Βιβλίο Δαμάζοντας τις ερινύες 
Συγγραφείς Γεωργία Αντωνίου-Γιαννιώτη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κάκτος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γεωργία Αντωνίου-Γιαννιώτη έγραψε ένα συναρπαστικό οδοιπορικό στην Ευρώπη του 20ού αιώνα μέσα από ρεαλιστικές και ανατριχιαστικές ιστορίες έρωτα και προδοσίας, κινδύνου και σκοτεινών μυστικών. Μέσα από ενδιαφέρουσες εξελίξεις, ποικίλα περιστατικά, ολοκληρωμένους χαρακτήρες ξεδιπλώνεται η ιστορία μιας γυναίκας που βίωσε άσχημες καταστάσεις, που πάλεψε για την αγάπη, που έκανε όνειρα και σχέδια αλλά παρασύρθηκε όπως και πολλοί άλλοι από το ρεύμα των ιστορικών γεγονότων. Μικρά και μεγάλα περιστατικά, πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές, ανατροπές και εκπλήξεις μου σύστησαν μια γυναίκα που έζησε τα πάντα, έφτασε στην κορυφή και βίωσε μια κάθοδο που δεν της άξιζε ενώ ταυτόχρονα άνθρωποι από το σκοτεινό παρελθόν της την κυνηγούσαν για να της κάνουν κακό. Μέσα από πρωθύστερα που μας ταξιδεύουν κατά καιρούς πίσω στον χρόνο βιώνουμε μαζί με την ηρωίδα του βιβλίου τις αλλαγές που υπέστη η Ευρώπη την περίοδο μεταξύ των δύο πολέμων και βλέπουμε τις ποικίλες αλλαγές σε κοινωνικό, οικονομικό και πνευματικό επίπεδο.

Μια ζεστή μέρα του καλοκαιριού του 1997, ο δημοσιογράφος σε τηλεοπτικό κανάλι Άγγελος Δημητρίου βρίσκει μια ετοιμοθάνατη γυναίκα. Έχει κουραστεί από την αδιάκοπη δουλειά σε ανθυγιεινό, λόγω στρες και πίεσης περιβάλλον, χωρίς διακοπές και διαλείμματα κι έχει απαυδίσει από τη συνεργασία του με την Πηνελόπη, μια γυναίκα που τον ποθεί και τον ζηλεύει, που τον ταλαιπωρεί και τον βασανίζει χωρίς λόγο με απότομες αλλαγές στη συμπεριφορά της. Όταν βρίσκει την Ιωάννα καλεί ασθενοφόρο και τη συνοδεύει στο νοσοκομείο, όπου η γυναίκα τού λέει: «Δεν έπρεπε να με σώσεις, Άγγελε»! Δε μιλάει για το παρελθόν της, είναι εσωστρεφής κι έχει κάποια σημάδια κακοποίησης στο σώμα της. Έτσι ξεκινάει μια παράδοξη σχέση, η οποία δένεται κάθε μέρα και περισσότερο, με τους δυο τους να κάνουν αμοιβαίες υποχωρήσεις αλλά και κάποια κοινά βήματα εκτίμησης και φιλίας. Η Ιωάννα αποκαλύπτει το ταλέντο της στη ζωγραφική, παραμένει όμως κλειστή και εσωστρεφής. Παραδέχεται πως φοβάται να ξανοιχτεί, μιας και προσπάθησε σκληρά να μπει στον κόσμο της ανωνυμίας. Τώρα όμως που γνώρισε τον Άγγελο αρχίζει να αισθάνεται καλύτερα χάρη στη συντροφιά του και καταλήγει να τον αγαπάει σαν γιο της. Μέσα από τις ετοιμασίες των πινάκων της για μια έκθεση ανακαλύπτουμε σιγά σιγά την ψυχοσύνθεσή της, τον τρόπο σκέψης της και κάποια κομμάτια από το παρελθόν της.

