Βιβλίο Θέρως Τήνος
Συγγραφέας Μυρτώ Κατσουλάρη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Συρτάρι
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Μυρτώ Κατσουλάρη έγραψε μια τρυφερή και ρομαντική νουβέλα που είναι πλήρως αφιερωμένη στο νησί της Τήνου όπου και ξεναγούμαστε ενώ ταυτόχρονα καταγράφει με συναρπαστικό τρόπο τα συναισθήματα και την ψυχοσύνθεση μιας παρέας νέων ανθρώπων που θα έρθουν απρόσμενα κοντά. Μικρά κεφάλαια, σύντομα περιστατικά, γρήγορες εξελίξεις και ανατροπές δημιουργούν ένα κείμενο που κρατάει το ενδιαφέρον αμείωτο ως την τελευταία σελίδα, όπου κάποιος πρέπει να κάνει μια τελική επιλογή και να υποστεί τις συνέπειες. Κεντρικά πρόσωπα είναι η Ηρώ, ο Φάνης, στο μαγαζί του οποίου εργάζεται η κοπέλα, και ο μυστηριώδης Αντρέας που θα δημιουργήσουν το ανισοσκελές ερωτικό τρίγωνο, γύρω τους όμως κινούνται κι άλλοι χαρακτήρες που αλληλοεπιδρούν ποικιλοτρόπως και βοηθούν να δημιουργηθεί μια μεστή και ολοκληρωμένη ιστορία.

Η Ηρώ καταλαβαίνει πως δεν πάει άλλο και πρέπει να βρει δουλειά οπωσδήποτε. Σπούδασε, πήρε τα πτυχία της και ήρθε η ώρα να εργαστεί κι ας μην ξέρει με τι θέλει ν’ ασχοληθεί. Έτσι, η αγαπημένη της θεία Μαίρη την καλεί στον Φαλατάδο της Τήνου, όπου ένα μαγαζί ζητά προσωπικό, κάνοντάς τη χαρούμενη, μιας και αγαπάει πολύ αυτό το νησί. Η Μαίρη είναι μια γυναίκα οδοστρωτήρας που μιλάει συνέχεια και δε σ’ αφήνει να πάρεις ανάσα και ο μόνος που μπορεί να τη διαχειριστεί είναι ο θείος Γιάννης, κάτι για το οποίο όλη η οικογένεια τον ευχαριστεί. Ο γιος τους, Χρήστος, είναι το καλύτερο παιδί που ξέρει η Ηρώ και η κόρη τους, Αλίκη, ζει στην Αθήνα. Στον «γαστροκαφενέ» αρχικά η Ηρώ είναι άγαρμπη και ατζαμής, σύντομα όμως δημιουργεί μια αξιοζήλευτη ομάδα με τον Γιώργο και τη Φαίη και το μαγαζί αποκτά όνομα, κάτι που ευχαριστεί τον Φάνη, τον ιδιοκτήτη. Γρήγορος ρυθμός, κόσμος και ενέργεια κάνουν την Ηρώ να περνάει όμορφα ώσπου συναντά τον Αντρέα και τον ερωτεύεται κεραυνοβόλα.

Οι δυο νέοι βιώνουν διάφορα κωμικοτραγικά περιστατικά μέχρι να καταφέρουν να μιλήσουν και να συστηθούν. «…έρχεται προς το μέρος μου. Με δυσκολία ανέπνεα αλλά προσπαθούσα να φανώ άνετη, να μη φανεί ότι ο θάνατός μου από ασφυξία πλησιάζει» (σελ. 26). Ο Αντρέας εργάζεται στο Μιλάνο και κάθε τόσο, στην προσπάθειά του να ξαναβρεί τον εαυτό του, έρχεται στην Τήνο: «…ήταν ναυαγός στο νησί του, κυνηγημένος από την καθημερινότητα και έψαχνε απάγκιο» (σελ. 28). Η Ηρώ ακολουθεί τον ρυθμό του, τον αφήνει να την πηγαίνει όπου θέλει ώσπου διαπιστώνει πως ο Φάνης αρχίζει να φέρεται περίεργα. Ένα μεγάλο μυστικό όμως θα έρθει στο φως και τίποτα δε θα είναι ξανά το ίδιο για την κοπέλα: «Τι ζητά κανείς από τους άλλους ανθρώπους αλλά και από τον εαυτό του; Καθαρότητα, αυθεντικότητα και αλήθεια» (σελ. 49). Οι απανωτές εξελίξεις θα τη βοηθήσουν να καταλάβει καλύτερα τον εαυτό της και να αντιμετωπίσει τα λάθη που θα κάνει. Ο ένας άντρας εξαφανίζεται κι εμφανίζεται στη ζωή της, ο άλλος έχει μάτια μόνο για κείνη και δείχνει πιο κατασταλαγμένος: «Θέλω να είσαι καλά και αν δεν είσαι να το συνειδητοποιείς και να το διορθώνεις. Έντονα και ενδιαφέροντα δεν είναι μόνο τα περίπλοκα» (σελ. 55). Τελικά, με ποιον θα καταλήξει η Ηρώ;

Σε κάθε κεφάλαιο η παρέα των ηρώων του βιβλίου πηγαίνει και σε άλλο μέρος του νησιού, όπου ο κάθε τόπος αποτελεί κι ένα κομμάτι που προστίθεται στο παζλ της ψυχής της πρωταγωνίστριας. Οι παραλίες Παχιά Άμμος με τα όμορφα νερά, Βουρνή, Λιβάδα με το αυθεντικό τοπίο και ο απάνεμος Άγιος Ρωμανός, τα χωριά Αετοφωλιά και Στενή με το πανηγύρι τους, τα Λουτρά, ένα από τα πιο ατμοσφαιρικά μέρη της Τήνου, τα Λατομεία του Κουμελά, ο Τριαντάρος, το Εξώμβουργο με την ιδιαίτερη ενέργεια, η Ρόχαρη, ο Βώλακας και πολλά άλλα είναι τόποι όπου η Ηρώ, ο Αντρέας, ο Γιώργος, η Φαίη και ο Χρήστος κολυμπούν, τρώνε, διασκεδάζουν, ερωτεύονται, ξεσκάνε. Γιατί: «Αυτό το νησί είναι οι άνθρωποι. Οι φωνές, οι καρδιές που χτυπούν δυνατά, τα χέρια που ενώνονται, τα χαμόγελα που χαρίζονται, οι αγάπες…» (σελ. 99). Ένα «Τόσο όμορφο νησί [που] το αδικεί αυτή η πρώτη εικόνα του λιμανιού». Θα ζήσουν όμως τόσο ξένοιαστα ως το τέλος ή η μοίρα έχει άλλα σχέδια γι’ αυτούς;

Το «Θέρως Τήνος» είναι μια νουβέλα γεμάτη γλυκόπικρα στιγμιότυπα, προβληματισμούς, διλήμματα και διαχρονικές αλήθειες και ταυτόχρονα μια δύσκολη περιπέτεια στα άδυτα της ανθρώπινης ψυχής μα και ένα ταξίδι σ’ ένα νησί ερωτεύσιμο. Η Ηρώ θα ζήσει ένα καλοκαίρι πολύτιμο, «μισή ζωή», όπως παραδέχεται, γεμάτο λάθη, αμφιβολίες, δισταγμούς, συναισθήματα που θα την κάνουν πιο δυνατή ώστε να βρει τις απαντήσεις σε ό,τι την ταλανίζει όσο τα πάντα γύρω της και μέσα της αλλάζουν αμετάκλητα. Το αγαπημένο της κυκλαδονήσι ως τόπος δράσης είναι η καλύτερη επιλογή, γιατί έρωτας και Τήνος πάνε πάντα μαζί.

