Βιβλίο Δρόμος η ζωή, ταράτσες τα όνειρά μας
Συγγραφέας Τόλης Αναγνωστόπουλος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πνοή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο μυθιστόρημα του Τόλη Αναγνωστόπουλου είναι μια εγκάρσια τομή στην αντρική ψυχολογία και ένας ύμνος στη φιλία. Διάφορα περιστατικά που ζουν ο Πάρης και ο Βασίλης τους ενώνουν ξανά κάτω από εκείνο το δώμα στην ταράτσα και τους οδηγούν στην απόφαση να φύγουν μακριά από οικογένειες, λάθη, μυστικά και ταράτσες με θερμοσίφωνες και κεραίες. Μέσα από μια συναρπαστική, όπως πάντα, αφήγηση, ξεδιπλώνονται δύο ζωές με όνειρα, σχέδια και αρκετά μυστικά που δυναμιτίζουν την ένταση του κειμένου όσο προχωράει η ανάγνωση. Δίπλα τους μια γυναίκα που θα τους βοηθήσει όταν η ένταση μεταξύ τους κορυφώνεται, θα τους αγκαλιάσει όταν χρειαστεί, θα τους προβληματίσει με τις αλλαγές στον δικό της χαρακτήρα όσο κρατάει αυτό το ταξίδι.

Ο Πάρης είναι μπάρμαν με έντονη νυχτερινή και ερωτική ζωή και πάμπολλες γνωριμίες και εφήμερες ερωτικές σχέσεις. Μέσα από τη δική του ματιά διαπιστώνουμε πόσα πράγματα έχουν αλλάξει όχι μόνο στον τρόπο διασκέδασης αλλά κυρίως στην ανθρώπινη επικοινωνία. Αναρχικός με υπόβαθρο αριστερό, κρύβεται στις σιωπές του, πνίγεται στις επιλογές του, συμμετέχει στις πορείες, επιτίθεται στους αστυνομικούς όταν ξεσπάνε ταραχές. Μέσα από τις σκέψεις του, ασκείται αρνητική κριτική στις συνέπειες της ηλεκτρονικής ζωής που κάνουμε με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Εφήμερες επαφές, καθόλου ουσιαστικές, καθόλου ειλικρινείς κι επιπλέον, σύμφωνα με τον Πάρη, αυτό βολεύει όσους κυβερνούν τον κόσμο, γιατί οι επαναστάσεις γίνονται όταν βγαίνεις έξω, όχι όταν κάθεσαι μέσα! Τι γράφει άραγε στο τετράδιό του, αποσπάσματα του οποίου παρεμβάλλονται στις αφηγήσεις, που δεν πρέπει να διαβάσει κανείς άλλος; Μου έκαναν εντύπωση οι γονείς του, που πιο πολύ φαίνονταν καλοί φίλοι παρά ζευγάρι, που τον ανέθρεψαν με προοδευτικότητα (αδιαφορία τη χαρακτηρίζει ο ίδιος κι αυτή δείχνει να είναι η αλήθεια μέσα από την εξιστόρηση) και που τώρα έχει απομακρυνθεί από κοντά τους γεμάτος τύψεις, ενοχές μα πάνω απ’ όλα μίσος.

Από την άλλη, ο Βασίλης είναι ο κλασικός γιάπης, με σπουδές, καριέρα, οικογένεια και παιδί, με διατροφικές επιλογές και συνήθειες φλούφληδων, γιος ανθρώπων που νοιάζονταν με τον γνωστό τρόπο να γίνει κάτι το παιδί τους, επιστήμονας, κάτι. Άνεργος πια ψάχνει συνέχεια για δουλειά στο αντικείμενό του, αγωνίζεται σκληρά να φτιάξει τη σχέση με τον γιο του όσο η πρώην του τραβάει τη στάση της στα άκρα. «Ίσως όταν έφυγε ο έρωτας από το παράθυρο, μπήκαν οι πραγματικοί εαυτοί μας από την πόρτα. Δύο περιφερόμενα φαντάσματα στον ίδιο χώρο» (σελ. 104). Δε μεμψιμοιρεί, αναγνωρίζει τη δική του συμμετοχή στα λάθη που τον έφεραν ως εδώ και στρέφεται στον φίλο του, έναν άνθρωπο που πάντα μέχρι τώρα έδινε και δε ζητούσε να πάρει. Τώρα που τον χρειάζεται περισσότερο από ποτέ, ο Βασίλης διαπιστώνει πως είναι η σειρά του να στηρίξει τον Πάρη. Θα τα καταφέρει; Θα κάνει τις σωστές επιλογές; Θα δεθούν περισσότερο ή θα τα κάνουν θάλασσα;

