιά υπηρετριών, ανεπιθύμητα κατά το πλείστον), να δακρύσει όταν στο προσκήνιο βγαίνει το ίδιο το βρέφος, πώς κινείται στον κόρφο της μάνας του, τι κινήσεις κάνει, αν κλαίει, χασμουριέται ή γελάει και πάνω απ’ όλα να λυγίσει με την αφανή ηρωίδα, τη Μάρθα που δουλεύει στο βρεφοκομείο όπου γίνονται παράνομες υιοθεσίες και τελικά η δικαιοσύνη θα το κλείσει. Θέλουν αντοχή οι περιγραφές του τρόπου επιλογής για παράνομη υιοθεσία των μωρών στο βρεφοκομείο και τα άπειρα παραδείγματα εγκαταλειμμένων βρεφών που τα άφηναν απελπισμένοι γονείς έκθετα στο ίδρυμα.

Με χειρουργική ακρίβεια δίνονται οι ονοματοδοσίες, τα κριτήρια επιλογής, ο τρόπος που δρούσε το κύκλωμα, οι «γονείς» που τ’ αγόραζαν με κλειστά μάτια ή, αν δεν τους άρεσαν, τα επέστρεφαν κλπ. Ένα παιδί το παράτησαν τυλιγμένο σε φύλλα της «Καθημερινής», ένα άλλο μ’ ένα χαρτί από σχολικό τετράδιο, όπου μπροστά έγραφε «Είναι αβάφτιστο τελείως απροστάτευτο η μαμά στο νοσοκομείο με αιμορραγία άλλα τρία παιδιά ο άντρας φευγάτος» κι από πίσω είχε την παρατήρηση της δασκάλας «γράφε αργά και καθαρά»! Μια γυναίκα ούρλιαζε ότι θέλει να περάσει τα Χριστούγεννα ντε και σώνει με παιδί κι ένας άλλος επέστρεψε μετά από καιρό το δικό του να πάρει άλλο γιατί του βγήκε «μόγγολο», όπως φώναζε! Η Μάρθα που τα αφηγείται όλα τούτα είναι μια λαϊκή, αγράμματη γυναίκα, με αποτέλεσμα οι εκφράσεις της, το λεξιλόγιο και οι απόψεις της να προσφέρουν ακόμη μεγαλύτερη συγκίνηση γιατί δεν είναι φτιαχτά και επιτηδευμένα αλλά αυθόρμητα, τρυφερά, συγκινητικά, όπως όταν αντίκρισε τη μάνα που έφερε στο ίδρυμα το παιδί της αλλά το βρήκαν μη υγιές: «…πήγαινε να το ζήσεις όπως μπορείς, μόνο μαζί να είστε…μη χάνεις το κουράγιο σου»! Χιλιάδες περιπτώσεις: «Άνθρωποι κι ανθρωπόπουλοι…καθένας με τη φτιαξιά του κι ως εκεί που αντέχει». Εξίσου σπαρακτικές είναι και οι σκηνές των υιοθεσιών από τις παιδουπόλεις της Φρειδερίκης και της μπίζνας στο Τέξας που «γέμισε Ελληνόπουλα», εξήντα ψυχούλες μέσα σε τέσσερα χρόνια δόθηκαν από το ίδρυμα!

Το «Πέτα το στη θάλασσα» είναι μια πολυπρισματικά δοσμένη αφήγηση για τον θάνατο ενός βρέφους «από μάνας χέρια που δεν είχε να το αφήσει σε άλλα χέρια». Ντανταϊστικές φράσεις, σουρεαλιστικές αφηγηματικές και θεματικές επιλογές, παράδοξες συνδέσεις μεταξύ ετερόκλητων προσώπων με αφορμή μια εικόνα ή ένα αντικείμενο που μας συνδέει με μια άλλη ιστορία-δορυφόρο δημιουργούν ένα προκλητικό αναγνωστικά «κουβάρι» μέσα στο οποίο προσπαθούσα να βρω την καθαυτή ιστορία, να παρακολουθήσω την κυρίως δράση, να δω πώς και γιατί πνίγηκε το βρέφος και πώς βγήκαν στην επιφάνεια κυκλώματα και παρανομίες. Μια σειρά καθημερινών γεγονότων τυλίγουν τη σκληρή ιστορία που μ’ έκανε πολλές φορές να κλάψω, σε σημεία όπως αυτό: «…όταν γεννιέται ένα παιδί, δεν γεννιέται μόνο το παιδί, γεννιέται και η μάνα μαζί του. Κι όταν πεθαίνει το παιδί πρώτο, πριν από τη μάνα, πεθαίνει κι αυτό που γεννήθηκε τότε μέσα στη μάνα. Δύο είναι οι κάσες, όχι μία…» (σελ. 155). Μια διαφορετικά δοσμένη πλοκή γύρω από τα κυκλώματα παράνομων υιοθεσιών τη δεκαετία του 1960 που ξεσκεπάζεται με αφορμή τον πνιγμό ενός βρέφους από μια μητέρα που δε βρήκε τη βοήθεια που χρειαζόταν απελπισμένα.

Βιβλίο Καλό, κακό κορίτσι 
Τίτλος πρωτοτύπου Good bad girl
Συγγραφέας Alice Feeney
Μεταφραστής Κλαίρη Θεοδώρου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

«Λένε πως τίποτα δε συγκρίνεται με την αγάπη μιας μητέρας. Αν το ψάξεις όμως, θα ανακαλύψεις πως τίποτα δε συγκρίνεται με το μίσος μιας κόρης»! Έτσι ξεκινάει ένα από τα πιο συναρπαστικά μυθιστορήματα της Alice Feeney που είναι αφιερωμένο στη μητρότητα, στις σχέσεις μάνας και κόρης, στην τοξικότητα των οικογενειακών σχέσεων και στην εγκατάλειψη των γεροντότερων από τα παιδιά τους όταν κοντεύουν στη δύση της ζωής τους. Η συγγραφέας αφιερώνει κάθε κεφάλαιο σε διαφορετικό χαρακτήρα που ζει αναπάντεχες εξελίξεις, μόνο που όλες του οι πλευρές φωτίζονται σταδιακά, με αποτέλεσμα να γνωρίζουμε την κάθε μία ηρωίδα του βιβλίου αλλιώς και αλλιώς να καταλήγουμε ενώ την ίδια στιγμή και οι τέσσερις μπλέκονται σε αυτό το παράδοξο γαϊτανάκι με αναπάντεχο και απρόσμενο τρόπο!

Είκοσι χρόνια πριν, μια γυναίκα πηγαίνει στο σουπερμάρκετ με ένα μωρό στο καροτσάκι του. Είχε πείσει τον εαυτό της πως τα πράγματα θα ήταν διαφορετικά όταν θα γινόταν μαμά αλλά έκανε λάθη τελικά και δεν κράτησε την υπόσχεσή της να κάνει το παιδί της να νιώθει πάντα πως το αγαπά. «Από τη μέρα που γεννήθηκε, το να κάνω, να βρίσκω και να γίνομαι ό,τι χρειάζεται έχουν γίνει η αποστολή μου», σκέφτεται. «Το να είσαι μητέρα είναι ένα παράξενο μείγμα αγάπης, μίσους και ενοχής», παραδέχεται. Μεγαλώνει μόνη το παιδί της έχοντας ξεχάσει όνειρα, φιλοδοξίες, την ίδια της τη ζωή. Όταν γυρίζει για λίγο την πλάτη της βρίσκει το καροτσάκι του μωρού άδειο. Ποιος το απήγαγε και γιατί; Πώς συνδέεται αυτό το περιστατικό με τις γυναίκες του μυθιστορήματος;

Η Φράνκι Φλέτσερ εργάζεται ως επικεφαλής βιβλιοθηκάριος στις φυλακές Κρόσροουντς. Δεν εμπιστεύεται τους ανθρώπους, κάτι που της τόνιζε και η μητέρα της: «Ο κόσμος είναι γεμάτος από ανθρώπους που είναι καλοί στο να είναι κακοί, καθώς και από ανθρώπους που είναι κακοί στο να είναι καλοί» (σελ. 17). «Μερικές φορές, όμως, οι καλοί άνθρωποι κάνουν κακές πράξεις γιατί δεν μπορούν να κάνουν διαφορετικά». Πάντα θεωρούσε τον εαυτό της ως ένα καλό κακό κορίτσι και προτιμά πράγματα που κάνουν τα τοιχώματα του κόσμου της πιο συμπαγή. Υψώνει φανταστικούς τοίχους για να κρατήσει τους πάντες απ’ έξω και καταφέρνει να διαχειριστεί την άσχημη ζωή της, βρίσκοντας τρόπο να βγάλει κάτι θετικό απ’ αυτήν. Η δουλειά της την κρατάει λογική, αν και πλέον ετοιμάζεται να κάνει κάτι φρικτό. Πάντα ήταν γεμάτη αγάπη για τα βιβλία, γιατί σε αυτά κρυβόταν όποτε η πραγματική της ζωή γινόταν αφόρητη: «Ένα καλό βιβλίο μπορεί να γίνει το φως στο σκοτάδι. Ένα καλό βιβλίο μπορεί να θεραπεύσει τη μοναξιά, να αλλάξει μυαλά ή ακόμα και να αλλάξει τον κόσμο. Ένα καλό βιβλίο είναι η απόλυτη μαγεία» (σελ. 35). Μεγάλωσε μόνη της την κόρη της κι έκανε τα πάντα για να την προστατεύσει από την αλήθεια, μιας και δεν είχε άλλη επιλογή, μόνο που αυτό της κόστισε τα πάντα κι έτσι το παιδί της έφυγε από κοντά της λόγω των ψεμάτων που ανακάλυψε. Η κόρη της χάθηκε όταν ήταν έφηβη και η Φράνκι ξέρει το γιατί οπότε τώρα, που έχει στερέψει από επιλογές, χτυπά εκεί που της έχουν στερήσει πράγματα, γιατί κάποιος πρέπει να πληρώσει για όσα έχει χάσει. «Το μόνο καλό πράγμα στο να χάνεις τα πάντα είναι η ελευθερία που προκύπτει έπειτα, όταν δεν έχεις πια τίποτα να χάσεις» (σελ. 20). Μόνο που μια γνωριμία θα της ανατρέψει τα σχέδια, θα της δώσει έναν λόγο να ελπίζει κι ένα κίνητρο για να συνεχίσει, μιας και ίσως υπάρχει τελικά τρόπος να πάρει πίσω το κοριτσάκι της.

