Βιβλίο Το βήμα του σκύλου-οδηγού 
Συγγραφέας Κωνσταντίνα Τασσοπούλου
Εικονογράφος Βέρα Κολοκούρη
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Υδροπλάνο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στις σελίδες του υπέροχου αυτού βιβλίου, με την πρωτότυπη δομή, διαβάζουμε σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση μαρτυρίες σκύλων που βοηθάνε τυφλούς ανθρώπους και η φαντασία της συγγραφέως μετατρέπει τις σκέψεις, τις απόψεις, τους φόβους και τις προσδοκίες αυτών των πλασμάτων σε ιστορίες γεμάτες απρόοπτα και σημαντικές αλήθειες. «Το να είσαι σκύλος οδηγός είναι κάτι μεγάλο. Δεν βοηθάς απλώς έναν άνθρωπο να βρίσκει τον δρόμο. Στην πραγματικότητα, του ανοίγεις νέους δρόμους, βοηθώντας τον να ζήσει». Σελίδα προς σελίδα μαθαίνουμε για την καθημερινότητα των τυφλών ανθρώπων μέσα από τα μάτια των σκύλων-οδηγών και διαπιστώνουμε πως πρόκειται για μια αγάπη δίχως ωράριο, ένας αμοιβαίος σεβασμός. «Είναι έργο αυτό που κάνουμε. Δεν είναι δουλειά», τονίζει χαρακτηριστικά ένας από τους τετράποδους ήρωες-αφηγητές. Μετά τις μαρτυρίες προχωράμε σε μια συναρπαστική ιστορία που διαδραματίζεται στο γηροκομείο «Το Ήσυχο Γάβγισμα» γεμάτη απρόοπτα, διασκεδαστικά και συγκινητικά στιγμιότυπα και φράσεις γεμάτες αγάπη: «Μαζί μου άρχισε να ζει πιο πλούσια. Πλούσια όταν λέω, εννοώ σε εμπειρίες»! Ταυτόχρονα, η Βέρα Κολοκούρη με κολλάζ και ζωγραφιές, ενδιαφέρον lay out και ποικιλία χρωμάτων, φωτογραφιών, γωνιών λήψης και προοπτικών συνοδεύει με τον δικό της τρόπο τα κείμενα και δημιουργεί έναν κόσμο γεμάτο χρώματα, αγάπη και τρυφερότητα.

«Το βήμα του σκύλου-οδηγού» είναι ένα διαφορετικό και πρωτότυπο βιβλίο που με έμαθε πολλά για την ψυχολογία και τη συμπεριφορά των σκύλων-οδηγών, καθώς και για τα πρώτα βήματα της Σχολής Σκύλων Οδηγών «Λάρα» που ιδρύθηκε το 2008 κι έκτοτε έχει καταφέρει πολλά στον χώρο των τυφλών και των ατόμων με μειωμένη όραση. Η Λάρα υπήρξε ο πρώτος σκύλος οδηγός τυφλών στην Ελλάδα, εξ ου και το όνομά της στη σχολή που λειτουργεί ως σήμερα και η ιστορία του γλυκύτατου αυτού πλάσματος ξεδιπλώνεται στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου. Ένα ταξίδι γεμάτο πληροφορίες για ένα σύμπαν που κυριολεκτικά δε βλέπουμε κι ας υπάρχει δίπλα μας και ταυτόχρονα ένας μικρός φόρος τιμής σε μια μεγάλη και σημαντική οργάνωση, στην οποία αποδίδονται 2 ευρώ από την αγορά κάθε αντιτύπου του βιβλίου. Υπάρχει και QR Reader για όσους θέλουν ν’ ακούσουν την ιστορία! Και μην ξεχνάτε: «Όχι χάδια, δεν μας λείπουν. Η διακριτική στήριξη αρκεί».

Βιβλίο Το χρώμα του καλοκαιριού 
Συγγραφέας Μαρία Ανδρικοπούλου
Εικονογράφος Βασίλης Κουτσογιάννης
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Υδροπλάνο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Μαρία Ανδρικοπούλου έγραψε ένα τρυφερό και λυρικό κείμενο για παιδιά από 6 ετών και πάνω που θα ξυπνήσει τις παιδικές αναμνήσεις των περισσότερων από μας, όσων δηλαδή βιώσαμε (οι μεγάλοι) και βιώνουμε (οι μικρότεροι) ακριβώς αυτά: διακοπές στο νησί του παππού και της γιαγιάς, το παιχνίδι πιο ξέγνοιαστο, το καρπούζι πιο νόστιμο, η ζέστη πιο υποφερτή. Και να που έρχεται ο βραχνάς του «ξαπλώστε και μην κοιμάστε», εκείνη η απευκταία ώρα της σιέστας, της άκρας ησυχίας, με τον καυτό ήλιο να πυρώνει τους δρόμους και τα σπίτια… Η αφηγήτρια λοιπόν της ιστορίας ατενίζει τον πίνακα του Νικολάου Λύτρα «Το ψάθινο καπέλο» και τον έχει μάθει απ’ έξω, αφού δεν μπορεί να κοιμηθεί το μεσημέρι. Μια μέρα όμως, σαν σε όνειρο, το παιδί του πίνακα οδηγεί το κορίτσι στο εργαστήρι του ζωγράφου που αγωνίζεται πολύ καιρό «να αιχμαλωτίσει στον καμβά το χρώμα του καλοκαιριού». Πώς μπορείς λοιπόν σε μια εικόνα να τα χωρέσεις όλα, «το τραγούδι των τζιτζικιών, το πορτοκαλοκίτρινο χρώμα του ήλιου, το φως που χτυπάει αλύπητα τους κυκλαδίτικους ασβεστωμένους τοίχους στο καταμεσήμερο»; Μέχρι να δοθεί η απάντηση σε αυτό το βασανιστικό ερώτημα ακολουθούμε τον ζωγράφο σε μέρη όπου αγωνίζεται να βρει την έμπνευση, στους όρμους με τα καΐκια, στα λιβάδια με τα στάχια, στα στενά δρομάκια με τα γαϊδουράκια, στιγμές που ξεχειλίζουν θερινή ανεμελιά αλλά «η ουσία του καλοκαιριού του ξέφευγε ακόμα». Και τότε…

Η εικονογράφηση του Βασίλη Κουτσογιάννη είναι εξαίρετη από κάθε άποψη. Δεν καταφέρνει μόνο να αποτυπώσει με ποικίλους τρόπους αυτό το οικείο χαλκόχρωμο, χρυσό, πορτοκαλί και κίτρινο φως του καλοκαιριού αλλά καταφέρνει να ενσωματώσει λεπτομέρειες από τους πιο γνωστούς πίνακες του Νικολάου Λύτρα στη δική του φαντασία και στη ροή του κειμένου! Παιδιά που παίζουν στα σπαρτά, στενά αιγαιοπελαγίτικα σοκάκια, θάλασσα και σύκα συγκροτούν άψογα την αίσθηση της θερινής ραστώνης και αγάπησα πολύ τον τρόπο με τον οποίο εμφανίστηκε στο παράθυρο του καλλιτέχνη το παιδί που του χάρισε την πολυπόθητη έμπνευση. Τι ωραία που στάθηκε στο παράθυρο, πόσο ταίριαξε με το περιβάλλον, πόσο έξυπνο που η αντανάκλαση του ήλιο δεν αποκάλυψε αν είναι αγόρι ή κορίτσι, κάτι που οδήγησε τον καλλιτέχνη να αποτυπώσει ακριβώς αυτό: ένα παιδί, αδιάφορο το φύλο, με ψάθινο καπέλο σ’ ένα παράθυρο που το χτυπάει ο ήλιος! Υπέροχη, εκπληκτική δουλειά που συνάδει απόλυτα με τη λυρικότητα του λόγου που πηγάζει από το κείμενο.

«Το χρώμα του καλοκαιριού» είναι μια ενδιαφέρουσα και πρωτότυπη περιπλάνηση στο έργο του Νικόλαου Λύτρα με αφορμή τις καλοκαιρινές διακοπές ενός μικρού κοριτσιού. Μικρές και μεγάλες λεπτομέρειες από γνωστούς πίνακες, η σχεδόν ανάγλυφη αγωνία του καλλιτέχνη μπροστά σε κάθε νέο πίνακα με έμφαση στην προσπάθειά του να αποτυπώσει το χρώμα του καλοκαιριού σε έναν από αυτούς, η λιτή και τόσο κομψή αφήγηση, η εκπληκτική εικονογράφηση, οι αναμνήσεις του αναγνώστη που βοηθάει το βιβλίο να ξεπηδήσουν, όλα αυτά συγκροτούν ένα από τα καλύτερα και πιο πρωτότυπα από άποψη δομής και πλοκής βιβλία για παιδιά από 6 ετών και πάνω.