To 1917 o Στέφανος Καραδήμας, Ελληνορώσος επιχειρηματίας, κερδίζει σημαντικά πλούτη, τα οποία όμως διαθέτει για τους εργάτες του, οι οποίοι απολαμβάνουν μια καλή ζωή, μακριά από την ανέχεια και την εξαθλίωση των υπολοίπων λόγω του πολέμου. Ο Καραδήμας υπηρετεί την επανάσταση που ξέσπασε, στηρίζει τις ίσες ευκαιρίες για όλους, μεταβιβάζει στο προσωπικό του τις εταιρείες του, αλλά η θέλησή του να κρατήσει το σπίτι του για τον εαυτό του τα σβήνει όλα και ο όχλος του επιτίθεται. Τελικά, το σκάει με τον γιο του, Κωνσταντίνο, από τη χώρα και φτάνουν στην Ολλανδία, σε μια εποχή που η Ευρώπη προσπαθεί να σταθεί στα πόδια της μετά τον πρώτο μεγάλο πόλεμο. Το Άμστερνταμ είναι ο τόπος όπου πατέρας και γιος θα διαπρέψουν ξανά, ο Στέφανος στο εμπόριο και ο Κωνσταντίνος στη δημοσιογραφία. Η Οντίλ Νεράκ, Γαλλίδα ζωγράφος, κλέβει την καρδιά του Κωνσταντίνου που της αναθέτει να κάνει τον πίνακα της νεκρής μητέρας του. Ο Στέφανος όμως την αντιπαθεί, τη θεωρεί κενή περιεχομένου και συναισθημάτων, έχει «την παγωμένη γοητεία του σμιλεμένου μάρμαρου που σε προκαλεί να το θαυμάσεις αλλά όχι και να το αγγίξεις, γιατί καταλαβαίνεις πόσο άψυχο και ψυχρό είναι» (σελ. 111-112). Η Οντίλ θα είναι η αρχή του τέλους για την οικογένεια, μιας και παρασύρεται από την ιδεολογία του ναζισμού, με αποτέλεσμα να μετακομίσει στο Βερολίνο του Αδόλφου Χίτλερ και να γνωρίσει έναν Γερμανό επιστήμονα που αρέσκεται σε απάνθρωπα πειράματα πάνω σε αθώες ψυχές.

Μέσα από μια σειρά συναρπαστικών περιστατικών, ξεδιπλώνεται η λαμπερή μα και δύσκολη ζωή του Μεσοπολέμου, με τους ήρωες να ζουν ποικίλα περιστατικά γεμάτα έρωτα, σκληρότητα, ρίσκο και κίνδυνο. Πώς και γιατί ανέβηκε ο Χίτλερ στην εξουσία, τι αντίκτυπο είχαν οι απόψεις του στον κόσμο αλλά και στους συνεργάτες του, πώς διαψεύστηκαν οι προσδοκίες πως σύντομα το όραμά του θα ξεφούσκωνε, πώς χειραγώγησε τον λαό και τον έπεισε ότι φταίνε οι Εβραίοι, οι κομμουνιστές, οι τσιγγάνοι που εμποδίζουν τη Γερμανία να αναγεννηθεί καθαρή και αναγεννημένη; Όλα αυτά απαντώνται μέσα από τις περιπέτειες των ηρώων που μας συστήνει η συγγραφέας. Κάποια στιγμή, ερχόμαστε στην Αθήνα, σε μια εποχή που η Ελλάδα ζει κάτω από τη δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά και προσπαθεί να ανακάμψει από την πρόσφατη οικονομική δυσπραγία. Εκεί γνωρίζουμε την ασθενική Αντιγόνη, μια υπάκουη μαριονέτα στα χέρια των γονιών της, οι οποίοι, με πρόσχημα μια επικίνδυνη ασθένειά της, την έχουν κλεισμένη στο σπίτι και η παιδική της ηλικία περνάει από δίπλα της χωρίς να την αγγίξει. Ο πατέρας της αδιαφορεί για την ύπαρξή της, είναι σιωπηλός και απόμακρος ενώ η υπερπροστατευτική μητέρα τής απαγορεύει κάθε δραστηριότητα και κίνηση, με αποτέλεσμα να ρίχνει το παιδί σταδιακά στην κατάθλιψη. Μια νέα άφιξη στο σχολείο ξαναφέρνει χρώμα στα μάγουλα της Αντιγόνης.