Η ογδοντάχρονη Ίντιθ Κένεντι, συνταξιούχος μυστική επιθεωρήτρια σε καταστήματα, εξαπατήθηκε από την κόρη της και υπέγραψε κάποια χαρτιά, με αποτέλεσμα να χάσει το σπίτι της και να κλειστεί χωρίς τη συναίνεσή της σε γηροκομείο. Έντρομη, διαπιστώνει πως πλέον «το καλό της κοριτσάκι μεγάλωσε και έγινε κακό»! Κάποτε η Ίντιθ έπαιρνε τις δύσκολες αποφάσεις και για τις δυο τους, τώρα όμως οι ρόλοι άλλαξαν και κανείς δεν κάνει αυτό που εκείνη θέλει, κανείς δεν την ακούει. Ξέρει όμως κατά βάθος τι έκανε για ν’ αξίζει ένα τόσο αχάριστο, κακεντρεχές και εγωιστικό παιδί. Από την άλλη, η κόρη της, Κλίο, δεν μπορεί να πληρώσει πλέον τα έξοδα της διαμονής και το γηροκομείο την απειλεί με έξωση της μητέρας της. Να όμως που η Ίντιθ εξαφανίζεται την ημέρα που βρίσκουν ένα πτώμα στο γηροκομείο και η αρχιεπιθεωρήτρια Σάρλοτ Τσάπμαν ανακρίνει την Κλίο ως κύρια ύποπτη. Τέλος, η Πέισενς Λίντελ εργάζεται στο ίδρυμα όπου μένει η Ίντιθ («εδώ έρχονται οι άνθρωποι για να πεθάνουν»), ένα κτήριο με λίγους υπαλλήλους και μια σκληρή διευθύντρια, την Τζόι Μπονέτα, που όλοι τη μισούν γιατί πάντα καταφέρνει να κάνει τα πράγματα χειρότερα. Η Πέισενς συμπαθεί την Ίντιθ και δέθηκαν αμέσως με γερή φιλία, αν και η Πέισενς της έχει πει πολλά ψέματα για τον εαυτό της και για το σκοτεινό παρελθόν της, για το οποίο δεν ξέρει σχεδόν τίποτα. Καθαρίζει τα δωμάτια, συναντώντας φυσικά δυσάρεστες εκπλήξεις, έχει όμως τον δικό της τρόπο να τα αντιμετωπίζει όλα αυτά, άλλωστε είναι εγκλωβισμένη σε αυτήν τη δουλειά για οικονομικούς και γι’ άλλους λόγους. Ζει σε μια σοφίτα κι είναι ευτυχισμένη με το μικρό και στενό της βασίλειο, όπου ζει υπό παράδοξες συνθήκες ενοικίασης. Τρομάζει με τον εαυτό της και τι μπορεί να κάνει όταν την εξωθούν στα άκρα κι έτσι αποφασίζει να τελειώσει αυτό που ξεκίνησε. Τα πράγματα θα γίνουν χειρότερα όταν πιαστεί στα πράσα να κλέβει τα δωμάτια των ηλικιωμένων ενοίκων και τότε…

Το »Καλό κακό κορίτσι» είναι μια ιστορία που ξεδιπλώνεται με διαρκείς ανατροπές, οι πρωταγωνίστριες φωτίζονται σταδιακά από πλευρές που δε βγάζουν στο προσκήνιο ολόκληρη την εικόνα της προσωπικότητάς τους και κάθε τρεις και λίγο μαθαίνουμε και κάτι καινούργιο που βάζει την πλοκή σε νέες βάσεις. Ταυτόχρονα αποκαλύπτεται άλλος ένας κρίκος από την αλυσίδα που τις δένει μεταξύ τους ενώ η αφήγηση διακόπτεται σε κρίσιμο κεφάλαιο ώστε να επικεντρωθούμε στην επόμενη ηρωίδα κ. ο. κ. Δολοφονίες, εξαφανίσεις, απαγωγές, απάτες, φυλακές, γκαλερί, όλα δημιουργούν ένα εκπληκτικό πολυπρισματικό μυθιστόρημα αφιερωμένο στη μητρότητα και στις γυναίκες που γίνονται μητέρες, κάνουν λάθη και θα κάνουν τα πάντα για να το διορθώσουν αυτό. Η ιστορία κυλάει σα νερό και όσο απολάμβανα την καλοσχεδιασμένη πλοκή έμπαινα σε σκέψεις για τη διαβίωση των ηλικιωμένων σε ιδρύματα όπου δεν τους φροντίζουν όπως τους πρέπει, για τον άνθρωπο που δεν αλλάζει όσο μεγαλώνει («…οι κακοί νέοι άνθρωποι καταλήγουν κακοί ηλικιωμένοι. Το μίσος δεν ξεθωριάζει με την ηλικία», σελ. 53), για τις τοξικές σχέσεις μεταξύ μητέρας και παιδιών και τις ανυπολόγιστες ψυχικές συνέπειες σε όλους, για τις λεπτές ισορροπίες ανάμεσα στο κακό και στο καλό και πώς μασκαρεύονται για να πάρει το ένα τη θέση του άλλου με δικαιολογία τις καλές προθέσεις και για τις αμφιβολίες, τους φόβους και τα λάθη που κάνουν όλοι ώστε να είναι αρεστοί στους άλλους, διαιωνίζοντας έτσι έναν φαύλο κύκλο ανατροφής (οι γονείς) και φτάνοντας στα άκρα για να μην επαναλάβουν τα ίδια λάθη με τα δικά τους παιδιά (οι επίγονοι). «Δεν είμαστε το άθροισμα των παιδιών μας. Αποτελούν εξίσωση που δε λύνεται, επομένως πρέπει να μάθουμε να τ’ αγαπάμε αντί να προσπαθούμε να τα κατανοήσουμε. Μερικές φορές όμως η αγάπη δεν αρκεί» (σελ. 117). Το τέλος τινάζει τα πάντα στον αέρα και με συγκλόνισε ως προς την αλήθεια που βρισκόταν μπροστά στα μάτια μου και πώς αυτή εμφανίστηκε τη στιγμή που έπρεπε με τον πιο ταιριαστό τρόπο. Μια ιστορία που βάζει βαθιά το μαχαίρι στο κόκαλο και χαρίζει απανωτές ανατροπές και ασίγαστο σασπένς.

Διαχρονικές αλήθειες:

«Μερικές φορές, η κακία είναι απλώς μεταμφιεσμένη θλίψη» (σελ. 56).

«…όλοι μας ξεκινάμε ως λευκός καμβάς, προτού μας ζωγραφίσει ο κόσμος με σκέψεις και συναισθήματα που προσποιούμαστε πως είναι δικά μας. Και αυτό μου αρέσει. Σημαίνει ότι μπορούμε να αλλάξουμε» (σελ. 107).

Βιβλίο Καμία προσευχή για τους πεθαμένους 
Συγγραφέας Γρηγόρης Αζαριάδης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γρηγόρης Αζαριάδης έγραψε ένα δυνατό, γρήγορο, κινηματογραφικό και γεμάτο ένταση μυθιστόρημα που σκαλίζει ελαφρά τις μνήμες του Εμφυλίου και ρίχνει τους χαρακτήρες σ’ έναν κύκλο εκδίκησης, ψεμάτων και αίματος. Το 1986 σε διάφορα ξεχασμένα χωριά της Ελλάδας κάποιοι βρίσκονται δολοφονημένοι και οι κατά τόπους αστυνομικοί, που δεν έχουν αντιμετωπίσει τέτοια βιαιότητα στην καριέρα τους, ζητούν βοήθεια από τους ανωτέρους τους. Ο αριθμός των θυμάτων και κάποιες ομοιότητες τραβούν την προσοχή του Ανθρωποκτονιών κι έτσι ο έμπειρος και ικανός αστυνόμος Πραπέτης αναλαμβάνει τις υποθέσεις, με βοηθό τον υπαστυνόμο Βαλέ. Οι έρευνες φαίνεται πως θα τραβήξουν σε χρόνο και διάρκεια κι όσο τα θύματα αυξάνονται τόσο πυκνώνει το μυστήριο. Από το Σκοτεινό στο Κόκκινο Νερό κι από την Κορωνησία στο Παλιό κάποιος βγάζει από τη μέση με τον ίδιο τρόπο τα θύματά του και αφαιρεί συγκεκριμένα χρηματικά ποσά. Τι κοινό έχουν αυτοί οι άνθρωποι και πώς θα καταφέρει να τους συνδέσει ο Πραπέτης; Γιατί όλα στρέφονται γύρω από τον παπα-Γρηγόρη του Σκοτεινού;

Το μυθιστόρημα είναι πολυπρόσωπο, μιας και έχουμε τέσσερις διαφορετικούς τόπους εγκλήματος και άρα πρέπει να στηθούν αντίστοιχα σκηνικά χωριού, οπότε γνωρίζουμε τους εκάστοτε κατοίκους, παπά, ταβερνιάρη και άλλους επαγγελματίες, καθώς και την ντόπια αστυνομική δύναμη, που ο καθένας τους έχει και διαφορετικό χαρακτήρα. Τα θύματα είχαν εμφανιστεί ξαφνικά πριν από πολλά χρόνια με χρήματα στα χέρια τους και έκαναν κατά κόρον αγαθοεργίες και επενδύσεις στους τόπους τους, με αποτέλεσμα οι κάτοικοι να πίνουν νερό στο όνομά τους. Ναι αλλά κάποιος τους σκότωσε, άρα κάτι συνέβη στο παρελθόν τους. Έντιμοι, ηθικοί, αγαπητοί στον τοπικό πληθυσμό, με σημαντική κοινωνική προσφορά, αν και το χωριό άρχισε να ψιθυρίζει διάφορα γι’ αυτούς. Οι κάτοικοι αναστατώνονται, στις ταβέρνες και στα καφενεία οι γλώσσες παίρνουν φωτιά, ο κόσμος φοβάται, ανησυχεί αλλά και ενθουσιάζεται με τους φόνους. Οι αστυνόμοι Τσαμπούνης, Αναγνωστόπουλος, Κανελλόπουλος, Τσούνης αλλά και Λάλας της Αστυνομικής Διεύθυνσης Θεσσαλονίκης και Κατσώτης και Κατσικογιώργος της Άρτας συνεργάζονται με τον Πραπέτη ώστε να βγάλουν άκρη με αυτό το κουβάρι και να προλάβουν νέα θύματα.

Παράλληλα με την κεντρική πλοκή, κάποια στιγμή μπαίνει στο κάδρο μια κοπέλα που υφίσταται σεξουαλική παρενόχληση στην εργασία της κι όταν αποφασίζει να κινηθεί νομικά, η εταιρεία την παγιδεύει και την αναγκάζει να υπαναχωρήσει. Την ίδια περίοδο η ετοιμοθάνατη μητέρα της της αποκαλύπτει ότι είναι υιοθετημένη και την κατευθύνει στο Σκοτεινό, όπου ο παπα-Γρηγόρης έχει τις απαντήσεις. Ταυτόχρονα, μέσα από πρωθύστερα, ζωντανεύει η καταραμένη νύχτα της ληστείας, όπου και γνωρίζουμε τα πρόσωπα που ενεπλάκησαν: «Οι ηττημένοι έχουν πάντα περισσότερες ιστορίες ν’ αφηγηθούν. Χαμένοι σύντροφοι. Χαμένα όνειρα. Το μεγαλείο της ήττας… Ήττα, παραίτηση, ματαίωση. Τα κατάλοιπα του Εμφυλίου σε όλη τους τη μεγαλοπρέπεια… Πεταμένοι στο περιθώριο της Ιστορίας» (σελ. 78). Όλοι τους φορτωμένοι με ένα απόθεμα από χαμένα όνειρα που «φλερτάρουν επικίνδυνα με τα όρια της οριστικής ματαίωσης». Τι  πραγματικά συνέβη, τι ψέματα ειπώθηκαν και γιατί και τι ρόλο παίζει ο παπα-Γρηγόρης; Ποιες συνθήκες τον οδήγησαν να φορέσει το ράσο και ποιος ήταν πριν κάνει αυτό το βήμα; «Υπάρχουν κάποια μυστικά που σκοτώνουν» και κυρίως «Δεν πρέπει να βγάζουμε τα φαντάσματα από τους τάφους τους», κανείς όμως από τους χαρακτήρες του βιβλίου δεν άκουσε αυτές τις νουθεσίες, με αποτέλεσμα να έχουμε μια ιστορία εκδίκησης και ανατροπών μέχρι κυριολεκτικά την τελευταία σελίδα.