Βιβλίο Ένα φτερό
Συγγραφέας Κωνσταντίνα Τασσοπούλου
Εικονογράφος Νικολέττα Φιλιππίδη
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Υδροπλάνο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο κύριος Παγώνης ζει στο Βασίλειο των Πουλιών, περήφανος, καμαρωτός, πλουμιστός, κι όταν θέλει να εντυπωσιάσει ανοίγει τα φτερά του σε μια μεγάλη βεντάλια. Κατά καιρούς οι φίλοι του του ζητούν ένα μονάχα φτερό για να τους βοηθήσει σε μια σημαντική στιγμή της ζωής τους αλλά ο κύριος Παγώνης πάντα αρνιέται. Έτσι όπως ήταν ανοιγμένα τα φτερά του όμως ο κύριος Παγώνης δεν έβλεπε τι γινόταν γύρω του κι έτσι κάποια στιγμή παθαίνει άσχημη ζημιά, τα πουλιά όμως θα τον βοηθήσουν τώρα που έχει αυτός την ανάγκη τους; Η Κωνστνατίνα Τασσοπούλου έγραψε ένα πολύ ενδιαφέρον παραμύθι για τη δοτικότητα και την αλληλεγγύη. Μέσα από μια έξυπνη ιστορία με ήρωες μικρά και μεγάλα πουλιά μαθαίνουμε πως όποιος κομπάζει αγνοεί ό,τι συμβαίνει γύρω του και πέφτει θύμα μεγάλης συμφοράς, πως δεν είναι ωραίο να έχεις πολλά και να μη δίνεις, πως «Άμα δεν ξέρεις να δίνεις είσαι φτωχός κι ας έχεις να δώσεις. Άμα ξέρεις να δίνεις είσαι πλούσιος κι ας μην σου περισσεύουν» κ. ά. Από την άλλη, γιατί ενώ ο κύριος Παγώνης που του περίσσευαν φτερά δεν προσέφερε ποτέ ούτε ένα τον πλησίαζαν όλο και περισσότεροι για να του ζητήσουν ακριβώς αυτό; Υπέροχη και συναρπαστική ιστορία, γεμάτη ανατροπές και ηθικά διδάγματα που θα βοηθήσουν τα παιδιά να κατανοήσουν τις αρχές της υποστήριξης και της βοήθειας κάπου που μας έχει ανάγκη ενώ ταυτόχρονα γνωρίζουμε οικεία και αγαπημένα πουλιά, όπως ο Κόρακας, το Ξεφτέρι, ο Κόκορας, το Περιστέρι, η Καρακάξα, η Χήνα, η Πάπια κ. ά, για τα οποία παρατίθενται εύληπτες εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες στο τέλους του βιβλίου. Η εικονογράφηση της Νικολέττας Φιλιππίδη είναι πολύχρωμη, με μεγάλες επιφάνειες, παραστατικότητα, ωραίες οπτικές γωνίες και για πρώτη φορά συναντώ ένα βιβλίο που παραθέτει τις εικόνες τόσο οριζόντια όσο και κάθετα στις σελίδες, κάνοντας την ανάγνωση ένα ατέλειωτο παιχνίδι!

Βιβλίο Δύο φτερά
Συγγραφέας Κωνσταντίνα Τασσοπούλου
Εικονογράφος Νικολέττα Φιλιππίδη
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Υδροπλάνο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στο Βασίλειο των Πουλιών την πιο κρύα μέρα του χειμώνα συμβαίνει το πιο θερμό επεισόδιο που έγινε ποτέ σε αυτό το μαγικό μέρος! Δύο πιγκουίνοι έρχονται να ζήσουν στο Βασίλειο κι αμέσως τα πουλιά, που τους θεωρούν ξένους, τους βομβαρδίζουν με ερωτήσεις για την ταυτότητά τους και τον λόγο της άφιξής τους. Μέσα από μια πανέξυπνη αφήγηση, γεμάτη παραλληλισμούς, μαθαίνουμε για τον αγώνα των δύο πιγκουίνων να πείσουν τα πουλιά πως κι αυτοί ανήκουν στο ίδιο είδος, αν και διαφορετικοί στη συμπεριφορά και στην εμφάνιση. Η κοινωνία δεν το δέχεται αυτό ώσπου διαπιστώνουν πως σε κάτι θα τους είναι χρήσιμοι. Η συγγραφέας δείχνει τις δυσκολίες προσαρμογής σε μια νέα πατρίδα, τον σκληρό αγώνα που δίνει ο κάθε μετανάστης για να ενσωματωθεί σε μια δύσκολη να τον καλωσορίσει κοινωνία κι αποκτάει έτσι «δυο φτερά», δύο χώματα γης για να πατήσει, αυτήν που άφησε πίσω του κι αυτήν στην οποία ξεκινάει τώρα. Ομολογώ πως συγκινήθηκα γιατί η ιστορία καταγράφει ακριβοδίκαια τα όσα βιώνουν όσοι έρχονται για ένα καλύτερο αύριο και ίσως διαφέρουν σε κάτι από μας είτε εμφανισιακά είτε συμπεριφορικά είτε οτιδήποτε, επομένως, αντί να τους διώχνουμε και να τους απομονώνουμε, είναι καλύτερο να τους κάνουμε μέρος της ζωής μας αφού παραμένουν άνθρωποι (συγνώμη, πουλιά) σαν εμάς. Η εικονογράφηση της Νικολέττας Φιλιππίδη είναι πολύχρωμη, με μεγάλες επιφάνειες, παραστατικότητα, ωραίες οπτικές γωνίες και για πρώτη φορά συναντώ ένα βιβλίο που παραθέτει τις εικόνες τόσο οριζόντια όσο και κάθετα στις σελίδες, κάνοντας την ανάγνωση ένα ατέλειωτο παιχνίδι!

Βιβλίο Το πιάτο 
Συγγραφέας Κωνσταντίνα Τασσοπούλου
Εικονογράφος Εμμανουέλα Κακαβιά
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Υδροπλάνο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο μικρός Γιώργος με χιούμορ, φινέτσα και κοφτερό μυαλό μας συστήνει την αγαπημένη του γιαγιά και τον ξύλινο μπουφέ με τις πολλές φωτογραφίες της οικογένειάς τους, χάρη στις οποίες άρχισε και αυτή η ιστορία. Το κείμενο χαρίζει άφθονες ξεκαρδιστικές λεπτομέρειες γύρω από την καθημερινότητα του παιδιού και στη συνέχεια γύρω από τη ζωή των μεταναστών στην Αμερική του προηγούμενου αιώνα μέσα από τις αναμνήσεις της γιαγιάς του για τον πατέρα της. Η σχέση τους έχει τα πάνω της και τα κάτω της αλλά είναι μπολιασμένη με αγάπη. Γι’ αυτό κι ο διάλογος: «-Γιαγιά, γιατί… -Γιατί έτσι. -Αφού δεν ξέρεις τι θέλω να ρωτήσω! -Ό,τι και να ρωτήσεις, μπελάς δικός μου θα είναι» (σελ. 13). Για να συμπληρώσει αμέσως ο Γιώργος: «…μην τη φοβηθείς αν την ακούσεις να με μαλώνει. Είναι ακίνδυνη και πολύ αγαπησιάρα κι ας είναι φωνακλού» (σελ. 14). Μπορεί ο πατέρας της γιαγιάς του να του είναι μακρινός για κείνον συγγενής αλλά δεν παύει να είναι κομμάτι από την ιστορία της οικογένειας και θέλει πολύ να μάθει γι’ αυτόν. Η λατρεμένη γιαγιά δεν του αφηγείται απλώς την ιστορία αλλά καταφεύγει σε ευρηματικές μεθόδους που κάνουν το παιδί κοινωνό της ζωής του προπάππου του: του δίνει τα τρύπια παπούτσια του να τα φορέσει, τον βάζει να καθίσει στην κουνιστή του πολυθρόνα και… τσουπ! Το ταξίδι στο παρελθόν μόλις ξεκίνησε!