Τέλος, έχουμε τη Βάλια, τη γυναίκα που την κακοποιεί ο άντρας της και βαλτώνει όλο και περισσότερο στην καθημερινότητά της, ρίχνοντας δυστυχώς όλο το φταίξιμο πάνω της, που όταν ξυπνά «δεν έχει ορίζοντα».. Ο Πάρης καταφέρνει να τη στηρίξει και να της δείξει τον τρόπο που θα κερδίσει μικρές ελευθερίες και σταδιακά θα οδηγηθεί στην ελευθερία, χρειάζεται όμως γερή ψυχική αντοχή και ισχυρό χαρακτήρα για να σπάσουν τα δεσμά του θύματος με τον θύτη. Το ταξίδι αυτό έρχεται την κατάλληλη στιγμή και θ’ αλλάξει ριζικά τη Βάλια. Απλά διατυπωμένη και ταυτόχρονα σοκαριστικά αληθινή η πρόταση: «ανέχομαι άρα του δίνω δύναμη». Όταν ο άντρας της τη βιάζει, η ίδια σχεδόν βγαίνει από το σώμα της για να μη νιώθει και να μην ακούει, παρατηρεί αδιάφορα γύρω της: «Οι φωτογραφίες έχουν πρόσωπα που δεν μου λένε κάτι… Ο άνδρας και η κοπέλα δίπλα του σε πολλά ενσταντανέ, σε γάμος, διακοπές, νυχτερινά κέντρα δεν μου θυμίζουν τίποτα. Ποιος έβαλε αυτές τις φωτογραφίες στις κορνίζες του σπιτιού μου»; (σελ. 95). Τι θα συμβεί άραγε στο τέλος του δικού της ταξιδιού;

Ο Πάρης παλεύει με τη ζωή του, ο Βασίλης με τη γυναίκα του για να κερδίσει το παιδί του, η Βάλια με τον άντρα της που την κακοποιεί. Ο Πάρης θέλει κάθαρση, ο Βασίλης επανεκκίνηση, η Βάλια ελευθερία. Και ξεκινάνε! Με μια Mercedes 250 cabrio του 197, Τερμίτες και Στέρεο Νόβα στο player, ουρανό από πάνω τους και όρεξη για ζωή.

Το μυθιστόρημα εκτυλίσσεται με εναλλάξ πρωτοπρόσωπη αφήγηση, μέσα από την οποία γνωρίζουμε καλύτερα τους δύο άντρες που μεγάλωσαν μαζί από την εφηβεία τους κι αλληλοεπηρεάστηκαν καθώς και τη γυναίκα που τους ακολουθεί σε αυτό το road trip. Οι εκπλήξεις που φυλάει ο συγγραφέας είναι δυνατές, αλλάζουν τα πάντα από τη μια στιγμή στην άλλη και μεταμορφώνει σχεδόν τη μαγιά του χαρακτήρα τους. Αποκαλύψεις για μυστικά του παρελθόντος, νέες οπτικές γωνίες στη μεταξύ τους σχέση αλλά και με τους οικείους τους και σταδιακά το ταξίδι γίνεται αγώνας ενάντια στον χρόνο για συγχώρηση και μεταμέλεια. Πρωτοκαθεδρία στο κείμενο έχει η φιλία, που καταγράφεται με πάρα πολλούς τρόπους, με τα αρνητικά της και με τα θετικά της. Ένας αγώνας ασταμάτητος είναι αυτό το συναίσθημα, που πρέπει να έχεις πάντα τα αυτιά και τα μάτια σου ανοιχτά, όχι για να μη χάσεις τον φίλο σου (ο αληθινός φίλος δε φεύγει έτσι εύκολα) αλλά για να μην παλαντζάρει η επαφή αυτή μονάχα από τη μια μεριά. Οι δύο άντρες έχουν τα πάνω τους και τα κάτω τους, αγκαλιάζονται και τσακώνονται, δε δέχονται τις αλήθειες του άλλου για τη ζωή τους, υποχωρούν, πεισμώνουν, σχηματίζοντας έτσι άκρως ρεαλιστικές και συγκινητικές καταστάσεις.