Ο Γρηγόρης Αζαριάδης επιστρέφει μ’ ένα δυνατό, πολυεπίπεδο και καλοσχεδιασμένο μυθιστόρημα που μας οδηγεί στα σκοτεινά μονοπάτια του Εμφυλίου. Παραστατικές σκηνές και κινηματογραφική αφήγηση, σωστοί και περιορισμένοι διάλογοι που συμβάλλουν στην ταχύτητα των εξελίξεων, λεπτομέρειες που δημιουργούν κατάλληλη ατμόσφαιρα χωρίς να κουράζουν είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά ενός μυθιστορήματος που με γέμισε ένταση και αγωνία και στο τέλος με αποζημίωσε με ρίγη συγκίνησης για τις τελικές αποφάσεις κάποιων πρωταγωνιστών της ιστορίας. Ο Γρηγόρης Αζαριάδης δεν παύει να γράφει μ’ ένα ιδιαίτερο, εντελώς προσωπικό στυλ που γοητεύει και ξαφνιάζει. Παράδοξες και ευφάνταστες παρομοιώσεις και μεταφορές («Φαίνεται ότι η καταιγίδα στέκει αναποφάσιστη, ζυγίζοντας τις εναλλακτικές λύσεις. Να μείνει μετέωρη ή να κατέβει για βραδινή μπαρότσαρκα στο Σκοτεινό;», σελ. 211), λεπτή ειρωνεία («το αβυσσαλέο ντεκολτέ θα έβαζε σε σοβαρό δίλημμα ακόμη και τον ανυποχώρητο σε παρόμοιους πειρασμούς Άγιο Αντώνιο», σελ. 45) αλλά και λυρισμός («Ένας λαμπρός ήλιος ξεμυτίζει δειλά από την κορυφή του βουνού, αφήνοντας υποσχέσεις για μια ζεστή μέρα στην καρδιά του χειμώνα» (σελ. 121), μικρές κοφτές προτάσεις και χρήση ενεστώτα αντί αορίστου ζωντανεύουν το κείμενο και το κάνουν να κυλάει σα νερό. Ο συγγραφέας δε βιάζεται, δεν κάνει σπασμωδικές κινήσεις, δε στριμώχνει πρόσωπα και καταστάσεις για να βγάλει κάτι, αντίθετα, κρατώντας τον έλεγχο της πλοκής, αφήνει πρόσωπα και χαρακτήρες να αναπνεύσουν, να δράσουν, να συμμετάσχουν όπως δει στις εξελίξεις και κρατάει τους άσους του κρυμμένους για την επόμενη αναπάντεχη «γωνία» ανάγνωσης. Ένα μυθιστόρημα για τα βάρη της Ιστορίας και για τα προσωπικά βάρη του καθενός μας.

Βιβλίο Το ψ-αίμα ανάμεσά μας 
Τίτλος πρωτοτύπου What lies between us
Συγγραφέας John Marrs
Μεταφραστής Κέλλη Κρητικού
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κύφαντα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το πρώτο μυθιστόρημα του John Marrs που μεταφράστηκε στα ελληνικά με άφησε πραγματικά με κομμένη ανάσα λόγω της κλιμακούμενης ιστορίας, της νοσηρότητας του περιβάλλοντος στο οποίο διαδραματίζεται και των επιδράσεων των τοξικών σχέσεων στις ζωές των πρωταγωνιστριών. Είναι ένα καλοδουλεμένο κείμενο που με έβαλε σιγά σιγά στις ζωές της Μάγκι και της Νίνα, μου έδειξε σταδιακά την αλήθεια των γεγονότων και δημιουργεί αξέχαστες σκηνές που όμως στη συνέχεια φωτίζονται αλλιώς και η τελική αλήθεια με άφησε με το στόμα ανοιχτό. Κι ενώ στο σημείο της μεγάλης και οριστικής αποκάλυψης ήθελα να ηρεμήσω και να κατασταλάξουν τα συναισθήματα μέσα μου, ο συγγραφέας προχωράει την ιστορία δέκα μήνες μετά χαρίζοντάς μου κι άλλες εκπλήξεις κι ένα αξέχαστο φινάλε που μου έφερε δάκρυα στα μάτια. Πότε συμπαθούσα τη Νίνα και πότε τη Μάγκι, πότε δικαιολογούσα το μίσος της μίας και πότε της άλλης, σε κάποια σημεία πίστευα πως κάποιες πράξεις είναι αδικαιολόγητες και αβάσιμες συγκριτικά με τον χαρακτήρα που έχω γνωρίσει αλλά οι επόμενες ανατροπές έφερναν στο φως νέες πλευρές της ιστορίας και δικαιολογούσαν απόλυτα τα γεγονότα. Διάβαζα με γουρλωμένα μάτια και αναφωνούσα διαρκώς «αμάν», «ωχ», «όχι αυτό» κλπ. κι ένιωθα την ανάσα μου να στερεύει όσο πλησίαζα στο τέλος.

Η Μάγκι δύο χρόνια τώρα είναι κλειδωμένη σε μια σοφίτα και παρακολουθεί όλη τη γειτονιά πίσω από κλειστά παντζούρια. Όμως, «Το να παρακολουθείς δεν είναι ζωή, έτσι δεν είναι»;  Ο ήλιος δεν τη βλέπει και η ζωή της εξαρτάται από τη Νίνα. «Μια φορά κι έναν καιρό ήμασταν οι καλύτερες φίλες. Αλλά αυτό ήταν πριν εκείνος καταστρέψει τα πάντα. Τώρα, οι δυο μας δεν είμαστε τίποτα περισσότερο από τα συντρίμμια που άφησε πίσω του» (σελ. 22). Ο χώρος της είναι περιορισμένος και κάθε δυο μέρες η Νίνα τη βγάζει ως την τραπεζαρία για φαγητό. Διαβάζει πολλά βιβλία και, αφού δεν υπάρχουν ρολόγια στον χώρο της, κάποιες φορές μπερδεύει τις μέρες. Δείχνει υποχωρητική και υπάκουη και δίνονται με ενάργεια και παραστατικότητα η ρουτίνα της και οι συνθήκες κράτησης. Τελικά, «…το μόνο πράγμα που πεθαίνει σ’ αυτόν τον δρόμο είμαι εγώ». Η Νίνα που την κρατάει αιχμάλωτη έχει αρρωστημένο χιούμορ, της φέρνει να διαβάσει το «Δωμάτιο» της Emma Donoghue, το «Ημερολόγιο της Άννα Φρανκ», βιβλία με πρόσωπα που έχουν κρατηθεί παρά τη θέλησή τους ή έχουν κλειδωθεί σε περιορισμένους χώρους, φυσικά και τα «Λουλούδια στη σοφίτα» της V. C. Andrews. Η Μάγκι πάντως δεν επιτρέπει στη Νίνα να βλέπει πόσο την αναστατώνει η σκληρότητά της, έχει συμβιβαστεί με τη μοίρα της. Παρά τις κακουχίες που υπομένει δε θέλει να αυτοκτονήσει, αν και η έλλειψη φαγητού, άσκησης, καθαρού αέρα και φυσικού φωτός ίσως την οδηγήσουν νωρίτερα στον θάνατο. Ένα μικρό κομμάτι του εαυτού της ξέρει ότι πρέπει να τιμωρηθεί για ό,τι έχει στερήσει από τη Νίνα, παρ’ όλ’ αυτά, δεν παύει να ελπίζει είτε ότι θα δραπετεύσει είτε ότι κάποιος θα τη βρει τυχαία είτε ότι η Νίνα θα καταλάβει το λάθος της και θ’ αλλάξει γνώμη.

Από την άλλη, η Νίνα δείχνει πιο αυστηρή, διαφεντεύει την περίεργη σχέση τους, αποφασίζει τι θα φάνε κι ας μην αρέσει στη Μάγκι, διασκεδάζει με την όλη κατάσταση, απογοητεύεται από τις πράξεις ανυπακοής της Μάγκι και την τιμωρεί συχνά. Κάθε δύο μέρες τρώνε μαζί στην τραπεζαρία και μετά της ξαναβάζει την αλυσίδα στο πόδι, περιορίζοντάς τη στο δωμάτιό της. Νιώθει το βάρος της ευθύνης για τις ζωές και των δύο σταθερό στους ώμους της, δε θα επιτρέψει να αλλάξει ξανά η ισορροπία της εξουσίας ανάμεσά τους όμως, όχι ύστερα απ’ όσα έμαθε. Τελικά: «Μπορεί να έχει την ελευθερία να φύγει από αυτό το σπίτι όποτε θέλει αλλά είναι παγιδευμένη στον ίδιο της τον εαυτό» (σελ. 412). Εργάζεται στη βιβλιοθήκη του Νορθάμπτον κι έχει μια φυσιολογική επαγγελματική ζωή. Μάλιστα, γέλασα πολύ με την ατάκα της: «Μερικές φορές αναρωτιέμαι γιατί προσπαθώ να τα κρατήσω όλα τόσο οργανωμένα, αφού δεν θ’ αργήσει το κοινό να τα ανακατέψει σαν να πρόκειται για το τελευταίο παλιατζίδικο στη γη» (σελ. 45). Κρατάει τους περισσότερους ανθρώπους σε απόσταση για κάποιο λόγο, δε θέλει συναισθηματικούς δεσμούς γιατί ξέρει πως στο τέλος θα απογοητευτεί. «Έμαθα με τον πιο σκληρό τρόπο ότι οι άνθρωποι είναι εφήμερες ψυχές» (σελ. 44). Ξέρει πώς είναι να χάνεις τη γη κάτω απ’ τα πόδια σου χωρίς να φταις εσύ. Τι έχει συμβεί ανάμεσά τους και πώς κατάφερε η Μάγκι να θολώσει τις αναμνήσεις της Νίνα; Τι της κρύβει και πόσο κακό της έχει κάνει; Πώς συνδέονται αυτές οι δύο γυναίκες; Γιατί φοβάται ότι η Μάγκι θα αποτελέσει κίνδυνο αν βρεθεί σε εξωτερικό χώρο; Ποια από τις δύο «κουβαλάει τον θάνατο με την άνεση που θα κουβαλούσε μια τσάντα» και «ό,τι αγγίζει το σπιλώνει»; Συμβιώνουν σε μια ιδιαίτερη φυλακή: «Είναι το σπίτι μας. Και είτε το αγαπάμε είτε το απεχθανόμαστε, καμιά δεν πρόκειται να φύγει από δω», λέει η Νίνα. «Καμιά μας δε λέει ποτέ αυτό που πραγματικά θέλει. Συμβιώνουμε με ψέματα…», λέει η Μάγκι.