Ο Γιώργος επιστρέφει μ’ έναν μαγικό τρόπο στο 1955 όπου ξεκίνησε το ταξίδι του ο προπάππος του κι όχι μόνο έχει να αντιμετωπίσει μια καθημερινότητα χωρίς τις ηλεκτρονικές συσκευές και τις ανέσεις του σήμερα αλλά και τις δυσκολίες ενός υπερατλαντικού ταξιδιού, της εγκατάστασης σε ξένη χώρα κ. ά. Η συγγραφέας δε βιάζεται να τελειώσει την ιστορία της, αντίθετα, καταγράφει με συναρπαστικές λεπτομέρειες και το ταξίδι και την εγκατάσταση στην Αμερική. Έτσι ο μικρός πρωταγωνιστής μελετάει από κοντά όλες τις λεπτομέρειες του πλοίου από τα φουγάρα ως  τ’ αμπάρια, γνωρίζει τους ναύτες, περιγράφει μέσα από τα δικά του μάτια και βασισμένος σε όσα έχει ήδη μάθει από τη δασκάλα του κάθε τι που του φαντάζει συναρπαστικό σε θάλασσα και πλοίο: φάλαινες, δελφίνια και καρχαρίες, φουρτούνες και μπουνάτσες, θερμαστές, ασυρματιστές, μηχανικοί, πλοίαρχοι. Η αφήγηση όμως δεν ωραιοποιεί τίποτα, αφού μπορεί για ένα παιδί η καθημερινότητα σε υπερωκεάνειο να είναι διασκεδαστική αλλά δεν παύει να είναι απάνθρωπη και σκληρή για όσους ταξιδεύουν τρίτη θέση και στοιβάζονται δέκα δέκα στις καμπίνες. Και πόση αγωνία όταν φτάσουν στην Αμερική όπου οι γιατροί και οι υπάλληλοι ελέγχουν βίζες, ταυτότητες, την υγεία των επιβατών. Κι αν δεν τους βρουν εντάξει; Τζάμπα το ταξίδι; Εν τω μεταξύ το τι γέλιο έριξα με την απορία του παιδιού που του συντόμευσαν το επίθετο Παναγιωτακόπουλος σε Παν γιατί είναι δυσκολοπρόφερτο πώς θα αποκαλούν τον Βουδικλάρη ή τον Σπανακολοκύθογλου δε λέγεται! Κι αμέσως η συγγραφέας κόβει το γέλιο με το μαχαίρι: «Αυτό, βέβαια, σπάει και στη μέση αυτό που ήμασταν. Μας σπάει τη συνέχεια. Ήμασταν κάποιοι πριν έρθουμε στην Αμερική. Κάποιοι με κάποιο όνομα. Τώρα γινόμαστε κάποιοι άλλοι, με κάποιο άλλο όνομα. Ίδιοι, αλλά άλλοι» (σελ. 61).

Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση είναι ρεαλιστική και αποπνέει με ακρίβεια και ρεαλισμό τη νοοτροπία, τις αντιλήψεις και τις απορίες που στοιβάζονται στο παιδικό μυαλουδάκι. Έξυπνο χιούμορ, μελετημένοι διάλογοι, ευρηματική ιστορία μα πάνω απ’ όλα ένα ευαίσθητο θέμα όπως αυτό της μετανάστευσης, δοσμένο υποδειγματικά για παιδιά από 8 ετών και πάνω, θα συγκινήσουν και θα παρακινήσουν τα παιδιά να μάθουν περισσότερα για τις συνθήκες μετανάστευσης του παρελθόντος. Εξίσου ωραίες βρήκα τις παρομοιώσεις και τις μεταφορές που είναι παρμένες από το οικείο και καθημερινό περιβάλλον ενός παιδιού, κάτι που θα βοηθήσει και τους μικρούς αναγνώστες να εγκλιματιστούν καλύτερα στο βιβλίο. Η απλή μα όχι απλοϊκή γραφή, που είναι πλούσια σε λέξεις, εξηγεί με εύληπτο τρόπο τις μικρές διαφορές των εννοιών, τις δυσκολίες του κόσμου που αναγκαζόταν να μεταναστεύει, τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες που υπήρχαν τη δεκαετία του 1950: «Τα χωριά ήταν μικρά, τα χρόνια ήταν φτωχά και όλες τις ευκαιρίες για κάτι καλύτερο και κάτι περισσότερο τις είχαν καταπιεί οι πόλεμοι» (σελ. 36). Εξίσου παραστατικά δίνονται και οι συνθήκες εργασίας στο εστιατόριο του μίστερ Ναγκ όπου τελικά καταλήγει ο αφηγητής μας μετά από μερικές περιπέτειες που βιώνει στη ώρα των ευκαιριών: μάγειροι, σερβιτόροι, άτομα επί της υποδοχής, καθαριστές, λαντζέρηδες όπως ο Γιώργος («θέλει να έχεις υπομονή, γερή μέση που να μην κουράζεται από την ορθοστασία και μεγάλη αντοχή», σελ. 77) και τόσοι άλλοι, από τους οποίους ξεχωρίζει και κάνει παρέα μαζί του το τουρκάκι Νεντίμ, με το οποίο διαπιστώνει πως ως άνθρωποι και ως λαοί δεν έχουν και πολλές διαφορές ούτε στη γλώσσα ούτε στη νοοτροπία ούτε πουθενά. Ακόμη κι όταν μια διαφωνία παραλίγο να τους χωρίσει, ως παιδιά που είναι διαπιστώνουν πως αυτό αφορά τους μεγάλους, οπότε ας το λύσουν αυτοί, οι δυο τους θα παραμείνουν φίλοι!

Κι όλη αυτή η συναρπαστική ιστορία της μετανάστευσης συνοδεύεται από πλήθος πληροφοριών και φωτογραφιών, κάτι σαν μικρό χρονικό, που δείχνει στα παιδιά τις συνθήκες από τις οποίες εμπνεύστηκε η συγγραφέας το καλογραμμένο και τρυφερό αυτό μυθιστόρημα. Επίσης υπάρχουν αναφορές για το πλοίο «Βασίλισσα Φρειδερίκη» που μετέφερε τόσο κόσμο στην Αμερική τη δεκαετία του 1950 και πώς χρησιμοποιήθηκε ως το 1978 που τελικά διαλύθηκε, πώς ήταν το ταξίδι της μετανάστευσης, πότε και γιατί φτιάχτηκε το Άγαλμα της Ελευθερίας, ποια ήταν η σημασία του νησιού Έλις όπου γινόταν ο υγειονομικός έλεγχος των επιβατών, ακόμη και το πότε και πώς καθιερώθηκε το εργασιακό 8ωρο, ποιος ήταν ο Ηλίας Σπαντιδάκης και γιατί θεωρείται ήρωες για τους εργάτες της Αμερικής και διάφορα άλλα κομμάτια ενός παζλ που ακόμη και σήμερα σημαδεύει τον κόσμο που έχει οικονομική ανάγκη.

Η εικονογράφηση της Εμμανουέλας Κακαβιά αποτυπώνει τον ίδιο σεβασμό και τη φροντίδα της συγγραφέως με υπέροχες ασπρόμαυρες εικόνες που ποικίλουν σε οπτικές γωνίες και εκφράσεις, σε σκιάσεις και αποτυπώσεις. Δεν έχουμε μόνο ολοσέλιδες απεικονίσεις αλλά και μικρότερες βινιέτες που δημιουργούν ιστορίες μέσα στην ιστορία με τέτοιο τρόπο που ξεκουράζουν το μάτι από την ανάγνωση αλλά δεν το μπουκώνουν με πληθώρα λεπτομερειών. Το εισιτήριο του καραβιού και η διατομή του πλοίου, σε κάποιες σελίδες η αποτύπωση σημαντικών λεπτομερειών του κειμένου σε καρέ ενός φιλμ, η ανάμιξη σουρεαλισμού και ρεαλισμού, η προοπτική του μικρού Γιώργου όταν βρίσκεται σε διάφορα σημεία της μεγαλούπολης, το αφαιρετικό σε αρκετές εικόνες φόντο που τονίζει τη δράση στην κυρίως εικόνα και το υπέροχο εξώφυλλο με το πιάτο και τον συμβολισμό της αλευρόκολλας δείχνουν μια αξιέπαινη δουλειά που δε χόρταινα να κοιτάζω ξανά και ξανά για να ταξιδεύω κι εγώ πίσω στη δεκαετία του 1950 και τη μακρινή Νέα Υόρκη.

«Το πιάτο» της Κωνσταντίνας Τασσοπούλου είναι ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα για παιδιά από 8 ετών και πάνω που περιγράφει με γλαφυρότητα, χιούμορ αλλά και συγκίνηση τις περιπέτειες των μεταναστών στην αμερικανική ήπειρο τη δεκαετία του 1950. Μέσα από κωμικοτραγικά περιστατικά βιώνουμε από κοντά τις συνθήκες εργασίας, τα όνειρα και τις ελπίδες, τη νοσταλγία των ανθρώπων που έπλυναν χιλιάδες πιάτα κι έκαναν κι άλλες δουλειές του ποδαριού για να βελτιώσουν τη ζωή τη δική τους και των οικογενειών τους. Απρόσμενες ανατροπές, διαχρονικά μηνύματα και εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες μου χάρισαν ποικίλα συναισθήματα κι ένα γλυκόπικρο χαμόγελο στο τέλος. Το καλογραμμένο αυτό και ευρηματικό κείμενο μου έμαθε πολλά για ένα θέμα που δύσκολα αγγίζουν τα παιδικά βιβλία της εποχής μας, με ταξίδεψε πίσω στο 1950 και σε μια μακρινή ήπειρο όπου ο καθένας περίμενε να ζήσει το δικό του θαύμα για ένα καλύτερο αύριο. Πραγματικά, το νέο έργο της Κωνσταντίνας Τασσοπούλου δεν πρέπει να λείψει από κανένα ελληνικό τραπέζι, όπως αναγράφεται στο οπισθόφυλλο!