Βιβλίο Ο τρόπος που λες τ’ όνομά μου
Συγγραφέας Κώστας Κρομμύδας
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα του Κώστα Κρομμύδα αφηγείται τη ζωή ενός παντρεμένου ζευγαριού που έχει παραιτηθεί κι έχει αφομοιωθεί από τη ρουτίνα, χωρίς να ξέρει πως το παιδί τους είναι έτοιμο να ανοίξει τα δικά του φτερά, έχοντας πάρει τις δικές του αποφάσεις και φυσικά ξέροντας τι πραγματικά συμβαίνει ανάμεσα στους γονείς του. Δυνατές και ρεαλιστικές σκηνές, χαρακτήρες ίδιοι με τους ανθρώπους που συναντάμε καθημερινά στις ζωές μας, που έχουν γνωστά και διαχρονικά προβλήματα και φοβίες, λιτοί διάλογοι, αναπάντεχες εξελίξεις μου κράτησαν συντροφιά, γεμίζοντάς με διλήμματα, σκέψεις και προβληματισμούς.

Κεντρικό πρόσωπο είναι η μητέρα, μια γυναίκα στα 50, που πορεύεται με ανθρώπους που κάνουν τη μοναχικότητά της δυσβάσταχτη, με μια ζωή όπου οι μήνες και τα χρόνια περνάνε με ιλιγγιώδη ταχύτητα αλλά οι στιγμές κυλούν βασανιστικά αργά. Περνάει από κόσκινο τη σχέση της με τον άντρα της, Στέλιο: «Το να είσαι μόνος όντας μέσα σε σχέση είναι ίσως ένα από τα πιο άβολα συναισθήματα, μιας και αυτό το δέσιμο είναι το πιο δυνατό ου μπορεί να υπάρξει μεταξύ δυο ανθρώπων. Τι γίνεται όμως όταν αισθάνεσαι παντελώς απομονωμένος και αποσυνδεδεμένος από τον άλλον;» (σελ. 12). Ένας σύζυγος που έχει γίνει αδιάφορος, αγενής, πιεστικός, θέλει να γίνουν τα πράγματα όπως ξέρει εκείνος καλύτερα, με κορωνίδα τη σχέση της κόρης τους, η οποία αποφάσισε να φύγει τελικά από το σπίτι. Αυτό θα φέρει μια μεγάλη αποκάλυψη στο φως και τίποτα δε θα είναι ξανά το ίδιο. Οι παρατηρήσεις της αφηγήτριας αντικατοπτρίζουν τη σημερινή πραγματικότητα σε κάθε ανθρώπινη σχέση και δείχνουν πόσο βαθιά και ουσιαστικά ξέρει να παρατηρεί ο συγγραφέας γύρω του και πως καταγράφει όχι για να εντυπωσιάσει ούτε για να δώσει λύσεις αλλά για να κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου σε όσους αναγνωρίσουν τον εαυτό τους στις εικόνες που ζωντανεύει με ενάργεια ώστε να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους και να βρουν τον πραγματικό τους εαυτό, να δουν τι πραγματικά φταίει στη σχέση τους.

Η κεντρική ηρωίδα έχει κι αυτή, όπως τόσες γυναίκες, τον φόβο της μοναξιάς και της δυστυχίας βαθιά ριζωμένο μέσα της, γι’ αυτό και δεν αντιμετωπίζει τις λύσεις: «Την έτρεμα αυτή τη δυστυχία και γι’ αυτό προτιμούσα τη μετριότητα που τουλάχιστον είχα εξασφαλισμένη» (σελ. 16). Μήπως όμως ήρθε η στιγμή να πάρει αυτές τις αποφάσεις; Μήπως το βάρος που την πιέζει πρέπει να το διώξει και ας γίνει ό,τι είναι να γίνει; Τι επιλέγει κάποιος που φτάνει σε σημείο καμπής; Στασιμότητα και τέλμα ή άγνωστα μονοπάτια; Κι αν μέσα σε όλα αυτά έρθει ο πραγματικός έρωτας στη ζωή της; Πώς θα το χειριστεί; «Μπορείς να σταματήσεις, μπορείς να τρέξεις πιο γρήγορα ή ακόμη και να γυρίσεις πίσω» (σελ. 186). Η κόρη της, Φοίβη, θα τη χρειαστεί σε μια κρίσιμη φάση της ζωής της, με μια απόφαση που θα τινάξει τις ενδοοικογενειακές σχέσεις στον αέρα. Και τώρα; «Η ελπίδα ήταν το μοναδικό μου όπλο εκείνη τη στιγμή. Έπρεπε να τη βρω, για το κορίτσι μου…Όλα όσα είχα φανταστεί για το δικό της αύριο, ξαφνικά έγιναν εύθραυστα» (σελ. 92). Η κοπέλα βρίσκεται ξαφνικά αντιμέτωπη μ’ έναν δυνατό εχθρό και ψάχνει να κρατηθεί απ’ όπου μπορεί. Ο σύντροφός της, ο Γιώργος και ο κολλητός της, ο Νίκος, θα της σταθούν, ο πατέρας της όμως κρατάει μια αυστηρή, αδιάλλακτη στάση. Η Φοίβη παραδέχεται: «Παρότι αγαπώ και τους δυο γονείς μου ξεχωριστά, εδώ και χρόνια δεν μπορώ να τους αγαπήσω μαζί. Δεν μπορώ δηλαδή να αγαπήσω τις στιγμές που μοιραζόμαστε οι τρεις μας, γιατί νιώθω πως έχει χαθεί η αγάπη μεταξύ τους» (σελ. 130-131).

Μάνα και κόρη έρχονται ακόμη πιο κοντά και κάνουν ενδιαφέρουσες συζητήσεις με καίρια διαχρονικά μηνύματα γύρω από την αγάπη, τον έρωτα, τις σχέσεις, τα παιδιά. Η μητρότητα είναι ένα ταξίδι δίχως τέλος και θέλει μεγάλη δύναμη και επίγνωση για να αφήσεις το παιδί σου να πετάξει ελεύθερο στη δική του ζωή. Απλώς ελπίζεις να το βοήθησες τόσο όσο να μη σ’ έχει ανάγκη και να σταθεί όρθιο στις δυσκολίες. «Η μάνα είναι και δάσκαλος αλλά και μαθητής. Το ταξίδι δεν είναι μονόπλευρο. Το παιδί της γίνεται συχνά καθρέφτης, θυμίζοντάς της τον ίδιο της τον εαυτό. Τα όνειρα και όσα δεν κατάφερε να ζήσει. Αυτά για τα οποία ίσως μετανιώνει» (σελ. 63-64). Το πιο σημαντικό για ένα παιδί είναι να νιώθει αγάπη, ασφάλεια και σταθερότητα. Και ο έρωτας; «Ο αληθινός έρωτας δεν είναι η αρχή. Είναι αυτά που χτίζεις μετά μαζί με τον άλλον» (σελ. 69).  Οπότε, γιατί σβήνει με τα χρόνια; Δε σβήνει, απλώς αλλάζει μορφή! Δίνει τη θέση του στην οικειότητα και μετατρέπεται σε κάτι πιο βαθύ, κάτι που θέλει δουλειά κι από τους δυο για να κρατηθεί ζωντανό για καιρό αλλιώς ξεθωριάζει. «Πρέπει συνεχώς να θυμάσαι γιατί ερωτεύτηκες αυτόν τον άνθρωπο. Πρέπει και εκείνος βέβαια να κάνει το ίδιο…» (σελ. 69). Βασικά: «…η συντροφικότητα απαιτεί ισορροπία, υπομονή και ρεαλισμό» (σελ. 166). Αυτά και πολλά άλλα μηνύματα διαποτίζουν τις σελίδες του γλυκόπικρου αυτού βιβλίου.