Ταυτόχρονα, γυρίζουμε είκοσι πέντε χρόνια πριν και γνωρίζουμε την έφηβη ζωή της Νίνα, όταν στα δεκατέσσερά της η μητέρα της της ανακοίνωσε πως ο πατέρας της τις παράτησε. «-Σε παρακαλώ, μη με μισείς που είμαι αυτή που έμεινε» (σελ. 55). Σταδιακά η Νίνα μεταμορφώνεται από όμορφη, έξυπνη και συμπονετική κοπέλα σε επαναστατική, μεθυσμένη έφηβη και αρχίζει να παίρνει την κάτω βόλτα, προκαλώντας απανωτά σοκ στη μητέρα της, η οποία όμως ξέρει γιατί πραγματικά έφυγε ο πατέρας αλλά το παιδί δεν πρέπει να μάθει ποτέ την αλήθεια για το καλό και των δυο τους. Η συμπεριφορά του παιδιού της αυξάνει το μίσος της για τον πατέρα του και αποφασίζει να πάρει την κατάσταση στα χέρια της. Τα πράγματα γίνονται χειρότερα όταν η Νίνα ερωτεύεται τον τραγουδιστή ενός συγκροτήματος, τον Τζον Χάντερ, κατά τη διάρκεια μιας συναυλίας και μένει έγκυος. Είναι μια εποχή που πέρασε και η Νίνα δεν ξεπέρασε ποτέ. Πώς εξελίχθηκε η σχέση τους, ποια ήταν τα πραγματικά συναισθήματα του ενός για τον άλλον, πώς το αντιμετώπισε η μητέρα της Νίνα; Το κορίτσι υπέστη πάρα πολλές απώλειες για να ξαναγίνει όπως παλιά, για να εγκλιματιστεί στη ζωή που είχε κάποτε, πώς θα προχωρήσει λοιπόν;

Το μυθιστόρημα είναι γραμμένο με εναλλάξ πρωτοπρόσωπη αφήγηση από τις δυο γυναίκες, τη Νίνα και τη Μάγκι. Δυνατές και παραστατικές σκηνές τρυφερότητας ανάμεσα σε μάνα και κόρη, απελπισμένου αγώνα να απελευθερωθεί η αιχμάλωτη γυναίκα από τα νύχια της Νίνα, κλιμάκωση και όξυνση των σχέσεων, γρήγορο ρυθμό, απανωτές ανατροπές. Μου άρεσε πολύ ο τρόπος που αποδόθηκε η τοξική συμπεριφορά της μητέρας, η οποία, όπως νόμισα αρχικά τουλάχιστον, κατέφυγε σε όλα αυτά γιατί κατά βάθος είναι μόνη και θέλει μαζί της το παιδί της, την προέκταση του εαυτού της. Νόμισα πως είναι μια πικρόχολη και σκληρή γυναίκα που δεν ήθελε να αφήσει την κόρη της να γίνει καλύτερος άνθρωπος από κείνη κι αυτή η εντύπωση διαλύθηκε όσο αποκαλύπτονταν οι αθέατες πλευρές της ιστορίας. Ο συγγραφέας έχει μάλιστα τέτοια δύναμη στη γραφή του που δάκρυσα με μια απλή κατά βάση σκηνή, όταν περιέγραφε η Μάγκι τα συναισθήματά της που, από καλοσύνη και για μια φορά μονάχα, η Νίνα την έδεσε με τρόπο που μπόρεσε να πάει στο μπάνιο αντί να χρησιμοποιήσει τον κουβά της.

Ο John Marrs παίζει με το μυαλό μου από την αρχή ως το τέλος και μου σύστησε δύο πλάσματα που έχουν έναν περίεργο δεσμό. Έψαχνα να καταλάβω γιατί η μία τιμωρεί την άλλη και πώς συνδέονται με την ιστορία που εξελίσσεται είκοσι πέντε χρόνια πριν ενώ ταυτόχρονα, όσο προχωρούσε η ανάγνωση, διαπίστωνα πως ο συγγραφέας έχει φωτίσει αυτά που θέλει με τον τρόπο που θέλει ώστε η αλήθεια να βγει στο φως στο πιο κρίσιμο σημείο και να με αφήσει με το στόμα ανοιχτό. Εκεί που συμπαθούσα ή δικαιολογούσα τη μία, ερχόταν κάτι που άλλαζε τα συναισθήματά μου κι όταν επιτέλους οι χαρακτήρες βγήκαν στο φως ολοκληρωμένοι, η φρίκη κλιμακώθηκε και τελείωσα το βιβλίο γεμάτος αποστροφή για τα όρια που χωρίζουν τον άνθρωπο από το θηρίο και για τον βαθμό τοξικότητας ανάμεσα σε δύο γυναίκες που έχουν καταστρέψει η μία την άλλη για εντελώς διαφορετικούς και κυρίως για λάθος λόγους.

«Το ψ-αίμα ανάμεσά μας» είναι τόσο μεγάλο που χωρίζει έτη φωτός δύο γυναίκες αιχμάλωτες και παγιδευμένες σ’ ένα σπίτι και κυρίως στον ίδιο τους τον εαυτό. Η μία επιμένει πως έκανε ό,τι καλύτερο μπορούσε για την άλλη και δέχεται στωικά την τιμωρία της, η άλλη κάνει τα πάντα για να την πονέσει και να πάρει την εκδίκησή της για τον ιστό ψεμάτων στην οποία την έριξε και έχασε το δικαίωμα στην ευτυχία της συζύγου και της μητρότητας για πάντα.  «Υποθέτω ότι αυτό σημαίνει να είσαι γονιός, έτσι δεν είναι; Να κάνεις το καλύτερο για τα παιδιά σου, όσο κι αν σε πονάει» (σελ. 424). Και αυτό το βιβλίο πονάει πραγματικά πολύ. Τι δε θέλει η Μάγκι να θυμάται η Νίνα από το παρελθόν της και κατά πόσο συνέβαλε εκείνη σε όσα συνέβησαν; Ποια από τις δύο δημιούργησε την πιο ανατριχιαστική φυλακή και με τι συνέπειες; Πώς θα αντιδράσει η άλλη όταν δεν υπάρχουν άλλες επιλογές; Ένα καθηλωτικό, σκληρό και ανατρεπτικό μυθιστόρημα που μεταφράστηκε από τη σημαντική στον χώρο Κέλλη Κρητικού, με αποτέλεσμα να έχουμε ένα ολοζώντανο κείμενο που αποδίδει σωστά και παραστατικά στην ελληνική γλώσσα την ατμόσφαιρα και το περιεχόμενο του πρωτότυπου έργου.

Βιβλίο Φεβρωνία: μια νεράιδα εκπαιδεύεται
Συγγραφέας Ελίνα Σταμπουλή
Κατηγορία Εφηβικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λυκόφως
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ελίνα Σταμπουλή έγραψε ένα συναρπαστικό και τρυφερό μυθιστόρημα για παιδιά προεφηβικής και εφηβικής ηλικίας που με μάγεψε και με παρέσυρε σ’ έναν κόσμο διαφορετικό, αναπάντεχο, (εντάξει, θα το γράψω), σ’ έναν κόσμο μαγικό ενώ ταυτόχρονα με βοήθησε να κατανοήσω σημαντικές διαχρονικές αλήθειες και αξίες γύρω από την οικογένεια, τη φιλία, τον χαρακτήρα του ανθρώπου. Η πρωταγωνίστρια του βιβλίου, Φεβρωνία Κοψοπέτρου, είναι μαθήτρια μουσικού γυμνασίου αλλά χωρίς ιδιαίτερο ταλέντο και φωνή και ζει με τους γονείς της και τον μικρότερο αδελφό της, Γιάννη. Ξαφνικά, ένας μυστηριώδης κόκορας εμφανίζεται από το πουθενά και δε χάνει στιγμή από την καθημερινότητά της! Κουρνιάζει στην αγκαλιά της, την ξεπροβοδίζει όταν φεύγει και την υποδέχεται όταν επιστρέφει, κάτι που δυσαρεστεί τους γονείς της λόγω της μυρωδιάς και των ακαθαρσιών του. Να όμως που με τη βοήθειά του η Φεβρωνία ανακαλύπτει και ξεθάβει ένα παλιό μπαούλο με περίεργα αντικείμενα και ένα γράμμα της συνονόματης γιαγιάς της. Με αυτόν τον τρόπο αποκαλύπτεται το μεγάλο οικογενειακό μυστικό της υιοθεσίας της και τότε ξεκινάνε όλα!

Η Φεβρωνία είναι μια έφηβη κοπέλα που αναστατώνεται και πληγώνεται με την αλήθεια που έρχεται στο φως και η συγγραφέας καταγράφει με ρεαλισμό και διεισδυτικότητα τις αντιδράσεις της, τα συναισθήματά της, τη συμπεριφορά της, την πίκρα της. Σοκ, θυμός, οργή, αδικία, μίσος απέναντι στη μητέρα της, όλα ξεσπούν ταυτόχρονα και με άσχημο τρόπο: «Ένιωθε ξένο σώμα μέσα στο ίδιο της το σπίτι και τις προσπάθειες των γονιών της να την προσεγγίσουν τις απωθούσε συστηματικά με κάθε δικαιολογία» (σελ. 66). Ταυτόχρονα, είναι ερωτευμένη πλατωνικά με τον μεγαλύτερό της, Νικόλα, ο οποίος όμως κι αυτός έχει οικογενειακά προβλήματα, οπότε τα δυο παιδιά έρχονται κοντά και αποφασίζουν να βρουν μαζί τα ίχνη της αληθινής γιαγιάς της κοπέλας. Μέσα σε όλα αυτά έρχεται και μια πρόσκληση  για θερινή κατασκήνωση στη Σάμο, όπου θα γίνονται καλλιτεχνικά μαθήματα ώστε τα παιδιά να αποκτήσουν τα κατάλληλα εφόδια για το μέλλον τους. Εκεί όμως η Φεβρωνία θα διαπιστώσει πως γίνονται άλλα πράγματα, λίγο πιο ξεχωριστές σπουδές, μιας και όλα τα παιδιά που συμμετέχουν είναι επίλεκτοι κρίκοι μιας ξεχωριστής αλυσίδας. Τι σπουδάζουν λοιπόν; Τι πραγματικά συμβαίνει σε αυτήν την κατασκήνωση;

Η Ελίνα Σταμπουλή αναμιγνύει άρτια τη φαντασία με την πραγματικότητα, καταγράφει γεγονότα και στήνει σκηνές που τραβούν το ενδιαφέρον ενώ καταφέρνει να φέρει με πειστικό τρόπο τον κόσμο των νεράιδων και των ξωτικών στη σημερινή εποχή. Η Φεβρωνία βιώνει διάφορα περιστατικά που θα την ατσαλώσουν, θα την πεισμώσουν και θα της δείξουν τον ξεχωριστό ρόλο που έχει κληθεί να έχει στη ζωή της ενώ ταυτόχρονα μαθαίνουμε για τις λαϊκές παραδόσεις γύρω από τον μαγικό κόσμο του νησιού της Σάμου. Δεν είναι τυχαία η επιλογή αυτού του νησιού, όπου εξίσου όμορφα και παραστατικά αποδίδονται από τη μια ο τόπος, με τα πεύκα της, τις παραλίες της, τις πεζούλες της, κι απ’ την άλλη οι άνθρωποι, με την ντοπιολαλιά τους και τη στάση ζωής. Η ματιά της συγγραφέως δε μένει στην επιφάνεια αλλά ψάχνει, εξερευνά, ανακαλύπτει, καταγράφει, ζωντανεύει τα πάντα από αυτήν την πανέμορφη γωνία του τόπου μας. Ωραία, στρωτή αφήγηση, λιτοί και παραστατικοί διάλογοι, λίγο χιούμορ κάπου κάπου για να ελαφρύνει η ατμόσφαιρα, μελετημένα  ψυχογραφήματα, είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα ενός κειμένου που απευθύνεται σε μεγαλύτερα παιδιά αλλά, γιατί όχι, και σε μεγάλους.