Βιβλίο Ο αλεξιπτωτιστής ήταν δικός μας 
Συγγραφέας Θοδωρής Δεύτος
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Υδροπλάνο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Θοδωρής Δεύτος επιστρέφει μ’ ένα δυνατό αισθηματικό και ιστορικό μυθιστόρημα, στο οποίο καταγράφει μια χιλιοειπωμένη ιστορία αγάπης, την οποία όμως μπολιάζει με πρωτότυπες εκτροπές της πλοκής και ταυτόχρονα τη χρησιμοποιεί ώστε να καταγράψει τεκμηριωμένα τα γεγονότα της Μάχης της Κρήτης, της Κατοχής, της Εθνικής Αντίστασης, τη ζωή των ανταρτών στα βουνά, την πείνα της Αθήνας, ακόμη και την ισοπέδωση της Δρέσδης από τους Συμμάχους. Ο έρωτας προχωράει χέρι με χέρι με τον όλεθρο ως το τέλος της ιστορίας, μια ολοκλήρωση που κορυφώνεται στη σημερινή εποχή, τοποθετώντας καίρια τη θέση της Γερμανίας στην ευρωπαϊκή κονίστρα αλλά και της ευρωπαϊκής ηπείρου απέναντί της.

Η Ροδάνθη Μανουσογιαννάκη, φιλομαθής και όμορφη, το 1937 επιλέχτηκε μαζί με άλλους μαθητές από σχολεία της Κρήτης να συμμετάσχει στις ανασκαφές του Γερμανού αρχαιολόγου Καρλ Χόφμαν στην Κνωσό. Ο Έρικ φον Κράιπε σπούδασε κλασική ελληνική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου και αρχαιολογία. Φιλέλληνας και ευρωπαϊστής, ανοιχτόμυαλος και πολυμαθής, αρνείται σθεναρά να ενταχθεί στους εθνικοσοσιαλιστές, παρ’ όλο που από ένα σημείο και μετά οι εξελίξεις είναι ραγδαίες και τα πιστεύω του αρχίζουν να δέχονται τις πρώτες απειλές. Ζητά να συμμετάσχει στις ανασκαφές του Χόφμαν κι έτσι γνωρίζεται με τη Ροδάνθη.

Το μυθιστόρημα ξεδιπλώνεται στρωτά και κορυφώνεται σταδιακά. Από τις συνέπειες της ερωτικής γνωριμίας στις καρδιές τους και τον αντίκτυπό της στην κλειστή κοινωνία του Μάλεμε φτάνουμε στο σχέδιο «Ερμής» για την κατάληψη της Κρήτης που ξεκίνησε τον Απρίλιο του 1941 κι έτσι η ιστορία σπάει στα δύο: η μεν Ροδάνθη ακολουθεί τον αξιωματικό πλέον σύζυγό της στην Αθήνα, προσδοκώντας κάποια στιγμή να καταφύγουν στη Γερμανία, η δε οικογένειά της καταφεύγει στα βουνά και γίνεται μέλος των ανταρτών. Προς Θεού, σε καμία περίπτωση η Ροδάνθη δε γίνεται προδότρα της φυλής και της πατρίδας της, αντίθετα, η σχέση της με τον Έρικ κινείται παράλληλα με τις θηριωδίες των συμπατριωτών του τελευταίου, από τις οποίες αγωνίζονται να ξεφύγουν συναισθηματικά και σωματικά.

Η Ροδάνθη εντυπωσιάζεται από το μέγεθος της Αθήνας αλλά και, λόγω του ψυχρότατου χειμώνα, της γεννιούνται συναισθήματα ανθρωπιάς, πόνου, αγωνίας για το μέλλον της ανθρωπότητας, ακόμη και μίσους απέναντι στη Γερμανία, σκέψεις που τις μοιράζεται με τον Έρικ, με τον οποίο ζει έναν δύσκολο έρωτα στα μαύρα χρόνια της Κατοχής. Ο συγγραφέας «χρησιμοποιεί» την αθωότητα και την αγνότητα της ψυχής της ώστε μαζί της να γνωρίσω μαζί της από πρώτο χέρι τις δύσκολες καταστάσεις της Κατοχής: μαυραγορίτες, δωσίλογοι, υποτίμηση νομίσματος, πείνα, ευτελισμός, Εθνική Αντίσταση, ΕΑΜ όσο οι δικοί της πολεμούν στα βουνά, τους οποίους και πάλι ακολουθεί καταπόδας ο συγγραφέας, για να αποτυπώσει τις δύσκολες συνθήκες επιβίωσης και μάχης των ανταρτών. Το πρωταγωνιστικό ζευγάρι ζει διάφορες περιπέτειες, γνωρίζεται με πολλούς ανθρώπους, κάνει σχέδια και όνειρα, χωρίς να ξεχνάει ούτε στιγμή σε πόσο δύσκολες συνθήκες επιβιώνουν. Η αγωνία κορυφώνεται όταν τελικά το ζευγάρι εγκαθίσταται στη Δρέσδη λίγο πριν την ισοπέδωσή της από τους συμμαχικούς βομβαρδισμούς. Ο συγγραφέας επιφυλάσσει πολλές εκπλήξεις κατά τη διάρκεια των γεγονότων και καταφέρνει με σωστό και καθόλου παρατραβηγμένο τρόπο να τα συνδέσει με τον 21^ο αιώνα, μέσα από ένα κεφάλαιο που με συγκίνησε και μου έδειξε τη θέση της Γερμανίας στην εποχή μας.

Κάθε κεφάλαιο ξεκινάει με μια μαντινάδα που χαρίζει ρυθμό και μέλος πριν βυθιστούμε στις σκοτεινές μέρες του πολέμου και τις λαμπερές νύχτες του ζευγαριού. Όμορφες παρομοιώσεις και μεταφορές ζωντανεύουν την Κρήτη, ντοπιολαλιά, γεύσεις, ιστορία, νοοτροπίες ξεδιπλώνονται και προσθέτουν ρεαλισμό στα δρώμενα. Ενδιαφέροντα πρωθύστερα κράτησαν αμείωτο το ενδιαφέρον μου και φώτιζαν κάποιες άλλες πτυχές της πλοκής, ζωντανεύοντας παλαιότερα γεγονότα (Ελευθέριος Βενιζέλος κ. ά.). Η ερωτική ιστορία των δύο πρωταγωνιστών δίνεται στρωτά και όμορφα, με τέτοιο τρόπο που τονίζει τον παραλογισμό του πολέμου και τη δύναμή της αγάπης να ξεπερνάει όλα τα εμπόδια. Σκόρπια πραγματολογικά στοιχεία ζωντανεύουν την εποχή και τα ιστορικά γεγονότα που επηρεάζουν τις τύχες των χαρακτήρων, χωρίς όμως να με κουράσουν, αντίθετα τα οικειοποιήθηκα άνετα, αγνοώντας τα τυπογραφικά λάθη του κειμένου. Η Μάχη της Κρήτης δίνεται σε όλη της την έκταση και σημασία, κυρίως μέσα από τις ιστορίες των κατοίκων του Μάλεμε και της γύρω περιοχής. Ηρωισμός, αυταπάρνηση και αγάπη προς την πατρίδα όπλισαν τους αμάχους που επιτέθηκαν κατά των εχθρών. Η Ροδάνθη από τη μεριά των Ελλήνων, ο Έρικ που αναγκάστηκε να στρατολογηθεί από την άλλη, ο αδερφός της, ο Γιωργής που τελικά βγήκε στο βουνό, και πάνω απ’ όλους η μάνα-ηρωίδα και μάνα-πρότυπο, η Ευδοκία, η σύζυγος που κουλαντρίζει με τον τρόπο της τον άντρα της και δέχεται τις αποφάσεις των παιδιών της, ακόμη και την επιλογή της μοναχοκόρης της, είναι χαρακτήρες που αγάπησα και με γέμισαν δυνατά αισθήματα!

Το «Ο αλεξιπτωτιστής ήταν δικός μας» είναι ένα μυθιστόρημα που διατρανώνει το σημαντικό μήνυμα της ειρήνης για την πρόοδο και την ευημερία των λαών, ισορροπώντας σωστά μεταξύ του ρομάντσου και της τραγικότητας. Λάθη, αδικίες μα και χαρές, αγάπη, ελπίδα εναλλάσσονται στις σελίδες του, συγκροτώντας ένα απολαυστικό, «γεμάτο» μυθιστόρημα.