Ελάχιστα πράγματα μπορώ ν’ αποκαλύψω για τις εξελίξεις, μιας και το μυθιστόρημα είναι ένα ταξίδι που με γέμισε σκέψεις και προβληματισμούς όσο απολάμβανα τις μη αναμενόμενες εξελίξεις στην οικογένεια Κυριαζή. Ανατροπές, ρομαντισμός, σκληρός ρεαλισμός, αποφάσεις που αλλάζουν ζωές και επηρεάζουν ανθρώπους, ένας υπέροχος και απολαυστικός έρωτας (αχ, «αυτός ο τρόπος που λες τ’ όνομά μου») γιατί ποτέ δεν είναι αργά για μια νέα αρχή και χιλιάδες διαχρονικά μηνύματα πάνω στις σχέσεις, στη μητρότητα, στην τεχνητή γονιμοποίηση με ικανοποίησαν απόλυτα από αναγνωστικής άποψης. Ειδικά όταν πλησιάζουμε στο τέλος, μια απόφαση με βρήκε εντελώς αντίθετο και με έκανε να ανησυχήσω για το μέλλον των ηρώων, ο συγγραφέας όμως είναι πάντα εκεί, να καταγράψει με αντικειμενικότητα και κυρίως με αγάπη προς τους χαρακτήρες που δημιούργησε κάθε συνέπεια και κάθε κίνητρο που οδήγησε στο τέλος του βιβλίου, αφήνοντάς με μ’ ένα αινιγματικό χαμόγελο στα χείλη. Άραγε, ποιος είναι υπέρ και ποιος κατά της τεχνητής γονιμοποίησης και των εναλλακτικών τρόπων κύησης; Ποια είναι τα υπέρ και τα κατά του επιπέδου της τεχνολογίας που έχει φτάσει η ιατρική; Είναι σωστό ή όχι να σταματάμε κυήσεις αν τα έμβρυα είναι βέβαιο ότι θα παρουσιάσουν σοβαρές ασθένειες ή / και σύνδρομα; Είπαμε, ο συγγραφέας είναι ξεκάθαρος: «Δεν επεμβαίνουμε στη φυσική επιλογή, απλώς ενημερώνουμε έγκαιρα για γενετικές ασθένειες που θα αναπτυχθούν… Εμείς προχωράμε και η Πολιτεία οφείλει να θεσπίσει κανόνες και νόμους, έτσι ώστε η χρήση όλων των επιστημονικών επιτευγμάτων να γίνεται για το γενικό καλό και όχι για άλλους σκοπούς» (σελ. 159).

«Ο τρόπος που λες τ’ όνομά μου» είναι ένα γλυκό, τρυφερό μυθιστόρημα-ύμνος στη μητρότητα και στη γυναικεία αυτοδιάθεση, γεμάτο σκέψεις, μηνύματα, προβληματισμούς και ταυτόχρονα μια ιστορία που κυλάει σα γάργαρο νερό: πότε φουσκώνει και πότε κελαρύζει, αφήνοντας πίσω της αισιοδοξία, δύναμη, αυτοπεποίθηση σε όποιον έχει αναγνωρίσει τον εαυτό του στις ζωές των χαρακτήρων. Γιατί: «Δεν είναι όλες οι μοναξιές ίδιες. Άλλος τη βιώνει από αδυναμία, άλλος από ατυχία και άλλος από επιλογή… Η μοναξιά στην πόλη είναι πολλές φορές αόρατη αλλά πάντα παρούσα… Τους τυλίγει όλους, άλλοτε σαν λύτρωση και κάποτε σαν φυλακή» (σελ. 177).

Βιβλίο Το χρώμα του καλοκαιριού 
Συγγραφέας Μαρία Ανδρικοπούλου
Εικονογράφος Βασίλης Κουτσογιάννης
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Υδροπλάνο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Μαρία Ανδρικοπούλου έγραψε ένα τρυφερό και λυρικό κείμενο για παιδιά από 6 ετών και πάνω που θα ξυπνήσει τις παιδικές αναμνήσεις των περισσότερων από μας, όσων δηλαδή βιώσαμε (οι μεγάλοι) και βιώνουμε (οι μικρότεροι) ακριβώς αυτά: διακοπές στο νησί του παππού και της γιαγιάς, το παιχνίδι πιο ξέγνοιαστο, το καρπούζι πιο νόστιμο, η ζέστη πιο υποφερτή. Και να που έρχεται ο βραχνάς του «ξαπλώστε και μην κοιμάστε», εκείνη η απευκταία ώρα της σιέστας, της άκρας ησυχίας, με τον καυτό ήλιο να πυρώνει τους δρόμους και τα σπίτια… Η αφηγήτρια λοιπόν της ιστορίας ατενίζει τον πίνακα του Νικολάου Λύτρα «Το ψάθινο καπέλο» και τον έχει μάθει απ’ έξω, αφού δεν μπορεί να κοιμηθεί το μεσημέρι. Μια μέρα όμως, σαν σε όνειρο, το παιδί του πίνακα οδηγεί το κορίτσι στο εργαστήρι του ζωγράφου που αγωνίζεται πολύ καιρό «να αιχμαλωτίσει στον καμβά το χρώμα του καλοκαιριού». Πώς μπορείς λοιπόν σε μια εικόνα να τα χωρέσεις όλα, «το τραγούδι των τζιτζικιών, το πορτοκαλοκίτρινο χρώμα του ήλιου, το φως που χτυπάει αλύπητα τους κυκλαδίτικους ασβεστωμένους τοίχους στο καταμεσήμερο»; Μέχρι να δοθεί η απάντηση σε αυτό το βασανιστικό ερώτημα ακολουθούμε τον ζωγράφο σε μέρη όπου αγωνίζεται να βρει την έμπνευση, στους όρμους με τα καΐκια, στα λιβάδια με τα στάχια, στα στενά δρομάκια με τα γαϊδουράκια, στιγμές που ξεχειλίζουν θερινή ανεμελιά αλλά «η ουσία του καλοκαιριού του ξέφευγε ακόμα». Και τότε…

Η εικονογράφηση του Βασίλη Κουτσογιάννη είναι εξαίρετη από κάθε άποψη. Δεν καταφέρνει μόνο να αποτυπώσει με ποικίλους τρόπους αυτό το οικείο χαλκόχρωμο, χρυσό, πορτοκαλί και κίτρινο φως του καλοκαιριού αλλά καταφέρνει να ενσωματώσει λεπτομέρειες από τους πιο γνωστούς πίνακες του Νικολάου Λύτρα στη δική του φαντασία και στη ροή του κειμένου! Παιδιά που παίζουν στα σπαρτά, στενά αιγαιοπελαγίτικα σοκάκια, θάλασσα και σύκα συγκροτούν άψογα την αίσθηση της θερινής ραστώνης και αγάπησα πολύ τον τρόπο με τον οποίο εμφανίστηκε στο παράθυρο του καλλιτέχνη το παιδί που του χάρισε την πολυπόθητη έμπνευση. Τι ωραία που στάθηκε στο παράθυρο, πόσο ταίριαξε με το περιβάλλον, πόσο έξυπνο που η αντανάκλαση του ήλιο δεν αποκάλυψε αν είναι αγόρι ή κορίτσι, κάτι που οδήγησε τον καλλιτέχνη να αποτυπώσει ακριβώς αυτό: ένα παιδί, αδιάφορο το φύλο, με ψάθινο καπέλο σ’ ένα παράθυρο που το χτυπάει ο ήλιος! Υπέροχη, εκπληκτική δουλειά που συνάδει απόλυτα με τη λυρικότητα του λόγου που πηγάζει από το κείμενο.

«Το χρώμα του καλοκαιριού» είναι μια ενδιαφέρουσα και πρωτότυπη περιπλάνηση στο έργο του Νικόλαου Λύτρα με αφορμή τις καλοκαιρινές διακοπές ενός μικρού κοριτσιού. Μικρές και μεγάλες λεπτομέρειες από γνωστούς πίνακες, η σχεδόν ανάγλυφη αγωνία του καλλιτέχνη μπροστά σε κάθε νέο πίνακα με έμφαση στην προσπάθειά του να αποτυπώσει το χρώμα του καλοκαιριού σε έναν από αυτούς, η λιτή και τόσο κομψή αφήγηση, η εκπληκτική εικονογράφηση, οι αναμνήσεις του αναγνώστη που βοηθάει το βιβλίο να ξεπηδήσουν, όλα αυτά συγκροτούν ένα από τα καλύτερα και πιο πρωτότυπα από άποψη δομής και πλοκής βιβλία για παιδιά από 6 ετών και πάνω.