Το μυθιστόρημα «Φεβρωνία: μια νεράιδα εκπαιδεύεται» είναι ένα γλυκό, μαγευτικό βιβλίο με διαχρονικά μηνύματα και απανωτές ανατροπές. Ταξιδεύει μικρούς και μεγάλους αναγνώστες σ’ ένα περιβάλλον απόκοσμο, γεμάτο εκπλήξεις ενώ ταυτόχρονα χιλιάδες σημαντικά πανανθρώπινα και διαχρονικά μηνύματα ξεπετάγονται μέσα από το κείμενο, βοηθώντας τη Φεβρωνία να ωριμάσει και να μεγαλώσει. Η συγγραφέας είναι θετική απέναντι στα εμπόδια και στις δυσκολίες, γιατί στο τέλος αποδεικνύεται πως έρχονται για καλό. Τονίζει μέσα από έξυπνα παραδείγματα πως οφείλουμε να πιστεύουμε στον εαυτό μας και στις δυνάμεις μας, να ακολουθούμε τα δικά μας όνειρα και όχι αυτά που μας επιβάλλουν οι άλλοι, να δεχόμαστε τις αποτυχίες για να βγαίνουμε πιο δυνατοί μετά από αυτές, να μην το βάζουμε κάτι, να ψάχνουμε για να βρούμε τον εαυτό μας, τις δυνατότητές μας, τις ικανότητές μας. «Δεν είσαι μόνη, ακόμη κι αν το νιώθεις…εσύ είσαι το φως στο σκοτάδι των γύρω σου» (σελ. 257). Μια υπέροχη ιστορία που με συγκίνησε και με γέμισε ποικίλα συναισθήματα.

Βιβλίο Το κύμα 
Συγγραφέας Νεφέλη-Πόπη Ζάνη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ανεμολόγιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Νεφέλη-Πόπη Ζάνη έγραψε ένα μικρό σε έκταση αλλά πλούσιο σε συναισθήματα και ανατροπές μυθιστόρημα, γεμάτο σκληρές αλήθειες και ρεαλισμό. Η ιστορία ξεκινάει λίγο πριν την πτώση της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών, σε ένα χωριό κοντά στα Γιάννενα, όταν η Κατερίνα στα 16 της κι ο Πέτρος στα 25 του παντρεύονται από προξενιό. Εκείνη είναι άμαθη, αδαής, ένα μικρό παιδί κι εκείνος συνηθισμένος σε μια ελεύθερη ζωή. Η Κατερίνα είναι αντιδραστική, γεμάτη όνειρα αλλά η εγκυμοσύνη της θα δυσχεράνει τη σχέση τους, μιας κι ο Πέτρος γεμίζει με ευθύνες, έννοιες και υποχρεώσεις που τελικά ποτέ δεν ήθελε. Όταν αποφασίζουν να χωρίσουν, ο αυστηρός και σκληρός πατέρας της Κατερίνας, Κωνσταντής, παίρνει την κατάσταση στα χέρια του. Το σχέδιο που εξυφαίνεται είναι σατανικό και επηρεάζει πολλούς από τους ήρωες του βιβλίου: κάποιοι θα λυγίσουν από τις ενοχές, κάποιοι θα παραμείνουν αμετανόητοι, το παιδί που έρχεται όμως στον κόσμο δεν το ρωτάει κανένας. Οι εξελίξεις είναι ραγδαίες, σε μια εποχή και σε μια κοινωνία με σκληρούς άντρες και υπάκουες γυναίκες. Ταυτόχρονα, στα Γιάννενα, η Θάλεια και ο Αποστόλης μεγαλώνουν την κόρη τους παρέχοντάς της το κάθε τι που χρειάζεται. Όταν μεγαλώνει και μαθαίνει κάποιες αλήθειες που βάζουν τη ζωή της σε νέες βάσεις γυρνάει την πλάτη της στις φιλοδοξίες των γονιών της για εκείνη και ξεκινάει μόνη της το ταξίδι της ενηλικίωσης. Μεταμορφώνεται σε μια γυναίκα που κουβαλάει το φευγιό μέσα της, την αίσθηση του ανικανοποίητου, λες και προσπαθεί να ξεχάσει την αλήθεια που έμαθε και κατά βάθος δεν αποδέχτηκε ποτέ. Η γνωριμία της με τον Άρη που οδηγεί σε γάμο δείχνει να την ηρεμεί λίγο και τη βοηθάει να απαγκιάσει, μόνο που το παρελθόν δεν έχει ξεμπερδέψει μαζί της.

Το μυθιστόρημα διαπραγματεύεται τις ζωές ανθρώπων που χτίζουν την καθημερινότητά τους πάνω σε ένα ψέμα, τονίζει την ατελεύτητη αγάπη κυρίως της μάνας προς το παιδί, παραθέτει με ειλικρίνεια τις σκέψεις των γονιών για τα παιδιά τους και τα όνειρα που κάνουν αντί γι’ αυτά, άλλοτε από αγάπη κι άλλοτε από εγωισμό. Πολλά διαχρονικά μηνύματα ξεπηδούν μέσα από τις σελίδες: για το βάρος της αλήθειας, για τη δύναμη της συγχώρεσης, για τις ενοχές που ίσως οδηγήσουν σε λάθος μονοπάτια και πολλά άλλα. Πρόκειται για μια συγκινητική και τρυφερή ιστορία με γρήγορες κα αναπάντεχες εξελίξεις, με ρεαλισμό, με αληθινούς χαρακτήρες που αντιδρούν σωστά και φυσιολογικά, μια ιστορία που θα μπορούσε να εξελιχθεί και δίπλα μας ή και στη δική μας ζωή. Οι ήρωες του βιβλίου έρχονται αντιμέτωποι με τις πράξεις τους και τιμωρούνται ή δικαιώνονται για τις επιλογές τους κι όλοι μαζί συγκροτούν μια γρήγορη πλοκή με αναπάντεχες εξελίξεις, που ξετυλίγεται με φόντο την άγρια και γοητευτική ομορφιά του ηπειρώτικου τοπίου.

Λίγοι και ουσιαστικοί διάλογοι, ολοκληρωμένοι χαρακτήρες, ανατροπές, ιστορία που κυλάει σα νεράκι και γεγονότα που με έβαλαν σε σκέψεις, μου έδειξαν αλήθειες και με συγκίνησαν είναι χαρακτηριστικά γνωρίσματα μιας καλογραμμένης ιστορίας που με ξενύχτησε για να φτάσω ως το τέλος. Στο δεύτερο μέρος παρατίθενται απόψεις ειδικών, έρευνες και μελέτες από διακεκριμένους φορείς αλλά και η προσωπική γνώμη της συγγραφέως γύρω από τις διαδικασίες υιοθεσίας, τη συχνότητά τους, πώς και γιατί καταφεύγουν κάποιοι στις παράνομες διαδικασίες και μια εκτενή ενότητα για την ψυχολογία του υιοθετημένου παιδιού. Αν συγκρατήθηκα στο πρώτο μέρος, δάκρυσα στο δεύτερο με όλα όσα συμβαίνουν τελικά όντως γύρω μας κι εμείς δε γνωρίζουμε κάτι γι’ αυτά και για το μέγεθος επιρροής των ανθρώπινων ζωών που εμπλέκονται. «Μια πληγή που αιμορραγεί, ζωές κλεμμένες, ψυχές που αναζητούν την αγάπη προσπαθώντας να ξορκίσουν τον φόβο της εγκατάλειψης» (σελ. 116).

Βιβλίο Ήμουν έντεκα όταν πέθανα 
Συγγραφέας Πυθαγόρας Ελευθεριάδης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Πυθαγόρας Ελευθεριάδης έγραψε ένα βιβλίο γεμάτο δυνατές εικόνες, λιτούς διαλόγους, απανωτές ανατροπές και έξυπνα ευρήματα που δε με άφησαν σε ησυχία. Από τη ζωή στο ορφανοτροφείο, με τους μικροκαβγάδες, τους αυστηρούς κανόνες, τις ελάχιστες φιλίες πηγαίνουμε στο σπίτι του πλούσιου γιατρού της πόλης ο οποίος ζει με μια ψυχικά ασταθή σύζυγο που αρνείται να αγαπήσει τη Σοφία. Πρόκειται για μια ιστορία που δεν ξέρεις πώς θα εξελιχθεί, αφού δείχνει να είναι απλώς οι περιπέτειες ενός ορφανού παιδιού που τελικά υιοθετήθηκε από μια ιδιόρρυθμη οικογένεια και αλλάζει η ζωή του για πάντα. Είναι όμως έτσι; Μάλλον όχι, γιατί μέσα από τα κεφάλαια ξεπηδάνε αξέχαστες σκηνές, δυνατά συναισθήματα και όσο πλησιάζουμε στο τέλος αλλάζει η οπτική γωνία, βγαίνουν τα πάντα στο φως και οι χαρακτήρες αλλάζουν θέσεις και ρόλους, με αποτέλεσμα να έχουμε μια καλοστημένη πλοκή που θέλει να παίξει με το μυαλό του αναγνώστη, να τον εφησυχάσει και στο τέλος να τον ρίξει σε βαθιά αναγνωστικά νερά! Καλογραμμένα περιστατικά με απαραίτητες μόνο περιγραφές, χωρίς φλυαρίες και πλατειασμούς, λιτοί διάλογοι, μικρές σκηνές που φωτίζουν κάθε φορά και κάτι διαφορετικό ώστε όλες μαζί να συγκροτήσουν την καθαυτή ιστορία, η οποία ξεδιπλώνεται σταδιακά και βήμα προς βήμα είναι γνωρίσματα που με κράτησαν με κομμένη ανάσα ως το τέλος. Δε μαθαίνουμε από την αρχή ονόματα, ιδιότητες, τους ρόλους του καθενός αλλά οι πληροφορίες αυτές δίνονται αναπάντεχα και σταδιακά κατά την ανάγνωση, με κάθε μία τους να γίνεται κι ένα κομμάτι του παζλ που θα ταιριάξει με τα άλλα. Και τότε, χωρίς να το καταλάβω, έρχεται η μεγάλη ανατροπή, φωτίζονται σωστά τα πρόσωπα και βλέπω την πραγματική διάσταση των εξελίξεων, μένοντας με το στόμα ανοιχτό, οπότε ξεκινάει νέα αγωνία για να δω αν θα αντιληφθεί την αλήθεια η Σοφία, ένα παιδάκι που φορτώθηκε ένοχα μυστικά χωρίς να το καταλάβει και φυσικά χωρίς να φταίει! Κρίμα που δεν μπορώ να πω περισσότερα για τον τρόπο χειρισμού της ιστορίας από ένα σημείο και μετά γιατί είναι τόσο ενδιαφέρων και έξυπνα σχεδιασμένος που θα χαλάσω τη μαγεία της πλοκής!