Κι όσο τα τύμπανα του δεύτερου μεγάλου πολέμου παιανίζουν, τόσο αυξάνεται η ανησυχία στον απλό κόσμο για το μέλλον το δικό του και των παιδιών τους. Ανάμεσά τους, ο από Εβραία μητέρα γιατρός Καρλ Βάγκνερ, που εργάζεται στο Βερολίνο την εποχή της ανόδου του Αδόλφου Χίτλερ στην εξουσία, με αποτέλεσμα να ανακληθεί η άδειά του. Ανήσυχος για όσα συμβαίνουν, στέλνει τον γιο του, Φρανκ, και τον καλύτερό του φίλο, Φριτς Σμιτ, στην Ελλάδα για να γλυτώσουν. Εκεί ο Φρανκ θα ερωτευτεί μια Ελληνίδα και η σχέση τους θα δοκιμαστεί σκληρά κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Μέσα σε αυτόν τον κυκεώνα γεγονότων δρα ο κομμουνιστής Στέλιος, ο οποίος στο ξέσπασμα του πολέμου πολεμάει με τον ελληνικό στρατό αλλά στη συνέχεια έρχεται αντιμέτωπος με τους συντρόφους του, που τον θεωρούν προδότη γι’ αυτό που έκανε, μιας και ο επίσημος ελληνικός στρατός μάχεται για να παραδώσει την Ελλάδα στους Άγγλους! Ο Δεύτερος Παγκόσμιος πόλεμος θα ανατρέψει όλες τις ισορροπίες και θα απογειώσει την πλοκή του μυθιστορήματος. Άνθρωποι θα παγιδευτούν σε ξένες χώρες, άντρες θα επιστρατευτούν, γυναίκες θα μείνουν μόνες και όλη αυτήν την κατάσταση θα την εκμεταλλευτεί μια σκληρή γυναίκα για να πάρει την εκδίκησή της. Η συγγραφέας καταγράφει με ρεαλισμό και προσοχή τη βύθιση της χώρας στην Κατοχή, την πείνα, τον αγώνα του απλού κόσμου για επιβίωση, όσο υψηλά ιστάμενα πρόσωπα συνέχιζαν να κάνουν τη ζωή τους, με τη σκοτεινή πλευρά της κοινωνίας να ευημερεί σε βάρος των πολλών και να διακινεί ματωμένο χρήμα. Κι όταν τελειώνει ο πόλεμος, έρχονται νέες δοκιμασίες με τη διχοτόμηση του Βερολίνου και με τον αγώνα κατά του κομμουνισμού.