Βιβλίο Ως την τελευταία πνοή 
Συγγραφέας Γιώργος Γιαντάς
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Υδροπλάνο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα είναι η πρώτη συγγραφική απόπειρα ενός ανθρώπου που στο διάστημα που μεσολάβησε βελτιώθηκε αισθητά από άποψη θεματολογίας και γραφής. Το βιβλίο κυκλοφόρησε πριν δέκα χρόνια και τώρα επανατυπώθηκε, χαρίζοντάς μας εκ νέου μια άλλη οπτική γωνία της μικρασιατικής εκστρατείας του 1919 και καταστροφής του 1922. Έχοντας διαβάσει πάρα πολλά μυθιστορήματα για τη συγκεκριμένη περίοδο, ομολογώ πως το κείμενο έχει να προσφέρει κάτι καινούργιο, μιας και ο Αλέξανδρος Βελισσαρίου ζει και τις δυο πλευρές (στρατό και κοινωνική ζωή) ενώ με την πρωτοπρόσωπη αφήγησή του με έφερε στο πλάι του και μου έδειξε χιλιάδες μικρολεπτομέρειες από τα παρασκήνια αλλά και από την πρώτη γραμμή των γεγονότων. Δεν παύει να είναι ένα πυκνογραμμένο κείμενο, τόσο γεμάτο που ίσως αποθαρρύνει όσους δεν αγαπούν λίγο παραπάνω να διαβάζουν γι’ αυτήν τη χρονική στιγμή και για τη Σμύρνη, που όμως με βοήθησε να καταλάβω πολλές κινήσεις και διπλωματικούς ελιγμούς που έφεραν την Ελλάδα στο χείλος της μικρασιατικής καταστροφής ενώ ταυτόχρονα η λαμπερή, τρυφηλή κοινωνική ζωή ξεδιπλώνεται σε όλη της τη χάρη. Από την άλλη, δοκίμασα να προσπεράσω κάποιες γραμμές, ακριβώς γιατί ένιωσα «μπουκωμένος» από όλα αυτά αλλά και λόγω αρκετών τυπογραφικών λαθών και προβλημάτων στη στοιχειοθεσία, μόνο και μόνο για να διαπιστώσω σχεδόν αμέσως πως οι εξελίξεις τρέχουν και μπορούν να συμβούν ακόμη και μέσα σε μια παράγραφο που εγώ προσπέρασα, οπότε επέστρεψα στον γνώριμο ρυθμό ανάγνωσης, αγχωμένος για τον χρόνο που περνάει αλλά αποζημιωμένος με τα μελετημένα ψυχογραφήματα και τις μη αναμενόμενες εξελίξεις.

Η ιστορία ξεκινάει με τον πρωταγωνιστή να κάνει μια εξομολόγηση από καρδιάς. Έμπειρος και καταπονημένος υπερήλιξ, τώρα δίπλα στη θάλασσα που δεν παύει να του στέλνει οιμωγές και ακέφαλα πτώματα, σ’ ένα ορφανοτροφείο της Μυτιλήνης, αναπολεί τη ζωή του. Γράφει τις σκέψεις του, τις εμπειρίες του, τα βιώματά του, απευθυνόμενος σε δεύτερο ενικό σ’ έναν δυνητικό αναγνώστη (τουλάχιστον στα πρώτα κεφάλαια). Διακριτικά είρων αλλά και σεβαστικός απέναντι στο στράτευμα και τις τύχες της Ελλάδος: «Ίσως τελικά αυτός ήταν ο δικός μου προορισμός. Να σας μεταφέρω μια δίνη, έναν μικρό κυκλώνα Ιστορίας, έτσι όπως τον έζησα. Θέλησα να είμαι ειλικρινής» (σελ. 22). Δεν είναι άλλος ένας ήρωας πολέμου που θέλει ν’ αφηγηθεί τα γεγονότα αλλά ένας άνθρωπος που αγωνίζεται να φωτίσει όλες τις πλευρές ης αλήθειας: «Δε με ενόχλησε ποτέ η προσπάθεια των νεοτέρων να ακούσουν για τα γεγονότα. Μ’ ενοχλούσε όμως απίστευτα το ότι δεν ήθελαν να μάθουν την αλήθεια. Είχαν διαβάσει ά ακούσει κάπου για την εκστρατεία και το Μικρασιατικό και τη μαρτυρία μου την ήθελαν απλώς ως ένα κομμάτι για τη συλλογή τους» (σελ. 23). Έχει καταλήξει σε πικρά συμπεράσματα: «Οι απλοί άνθρωποι, δυστυχώς, δεν αποφασίζουν ποτέ για τις τύχες τους. Ακόμη κι όταν αρπάξουν το τουφέκι να αμυνθούν για το χώμα, το σπίτι, τα παιδιά και τη γυναίκα τους, υπάρχουν άλλοι που έχουν φέρει τον εχθρό έξω από την πόρτα» (σελ. 18). Και στο τέλος παραδέχεται: «Η Ιστορία για μένα δεν είναι παρά άνεμος. Άλλοτε γλυκός κι ανάλαφρος, άλλοτε βορινός κι αμείλικτος» (σελ. 18).

Το 1916 ο Αλέξανδρος παίρνει την απόφαση να δουλέψει κοντά στους θείους του, Σωτήρη και Θεανώ, στη Σμύρνη για να στηρίξει τον ψαρά πατέρα του. Αμπέλια και κρασί, κέρδος και εμπόριο αλλά και ο έρωτας τον απασχολούν. Ο Αλέξανδρος, παρ’ όλη τη στρωμένη αρχικά δουλειά, βάζει τον καλύτερό του εαυτό. Διαπιστώνει μάλιστα, με αφορμή τα γεγονότα του Δεκεμβρίου του 1916 στην Αθήνα με τον βομβαρδισμό από τον ναύαρχο Λουί Νταρτίζ ντε Φουρνιέ, πως οι περισσότεροι Σμυρνιοί προτιμούν τα γλέντια και τις βεγγέρες τις ελεύθερες ώρες τους και αγνοούν τρομακτικά το τι συμβαίνει παραπέρα ή, ακόμη χειρότερα, στην ελεύθερη Ελλάδα. Στη συνέχεια, ο νέος διαπίστωσε πως το εμπόριο και το κέρδος εφησυχάζουν τους Έλληνες που κάνουν κουμάντο στα πράγματα και τροφοδοτούν τους Τούρκους που δεν έχουν λόγο να σηκώσουν τουφέκι, κανείς όμως δεν υπολόγισε τον κρυφό πόθο για λευτεριά που κατέτρωγε τα σωθικά των Τούρκων.

Ο φέρελπις και φιλόδοξος Αλέξανδρος ήρθε στη Σμύρνη χωρίς να γνωρίζει ούτε να σκέφτεται τα γεγονότα του πολέμου γύρω του καθώς και τις πιθανές συνέπειές τους για την ευμάρεια στην οποία κλήθηκε να ζήσει. Η συμβολή του καθηγητή της Ευαγγελικής Σχολής Βενετόπουλου στην αφύπνισή του είναι σημαντική, μιας και περιγράφει εύληπτα και με ακριβοδίκαια επιχειρήματα κάθε πτυχή της κατάστασης, τα μειονεκτήματα και τα πλεονεκτήματα μιας ουδέτερης Ελλάδας, την επιζήμια εμμονή του βασιλιά σε αυτήν τη στάση, τις βλέψεις Τούρκων και Βούλγαρων που πολεμούν κατά της Ελλάδος, για τον αγώνα δρόμου των Τούρκων στο πλαίσιο του πολέμου να κάνουν την Τουρκία ξανά μουσουλμανική και πολλά άλλα. Ο κύκλος του εργοστασιάρχη θείου είναι μια μικρογραφία εκείνης της Σμύρνης: «Πρώτη φορά καταλάβαινα, κοιτώντας τους όλους, το κοινό που είχε η μεγάλη αυτή παρέα: τη διαφορετικότητα! Μια διαφορετικότητα που γεννούσε το ενδιαφέρον κι έκανε τη γνώμη του καθενός σημαντική ως πολύτιμη» (σελ. 125).

Με άφθαστο λυρισμό και πολλές λεπτομέρειες αναδεικνύεται η ομορφιά της Σμύρνης. Χρώματα κι αρώματα, κτήρια και άνθρωποι, συναγωνίζονται μεταξύ τους σε κάλλος και κομψότητα ενώ η ίδια η πόλη λάμπει μαζί με τους κατοίκους της όταν δύει ο ήλιος. Οι επισκέψεις του Αλέξανδρου στη βιβλιοθήκη της Ευαγγελικής Σχολής μας ταξιδεύουν πίσω στον 5^ο αι. π. Χ. με την ιστορία των ιδεών και της φιλοσοφίας που γεννήθηκαν στην Ιωνία και παρατίθενται σύντομες πληροφορίες που συμπληρώνουν αρμονικά και κατάλληλα το παζλ της Μικράς Ασίας που θα διαλυθεί σύντομα σε χιλιάδες κομμάτια. Η αφήγηση είναι αρκετά λεπτομερής, με πολλά μικρογεγονότα και περιστατικά από την καθημερινή ζωή της Σμύρνης, με τον Αλέξανδρο στο επίκεντρο, κάτι που είναι αρκετά θετικό για όσους αγαπούν να διαβάζουν για το πετράδι της Ιωνίας και για την κοινωνική ζωή των Ελλήνων εκεί. Μάλιστα, συγκινήθηκα όταν η Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου έκανε ένα μόρτικο πέρασμα από το στέκι του πρωταγωνιστή στις Μεγάλες Ταβέρνες: «Συρματοπλέγματα βαριά, ζώνουν τη δόλια μου καρδιά».