Δύο είναι οι θεματικοί άξονες γύρω από τους οποίους ξετυλίγεται η πλοκή: η διαφορετικότητα και ο ρατσισμός από τη μια και ο ψυχολογικός χειρισμός και η σωματική και λεκτική κακοποίηση από την άλλη. Ο τρόπος γραφής είναι υποδειγματικός και χαρίζει μια δυνατή ιστορία με κεντρική ηρωίδα τη Σοφία, ένα κοριτσάκι που προσπαθεί να καταλάβει τι συμβαίνει γύρω της και μέσα της. Ο συγγραφέας αποδίδει σωστά την ψυχογράφηση ενός εντεκάχρονου παιδιού τόσο λεκτικά και συναισθηματικά όσο και συμπεριφορικά, ξεπερνώντας υποδειγματικά τους κινδύνους που κρύβει η πρωτοπρόσωπη αφήγηση που επέλεξε. Η Σοφία δεν υπάρχει περίπτωση ν’ αφήσει ασυγκίνητο κανέναν: «-Σκεφτόμουν πόση ζωή θα είχε αυτή η παραλία το καλοκαίρι. Και τώρα ήταν άδεια. Στενοχωρέθηκα εκείνη τη στιγμή για τις παραλίες. Ναι, το ξέρω ότι είναι χαζό, αλλά σκέφτηκα πως οι άνθρωποι τις θυμούνται μόνο όταν τις χρειάζονται. Όπως δηλαδή γινόταν συνήθως και με τους ανθρώπους» (σελ. 175). Ωριμάζει μέσα από γεγονότα που δεν πρέπει να βιώσει κανένα παιδί της ηλικίας της: «Κάτι που έμαθα μεγαλώνοντας είναι πως, στον κόσμο των μεγάλων, τα ψέματα είναι απαραίτητα. Μοιάζει τόσο δύσκολο να λες την αλήθεια όταν μιλάς μαζί τους. Οπότε, το να μην πω την αλήθεια μου φαινόταν σαν τη μοναδική αλήθεια που μπορούσα να πω» (σελ. 183). Ακόμη και η επανάληψη λέξεων σε μια παράγραφο ή σε δυο απανωτές προτάσεις δεν είναι συγγραφικό λάθος, μιας κι ένα παιδί δε γνωρίζει την περιττολογία ή το κακόηχο των επαναλήψεων! Καταφύγιό της είναι το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ, αν και δεν καταλαβαίνει το ιστορικό της πλαίσιο, παρ’ όλ’ αυτά διαπιστώνει πως ήταν τόσο μόνη κι ας είχε και τους δυο γονείς της ενώ η ίδια και μόνη είναι και χωρίς τους πραγματικούς της γονείς! Αχώριστος φίλος είναι και ο Μικρός πρίγκιπας, στον οποίο βρίσκει επίσης αποκούμπι: «…τότε νόμιζα πως όταν οι άνθρωποι κλαίνε δεν θέλουν κάποιος να τους μιλήσει, απλώς θέλουν να ξέρουν πως κάποιος είναι δίπλα τους. Το είχα διαβάσει, θυμάμαι, σ’ ένα παραμύθι» (σελ. 226). «Ο ήλιος ή το δέντρο, τουλάχιστον, δεν έχουν γονείς. Δεν τους χρειάζονται» (σελ. 357), λέει χαρακτηριστικά η Σοφία κι αυτό κρύβει μια διαπίστωση γεμάτη τραύματα και πόνο.

«Ήμουν έντεκα όταν πέθανα. Όταν με σκότωσαν, δηλαδή. Κοντά στα έντεκα»! Έτσι ξεκινάει η ιστορία της Σοφίας που μεγαλώνει στο ορφανοτροφείο θηλέων με το όνομα «Ακτή Παράδεισος» και χάνει την τελευταία καλύτερή της φίλη όταν υιοθετείται. Αγοροκόριτσο, ειλικρινής, ανυπάκουη, δύσκολα θα μπορούσε να αποτελέσει επιλογή των υποψήφιων γονιών κι αυτό την έχει γεμίσει αδιαφορία. Τριάντα κορίτσια περιμένουν κάθε τόσο να υιοθετηθούν από γονείς που επισκέπτονται το ίδρυμα και οι συζητήσεις μεταξύ τους είναι χαρακτηριστικές της εποχής και της νοοτροπίας τους. Αγωνιούν για το αύριο, υποδύονται έναν καλύτερο εαυτό, δίνουν μια παράσταση για να κερδίσουν την εύνοια των επισκεπτών. Είμαστε ακόμη σε μια περίοδο που ο ρόλος της γυναίκας είναι τα οικοκυρικά και τα παιδιά, να σκύβει το κεφάλι μπροστά στον άντρα της και να δέχεται στωικά ακόμη και το ξύλο από τα χέρια του. Αυτό ακριβώς μαθαίνουν στον «Παράδεισο»! Ένα πολύβουο μελίσσι με την υπεύθυνη, την κυρία Ελένη, να είναι το μοναδικό αποκούμπι της Σοφίας, να την κανακεύει και να τη βοηθάει, να τη νουθετεί και να τη στηρίζει όσο από την άλλη ο αυστηρός κύριος Σταμάτης, ο διευθυντής, ρίχνει σκαμπίλια και τιμωρεί, φέρεται κακότροπα και απότομα, είναι ο φόβος και ο τρόμος των κοριτσιών. Κάποια στιγμή η Σοφία το παίρνει απόφαση και υποδύεται τον ρόλο που θέλουν: «Από το να μη με πάρουν καθόλου για την αλήθεια μου, προτιμούσα να με διαλέξουν για το ψέμα μου» (σελ. 76). Όνειρό της είναι να ταξιδέψει στον κόσμο, παρά τις νουθεσίες δασκάλων και περίγυρου ότι οι γυναίκες κάθονται σπίτι και μεγαλώνουν παιδιά. Θέλει να ταξιδέψει και ν’ ανοίξει ένα βιβλιοπωλείο κι ας μην αρέσει στον κόσμο που μια γυναίκα θα δουλεύει και μάλιστα μόνη της!

Τα πράγματα λοιπόν αλλάζουν όταν επιτέλους η Σοφία υιοθετείται και μεταφερόμαστε στην τρυφηλή κοινωνική ζωή του γιατρού και της γυναίκας του. Η μικρή ηρωίδα πάει σε κανονικό σχολείο, μαθαίνει συμπεριφορά, μπαίνει σε πρόγραμμα και τάξη. Η κοινωνική της θέση της ανοίγει πόρτες και κάνει τη ζωή της άνετη και ξεκούραστη. Η ίδια όμως γυρνάει την πλάτη της σε όλα αυτά, δεν ξεχνά ποια πραγματικά είναι και πιάνει φιλίες με τον έγχρωμο Γουίλιαμ, ένα παιδί κλειστό και εσωστρεφές που πέφτει συχνά θύμα ξυλοδαρμού και πειραγμάτων από τους συμμαθητές του. Οι σκηνές είναι τόσο δυνατές που: «Η βροχή ούρλιαζε κι αυτή. Σαν κάπου να ήθελε να τα πει» (σελ. 235). Τα δυο παιδιά, παρά τις αντιρρήσεις του πατέρα της Σοφίας και το σκάνδαλο που προκαλείται από αυτήν τη συναναστροφή, ανακαλύπτουν μαζί την ισότητα, ότι οι άνθρωποι είναι όλοι ίδιοι κι ας έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα. Με τη δική του βοήθεια η Σοφία προσπαθεί να καταλάβει τι συμβαίνει στο σπίτι που την υιοθέτησε, να αποκωδικοποιήσει τη συμπεριφορά της θετής μητέρας της, να εντάξει τον εαυτό της στο νέο περιβάλλον. Εν τω μεταξύ και ο Γουίλιαμ προέρχεται από μια διαφορετική οικογένεια και το παιδί προσπαθεί να εντάξει τη δική του ζωή σε έναν κόσμο γεμάτο «πρέπει» και μυστικά. Πρόκειται για μια ιδιαίτερη περίπτωση που δύσκολα θα τη δεχόμουν λόγω της εποχής και του τόπου, όμως καταγράφεται με διακριτικότητα, σεβασμό και αντικειμενική ματιά οπότε πείστηκα και ταυτίστηκα με τον Γουίλιαμ. Ως προς τη διαφορετικότητά του που δε γίνεται αποδεκτή από τον περίγυρο, αποτυπώνεται με τόση ένταση και μαεστρία σε σκηνές σαν αυτή που ο Γουίλιαμ ρίχνει αλεύρι πάνω του σε μια προσπάθεια να γίνει λευκός και αργότερα που γδέρνει το δέρμα του με τα νύχια του ουρλιάζοντας: «Δεν θέλω να είμαι μαύρος! Πάρτε αυτό το χρώμα από πάνω μου»! Κι όλα αυτά γιατί: «-Σκέψου πόσο περίεργο είναι γι’ αυτόν να ακούει αυτά τα παιδιά να τον κοροϊδεύουν για κάτι που δεν αποφάσισε ο ίδιος να είναι. -Και για κάτι που και ο ίδιος δεν μπορεί να αλλάξει…» (σελ.260). Πόσο προσεκτικά διαλεγμένες είναι οι λέξεις που ακόμη και μια ολιγόλογη πρόταση δημιουργεί ολοζώντανες εικόνες: «Χτυπούσα τα αθλητικά του παπούτσια με τα βαρετά παπούτσια μου από τη σχολική στολή» (σελ. 245).

Τι γίνεται στο σπίτι του γιατρού όμως; Η θετή μητέρα παθαίνει απανωτές κρίσεις και συμπεριφέρεται αλλοπρόσαλλα. Είναι μια γυναίκα που έχει υποστεί έναν ισχυρό κλονισμό μετά από ένα δυσάρεστο γεγονός και η συμπεριφορά της, οι αντιδράσεις της, η σχέση της με το παιδί, η κυκλοθυμία της, τα ξεσπάσματά της είναι πολύ προσεκτικά δοσμένα, με αληθοφάνεια και ρεαλισμό. Θα καταφέρει ο άντρας της να κρατήσει τις απαραίτητες ισορροπίες; Με πόση τρυφερότητα τη βοηθάει να γνωριστεί με το παιδί, τι όμορφες και ρεαλιστικές σκηνές! Ο πατέρας προσπαθεί να κρατήσει τις ισορροπίες, να μεγαλώσει τη Σοφία με πρόγραμμα και ευπρέπεια, η Σοφία κάνει ερωτήσεις, απορεί για όλα τα καινούργια που βλέπει, δυσφορεί με τις νέες συνθήκες αλλά προσπαθεί να μην το δείξει: «Αν πλήρωνα τη μαμά, όπως αυτή πλήρωνε την κυρία Ιουλία για να καθαρίσει, θα μπορούσε να με αγαπήσει»; Είναι τόσο καθωσπρέπει ο πατέρας της που της αρέσει να τον κάνει να αισθάνεται περίεργα, τον αγκαλιάζει, κοιμάται στα πόδια του, τον πειράζει… Υπάρχουν και στιγμές όμως που του αντιμιλάει ή προκαλεί την τύχη της ή τον ρεζιλεύει στον κοινωνικό περίγυρο κι έτσι γνωρίζει και την αυστηρή του πλευρά. Κι όσο πλησίαζα στην αλήθεια τόσο φοβόμουν πως κάτι κρύβεται πίσω από όλα αυτά, μέχρι και πως κινδυνεύει η ζωή του παιδιού υποψιαζόμουν. Κι ενώ απολάμβανα αυτό το καλογραμμένο κείμενο με τις απανωτές ανατροπές και τα διεισδυτικά ψυχογραφήματα, ένα ημερολόγιο φέρνει στο φως όλη την αλήθεια και δείχνει έναν αφανή ήρωα που πάλεψε για την αγάπη, αγωνίστηκε για την επιβίωση, πάλεψε με την παράνοια, το ψέμα και τη βία αλλά έχασε το παιχνίδι. Ακόμη δακρύζω με τις τελευταίες λέξεις… Και τότε αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση προς τον θάνατο της Σοφίας, έναν θάνατο διαφορετικό, σταδιακό, κλιμακούμενο, με μια αναπάντεχη αποκάλυψη και μια δυσβάσταχτη αλήθεια που θα έρθει στο φως και θα διαλύσει τα πάντα!