Σε δεύτερο επίπεδο, υπάρχει αναφορά στο δέσιμο με τους γονείς και στην αξία της οικογένειας. Ο Βασίλης και ο Πάρης έχουν ενδιαφέροντα οικογενειακά υπόβαθρα που μετασχηματίζονται από σελίδα σε σελίδα ενώ η Βάλια, με τη μητέρα της φυλακισμένη με άνοια σε ίδρυμα να την ποτίζουν φάρμακα, μου σπάραξε την καρδιά όσο επικοινωνούσε μ’ εκείνη, μιας και οι λέξεις που συγκροτούν τις σκηνές τους είναι προσεκτικά επιλεγμένες για να ζωντανέψουν σκηνές που αρκετός κόσμος έχει ζήσει και στη δική του ζωή. Η μάνα της δεν έχει σχεδόν καθόλου επαφή με τον κόσμο, ισχυρίζονται οι γιατροί. Να όμως που κάποια μικρά σημάδια που μόνο ένα παιδί μπορεί να αντιληφθεί κι ένας καλός συγγραφέας να αναπαραστήσει δείχνουν την τραγική αλήθεια: «Βα… Βα… Πω… ππ… ω» (σελ. 252).

Τρεις διαφορετικοί χαρακτήρες, με διαφορετικές αφετηρίες και επιθυμίες ξεκινάνε ένα ταξίδι που δεν ξέρουν πού θα τους βγάλει. Περνάνε χωριά, πόλεις, παραλίες, ξενοδοχεία και εστιατόρια. Φτάνουν μέχρι την Αλεξανδρούπολη και πάλι πίσω. Ο συγγραφέας ξέρει πολύ καλά να ανατέμνει ανθρώπινες ψυχές και ταυτόχρονα να περιγράφει μια ποικιλία γεγονότων και περιστατικών που τραβούν το ενδιαφέρον χωρίς να επιφέρουν κούραση ή μονοτονία. Ο δεσμός του Πάρη και του Βασίλη είναι πολύ βαθύτερος και η αιτία βγαίνει στο φως όταν πρέπει, μόνο και μόνο για να προσθέσει ακόμη περισσότερο βάρος στο συναισθηματικό φορτίο της πλοκής. Το ταξίδι ξεκινάει τη στιγμή που ξέρουμε πως το τέλος θα είναι προδιαγραμμένο, οι στιγμές όμως, τα σκαμπανεβάσματα, η χημεία, οι αλληλεπιδράσεις, η επικοινωνία αυτών των τριών ανθρώπων βοηθάει να βγάλουν από μέσα τους φοβίες, απορίες, δυσκολίες, εγωισμούς, μοναξιές, αλήθειες και να ενωθούν σε μια πέτρινη και αλύγιστη γροθιά. Ναι, έκλαψα με το τέλος, όχι για την ολοκλήρωση της φυσικής πορείας της ιστορίας όσο γιατί, χάρη στο στυλ του συγγραφέα, επιβιβάστηκα κι εγώ στη Mercedes και τους ακολούθησα, μοιράστηκαν μαζί μου τα πάντα, δυσκολευτήκαμε αντάμα, τσακωθήκαμε, συγχωρέσαμε και τώρα που οι σελίδες λιγοστεύουν, τι κάνω; Είμαι έτοιμος να τους αποχωριστώ; Θα έχουν βρει αυτό που ζητούν; Σε ποια ταράτσα θα τους βγάλει ο δρόμος που ακολουθεί ο καθένας τους; Ένα ταξίδι ψυχής για τους ήρωες και ζωής για τον αναγνώστη.

Βιβλίο Βαθύ ρήγμα
Συγγραφέας Τόλης Αναγνωστόπουλος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πνοή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο από την αρχή με εισήγαγε σε ένα κλειστοφοβικό περιβάλλον, με τόνους από χαλάσματα και σκόνη να πέφτουν γύρω από τον αφηγητή (κι εμένα!). Η πλοκή ξεκινάει ακριβώς από το σημείο που πρέπει κι από κει αρχίζει να ξεδιπλώνεται μια ιστορία που μου κράτησε αμείωτο το ενδιαφέρον ως την τελευταία σελίδα. Η γραφή του κυρίου Τόλη Αναγωστόπουλου εστιάζει στις συνέπειες των πράξεων, στο νόημα που κρύβεται πίσω από τις γραμμές, στο επιμύθιο θα έλεγα των όσων έζησε ο πρωταγωνιστής. Η προσωπική ιστορία του Σωτήρη Τριανταφύλλου είναι ενδιαφέρουσα και πολυεπίπεδη, τον έχει φτάσει στο απώτατο όριο επαγγελματικής επιτυχίας, τον έχει κάνει προπέτη, αυτάρκη, σίγουρο για τον εαυτό του, προκλητικό, αδιάφορο για τους ανθρώπους γύρω του, τον έχει μεταμορφώσει σε κάτι που τον έχει βοηθήσει να σβήσει τις μελανές μέρες της παιδικής του ζωής, με τον υπάνθρωπο πατέρα του να δέρνει ανηλεώς και αναίτια κι εκείνον και τη βουβή μάνα του όσο η αδερφή του χαροπάλευε από μια ανίατη ασθένεια. Σταδιακά ξεπηδάει από το κείμενο ένα τέρας, ένα πλάσμα που γεννήθηκε άνθρωπος και τώρα έχει φτάσει στα άκρα για τη διατήρηση της επιτυχίας του, για την υλοποίηση των φιλοδοξιών του και για την απόλαυση των κάθε μορφής ηδονών.