Μου άρεσε πολύ ο τρόπος που περνάει ο Γιώργος Γιαντάς τα γεγονότα μέσα από τη ζωή του πρωταγωνιστή. Είναι ένας νέος και γοητευτικός άντρας που απολαμβάνει την άνετη οικονομικά ζωή στο πλάι του θείου του, βοηθώντας τον φυσικά με το μυαλό του και τις ικανότητές του και ως εκ τούτου αποκτώντας τον δικό του μισθό, όμως μέσα από μια σειρά γεγονότων και αποκαλύψεων καταλαβαίνει τις εύθραυστες ισορροπίες στη Μικρά Ασία. Διαπιστώνει με απρόσμενο τρόπο τις προετοιμασίες των Συμμάχων στα παράλια της Μικράς Ασίας για να εδραιώσουν τα εκεί συμφέροντά τους, καταλαβαίνει πως στην Ελλάδα δεν είναι απλά τα πράγματα, δεν είναι μόνο η κόντρα με ουδετερότητα βασιλιά ή κήρυξη πολέμου με πρωθυπουργό αλλά κάτι πολύ βαθύτερο που ίσως οδηγήσει στη Μεγάλη Ελλάδα, αντιλαμβάνεται τη λυκοφιλία μεταξύ Τούρκων κι Ελλήνων, επηρεάζεται από τη Ρωσική Επανάσταση και τις αλλαγές που επιφέρει αυτή στην πολιτική επικαιρότητα, γίνεται αυτόπτης μάρτυρας της πορείας των Αρμενίων που αγωνίζονται να ξεφύγουν από το μένος των Τούρκων κι όλα αυτά έρχονται σε έντονη αντίθεση με την τρυφηλή ζωή στη Σμύρνη.

Αρχίζει λοιπόν σιγά σιγά να διαμορφώνει μια προσωπικότητα που θέλει ν’ αντισταθεί στη δωροδοκία του θείου του προς τις τουρκικές αρχές που τον θέλουν για τα Τάγματα Εργασίας, να βλέπει με μεγαλύτερη οξύνοια τις αλλαγές στη μητέρα Ελλάδα, να ρωτάει, ακόμη και να κατασκοπεύει με τον δικό του τρόπο, χωρίς να σταματάει στιγμή η κοινωνική και ερωτική του ζωή, που είναι εξίσου γεμάτη και ανατρεπτική. Βρίσκεται πλέον σε αδιέξοδο: «Πλουτίζω με τον μπάρμπα κυρίως από τα λεφτά των Ιταλών, που έρχονται να πάρουν εδάφη στη Μικρά Ασία, ενώ Ελληνόπουλα εξαφανίζονται σε επιστρατεύσεις των Τούρκων ή πολεμούν για την Αντάντ στην ελεύθερη Ελλάδα…Κι εγώ; Με ποιον είμαι τελικά; Τι θα πουν για μένα όταν τελειώσουν όλα αυτά; Πως έγινα ζάμπλουτος στη Σμύρνη τα χρόνια που οικογένειες χήρευαν κι ορφάνευαν;» (σελ. 301). Προς Θεού, ούτε σωρεία αμπελοφιλοσοφιών έχουμε, ούτε υπερβολικά αριθμό σκέψεων που καθυστερούν την καθαυτή δράση, αντίθετα, σκέψεις και πράξεις εναλλάσσονται, γεγονότα παρατίθενται απανωτά, το κείμενο θέλει τον χρόνο του και την ησυχία του για να απολαύσει κανείς ένα σωστό ψυχογράφημα εποχής και χαρακτήρων. Και πόσο τραγικό να ξεδιπλώνονται με τον παραστατικό αυτόν τρόπο γραφής ευτυχισμένες εικόνες από αποκριάτικα πανηγύρια, ξεφαντώματα γάμων, βόλτες στο δειλινό, ερωτικά σκιρτήματα, όταν ξέρεις πως σε λίγα χρόνια όλα αυτά θα αφανιστούν από τον χάρτη…

Τέλη του 1918 ο Αλέξανδρος πηγαίνει εθελοντικά στον στρατό και τον στέλνουν στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων. Αυτό δίνει την αφορμή στον συγγραφέα να περιγράψει με δωρικό συναισθηματισμό όλες τις εκφάνσεις μεταξύ των Ελλήνων στρατιωτών που τελικά διατάχτηκαν να πλεύσουν προς τη Σμύρνη. Χαρά, ανυπομονησία, ρίγη συγκίνησης, εθνική υπερηφάνεια δίνονται και πάλι παραστατικά και εκ των έσω, με ποικιλία απόψεων και συμπεριφορών μα πάνω απ’ όλα με συγκίνηση, οπότε και πάλι η τραγική ειρωνεία στέκεται περήφανη μπροστά μας, μιας και όλα αυτά τα μεγαλεία θα εξαφανιστούν (ναι, ο συγγραφέας αναφέρει και τα ελληνικά έκτροπα πλιάτσικου με την άφιξη των στρατιωτών). Η Ιστορία μέσα από τα μάτια των Σμυρνιών και των στρατιωτών δίνει ακόμη βαρύτερο τόνο στην εξιστόρηση. Δεν κρύβω μάλιστα πως δάκρυσα από τις ρεαλιστικές περιγραφές της άφιξης του στρατού στην προκυμαία του Κε.

Και μετά τον Σαγγάριο, τι; «…δεν ήθελα να ανήκω σε κανένα διχασμό, σε καμιά πλευρά του… Μα όλοι στην εποχή μου, ειδικά στο στράτευμα, ήθελαν να ξέρουν, να πιστεύουν έστω, πως γνωρίζουν το πού ανήκεις ιδεολογικά. Τούτο τους έδινε μια ασφάλεια… Θεωρούσα ανώφελο τότε να εξηγώ στον καθέναν εκείνες τις σκέψεις μου. Άλλωστε, τα γεγονότα έτρεχαν πολύ πιο γρήγορα κι από εκείνες τις συζητήσεις» (σελ. 646). Σπάει το μέτωπο, ο πρωταγωνιστής περνάει στην κυριολεξία του λιναριού τα πάθη, και αναρωτιόμουν αν και πώς θα καταφέρει να ξεφύγει. Οι βιασμοί, οι λεηλασίες, οι αποκεφαλισμοί, το αίμα που ερέθιζε τους τσέτες περιγράφονται, σκοτεινιάζοντας τις πρώτες σελίδες μόνο που το τέλος της ιστορίας θα γραφτεί αλλού, άλλοτε κι αλλιώς, με τρόπο χιλιοδοσμένο, όμως τόσο λυρικά γραμμένο που βούρκωσα (ναι, πάλι).

Το μυθιστόρημα, όπως έγραψα και στην αρχή, επανακυκλοφορεί δέκα χρόνια μετά την πρώτη του έκδοση με εισαγωγικό σημείωμα του συγγραφέα, όπου επεξηγεί τις συνθήκες και τον τρόπο με τον οποίο γράφτηκε, επιδιώκοντας να είναι διδακτικό και συναρπαστικό και παίρνοντας όσο γίνεται ουδέτερη θέση απέναντι στα γεγονότα, μιας και όλοι ξέρουμε πως πάντα σε περιόδους τέτοιων εντάσεων θα υπάρχουν ακρότητες κι από τις δυο μεριές, «ωστόσο, κάθε σχολαστικός ερευνητής μπορεί να εξάγει σαφή συμπεράσματα γύρω από τις διαφορές στο DNA των δύο λαών, τις ιδιοσυγκρασίες και τα γνωρίσματα που τις διακρίνουν» (σελ. 13). Έχοντας διαπιστώσει πως το μίσος, ο φανατισμός και η εχθρότητα υποδαυλίζονται και τότε μεταβάλλουν δραματικά τις φιλήσυχες σχέσεις των ανθρώπων, ο συγγραφέας τονίζει πως το πρώτο όπλο που οφείλει κανείς να κρατά στα χέρια του είναι η κατά το δυνατόν σωστή παιδεία για να μην καταντήσει χειραγωγήσιμος, «Αυτό εξάλλου αποτελεί και σπουδαίο ηθικό χρέος: να παραμένεις Άνθρωπος. Όποιες κι αν είναι οι συνθήκες» (σελ. 14).

«Ως την τελευταία πνοή» περιμένεις κάποιον ή κάτι, τον άνθρωπό σου ή μια ελπίδα. Αυτή η φράση ξεδιπλώνεται σε όλες της τις εκφάνσεις στο μυθιστόρημα του Γιώργου Γιαντά που περιγράφει εκ των ένδον τη ζωή των Ελλήνων της Σμύρνης, τα λάθη και τις προδοσίες των πολιτικών και των κυβερνήσεων, την εξουθενωτική πορεία του αρχικά νικηφόρου και απελευθερωτή ελληνικού στρατού και τους απάνθρωπους διωγμούς πριν και μετά το μοιραίο 1922.  Πλούσιο, συμπυκνωμένο, λεπτομερές, όσο γίνεται ακριβοδίκαιο με κράτησε, παρ’ όλους τους δισταγμούς μου και το βάρος των πληροφοριών, μέχρι το τελευταίο κεφάλαιο.