Θα μπορούσα να γράψω κι άλλα, μιας και το μυθιστόρημα βρίθει χαρακτήρων, νοημάτων, περιστατικών αλλά θα σταματήσω εδώ για να αφήσω τον χρόνο να κατασταλάξει μέσα μου η εμπειρία  της ανάγνωσης αυτού του βιβλίου. Το «Ήμουν έντεκα όταν πέθανα» είναι ένα καλογραμμένο, άρτιο, έξυπνο και ανατρεπτικό μυθιστόρημα που μου χάρισε μια ιστορία δοσμένη εντελώς διαφορετικά από τα συνηθισμένα και με γέμισε εικόνες, συναισθήματα, ιδέες και σκέψεις. Η κακοποίηση, η διαφορετικότητα, ο ρατσισμός, η βία, η εκμετάλλευση, η κακοποίηση, ο χειρισμός κυριαρχούν σ’ ένα κείμενο γραμμένο με μικρές προτάσεις, κινηματογραφικούς διαλόγους, λιτές περιγραφές, αληθοφάνεια και ελάχιστα στοιχεία σουρεαλισμού και καλολογικών στοιχείων. Εκπλήξεις, ανατροπές, παιχνίδια με το μυαλό του αναγνώστη και μια φριχτή αλήθεια που κρύβεται πίσω από τα γεγονότα και με έκανε να πονέσω για την ανθρώπινη αναλγησία, όλα αυτά μου γέννησαν την επιθυμία να βουτήξω μέσα στις σελίδες για να σώσω το κοριτσάκι από το τελευταίο κεφάλαιο. Κρίμα που δεν πρόλαβα…

Βιβλίο Το υπόγειο στην οδό Ήρας 12 
Συγγραφέας Πασχαλία Τραυλού
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Πασχαλία Τραυλού έγραψε ένα συγκλονιστικό, πολυεπίπεδο μυθιστόρημα για την αυτοδιάθεση της γυναίκας και για τις σκληρές, απάνθρωπες συνθήκες που αυτή βιώνει ακόμη και σήμερα, στην προοδευτική υποτίθεται κοινωνία μας. Με αφορμή τις παράνομες δουλειές και τον απάνθρωπο χαρακτήρα του παπα-Δρόσου, τη μοίρα που περιμένει την κόρη του, Ανθή, να ακολουθήσει την πορεία των γυναικών του χωριού (γάμος, παιδιά, νοικοκυριό και άφθονο ξύλο), τα ανομολόγητα μυστικά της ηγουμένης Ζαμπίας, τον πολύτιμο ρόλο του γιατρού Μόραλη και τον προοδευτικό δάσκαλο Στρατή Κλωναρίδη ξεδιπλώνεται ένα μυθιστόρημα-ποταμός γεμάτο μυστικά, απάτες, βία, κινδύνους και ιστορικά στοιχεία γύρω από τις αμβλώσεις, το γυναικείο κίνημα και όχι μόνο. Σε πάνω από 500 σελίδες ξετυλίγεται μια ιστορία με καλούς και κακούς χαρακτήρες, με στερεότυπα που διαιωνίζονται και ελάχιστοι άνθρωποι καταφέρνουν να τα σπάσουν, με σκληρές σκηνές, με αναπάντεχες εκπλήξεις και με λιτούς διαλόγους. Καλολογικά στοιχεία βρίσκουν χώρο να τρυπώσουν στο κείμενο σε μια δύσκολη προσπάθεια να ομορφύνουν τα όσα διαδραματίζονται ενώ οι εξελίξεις είναι ραγδαίες από κεφάλαιο σε κεφάλαιο.

Όλα ξεκινάνε τη δεκαετία του 1950 στον Παράδεισο, ένα χωριό της βόρειας Ελλάδας κάπου μεταξύ Θράκης και Μακεδονίας: «Τόπος μικρός, συφοριασμένος και κακορίζικος, με ανθρώπους που ήθελαν τις γυναίκες υποταγμένες στις εντολές της φαμίλιας τους. Οι πατεράδες και τα αδέρφια τους ήταν τα αφεντικά που όριζαν τις ψυχές και τα κορμιά τους και καμία δεν τολμούσε να σηκώσει ανάστημα. Τις λογόδιναν πάνω στην κολτσίνα ή την πρέφα δίχως να πάρουν τη γνώμη τους, τις παζάρευαν  σαν να ήταν εμπόρευμα παινεύοντας την ομορφιά, τη νοικοκυροσύνη και την προίκα τους και τις έδερναν αν τολμούσαν να ερωτευτούν, να αντιμιλήσουν ή να γυρέψουν να μάθουν γράμματα. Αποκούμπι τους το δάκρυ, η προσευχή και το όνειρο, το λουφαγμένο στα μάτια τους όταν έπλεναν, μαγείρευαν ή κεντούσαν ώσπου η ψυχή να κουραστεί και να αφεθεί στη μοίρα της» (σελ. 7). Άντρες «Τάχα θρήσκοι και συνάμα θεριακλήδες, μετρώντας το αντριλίκι τους με τις φορές που γονιμοποιούσαν το κορμί της γυναίκας τους, έπειτα από τα οργώματα, τα σκαλίσματα, τα ραντίσματα, τις βοσκές, τα αρμέγματα, τα κυνήγια και τα μεθύσια, ήθελα να εκτονώνουν δίχως έγνοια τη φούντωσή τους…» (σελ. 76), ένα σύνολο «…μουλαρωμένοι χωριάτες που ρούπι δεν ήθελαν να κάνουν απ’ όσα πίστευαν» (σελ. 206). Και οι γυναίκες; «…η δύσμοιρη νύφη, που, ως πιο νέα και πιο ανθεκτική, έπαιρνε τη σκυτάλη της σκλαβιάς και η πεθερά έβγαζε το άχτι της πάνω της, μαθαίνοντάς τη να είναι μια φρόνιμη και πειθήνια δούλα στον άντρα αφέντη και τους γονιούς του» (σελ. 77). «…η ισόβια αγωνία τους και το αδιάκοπο τρέξιμο για να τα βγάλουν πέρα με χωράφια, σπίτι, παιδιά, πεθερικά και άντρα, παράλληλα με το αλύπητο ξύλο…» (σελ. 77).

Σε αυτόν τον τόπο πρυτανεύουν το ξύλο, η βία, η υποταγή, η υπακοή, με το ξυλοφόρτωμα μέχρι λιποθυμίας να θεωρείται απλώς ένα καβγαδάκι που γίνεται κάπου κάπου! Τον Παράδεισο εξουσιάζει ο παπα-Δρόσος, που λύνει και δένει περισσότερο από τον πρόεδρο του χωριού, μια μαριονέτα στα χέρια του ιερέα «για να μην τον ζαλίζει με κατάρες, αφορισμούς και τα ρέστα». Ταυτόχρονα, κοντά στο χωριό, στην πιο απόμακρη αετοράχη του Παγγαίου, υψώνεται το μοναστήρι της Αγίας Λεχούσας, με ηγουμένη τη Ζαμπία, αδελφή του παπα-Δρόσου, το οποίο ο πατέρας τους, ο παπα-Διονύσης, ίδρυσε και έκανε γνωστό με πλάγιους και ύποπτους τρόπους («εργολαβία τα ιερατικά αξιώματα στο σόι τους»). Ολόκληρη επιχείρηση το μοναστήρι της Αγίας Λεχούσας, την οποία επικαλούνταν όλες οι ετοιμόγεννες και αντίστοιχα χρύσωναν με τάματα οι κάτοικοι του χωριού. Κανείς δεν έψαξε για την Αγία Λεχούσα όμως, κανείς δεν τόλμησε να μιλήσει για το τι γίνονταν τα τάματα αυτά και για τους πραγματικούς λόγους που έπαιρνε νεαρές κοπέλες για καλόγριες η μονή. Μόνο κάπου κάπου άφηνε υπονοούμενα ο παπα-Ζαφείρης απ’ το διπλανό χωριό της Νικήσιανης, κι αυτά μόνο στις κουβέντες του με τον καινούργιο δάσκαλο Στρατή Κλωναρίδη!

Η Ζαμπία, πρώην Ελένη, βρέθηκε, μετά τον θάνατο του πατέρα της, μαραζωμένη και εξαντλημένη από τις βαριές δουλειές που την έβαζε να κάνει η μάνα της, μια χοντροκομμένη χριστιανή που ξέσπασε όλα τα απωθημένα από τον συζυγικό βίο στα παιδιά της. Είναι από τους πιο ενδιαφέροντες χαρακτήρες του μυθιστορήματος, μιας και βαδίζει στα χρώματα του γκρίζου, δείχνοντας αυστηρή και υπάκουη, απαραίτητο συμπλήρωμα στις δουλειές του παπα-Δρόσου, να όμως που η ψυχή της δε λερώθηκε, μόνο μαύρισε λίγο εκεί στα ξέφτια γιατί η ηγουμένη κάνει τα πάντα για να προστατεύει και να προσέχει την ανιψιά της, την Ανθή, με τον αδερφό της να σκοτώνονται συχνά για κείνη αλλά και μια αμοιβαία συμφωνία να τους κρατά στις γωνίες τους. Με σκουριασμένες και απαράδεκτες ιδέες αλλά με πιο ανοιχτό μυαλό ως προς την ανιψιά της λόγω της τρομοκρατίας που βιώνει στο σπιτικό της, εξ ου και την έχει από κοντά και την υποστηρίζει. Ο παπα-Δρόσος είναι αυστηρός, απόμακρος, απόλυτος, δεν αφουγκράστηκε ποτέ την καρδιά του παιδιού του κι έτσι βρήκε ευκαιρία ο διάβολος κι έβαλε την ουρά του για να ταράξει τη γαλήνη του χωριού, όπως κάνει σε κάθε Παράδεισο! Θανάσιμος εχθρός του παπά από τότε που κατέδωσε τον πατέρα του στους ταγματασφαλίτες, με τους οποίους τα είχε κάνει πλακάκια στον εμφύλιο, είναι ο γεωπόνος Νώντας Σιδέρης, δηλωμένος κομμουνιστής, παρορμητικός και αψίκορος, με γυάλινο μάτι αλλά όμορφος. Επίσης, στο σπιτικό της Ανθής δουλεύουν οι ψυχοκόρες Βγενιώ και Θεανώ, με τη μία να συντρέχει και να υποστηρίζει την κυρά της, την Ανθή, και την άλλη, φίδι κολοβό, να μη χάνει ευκαιρία να κάνει την καλή στον ιερέα για να ξεφύγει από τη μαύρη της μοίρα κολακεύοντάς τον και καρφώνοντάς του ό,τι αφορά την κόρη του.