Η δοκιμασία που περνάει με τον σεισμό και τον αγώνα του να παραμείνει ζωντανός για πέντε μέρες αρχίζει να του δείχνει τα λάθη που έκανε στη ζωή του και τον βοηθάει να καταλάβει τις πραγματικές αξίες: τη φιλία, την αγάπη, τη δοτικότητα και πόσο απαραίτητα είναι όλα αυτά για να θεωρείσαι ουσιαστικά ευτυχισμένος. Προς Θεού, δεν έχουμε να κάνουμε με μελοδραματικές κοινοτοπίες που ίσως να ξεπηδούσαν από ανιαρούς, στερεότυπους διαλόγους αλλά σκληρό ρεαλισμό, ειλικρινή αυτογνωσία και σωστή παρατηρητικότητα της ανθρώπινης ψυχοσύνθεσης. Κομμάτι κομμάτι ο Σωτήρης αρχίζει ν’ αναγνωρίζει τα ατοπήματά του και χάρη στη Νατάσα να εστιάζει στις λανθασμένες κινήσεις και αποφάσεις που έχει διαπράξει ως τώρα. Αν θα αλλάξει ριζικά όμως, αν θα κάνει κάτι διαφορετικό στη ζωή του σε περίπτωση που σωθεί είναι θέματα που ο συγγραφέας χειρίζεται με έναν αναπάντεχο και ευρηματικό τρόπο.

Από την άλλη η Νατάσα είναι μια γυναίκα που ήρθε από τη Ρωσία και έζησε την κόλαση του trafficking, αφήνοντας πίσω της μια ανήλικη κόρη κι έναν νταβατζή. Οι δυσκολίες της, οι ταπεινώσεις της, ο ευτελισμός της από κάθε αρσενικό που αδιαφορούσε για την υπόστασή της και την αντιμετώπιζε ως σκέτο σώμα ατσάλωσαν μέσα της τη θέληση για ζωή και ενίσχυσαν το πείσμα της για να φέρει πιο κοντά τη μέρα που θα δει επιτέλους την κόρη της. Η σχέση της με τον Σωτήρη μετρούσε ήδη αρκετό καιρό πριν ξεκινήσει το μυθιστόρημα κι έτσι η ήδη υπάρχουσα οικειότητα τους βοηθάει να μιλήσουν επιτέλους ειλικρινά, ανοιχτά και ευθέως ο ένας στον άλλον. Επιτέλους καταλαβαίνουν τι έχουν βρει ο ένας στον άλλον, γιατί κούμπωσαν (προσέξτε, δεν έχω γράψει τι ακριβώς τους συνδέει!) και πόσο πολύτιμες ήταν οι στιγμές μεταξύ τους, ακόμη και πριν ή μετά το σεξ.

Η Νατάσα δε μιλάει καλά ελληνικά αλλά οι διάλογοί της με τον πρωταγωνιστή αποπνέουν αλήθεια, ωριμότητα και μια δοκιμασμένη στάση ζωής που κάποιοι σολοικισμοί -μήλον της έριδος ανάμεσά τους για καλύτερη κατανόηση- ίσα που χαράζουν ένα χαμόγελο στα χείλη λόγω των κωμικοτραγικών καταστάσεων. Προς τιμήν του ο κύριος Αναγνωστόπουλος δε γελοιοποίησε το ελάττωμα της Νατάσας γιατί θα πρόδιδε τη σοβαρότητα της ατμόσφαιρας αλλά και θα μείωνε την προσωπικότητα της ηρωίδας, έτσι κάποια ψήγματα γέλιου πηγάζουν ακριβώς στις δύσκολες ή άβολες στιγμές και κρατούν όσο πρέπει.