Βιβλίο Διάφανη ψυχή
Συγγραφέας Αναστασία Κορινθίου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Υδροπλάνο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Αναστασία Κορινθίου επιστρέφει μ’ ένα μυθιστόρημα που αγγίζει παραβολικά και με διακριτική επαφή τις διάφορες μορφές της γυναικείας κακοποίησης, που βιώνεται στη δουλειά, στο σπίτι, στην οικογένεια, παντού. Μέσα από ένα καλειδοσκόπιο χαρακτήρων, που βγαίνουν ένας ένας στο φως, ξεδιπλώνεται η ζωή του διάσημου Αλέξανδρου Αλεξίου, που τελικά αποδεικνύεται πως δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένας ιστός από ψέματα και μυστικά για τα οποία δεν είχε την παραμικρή ιδέα. Τι θα συμβεί λοιπόν τώρα που χρειάζεται όλους αυτούς τους ανθρώπους; Πόσες αποκαλύψεις μπορεί να δεχτεί ένας αναγνώστης; Πόσοι συμβιβασμοί χωράνε σ’ ένα γάμο και γιατί παραιτούμαστε σχεδόν αμέσως μετά την τελετή;

Διάφανη η ψυχή του Αλέξανδρου, ποτισμένη από κυριολεκτικά επιθετικούς προσδιορισμούς και μια πίκρα απέναντι σε όλα τα έωλα και ψεύτικα που έχει χτίσει η σημερινή μας πολιτιστική και ψηφιακή εποχή. Μίσος και αηδία της συγγραφέως και του χαρακτήρα της γι’ αυτά γίνονται ένα αδιάσπαστο κομμάτι κι έβλεπα μια απρόκλητη επίθεση απέναντι σε όσα κατέφαγαν την ουσία της επικοινωνίας και του έρωτα μεταξύ των ανθρώπων. Το κείμενο είναι κάπως πολύπλοκο και ίσως φανεί σε ορισμένους παρατραβηγμένο με τον τρόπο που δένονται μεταξύ τους οι χαρακτήρες γύρω από τη ζωή του Αλέξανδρου. Παρ’ όλ’ αυτά το πλούσιο λεξιλόγιο, η ενδιαφέρουσα σελιδοποίηση του βιβλίου και η παράθεση του θεατρικού κειμένου «Διάφανη ψυχή» στο τέλος, μέσα από το οποίο μπαίνουν όλα τα κομμάτια στη θέση τους, είναι θετικά γνωρίσματα μιας διαφορετικής συγγραφικής ματιάς σ’ ένα μυθιστόρημα. Το τραγούδι και το βίντεο-κλιπ του μυθιστορήματος μπορείτε να τα δείτε στο youtbe.

Βιβλίο Ψυχίατρος Τυπάλδος
Συγγραφέας Γιώργος Κατσούλας
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Υδροπλάνο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα, παρ’ όλο που κρατάει τα βασικά βήματα ενός αστυνομικού βιβλίου, ανοίγει πολλά θέματα και μου σύστησε πολλά πρόσωπα που ζουν τις δικές τους περιπέτειες, απότοκες του χαρακτήρα και των βιωμάτων τους. Ο συγγραφέας θίγει μέσω υποδειγματικών ιδεών τις δυσκολίες διαβίωσης με σύνδρομο Άσπεργκερ ή / και αυτισμό, θέτει σημαντικά ερωτήματα, όπως την ηθική και τον βαθμό ενοχής ενός εγκληματία, παρουσιάζει χαρακτήρες μονήρεις αλλά και ελάσιμους, δημιουργεί δηλαδή ένα ιδανικό σύμπαν που τράβηξε την προσοχή μου από την αρχή ως το τέλος χωρίς να κουραστώ ούτε να χαθώ σε κανένα σημείο. Πόσο σημαντικά είναι για την ψυχική μας ανάπτυξη τα παιδικά μας χρόνια; Πώς γίνεται κανείς εγκληματίας; Τι ανακόπτει την ορμή του ανθρώπου για το κακό; Είναι πρέπον για κάποιον πραγματικά σχιζοφρενή ή άρρωστο ψυχικά απλώς να φυλακιστεί ή μήπως είναι καλύτερα να κλειστεί σε άσυλο ώστε να παρακολουθείται και η επιστήμη να βγει κερδισμένη; Πρόοδος ή εκδίκηση; Πόσο βοηθάει η παρουσία ενός ψυχολόγου στη ζωή μας; Πώς θα μάθουν οι γονείς τα παιδιά τους να μην ακολουθούν τους ξένους; Ποια η διαφορά της κατάθλιψης από τη μελαγχολία; Κι αν έχεις βρει τον τέλειο άντρα, τι κάνεις όταν διαπιστώνεις πως είναι αδύναμος και πάσχει από κατάθλιψη, την οποία δεν παραδέχεται; Αυτά είναι μερικά μόνο από τα ζητήματα στα οποία επέστησε την προσοχή μου το κείμενο.

Ο συγγραφέας είναι σα να βάζει ένα στοίχημα με τον εαυτό του: να καταγράψει μια αστυνομική ιστορία μ’ ένα ευαίσθητο και δύσκολο θέμα και ταυτόχρονα να καταθέσει σκέψεις και απόψεις του επί διαφόρων προβλημάτων μέσα από αυτό, αποφεύγοντας τον διδακτισμό και την ανία. Κατ’ εμέ, τα κατάφερε, γιατί η γραφή του ρέει και έχει τη δύναμη να στήσει σκηνικά δράσης και να καταγράψει ακαδημαϊκές απόψεις. Τεχνικές ανάκρισης, ψυχολογία προσώπου και μελέτη της ανθρώπινης ψυχής αντιπαραβάλλονται με ολοκληρωμένους χαρακτήρες που δρουν απρόβλεπτα κι ο καθένας τους προβληματίζεται με κάποια από τα ζητήματα που θέλει να φέρει στην επιφάνεια ο συγγραφέας, κάτι που συγκροτεί μια ενδιαφέρουσα κοινωνική πανσπερμία του σήμερα. Η σκιαγράφηση των περισσότερων χαρακτήρων είναι καλοδουλεμένη και προσεγμένη, με κορυφαίο στον τραγικό χορό τον ίδιο τον πρωταγωνιστή.

Ο ψυχίατρος Δημήτρης Τυπάλδος είναι: «Άνθρωπος μοναχικός, χωρίς φίλους, ιδιότροπος και μυστήριος, αν κι αυτό οφειλόταν στο σύνδρομο Άσπεργκερ που είχε, έβρισκε ενδιαφέρον μόνο στη δουλειά του. Στο μόνο πράγμα που μπορούσε να κάνει σχεδόν τέλεια» (σελ. 58). Ο συγγραφέας έχει κάνει πολύ καλή δουλειά, παρουσιάζοντας έναν άνθρωπο με τον δικό του μικρόκοσμο, τις συνηθισμένες κινήσεις (ρουτίνας για μας, ασφαλείας και ηρεμίας για κείνον), παραθέτοντας λεπτομέρειες από τις συνήθειές του και τα ενδιαφέροντά του, κάτι που δίνει αληθοφάνεια και πειστικότητα στη σκιαγράφησή του. Ο αυτισμός του τον εφοδίασε με εντυπωσιακή μνήμη και παρατηρητικότητα. Ασχολείται με ψυχοθεραπείες ασθενών του αλλά κατά καιρούς συνεργάζεται και με την αστυνομία: «Τον ενδιέφεραν εκείνες οι υποθέσεις όπου ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει ξεφύγει τόσο πολύ από τα ανθρώπινα όρια, φτάνοντας σε διαστάσεις ακατανόητες που ακόμα και σήμερα να είναι σχεδόν αδύνατο να ερμηνευτούν απόλυτα από την επιστήμη» (σελ. 61). Ο άνθρωπος όμως Τυπάλδος βιώνει εδώ και τρία χρόνια έναν αβάσταχτο πόνο από κάποιες πολύ σημαντικές απώλειες και παλεύει με κάτι που ντρέπεται να κατονομάσει ως κατάθλιψη. Η συμπεριφορά του, οι αντιδράσεις του, ο εγωισμός του, η τάση του να εθελοτυφλεί, δίνονται με ανατριχιαστική γλαφυρότητα, κάνοντάς με κομμάτι της ζωής του και ταυτόχρονα τόσο ανήμπορο να τον βοηθήσω, να τον στηρίξω. Τα ψυχολογικά του προβλήματα, η ντροπή του να κλαίει μπροστά στον κόσμο, οι αναμνήσεις, η διαρκής εσωτερική πάλη όπου η μια πλευρά του τον κατηγορεί κι η άλλη τον περιθάλπει δημιουργούν μια μοναδική, αληθινή, τρισδιάστατη και μελετημένη προσωπικότητα που ξεπερνά κατά πολύ τη χάρτινη υπόσταση.