Βιβλίο Γιαννούλης Χαλεπάς: παραμύθι από μάρμαρο 
Συγγραφέας Μαριάννα Κουμαριανού
Εικονογράφος Φίλιππος Φωτιάδης
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καλέντης 
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γιαννούλης Χαλεπάς (1851-1938) γεννήθηκε στον Πύργο της Τήνου και χάρη στη λυρική πένα της Μαριάννας Κουμαριανού γνωρίζουμε με συναρπαστικό τρόπο τα παιδικά του χρόνια, το άφθαστο ταλέντο του και τις δυσκολίες που αντιμετώπισε στην ενήλικη ζωή του. Πόνεσα με τα εμπόδια που του έβαλαν, έκλαψα για τις δυσκολίες που του σάλεψαν το μυαλό και δικαιώθηκα με το τέλος του βιβλίου ότι καμία συνθήκη δεν είναι ικανή να αφανίσει ούτε να εκμηδενίσει το πάθος για δημιουργία. Η σχεδόν ποιητική γραφή με την ιδιάζουσα σύνταξη ζωντανεύει έναν τόπο κι έναν άνθρωπο άκρως σημαντικούς για τον κόσμο της τέχνης και της ομορφιάς. Η Τήνος, ένα πανέμορφο νησί κι ο  Γιαννούλης Χαλεπάς, ένας μάστορας με πανέμορφα έργα, πόσο ιδανικός συνδυασμός! Πόσο όμορφα και κυκλικά αποτυπώνει την καθημερινή ζωή στα χωριά της Τήνου η συγγραφέας, τονίζοντας με πρωτότυπο τρόπο τις εμπειρίες, τα βιώματα και τις αφορμές που ρουφάνε σα σφουγγάρια καλλιτέχνες φτασμένοι σαν τον Χαλεπά. Σαν γέρνει ο ήλιος οι γυναίκες βγαίνουν να υφάνουν όλες μαζί κι η πιο ηλικιωμένη, η πιο σοφή, αφηγείται παραμύθια με δράκους, ξωτικά και νεράιδες, στοιχεία που το πρωί οι τεχνίτες θα πάρουν τον μαντρακά και θα τα ζωντανεύουν με τη μαστοριά τους, φτιάχνοντας τους κόσμους των παραμυθιών που συντρόφευαν τα βράδια τους. «Κάθε γούρνα και μια ιστορία. Κάθε φεγγίτης κι ένα όνειρο στο φως» (σελ. 22). Η εικονογράφηση του Φίλιππου Φωτιάδη, που έχει ήδη δώσει εξαίρετα δείγματα τέχνης στα προηγούμενα βιβλία της σειράς, συναγωνίζεται το ταλέντο του δημιουργού αποτυπώνοντας με το δικό του στυλ τα έργα του καλλιτέχνη ενώ αποτυπώνονται με ρεαλισμό τα εργαλεία και το εργαστήριο του καλλιτέχνη, η Φιλοστοργία και η Ωραία Κοιμωμένη, ο ίδιος ο Χαλεπάς!

«Όση ομορφιά υπήρχε γύρω του, τόσο χαλεπά ήταν τα χρόνια της ζωής του». Ταλαντούχος και δυστυχισμένος ο Χαλεπάς «γιατί είναι ευχή και κατάρα να είσαι πλασμένος από υλικό παραμυθιών… Γιατί στον κόσμο των ανθρώπων ο θαυμασμός μεταμορφώνεται σε φθόνο και κάποιες φορές γίνεται μίσος. Και το μίσος δεν αφήνει τα όνειρα να ανθίσουν» (σελ. 26). Μέσα από την ιστορία ξεπηδάνε οι δυσκολίες μα και οι ευκαιρίες, τα αριστουργηματικά έργα, οι σπουδές, ο έρωτας με τη Μαριγώ, η ευρωπαϊκή φήμη που απέκτησε, η Ωραία Κοιμωμένη, οι ατέλειωτες παραγγελίες, η πάλη με το μυαλό του, ο εγκλεισμός στο ψυχιατρείο, καταγράφονται τα πάντα με όσες λεπτομέρειες είναι απαραίτητες για να κρατήσουν το παιδί ή και τον ενήλικο που θα διαβάζει αυτό το βιβλίο σε εγρήγορση. Μέσα από τις σελίδες ζωντενύει ένας άνθρωπος σιωπηλός και ήσυχος, ντροπαλός, με ήθος και περηφάνια, που στα τελευταία χρόνια είχε τη μάνα του την κυρά-Γιαννούλα να καταστρέφει ό,τι έφτιαχνε γιατί πίστευε πως η μαρμαροτεχνία έκανε το μυαλό του να σαλέψει κι έτσι πόσα χρόνια τον κρατούσε χώρια από το όνειρο και από τη λύτρωση ταυτόχρονα!

Η σειρά «Μικρές Ιστορίες για Μεγάλα Γεγονότα» «είναι στραμμένη στους νεαρούς αναγνώστες και φιλοξενεί κείμενα με λογοτεχνική αφήγηση». Η κεντρική ιδέα κάθε βιβλίου είναι ένα πραγματικό γεγονός και η εξιστόρησή του οδηγεί στη μεγαλύτερη εικόνα της εποχής, των ιστορικών προσώπων και των πράξεών τους. Στο πέμπτο βιβλίο της σειράς μαθαίνουμε για τη ζωή και το έργο του σημαντικού γλύπτη Γιαννούλη Χαλεπά με συναρπαστικό και ενδιαφέροντα τρόπο, με μια αφήγηση που ρέει και κυλάει αβίαστα, αποτυπώνοντας γεγονότα που συνοδεύονται από το χρονολόγιο στο τέλος του βιβλίου.

Βιβλίο Ο Οιδίποδας στην Τήνο 
Συγγραφέας Τάκης Γεράρδης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Φιλιππότης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα πτώμα στα βράχια του Βώλακα είναι η αφορμή για τον Σεραφείμ Αλαμάνο να δείξει τις δυνατότητές του ως εγκληματολόγος (υπήρξε άριστος ερευνητής της ΓΑΔΑ πριν ταράξει νερά που δεν έπρεπε), αν και αναθέτουν στην ανθυπαστυνόμο Θάλεια Μανωλοπούλου τις έρευνες και χρίζουν αυτόν βοηθό της. Η υπόθεση έχει τα πάντα, από ναρκωτικά μέχρι υπεξαίρεση δημόσιου χρήματος μέσω του ταμείου της Ευαγγελίστριας και οι αστυνομικοί πρέπει να προσέξουν πολύ καλά με τις ανακρίσεις των υψηλά ιστάμενων προσώπων, γιατί επιπλέον το θύμα ήταν κόρη τραπεζικού. Ο συγγραφέας καταγράφει τα στάδια και τις μεθόδους επίλυσης ενός φόνου, πώς προχωράνε όσοι εμπλέκονται, τι πρέπει να παρατηρούν κλπ. Ενδιαφέροντες χαρακτήρες, όπως ο κλεπτομανής Σταύρος Ξενόπουλος, ο πρώην μάγειρας στα καράβια Μάριος που έχει όνειρο να ανοίξει δικό του εστιατόριο στο νησί, ο υπεύθυνος για πολλά ζητήματα της εκκλησίας Παύλος Αντώναρος, ο μυστηριώδης Σεφ, ο διοικητής Τριπολιτσιώτης που είναι περιορισμένων δυνατοτήτων και μεγαλοπιάνεται αλλά ξέρει να κρατάει ισορροπίες, ο Διαμαντής που δουλεύει σε κατάστημα με αντίκες στο Μοναστηράκι και φτάνει στην Τήνο για να κάνει μια έρευνα για κομπολόγια και άλλοι πλαισιώνουν την ανθυπαστυνόμο Θάλεια Μανωλοπούλου, μια γυναίκα εσωστρεφή που ζητάει ασφάλεια και σταθερότητα και τον υπαστυνόμο Σεραφείμ Αλαμάνο, που έχει πάρει δυσμενή μετάθεση στην Τήνο εδώ κι ένα χρόνο ώστε να ηρεμήσουν τα πνεύματα πίσω στην Αθήνα. Αναπάντεχες συναναστροφές, κρυμμένα μυστικά, εχθροί που ξεπηδούν από κει που δεν το περιμένεις ζωντανεύουν ένα καλοσχεδιασμένο μυθιστόρημα.