Το «Δαμάζοντας τις ερινύες» είναι ένα καλογραμμένο, ανατρεπτικό και γεμάτο από μικρά και μεγάλα περιστατικά μυθιστόρημα. Διαφορετικοί και ποικίλοι χαρακτήρες, ενδιαφέρουσα πλοκή που κορυφώνεται σταδιακά, προσεγμένα πραγματολογικά στοιχεία που αναδύονται κυρίως μέσα από τις εξελίξεις και μια έξυπνη σύνδεση του παρελθόντος με το παρόν είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα του βιβλίου.  Λιτοί διάλογοι, αφήγηση που ρέει και ωραίες παρομοιώσεις («Ο πόνος στο κεφάλι του ξαναγύρισε έντονος, σφυριά που σμιλεύει μάρμαρο, ρυθμικά και έντονα», σελ. 18 και «…μπορούσαν την ημέρα να κάθονται έξω και να απολαμβάνουν τις ακτίνες του ήλιου που έπαιζαν κρυφτό με τα σύννεφα της ώριμης άνοιξης», σελ. 71) στήνουν σωστά μια ιστορία που καταγράφει με αντικειμενικότητα και σεβασμό τα γεγονότα του Μεσοπολέμου και του Β΄ Παγκοσμίου. Ταυτόχρονα, τονίζονται οι αρετές της συγχώρησης και της αγάπης, μιας και η Ιωάννα θα προσπαθήσει με τη βοήθεια του Άγγελου να ξαναβγεί στο φως, να αποκτήσει εμπιστοσύνη και να δαμάσει τις ερινύες που γιγαντώθηκαν μέσα της. Θα τα καταφέρει; Θα ηρεμήσει από το απαιτητικό χτες; Πόσο πολύ θα τη βοηθήσει ο Άγγελος; Τι απέγιναν οι άνθρωποι που αγάπησε; Αυτά και άλλα ερωτήματα απαντώνται στο μυθιστόρημα με συγκινητικό και συναρπαστικό τρόπο.

Βιβλίο Χωρίς γυρισμό 
Τίτλος πρωτοτύπου Never coming back
Συγγραφέας Tim Weaver
Μεταφραστής Αντώνης Γιαννούλης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο μυθιστόρημα του Tim Weaver συνδέεται άμεσα με τα προηγούμενα, με τον Κολμ Χίλι και τον Ντέιβιντ Ρέικερ να βιώνουν τις συνέπειες από την περιπέτειά τους με τον Αφανιστή. Ο Κολμ Χίλι απολύθηκε πλέον από την αστυνομία και κατέφυγε πριν τέσσερις μήνες στο Ντέβον, σ’ ένα σπίτι που ανήκει στον Ντέιβιντ Ρέικερ, αφήνοντας πίσω την παλιά του ζωή. Προσπαθεί να καταλάβει τι θα κάνει από δω και πέρα χωρίς την κόρη του, παραμένει κλεισμένος στον εαυτό του και μιλάει μόνο όταν πρέπει, στοιχεία που τον ενσωματώνουν στην ηρεμία και στη σιγουριά του τόπου. Ταυτόχρονα, σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση, ο Ντέιβιντ Ρέικερ ξαναζεί τη σύντομη μεταθανάτια εμπειρία του όταν ο δολοφόνος του προηγούμενου βιβλίου τον μαχαίρωσε λίγο καιρό πριν τελικά συλληφθεί. Ο ερευνητής έχει καταφέρει να επιβιώσει οπότε το χρέος του απέναντι στους εξαφανισμένους, η ευθύνη που αυτόβουλα έχει αναλάβει να τους ξαναφέρνει στο φως, η θλίψη των οικείων για τους ανθρώπους που είχαν χάσει και χαθεί, η ανάγκη τους να επιμείνουν και να κρατηθούν, όλα αυτά κάνουν πλέον πιο έντονη και επιτακτική την παρουσία τους: «Οι εξαφανισμένοι υπήρχαν ακόμα στη ζωή μου» (σελ. 39).