Στον αντίποδα έχουμε τον αστυνόμο Διονύση Τετρίγκα, κοφτό, μονήρη, ρατσιστή, λαϊκό, που δεν κατάφερα να τον συμπαθήσω με τίποτα. Δε βλέπει μπροστά του, καταλήγει σε βιαστικά συμπεράσματα, ακολουθεί ένα ένστικτο που έχει πνεύσει τα λοίσθια από γεννησιμιού του μα πάνω απ’ όλα βρίζει ακατάπαυστα (υπερβολικά πολύ, ακόμη και για ένα μυθιστόρημα). Είναι μια καρικατούρα που θέλω να πιστεύω πως φυτοζωεί πια στους κόλπους της αστυνομίας, ένα ξεκάθαρο στερεότυπο που απλώς καθυστερεί άθελά του τις διαδικασίες ενώ μπροστά στην ευταξία και τον κίνδυνο επίπληξης από ανωτέρους δε διστάζει να κάνει τα στραβά μάτια. Γύρω από αυτό το δίπολο παρουσιάζονται η όμορφη, φοβισμένη Μαρία, ο απομονωμένος δικηγόρος Κουρούμαλης, οι απελπισμένοι γονείς Πέτρος και Σοφία, ο λιγότερο προικισμένος από τον Τυπάλδο ανακριτής και άλλοι, πρωταγωνιστές και κομπάρσοι μιας ιστορίας με διαρκή πρωθύστερα και απανωτές ανατροπές.

Η κραυγή αγωνίας του συγγραφέα είναι στεντόρεια: «Οι περισσότεροι παιδόφιλοι δεν ξέρουμε καν τι είναι. Δεν υπάρχουν κατηγορίες… Δεν ξέρεις αν δρα ο άλλος μόνος του ή έχει πίσω του ολόκληρο σύστημα που τον στηρίζει. Είναι άνθρωποι, εξωτερικά φυσιολογικοί… Και χάνουμε. Έχουμε τόση τεχνολογία και παρ’ όλ’ αυτά χάνουμε» (σελ. 90). Είναι ασύλληπτο το μέγεθος του παγόβουνου που αντιμετωπίζει η Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος όλων των χωρών και πόσα κυκλώματα και πόσος τζίρος κρύβονται πίσω από την παιδεραστία. Κι όλα αυτά είναι το κίνητρο, το ερέθισμα, γιατί όμως οι άνθρωποι φτάνουν στην καθαυτή πράξη; Ποια είναι η προδιάθεση που αναπτύσσεται στον ανθρώπινο εγκέφαλο; Τι ρόλο παίζουν σε αυτές τις πράξεις η σχιζοφρένεια και το ιστορικό κακοποίησης στους ίδιους τους θύτες;

Ως προς τον κύριο θεματικό άξονα της ιστορίας, η απαγωγή είναι η αφορμή και η κακοποίηση το έναυσμα για να ξεδιπλωθούν ανθρώπινες σχέσεις και ν’ αλλάξουν οι χαρακτήρες, κάτι που τονίζεται με την επιλογή του συγγραφέα να καθυστερήσει να παραθέσει τις δύσκολες στιγμές του παιδιού που απήχθη στα χέρια του κτήνους. Πρέπει να φτάσουμε στο έβδομο κεφάλαιο και να ξεπεράσουμε την 100ή σελίδα ώστε να μάθουμε τι συμβαίνει κατά την αιχμαλωσία του ανήλικου θύματος όμως και πάλι όχι για πολύ, μιας και το φως ξαναπέφτει στο περιβάλλον των γονιών, του Τυπάλδου, των φίλων και γειτόνων. Φυσικά, κάποια στιγμή ήρθα αντιμέτωπος με το αναπόφευκτο κι ανατρίχιασα με τις σκηνές που διάβαζα όμως και πάλι δεν ήταν για εντυπωσιασμό αλλά για τεκμηρίωση της κατάστασης που βίωνε το παιδί.

Παρά τον καταιγισμό των εξελίξεων, τις ενδιαφέρουσες προσωπικότητες, τις ανατροπές και τις εκπλήξεις, η συγγραφική ικανότητα του Γιώργου Κατσούλα δύο φορές με έκανε να σταματήσω την ανάγνωση λόγω της άψογης λεκτικοποίησης δύο σημαντικών αισθημάτων. Στη σελίδα 104, όπου βρήκα ένα εξαίρετο, σχεδόν ολοσέλιδο, απόσπασμα για τη σημασία της φιλίας στη ζωή μας και πόσο άτοπα χειρίζονται την απώλεια οι δύσκολοι άνθρωποι και στη σελίδα 338: «Μια φωνούλα αναζητούσε, που θα του έλεγε ότι θα είναι εδώ γι’ αυτόν… Αυτήν τη μικροσκοπική ελαχιστότατη φωνούλα, αυτό το μεγαλειώδη ψίθυρο, τη σπαρακτική κραυγή που είναι τόσο μικρή και αόρατη, όμως και τόσο πανίσχυρη και πομπώδης που φτάνει από μόνη της να γκρεμίσει όλα τα μαύρα κάστρα της ζωής». Κι αυτά είναι ελάχιστα μπροστά στον πλούτο των συναισθημάτων και των ιδεών που ξεπηδούν με σύνεση ανάμεσα στις γραμμές. Τέλος, βρήκα υποδειγματική την πεζή παράθεση και απόδοση των στίχων από τραγούδια όπως το «Φιλαράκι» και το «Να μ’ αγαπάς», το «Πάρτυ» και ο «Άγγελός μου» που ενώθηκαν στρωτά και όμορφα κι έδωσαν την απαραίτητη συναισθηματική βαρύτητα σε μια κρίσιμη εξέλιξη της ιστορίας.

Ακριβώς λοιπόν επειδή ο συγγραφέας δε θέλησε απλώς να παραθέσει ένα μυστήριο που θα λυθεί ακολουθώντας συγκεκριμένα βήματα, οι ενδιαφέρουσες ιδέες που παρουσιάζει και ο τρόπος με τον οποίο τις παραθέτει σε κάποια σημεία ξεφεύγουν λίγο από τον έλεγχό του, με αποτέλεσμα να έχουμε περιττή προφορικότητα διαλόγων (δίνουν ενάργεια, απλώς δεν μπορούν ν’ αποτυπωθούν σωστά στο χαρτί όλες οι εκφάνσεις αυτού του λόγου και το τελικό αποτέλεσμα ίσως ξενίσει κάποιους), εκτενείς παραθέσεις εγκυκλοπαιδικών πληροφοριών γύρω από την εγκληματικότητα, τις ανακρίσεις, την πάλη μεταξύ ιδεών και ορθολογισμού και μάλλον περιττές σκηνές που παρεμβάλλονται χωρίς λόγο, απλώς και μόνο για να μπορέσει ο συγγραφέας να καταγράψει αυτό που θέλει. Ομολογώ πάντως πως δεν προσπέρασα καμία σειρά και σε αυτό μάλλον βοήθησε το στυλ του Γιώργου Κατσούλα που δεν έπαψε στιγμή να δίνει γλαφυρότητα και ζωντάνια στην ιστορία. Τέλος, ελάχιστα αρνητικά σημεία, που δε μειώνουν σε τίποτα τη θετικότατη συνολική αποτίμηση του κειμένου, είναι η σωρεία βωμολοχιών που ως έναν βαθμό ίσως δικαιολογούνται αλλά εκστομίζονται σχεδόν απ’ όλους και με τέτοια ένταση που με ξάφνιασε και τα τυπογραφικά λάθη του κειμένου.

Σφιχτοδεμένη πλοκή, με ενδιαφέροντες χαρακτήρες που διασταυρώνονται οι δρόμοι τους και τα προβλήματά τους, μια σύνθετη ιστορία με συναρπαστικές εξελίξεις, ένα διαφορετικό αστυνομικό και κοινωνικό μυθιστόρημα είναι το νέο βιβλίο του σημαντικού Γιώργου Κατσούλα. Ένα επιτυχημένο αμάλγαμα συγγραφικών πειραματισμών: φιλοσοφικό θρίλερ, αστυνομικό μυθιστόρημα, πραγματεία γύρω από τον αυτισμό, το σύνδρομο Άσπεργκερ και τα αίτια της παιδεραστίας, τις ανθρώπινες σχέσεις. Δεν καταλάβαινα πότε εισχωρεί το ένα στη θέση του άλλου, κι αυτό δημιούργησε ένα πρωτότυπο υφολογικό σύνολο, χωρίς να καθυστερεί την καθαυτή δράση παραπάνω απ’ όσο χρειάζεται. Αυτή η ιδιαιτερότητα, σε συνδυασμό με το δύσκολο για κάποιους θέμα που πραγματεύεται, με οδηγεί να το συστήσω σε αναγνώστες με απαιτήσεις που ζητούν κάτι διαφορετικό και προκλητικά ενδιαφέρον.