Ταυτόχρονα, έχουμε διεισδυτική ματιά και στην Τήνο, πώς μεταμορφώνεται το νησί το καλοκαίρι και τι κυριαρχεί τον χειμώνα, ποια είναι η καθημερινότητα στους φωτεινούς δρόμους και στη σκοτεινή πλευρά του νόμου, τι αλλαγές γίνονται στο νησί λόγω του τουρισμού που αφήνει την παράδοση να χάνεται στο πέρασμα του χρόνου, ποια είναι η συμβολή της Παναγίας στην ανάπτυξη της λατρείας και του Γιαννούλη Χαλεπά στην Τέχνη, πώς εξισορροπούν τις μεταξύ τους σχέσεις οι καθολικοί και οι χριστιανοί του τόπου, τι τελετουργίες κάνουν, στοιχεία που δίνουν βάθος στο κείμενο ενώ αναφορές στις τεράστιες πέτρες του Βώλακα, στην Ξινάρα, στη Στενή, στην ίδια την πρωτεύουσα του νησιού εμπλέκονται σωστά με κείμενο και προσδίδουν τον απαραίτητο ρεαλισμό. Η έμπειρη γραφή του Τάκη Γεράρδη αποφεύγει να κάνει το βιβλίο τουριστικό οδηγό, αντίθετα, τα γεγονότα, οι εγκυκλοπαιδικές και εμπειρικές πληροφορίες, οι λεπτομέρειες εντάσσονται αρμονικά στο φυσικό περιβάλλον του νησιού προσδίδοντας αληθοφάνεια στους τόπους όπου εκτυλίσσεται η δράση. Με τον ίδιο τρόπο ο Τάκης Γεράρδης, χωρίς να γίνεται κατηχητικός, υποστηρίζει και την αναγκαιότητα της θρησκείας στη ζωή μας ενώ εξίσου κατατοπιστικές είναι οι πληροφορίες και για τα κομπολόγια, ποια είναι η ιστορία τους, η εξέλιξή τους, η χρήση τους κ. π. ά.

«Ο Οιδίποδας στην Τήνο» είναι ένα ανατρεπτικό και πολυεπίπεδο αστυνομικό μυθιστόρημα με απανωτές εκπλήξεις και καλοσχεδιασμένη πλοκή. Παρά τα τυπογραφικά λάθη και την έλλειψη γενικότερης επιμέλειας που θα μπορούσε να το κάνει ακόμη καλύτερο, το μυθιστόρημα μου κράτησε το ενδιαφέρον ως το τέλος ακριβώς γιατί υπάρχουν πλήθος γεγονότα που δε φαντάζουν υπερβολικά ή παρατραβηγμένα κι η παράθεσή τους με κρατούσε σε αγωνία, με παρακινούσαν να θέλω να μάθω για τον δολοφόνο, να δω ποιος κρύβεται πίσω από το δίκτυο των ναρκωτικών και πώς αυτό συνδέεται με την υπόθεση, χωρίς τίποτε από αυτά να με προετοιμάζει για το απρόσμενο, κυριολεκτικά στην τελευταία σελίδα, φινάλε.

Βιβλίο Μαντώ Μαυρογένους 
Συγγραφέας Ειρήνη Νικολάκη-Καλαμάρη
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Από τη ζωή στην Τεργέστη κι από κει στην Τήνο και στη Μύκονο, με μια μάνα να αρνείται επίμονα να διαθέσει περιουσία για τον ιερό αγώνα, με μια Μαντώ να είναι γεμάτη όνειρα και αυταπάρνηση για το καλό της Ελλάδας, ξεδιπλώνονται συγκινητικές και τρυφερές στιγμές της ζωής της αγωνίστριας. Ιερός Λόχος, Φιλική Εταιρεία, Γάλλοι φιλέλληνες, Εθνοσυνέλευση, Δράμαλης, Ιμπραήμ, Επανάσταση και διχασμός, φιλοδοξίες και εγωισμοί, διχόνοια και ενότητα, όλη η ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης και όλη η κυβερνητική περίοδος του Καποδίστρια περιέχονται σε αυτό το συγκινητικό ιστορικό μυθιστόρημα. Λέξεις τρυφερές με τον έρωτα της Μαντώς για τον Δημήτρη Υψηλάντη και σκληρές για τον κοτζαμπασισμό πολλών προκρίτων και προυχόντων, μεστό, μελετημένο και καλογραμμένο έργο.

Μέσα από τα μάτια της Περετζιάς, η Μαντώ Μαυρογένους, γεννιέται, μεγαλώνει, εμπιστεύεται, αγαπάει, δανείζεται, χαρίζει, ξεπουλάει, ξεμπροστιάζει, επιτίθεται, ελπίζει, ονειροπολεί, σχεδιάζει, καταστρώνει, προδίδεται, πτωχεύει, ξεχνιέται. Άνοδος και πτώση ενός θρύλου, που οι Έλληνες περιφρόνησαν στα στερνά της και οι Ευρωπαίοι τη θαύμασαν και την τίμησαν από την αρχή ως το άδικο τέλος. Χωρίς εξάρσεις και κορόνες, χωρίς υπερβολικό συναισθηματισμό, είναι ένα ανάγνωσμα που εξοικειώνει τον αναγνώστη με τη φιγούρα της γενναίας Ελληνίδας χωρίς να κουράζει και να πλατειάζει. Αρμονική εξισορρόπηση μεταξύ αλήθειας και μύθου, μελανά και φωτεινά χρώματα κι όλα αυτά για ένα υψηλό ιδανικό: την ελευθερία του έθνους.

Βιβλίο Στο κόκκινο τ’ ουρανού
Συγγραφέας Μάγδα Παπαδημητρίου-Σαμοθράκη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πνοή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα αρχικά με κέρδισε για δύο λόγους: πρώτον, με ενέταξε στην ιστορία με την πρωτότυπη εναλλακτική αφήγηση ανάμεσα στην Αντιγόνη και τη μητέρα της και δεύτερον η αρχή της ιστορίας του Ηρακλή και της Ελευθερίας τοποθετείται στα δύσκολα χρόνια της ελληνικής μειονότητας στην Αλβανία, όπου ο Χότζα είχε εγκαταστήσει ένα απολυταρχικό κι αιματοβαμμένο καθεστώς. Χάρη στο μυθιστόρημα αυτό κατάλαβα και έζησα σχεδόν από κοντά τα αίτια της κακοποίησης του ελληνικού στοιχείου αλλά και καθενός που αντιτίθετο στο κατ’ επίφασιν κομμουνιστικό κράτος της Αλβανίας όπως ήταν αμέσως μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο.