Μα πόσους και πόσο ενδιαφέροντες χαρακτήρες περιέχει αυτό το μυθιστόρημα! Άλλος ένας μίσχος που αγωνίζεται για το φως είναι η πόρνη Λούλα, με τραγικό και δύσκολο παρελθόν, έχει αυτοπεποίθηση, ξέρει τι κάνει, εκμεταλλεύεται το σώμα της εν γνώσει της, η ψυχή της όμως παραμένει σαν παιδιού. Και μέσα σε αυτόν τον φαύλο κύκλο βίας, παρανομίας και κακοποίησης παρακολουθούμε τους αγώνες του δασκάλου από το διπλανό χωριό να αποτινάξει από τα μυαλά των χωριανών τις προκαταλήψεις και τις δεισιδαιμονίες, να ανοίξει τα μυαλά των κοριτσιών, να διδάξει σωστά  τα μαθήματά του, να βοηθάει στην πράξη τους ανήμπορους χωρίς ανταμοιβή, εξ ου και μαθαίνει γράμματα στη Λούλα κι ας τον κατηγορούν πως την επισκέπτεται για το ακατανόμαστο! Πράος, βοηθητικός αλλά και αυστηρός με την ξεροκεφαλιά, αδιάφορος για όσα του σούρνουν πίσω από την πλάτη του, στο πλάι του πάντως βρίσκεται παραδόξως ο παπα-Δρόσος που χρησιμοποιεί τις άκρες του στην Αρχιεπισκοπή για να μην τον απομακρύνει το Υπουργείο μετά τις σωρείες αναφορών και καταγγελιών. «Η συμπόνια και η καλοσύνη λουστράριζαν το κοίταγμά του και το έκαναν να μοιάζει ουράνιο» (σελ. 245). Κι όταν η ιστορία αρχίζει να διαδραματίζεται στην Αθήνα, βρίσκουμε τον γιατρό Αλέξανδρο Μόραλη, ένα υπόδειγμα επιστήμονα και άντρα που δε διστάζει να αντιπαρατεθεί με τους νόμους της εποχής του, να σταθεί στο πλάι των κατατρεγμένων γυναικών και να κρύβει μια χρυσή καρδιά πίσω από το αυστηρό, επαγγελματικό του προσωπείο στο ιατρείο του και στις παραδόσεις της Σχολής. Πώς θα σπάσει άραγε αυτό το προσωπείο από μια γυναίκα, όταν απαιτεί από αυτήν ήθος, ωριμότητα και αξιοπρέπεια, να σιγουρευτεί πως θέλει να αφοσιωθεί σε μια επιστήμη που θα τη δεσμεύει για πάντα, απομακρύνοντάς την από οικογένεια, παιδιά, έρωτες;

Την άνοιξη του 1955 λοιπόν η Ανθή, η κόρη του παπα-Δρόσου, το έσκασε από το χωριό και από τη σκληρή ζωή των γυναικών: «Έτσι απλά γίνονται οι επαναστάσεις και αλλάζει ρότα ο κόσμος» (σελ. 8). Η Ανθή που διέφερε, που δεν την καταλάβαιναν, που είχε όνειρα αταίριαστα στη μοίρα των γυναικών του Παράδεισου με μια της κίνηση πυροδοτεί εξελίξεις που δεν ξέρεις πού θα οδηγήσουν στη συνέχεια. Στο χέρι της κρατούσε το τεφτέρι της Παγώνας, «εγχειρίδιο διαχείρισης της γυναικείας απόγνωσης», κάτι παραπάνω από θησαυρός μαγείας και μαντζουνιών! Βρήκα έξυπνη και αληθινή τη σκέψη της Ανθής να απευθυνθεί στο πρόσωπο που διάλεξε για βοήθεια και συμπαράσταση στα σχέδιά της, δημιουργώντας έτσι μια συγκινητική φιλία και ταυτόχρονα μια απρόσμενη εξέλιξη. Οι συνθήκες που οδήγησαν την Ανθή σε αυτήν την απόφαση, το σχέδιό της να δραπετεύσει, η απρόσμενη βοήθεια που δέχτηκε και πολλά άλλα συγκροτούν μια καλοσχεδιασμένη πλοκή γεμάτη ανατροπές, εμπόδια, ελπίδα αλλά και σκότος, προδοσίες, μυστικά και φυσικά, πάντα, βία. Η συγγραφέας περνάει χιλιάδες μηνύματα μέσα από τις γραμμές, μου χάρισε αξέχαστες αναγνωστικές στιγμές, πολλούς προβληματισμούς πάνω στα ανθρώπινα γενικότερα και της γυναίκας ειδικότερα δικαιώματα. Με κοφτερή πένα καταγράφονται τα γνωρίσματα της κακοποίησης (σκοτεινιασμένο βλέμμα, αφηρημάδες, σιωπή, σβησμένα γέλια, τρίψιμο με σφουγγάρι να φύγει η αίσθηση της βρωμιάς κ. ά.) αλλά το χειρότερο είναι που: «…οι αισθήσεις έχουν αμείλικτη μνήμη και αρνούνται σθεναρά να ξεχάσουν» (σελ. 69), οδηγώντας στην αυτοτιμωρία, στην αίσθηση πως φταίει το θύμα κι όχι ο θύτης: «Ένιωθε την ψυχή της μπουκωμένη τύψεις σαν ξέχειλο αμπάρι» (σελ. 70).

Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα και σκληρή ιστορία, που γεννήθηκε από την ανάγκη να προστατευτούν οι γυναίκες από τις συνέπειες της αντροκρατίας και της πατριαρχίας, μιας και το τελευταίο διάστημα έχει αυξηθεί υπερβολικά ο αριθμός των γυναικοκτονιών και να χρησιμεύσει ως μέτρο προστασίας τους, ως λιμάνι και καταφύγιό τους, με πρότυπο μια γυναίκα σαν κι αυτές, που έζησε την κόλαση αλλά κατάφερε να ξεφύγει. Σκληρές σκηνές, γυναίκες-θύματα, γυναίκες-σκιές που ψάχνουν αυτήν τη θρυαλλίδα που θα αλλάξει το ριζικό τους και θα κατατροπώσει την πατριαρχία στη σκιά της οποίας μεγαλώνουν με πόνο, βάσανα, στερήσεις. Μικρά πρωθύστερα, καλογραμμένοι διάλογοι, αφήγηση που κυλάει σα νερό γεμάτη μεταφορές και παρομοιώσεις, ρεαλισμός και ανατροπές είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά του μυθιστορήματος. Ανατρίχιασα με τις προσπάθειες μιας γυναίκας με ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη να ρίξει το παιδί της με φαρμάκια και κόλπα ενώ ταυτόχρονα του μιλούσε ζητώντας του συγχώρεση και εξηγώντας του τους λόγους που το έκανε! Από την άλλη θύμωνα με τα πρακτικά προβλήματα που δημιουργούνταν από τις ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες και με τα αληθοφανέστατα επιχειρήματα που δεν υποστήριζαν άλλα παιδιά (η φτώχεια, τα προβλήματα υγείας κλπ.) αλλά ο παπα-Δρόσος να επιμένει στις κατάρες και στα αναθέματα για όποιον συζητά για εκτρώσεις ή ακόμη και προφυλάξεις, θεωρώντας την υπακοή στον άντρα και στο θέλημα του Θεού αρετή! Η αποχή, η συζήτηση, ακόμη και η έκτρωση απαγορεύονταν δια ροπάλου ή μάλλον άνευ μετανοιών και Θείας Κοινωνίας! Δεν είναι στόχος όμως του βιβλίου η Εκκλησία, απλώς έτυχε ως κεντρικός ήρωας και κινητήριος μοχλός των εξελίξεων να είναι ο παπα-Δρόσος λόγω της θέσης ισχύος του που βοηθάει πολύ συγγραφικά. Το παράλογο ενάντια στη λογική, η αντρική επιθυμία ενάντια στη γυναικεία, αυτά είναι τα δίπολα που παλεύουν λυσσαλέα σε όλο το μυθιστόρημα!

Τα πάντα για τους αγώνες της γυναίκας σε προσωπικό και σε συλλογικό επίπεδο περνάνε από αυτό το μυθιστόρημα. Η έκτρωση από ηθικής, θρησκευτικής, κοινωνικής και ιατρικής πλευράς, το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης, η ανάγκη να γίνει σεβαστή η επιθυμία της γυναίκας στον ερωτικό και στον οικογενειακό τομέα, το δικαίωμά της στη μόρφωση, η ανάγκη να θεωρείται ισότιμο μέλος της κοινωνίας, να γίνει αποδεκτή στον επαγγελματικό τομέα, να γίνει σεβαστή η αξία της και να αναδειχθούν τα ταλέντα της και τα προσόντα της, να καταξιωθεί στον χώρο εργασίας της κλπ. Η συγγραφέας είναι ξεκάθαρη: «Την ελευθερία του γυρεύει ο άνθρωπος σε όλη του τη ζωή. Μόνο που οι γυναίκες δεν ξέρατε καν τι σήμαινε η λέξη. Δεν προφταίνατε να την ψάξετε. Σας έπεισαν πως είναι ντροπή να την αποζητά η καρδιά σας. Την καταχώνιαζαν σε απίστευτες κρυψώνες για να μην τη βρείτε ποτέ. Μέσα στα γράμματα που δεν ξέρατε, κάτω από τις στοίβες με τα άπλυτα και τα ασιδέρωτα ρούχα του αφέντη, κάτω από τα κλάματα των παιδιών που γεννούσατε» (σελ. 372). «Το υπόγειο στην οδό Ήρας 12» είναι ένα δυνατό, ανατρεπτικό, γεμάτο ιδέες, αλήθειες και ανατροπές μυθιστόρημα που χαρίζει απλόχερα σφαιρική γνώση και καταρρίπτει μυθεύματα και δόγματα που απλώς αυξάνουν τον τρόμο και συσκοτίζουν την αλήθεια και την αυτοδιάθεση. Είναι γεμάτο «Οδηγίες διάσωσης… τρόπους για να προστατευτούν οι γυναίκες, όσο γινόταν, την ψυχή και το σώμα τους, σ’ έναν κόσμο φτιαγμένο από άντρες για άντρες που ήθελαν να έχουν τα θηλυκά μαριονέτες στα αδίστακτα χέρια τους» (σελ. 84). Άλλωστε: «Ανίκητη η δύναμη της συνήθειας και αναπόφευκτη η υποταγή του ανθρώπου στην εξουσία που του ασκούν οι φόβοι του. Όπως είναι αναπόδραστη και η σκλαβιά του στον φόβο κάθε εξουσίας» (σελ. 225). Και: «Μόνο τολμώντας να αντιδράσεις μπορείς να λιάσεις τα φτερά σου στο φως της ελπίδας» (σελ. 8).