Οι προσωπικές ζωές αυτών των δύο ανθρώπων δεν είναι μονοδιάστατες. Ειδικά ο Σωτήρης κουβαλάει έναν δύσκολο σταυρό από τύψεις και λάθη είτε λόγω της παλαιότερης σχέσης του με άλλη κοπέλα, της οποίας το τέλος ήταν από τις πιο αναπάντεχες εξελίξεις της αφήγησης είτε λόγω του Τόλη, ενός κατώτερου υπαλλήλου που προσλήφθηκε στην εταιρεία, τα έκανε μαντάρα κι ο Σωτήρης αναγκάστηκε να τον απολύσει. Αγάπησα ιδιαίτερα αυτήν την ιστορία, μιας και ο Τόλης ήταν ο πρώτος «φανταστικός φίλος» που έφερε στη μνήμη του ο Σωτήρης για να μην τρελαθεί όταν παγιδεύτηκε στα χαλάσματα, λίγα κεφάλαια πριν ανακαλύψει από πάνω του τη Νατάσα. Η γνωριμία με αυτόν τον άντρα θα δείξει στον ήρωά μας την αξία της φιλίας και τον πόνο ενός άδειου βλέμματος όταν έρχεται η ώρα ανάγκης να καλέσεις κάποιον για βοήθεια και δε βρίσκεις κανέναν γιατί όλους τους έχει διώξει η απρεπής συμπεριφορά κι ο εγωισμός σου. Το λαϊκό σχεδόν χιούμορ του Τόλη τσάκιζε κόκαλα στις πρώτες σελίδες, ελαφρύνοντας κατά πολύ τις συνθήκες και στη συνέχεια εμφανιζόταν σε καίρια σημεία για να βοηθήσει τον Σωτήρη να καταλάβει ακόμη περισσότερο τη δυσχερή του θέση στη ζωή.

Εν συνόλω, το «Βαθύ ρήγμα» μου άρεσε πολύ γιατί είχε ένα έξυπνο υφολογικό στυλ και ταυτόχρονα μου έδινε γροθιές στο στομάχι για τη θέση ενός ανθρώπου σε μια δεδομένη κοινωνία και πόσο επιρρεπής και ετοιμόρροπη είναι σε κάθε περίσταση. Αν ο Σωτήρης και η Νατάσα ζούσαν σε ενεστώτα χρόνο την ιστορία τους θα είχαμε άλλη μια ιστορία αγάπης με αρκετές οικείες καταστάσεις που κάπου έχουμε διαβάσει, κάπου έχουμε παρακολουθήσει.  Με την ιδέα όμως πως αυτοί οι άνθρωποι παγιδεύτηκαν σε ερείπια κι έτσι απερίσπαστοι αλλά και τρομοκρατημένοι είχαν το περιθώριο να συζητήσουν για όσα σκέφτονταν, φοβούνταν και κρατούσαν μέσα τους ενώ ταυτόχρονα υπήρχε η αγωνία του τέλους, μιας και τα κεφάλαια είχαν για επικεφαλίδα μια αντίστροφη μέτρηση, γεννήθηκε μια σφιχτοδεμένη και έντονη πλοκή, με ανατροπές και εκπλήξεις. Μάλιστα, ο συγγραφέας δε διστάζει να παίξει με το μυαλό του αναγνώστη όσο πλησιάζουμε προς το τέλος του βιβλίου, δείχνοντας μια εξέλιξη που δεν αντιστοιχεί στην πραγματικότητα!

Πόσο βαθύ λοιπόν είναι το ρήγμα ανάμεσα στους ανθρώπους και στις σχέσεις που δημιουργούν μεταξύ τους; Πώς ξέρουμε αν τα οικοδομήματά μας θα αντέξουν σε κύριους ή κατοπινούς σεισμούς έρωτα, αδικίας, μίσους, αλλαγών, φιλοδοξίας; Ποια μέτρα προστασίας πρέπει να πάρουμε; Πώς μπορεί μια δοκιμασία να βοηθήσει κάποιον να βελτιωθεί και πόσο έτοιμος ή εφοδιασμένος είναι να τη νιώσει ουσιαστικά και να την εφαρμόσει στην υπόλοιπη ζωή του; Το «Βαθύ ρήγμα» είναι ένα διαφορετικό μυθιστόρημα, γεμάτο αλήθεια, αμεσότητα και ειλικρίνεια.