Η συγγραφέας μελέτησε και διασταύρωσε πολλά στοιχεία πριν παραδώσει στον αναγνώστη το πρώτο κομμάτι του βιβλίου της. Βασανιστήρια, μέτρα κατά του χριστιανικού πληθυσμού, αντίποινα σε όσους επαναστατούσαν κατά του καθεστώτος, φόβος, γενοκτονία και μια άβουλη, δειλή Ελλάδα να μην υποστηρίζει κανένα από τα δικαιώματα της Βορείου Ηπείρου στα διπλωματικά σαλόνια. Ανατριχιαστικές σκηνές, δύσκολες συνθήκες και μέσα σε αυτά μια γνήσια ηρωίδα, η μάνα του Ηρακλή, να πράττει τον δικό της πόλεμο με θάρρος και αυταπάρνηση. Σε πολλά σημεία του κειμένου η κυρία Παπαδημητρίου-Σαμοθράκη τονίζει τις αρετές της δημοκρατίας και ενώνει τη φωνή της με τον κόσμο που υποστηρίζει τα διαχρονικά δικαιώματα του ανθρώπου για ειρήνη, αυτοβουλία και αξιοπρέπεια. Χωρίς υπερβολικό συναισθηματισμό ή μονομέρεια, η αφήγηση για τις απάνθρωπες συνθήκες στο καθεστώς Χότζα με κέρδισε ολοκληρωτικά και με συγκίνησε βαθιά.

Δυστυχώς αυτό το μέρος του μυθιστορήματος ήταν αρκετά δυνατό και έντονο και παρατέθηκε όλο μαζί ήδη από την αρχή, οπότε η συνέχεια της ιστορίας επισκιάστηκε. Ναι, υπήρξαν δύσκολες συνθήκες οπότε κατάφεραν ο Ηρακλής και η γυναίκα του να δραπετεύσουν στην Ελλάδα όμως αυτό δεν είχε κάποιο αντίκτυπο στη συνέχεια της ιστορίας, π. χ. να γυρίσουν πίσω στην Αλβανία μετά τον θάνατο του Χότζα ή να έζησαν κάτι εκεί που να τους τροφοδοτεί τώρα με κάτι άλλο από νοσταλγία. Το υπόλοιπο βιβλίο είναι η ζωή στην Τήνο και ο έρωτας του Αλέξανδρου με την Αντιγόνη, κάτι καθόλου πρωτότυπο ως προς τον τρόπο χειρισμού της κοινωνικής διαφοράς μεταξύ των δύο πλευρών.

Τα δυο παιδιά, παρ’ όλες τις αντιξοότητες και την αυστηρότητα της μάνας Σμαράγδας, που δεν μπορεί να δεχτεί το ρεζιλίκι στην τοπική κοινωνία από την κόρη της που διάλεξε έναν Αλβανό, παντρεύονται και προσπαθούν να κάνουν τα δικά τους παιδιά. Κάποια γεγονότα τους ωθούν να μεταναστεύσουν με τη σειρά τους στην Αμερική, υπό όρους και δυσβάσταχτες προϋποθέσεις, κάτι που είναι το εφαλτήριο για μια σειρά γεγονότων στη ζωή του παιδιού τους, Πέτρου. Από κει και πέρα λοιπόν το μυθιστόρημα δείχνει συνθήκες μετανάστευσης στην Αμερική, τις οποίες έχω διαβάσει και αλλού και δυστυχώς η κορύφωση της ζωής τους εκεί ήταν κάτι μη αναμενόμενο ως προς τον χαρακτήρα του Πέτρου. Συνέβη κάτι που το θεώρησα ακραίο και δεν πείστηκα, παρ’ όλο που η συγγραφέας προσπάθησε να το δικαιολογήσει, γιατί ο χαρακτήρας του Πέτρου δε θα έφτανε ποτέ σε τέτοια άκρα. Φυσικά, η γενεσιουργός αιτία των κακών και των εμποδίων υπέστη μια αναμενόμενη θεία δίκη και όλα κατέληξαν σε ένα αναμενόμενο φινάλε.

Έτσι λοιπόν, το βιβλίο, παρ’ όλο που ξεκίνησε δυναμικά και τεκμηριωμένα, σύντομα σχεδόν ξεφούσκωσε και ακολούθησε συγγραφικές πεπατημένες ενώ και η αφήγηση ένιωσα σα να αδυνάτισε κάπως. Φαντάζομαι πως η κυρία Παπαδημητρίου-Σαμοθράκη θα θέλησε να δείξει με το κείμενό της τις διαφορές και τις ομοιότητες ανάμεσα στις δύο μορφές ξενιτειάς, αυτής των γονιών και εκείνης των παιδιών, οπότε επί τη ευκαιρία να στηλιτεύσει μέσα από κάποια περιστατικά τις δυσκολίες και τις πίκρες που προκαλεί. Παρ’ όλο λοιπόν που οι σκηνές δίνονται ικανοποιητικά και οι διάλογοι είναι αληθοφανείς, η ίδια η ιστορία δεν είχε να μου χαρίσει ή να μου προκαλέσει κάτι διαφορετικό από τις αντίστοιχες ιστορίες περί μετανάστευσης. Πιστεύω πάντως ακόμα στην πένα της συγγραφέως, μιας και η καταγραφή των γεγονότων στη Βόρειο Ήπειρο δείχνουν τις δυνατότητές της και με προθυμία θα διαβάσω και επόμενο κείμενό της.

Βιβλίο Σιγά… η θεία Λένα κοιμάται
Συγγραφέας Ελίνα Αφεντάκη
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Τσουκάτου
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Από αποσπάσματα τι να πρωτοδιαλέξω (είναι που είναι μικρό το βιβλίο, φοβάμαι μην το μεταγράψω ολόκληρο εδώ):

«Οι παιδικές φιλίες σαν τα πουλιά. Όμορφα αποδημητικά που δεν ξαναγύρισαν ποτέ κι άλλοτε πάλι περιστέρια που μεγάλωσαν στην αυλή μας» (σελ. 15).

«Οι πρώτες μέρες του Σεπτέμβρη έμπαιναν πάντα κρατώντας αγκαζέ τις αντιπαθητικές ξαδέλφες τους: τις τελευταίες μέρες των διακοπών μας. Τι στενοχώρια ήταν εκείνη….Ένα ετοιμοθάνατο καλοκαίρι μοιάζει με μοχθηρό σκατόγερο, αυτό ξέρω να πω εγώ!» (σελ. 21).

«Ο ήλιος πάντα ξέρει…Γι’ αυτό και σκύβει πιότερο πάνω από τον αδέσποτο σπόρο» (σελ. 33).

«Χωρίς να διαθέτω την τεχνική, νομίζω πως εκείνο το βράδυ χόρεψα πολύ όμορφα. Ίσως γιατί είχα ένα σώμα καινούργιο κι ένα μεράκι παλιό, τα εργαλεία δηλαδή» (σελ. 48).

«Τέλος πάντων, το κοινό κριτήριο λέει πως με τον Αντώνη πέρασα μια καλή ζωή. Εγώ λέω πως ο Αντώνης υπήρξε ένας αποτυχημένος μάγειρας, αφού ποτέ μα ποτέ δεν έριξε μια σταγόνα λάδι στη φωτιά μου» (σελ. 49).

«Ο καύσωνας απ’ έξω σα ζητιάνος να εκλιπαρεί να μπει χτυπώντας με το μαύρο του νύχι» (σελ. 53).

«Αυτή η παράνομη σχέση που οι ρίζες της είναι χωμένες βαθιά στο παρελθόν έχει ένα μέλλον κοντό σα σπιρτόξυλο» (σελ. 57).

«Δεν πλησιάζω την τηλεόραση παρά μόνο για να ακουμπήσω πάνω κανά βάζο. Τώρα μη μου πείτε πως αυτή η σαβούρα ωφελεί και σε τίποτ’ άλλο! Να ενημερώνεσαι, λέει. Γιατί; Ο περισσότερος κόσμος αγοράζει εφημερίδα και βλέπει τις ειδήσεις των οκτώμισι. Ε, όλο και κάτι θα πιάσει τ\’ αφτί μου αν συμβεί τίποτα σοβαρό» (σελ. 67).

Βιβλίο Αίνιγμα στο Αιγαίο
Συγγραφέας Μαρία Ρουσάκη
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα / Περιπέτεια
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το «Αίνιγμα στο Αιγαίο» είναι μια πολύ όμορφη και άκρως διδακτική, περιπετειώδης ιστορία για παιδιά από 9 χρονών και πάνω. Στο βιβλίο μαθαίνουμε για την ιστορία της Τήνου, τα μνημεία της, τα χωριά της, τα μουσεία της, για τον τορπιλισμό της Έλλης και για την Ευαγγελίστρια και για πολλά άλλα. Η συγγραφέας, με μοναδική δεξιοτεχνία, πλέκει τον μύθο και τα ιστορικά στοιχεία με την καθημερινότητα και την ψυχολογία ενός 10χρονου κοριτσιού που θέλει να ζήσει ελεύθερο, μακριά από τις δεσμεύσεις και τους παράλογους κανονισμούς της κατασκήνωσης. Ευρηματικός ο παραλληλισμός με τα αγαπημένα παιδικά παραμύθια, μιας και η Ζωή δε σταματά να συγκρίνει τις φάσεις που περνά με τις καταστάσεις που ζούσαν οι αγαπημένοι της ήρωες παραμυθιών (Πινόκιο, Βασίλισσα του Χιονιού, Χάνσελ και Γκρέτελ .κ. ά.).

Η ιστορία έχει ανατροπές και εκπλήξεις. Η λαχτάρα της πρωταγωνίστριας να συναντήσει τ’ αδέρφια της κρυφά έχει ως αποτέλεσμα να ξεθαφτεί ένα μυστικό που αφορά τις κατασκηνώσεις. Θα τιμωρηθεί η Ζωή για την απρονοησία της να το σκάσει και να καταφύγει στην κατασκήνωση των αγοριών; Τι πραγματικά συνδέει τις κατασκηνώσεις του νησιού μεταξύ τους; Πόσο έτοιμη είναι η Ζωή να δεχτεί τις συναισθηματικές αλλαγές στην ψυχολογία της;

Αισιοδοξία, τρυφερότητα, ρομαντισμός, περιπέτεια και πολλές διαχρονικές αλήθειες πασπαλίζουν τις σελίδες του βιβλίου και οπλίζουν με σημαντικά εφόδια τους μικρούς αναγνώστες. Όπως λέει και η συγγραφέας, «Δεν είναι πάντα όλα ρόδινα για κείνους [τους ήρωες των παραμυθιών], αλλά ίσως μπορούν να γίνουν για εμάς. Γιατί ίσως πρέπει να κοιτάζουμε τα λάθη των παλαιότερων για να ζήσουμε εμείς ακόμα καλύτερα. Κάπως έτσι νιώθω, ζω ένα παραμύθι που κάποια μέρα θα γίνει γνώση για κάποιους άλλους…» (σελ. 106). Μην το χάσετε!

Βιβλίο Ο δρόμος είναι η χαρά
Συγγραφέας Λία Μεγάλου-Σεφεριάδη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η αφηγήτρια, η Ελένη, ένας χειμαρρώδης λόγος, ένα ορμητικό ποτάμι που χαϊδεύει κάθε βότσαλο και φύλλο που συναντάει στο διάβα της ως το δέλτα του θανάτου, μας καλωσορίζει στη ζωή της, μας περιγράφει ό,τι έχει περάσει, ό,τι έχει ακούσει, ό,τι έχει ζήσει, ό,τι έχει μάθει, ό,τι έχει σκεφτεί, μας χαρίζει απλόχερα τραταμέντα ζωής, ροσόλι ευτυχίας και γλυκό του καημού. Ένα κείμενο χωρίς αρχή, μέση και τέλος, που το παρακολουθείς όμως χωρίς ανάσα. Ένα κείμενο χωρίς παραγράφους και κεφάλαια, κάτι που ίσως αγχώσει και δυσκολέψει την ανάγνωση, όμως η γραφή είναι τόσο παραστατική, αληθινή, άμεση που δεν μπορείς να το αφήσεις από τα χέρια σου. Άλλωστε, όπως και στον προφορικό λόγο, η Ελένη κάνει κάποιες απαραίτητες επαναλήψεις για να σου θυμίσει κάτι που είπε πριν, ώστε να το συμπληρώσει τώρα!

Η Ελένη είναι σα να μιλάει με τη γειτόνισσα την ώρα που απλώνουν τα ασπρόρουχα κι έχει τον νου της και στο φαΐ να μην καεί. Είναι πλέον μια ηλικιωμένη γυναίκα, με παιδιά κι εγγόνια, έχει ζήσει τη ζωή της, τους έρωτές της, την πρόοδο των παιδιών και την ευτυχία της οικογένειας που δημιούργησε. Δε βιάστηκε να φτάσει στο τέλος του ταξιδιού, γιατί «ο δρόμος είναι η χαρά», κατά παράφραση του ποιήματος του Καβάφη «Ιθάκες». Η Ελένη σώθηκε από τις φλόγες της Σμύρνης το 1922 από Τηνιακό ναύτη, που την έφερε στο σπίτι του στο νησί και τη μεγάλωσε σα δική του κόρη. Η Ελένη μεγάλωσε στην Τήνο, ένα νησί που δεν εγκατέλειψε ποτέ, όσες φορές κι αν μετακόμισε για να ζήσει αλλού (στην Αίγυπτο στα παιδικά της χρόνια, δίπλα στους νονούς της, και στην Αθήνα ή στη Θεσσαλονίκη αργότερα, στα αγαπημένα της Γιάλτρα της Εύβοιας για καιρό αργότερα). Έζησε τα ιστορικά γεγονότα της εποχής της από πρώτο χέρι, είναι πολύ οξυδερκής και πανέξυπνη, αν και σταμάτησε στη δευτέρα δημοτικού, μεγάλωσε κι ανέθρεψε τ’ αδέρφια της, έζησε πρόσωπα και καταστάσεις ικανά να γεμίσουν τόμους ολόκληρους και τώρα, στη δύση της, όταν το λιμάνι του ταξιδιού της είναι ορατό, μας κρατάει συντροφιά με τα λεγόμενά της.

Ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε πριν είκοσι χρόνια και συνεχίζει να επανακυκλοφορεί από τον ίδιο εκδοτικό οίκο, προσφέρει χαρά, αισιοδοξία, γέλιο, κλάμα, αγωνία, φιλοσοφία, τροφή για σκέψη, είναι έμπλεο εικόνων και εντυπώσεων, αποκλείεται να σας αφήσει αδιάφορους.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Έτσι ξεκρέμαστοι και χαμένοι θα καταντήσουμε σιγά σιγά όλοι, χωρίς μνημεία, χωρίς μνήμη, στις ίδιες πόλεις με το καρμπόν. Πόλεις χωρίς σφραγίδα στο μέτωπο γίνεται ν’ αγαπηθούνε; Όχι, πες μου. Ενώ όσο μας αφήνανε μόνους να φτιάχνουμε τη ζωή μας, καθένας στον τόπο του, μ’ ό,τι εκεί έβρισκε και του ταίριαζε, όμορφα πράγματα φτιάχναμε, όμορφα σπίτια, όμορφα τραγούδια. Από τότε που μιας πιπιλάνε άλλοι τα μυαλά, ξένοι και μακρινοί της δικιάς μας ψυχής, ολοένα ξεμακραίνουμε. Γινόμαστε κι εμείς το ίδιο ξένοι της ψυχής αυτού του τόπου. Γι’ αυτό τα πράγματα που φτιάχνουμε τώρα είναι άσχημα τα πιο πολλά, γιατί δεν είναι στην πραγματικότητα ελληνικά» (σελ. 97-98).

«Η καλοσύνη στα λόγια γεννάει την εμπιστοσύνη, η καλοσύνη στη σκέψη γεννάει την κατανόηση, η καλοσύνη στην πράξη γεννάει την αγάπη» (σελ. 135).

«Και δεν έχει άδικο, διότι έχω δει άντρες που πεταλώνουνε τον ψύλλο, να ‘ρχεται μια γυναίκα, ούτε έξυπνη ούτε τίποτα, και να τους κάνει αλωνάκι. Διότι οι άντρες φουσκώνουν σαν τα παγόνια μόλις κάνεις πως τους θαυμάζεις. Το μπράβο και το κανάκεμα της μαμάς τους ποθούνε μια ζωή. Αυτό κι η πιο κουτή γυναίκα το καταλαβαίνει κι αν θέλει, στο τσεπάκι της τους βάζει τους καημένους» (σελ. 152).

«Μυαλά του κουκουρίκου έχει ο κόσμος. Γι’ αυτό οι απατεώνες τον δουλεύουνε και καλά του κάνουνε…» (σελ. 191).

«Πρώτα είναι ο άντρας, της είπα, και μετά οι δουλειές. Γιατί τ’ αδέρφια φεύγουν, τα παιδιά φεύγουν, όλοι φεύγουν και μόνον ο άντρας στέκεται πλάι σου μέχρι το τέλος του βίου. Κάθε πρωί που ξυπνάς να πλένεις το πρόσωπό σου και να τον φιλάς, να ευχαριστείς το Θεό που θα περάσετε άλλη μια μέρα μαζί, γιατί εμένα μου τον πήρε νιο, και ξέρω τι σου λέω» (σελ. 191).

«Τι θα πει «εύκολος», βρε παιδί μου; Η ευκολία είναι που τα έκανε όλα δύσκολα. Η ευκολία κι η πλεονεξία, όλα δικά μας, όλα για πάρτη μας. Άσε που δεν προφταίνουμε ν’ αγοράσουμε κάτι και το πετάμε. Αγοράζουμε και πετάμε, αγοράζουμε και πετάμε, ιδού το αποτέλεσμα: ρημάζονται οι γάμοι, ρημάζεται η φύση, τα πάντα. Πατάς σήμερα ένα κουμπί κι έχεις φως, πατάς ένα κουμπί κι έχεις μουσική, πατάς ένα κουμπί κι έχεις συντροφιά, πατάς ένα κουμπί κι έχεις ζεστασιά, πατάς ένα κουμπί κι έχεις δροσιά. Παλιά θέλανε χρόνο και κόπο όλα αυτά. Να καθαρίσεις τα λαμπογυάλια, ν’ αλλάξεις τα φιτίλια, να βάλεις το πετρέλαιο. Να ξεκαπνίζεις κάθε τόσο τα ταβάνια…Γι’ αυτό σήμερα, με το πρώτο εμπόδιο, δεν έχουμε υπομονή, τα τινάζουμε όλα στον αέρα. Μεγάλο πρόβλημα τα κουμπιά. Κάνανε εύκολη τη ζωή, δυσκολέψανε όμως τις σχέσεις μας» (σελ. 191-192).

«Όσο θυμάμαι…τη στεναχώρια μου τη μεγάλη που με τραβήξανε απ’ το σχολείο, ενώ εγώ λαχταρούσα να μάθω γράμματα. Και

τώρα στο πιάτο τούς τα δίνουν όλα και τα κλοτσάνε. Μανία καταστροφής έχει πιάσει τη νεολαία. Τίποτα δεν είναι πια άξιο σεβασμού. Κι εμείς υπήρξαμε παιδιά. Κι εμείς κάναμε τρέλες. Αλλά υπήρχε κι ένα φρένο. Υπήρχε το καλό παράδειγμα. Αυτό ακριβώς που λείπει σήμερα…Εμάς μας διδάσκανε πώς να γίνουμε χρήσιμοι άνθρωποι, για να προσφέρουμε στην πατρίδα, όχι για ν’ αρπάξουμε. Τώρα τα παιδιά κοιτάνε γύρω τους και βλέπουν πως όλοι αρπάζουνε. Καίνε λοιπόν τα βιβλία, σπάζουν τις πόρτες, βρωμίζουν τους τοίχους. Πώς είναι δυνατόν να πείσεις το παιδί –κάθε ανώριμο άνθρωπο- να κάνει το σωστό όταν κανένας άλλος δεν το κάνει; Είδες χτες τη Μαντόνα; Αηδία μου ήρθε κι έκλεισα την τηλεόραση…Τελικά, μ’ αυτό το κουτί μας πασάρουν το μηδέν, το κάτω απ’ το μηδέν. Αδειάζουνε το κεφάλι του κόσμου και το γεμίζουνε Μαντόνες. Μα όχι, πες μου, άδικο έχω; Φωνή δεν έχει, σα μύξα είναι, χυδαία είναι, αντιπαθητική είναι, σιχαμένη είναι, κακόγουστη είναι, σταρ είναι! … Κοσκωτάδες από δω, Μαντόνες από κει, άντε ν’ αναθρέψεις παιδιά! Θα μου πεις, και το καλό παράδειγμα υπάρχει. Υπάρχει, αλλά δε φαίνεται. Οι άλλοι έχουν όλα τα μεγάφωνα. Το λαϊκό οργανοπαίκτη που άνοιξε σχολή και διδάσκει τη δημοτική μας μουσική, τα παραδοσιακά μας όργανα, ποιος τον βλέπει, ποιος τον ακούει, ποιος τον ξέρει; Με το τσουβάλι πετάνε τα λεφτά στους ποδοσφαιριστές, για να πηγαίνουνε τις Κυριακές οι φίλαθλοι, να ρημάζουνε τα γήπεδα. Και ούτε μια επιτυχία. Πάτοι σε όλα» (σελ. 301-302).

«Εμείς οι δυο δεν έχουμε σκοπό να πεθάνουμε. Σαν έρθει ο Χάρος, θα του πούμε να πάει μόνος του στην κρουαζιέρα. Εμείς, θα του πούμε, τα εισιτήριά μας τα ‘χουμε ακυρώσει» (σελ. 361).

«Δεν έχεις ιδέα πόσο δυνατοί γίνονται οι ανάξιοι άνθρωποι, όταν ενώσουνε τη ζήλια και το φθόνο τους. Ούτε ο πιο άξιος του κόσμου δεν μπορεί να τα βγάλει πέρα μαζί τους. Κοντύναμε, λοιπόν, πολύ κοντύναμε, τα ιερά μας και τα όσια, την ίδια την ψυχή μας τη βάλαμε στ’ αλισβερίσι» (σελ. 370).

«-Κοίταξε, λέει, εμάς τους Γερμανούς, πόσο εντάξει είμαστε στις δουλειές, στις συμφωνίες, κανένας δεν αργεί στα ραντεβού, κι όμως, εμείς γδέρναμε τους ανθρώπους για να κάνουμε αμπαζούρ, εμείς τους καίγαμε, για να τους κάνουμε σαπούνι. Εμείς οι εργατικοί και τίμιοι, όχι εσείς οι τεμπέληδες και οι λογάδες. Θέλουν σκοτάδι τα εγκλήματα, κι η Ελλάδα, δόξα τω Θεώ, ήλιο έχει και με το παραπάνω» (σελ. 424-425).

«-Αν θέλεις να ζήσεις καλά, σ’ ό,τι κάνεις, να βάζεις αγάπη. Μα ασπρόρουχα ζεματάς, μα νταντέλες πλέκεις, μα τα μωρά κοιμίζεις…Είχε πολύ μεράκι η μητέρα μου. Να μου πεις, όλοι τότε μερακλήδες ήτανε. Τώρα τι κάνουμε. Που απ’ όλα έχουμε, κέφι δεν έχουμε. Απ’ όλα έχουμε, χαρά δεν έχουμε. Πώς άλλαξε έτσι ο κόσμος, μου λες; Σα να ‘πεσε ένας βαρύς μπερντές και σκέπασε ό,τι αγαπούσαμε, ό,τι μας γέμιζε την ψυχή. Γι’ αυτό η ψυχή –χωρίς ελπίδα, πίστη και αγάπη- μαραγκιάζει. Το σκέφτομαι, το ξανασκέφτομαι, δεν μπορώ να το ξεκαθαρίσω: πιο πολύ τον ωφελεί ή τον βλάπτει τον άνθρωπο το χρήμα;» (σελ. 432).