Η συγκατοίκηση με τον Χίλι στο πατρικό του δεν είναι εύκολη παρά τα κοινά βιώματά τους: κι οι δύο υπέστησαν απώλειες και έχασαν αγαπημένους ανθρώπους, ο Ρέικερ χρωστάει τη ζωή του στον Χίλι, γενικά όμως έχουμε μια φιλία ή δεσμό εντελώς απροσδιόριστο, αφού ο Ρέικερ δεν έχει καταλάβει τα αίτια της φιλικότητας του Χίλι απέναντί του. Το πτώμα θα ταράξει την ηρεμία τους, αφού καλείται ο Χίλι στον τόπο του εγκλήματος για να δει τη σορό και να καλέσει το Εγκληματολογικό και τον Τομέα Διερεύνησης Εγκλημάτων, κάτι που φέρνει τον αρχιεπιθεωρητή Κόλιν Ρόκασλ και τον αστυφύλακα Στούαρτ Μακίνες στο προσκήνιο. Στην πορεία των ερευνών ο Χίλι γεμίζει πίκρα όταν συνειδητοποιεί πως οι δεσμοί του με την αστυνομία έχουν κοπεί οριστικά, αφού κανείς δεν έχει κρατήσει επαφή μαζί του για τους λόγους που είδαμε στο προηγούμενο βιβλίο κι έτσι ο Ρέικερ έρχεται αντιμέτωπος με το διπλό του πρόσωπο: υποστηρικτικός και βοηθητικός αλλά και θυμωμένος και απρόθυμος, με συναισθήματα ικανά να γκρεμίσουν ό,τι έχει χτίσει σε αποτελεσματικότητα.

Ταυτόχρονα, ο Ρέικερ αποφεύγει την πρώην του, Λιζ, με την οποία χώρισαν στο προηγούμενο βιβλίο και πέρασε τους δύο πρώτους μήνες στο Ντόβερ προσπαθώντας να ζήσει ξανά ενώ τους δύο τελευταίους ψάχνοντας πού θα πήγαινε στη συνέχεια, ώσπου φτάνει στην πόρτα του η Έμιλι Κέιν, ο εφηβικός του έρωτας, και του αναφέρει πως η αδελφή της, Κάρι, ο άντρας της, Πολ και οι κόρες τους Μπελ και Λιβ εξαφανίστηκαν χωρίς ίχνη, αφήνοντας το φαΐ να μαγειρεύεται, το τραπέζι στρωμένο, τα κινητά τους στο σπίτι. Ο Ρέικερ ξέρει πως δεν πρέπει να δεχτεί την υπόθεση, δεν είναι έτοιμος ψυχολογικά και σωματικά, η συζήτηση όμως τον κάνει να νιώθει επιτέλους φυσιολογικός. Παράλληλα επιστρέφουμε στο παρελθόν για να γνωρίσουμε την Κάρι και την οικογένειά της από πρώτο χέρι και τα ερωτήματα πληθαίνουν: πώς και γιατί έφυγαν αφήνοντας τα πάντα στη μέση; Γιατί τα παιδιά είχαν 18 χρόνια διαφορά; Πώς τα απέκτησαν οι γονείς τους; Ποιες ήταν οι σχέσεις του Πολ Λινγκ με καταγωγή από το Χονγκ Κονγκ με την Αγγλία, πώς γνώρισε και πώς παντρεύτηκε τη γυναίκα του; Έχει σχέση η εξαφάνισή τους με το πτώμα στο Ντόβερ; Τι απεικονίζει μια εξαφανισμένη φωτογραφία και γιατί πρέπει να καταστραφεί για πάντα; Ποιοι είδαν την οικογένεια, σε ποια σημεία και πόσο αξιόπιστοι είναι; Ήταν μαζί ή χωριστά τα μέλη της; Πώς συνδέονται όλα αυτά με το Λας Βέγκας και μια μυστηριώδη παρέα πλούσιων και επιτυχημένων αντρών;

Οι παραπάνω πληροφορίες είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου αφού η νέα υπόθεση του Ντέιβιντ Ρέικερ είναι πολυδιάστατη και αρκετά περίπλοκη. Η πορεία ερευνών του Ρέικερ πάει αργά και ακολουθούμε βήμα προς βήμα τα ίχνη της οικογένειας πριν χαθεί, ψάχνουμε την ταυτότητα του πτώματος, ακολουθούμε τις μαρτυρίες για τα εξαφανισμένα μέλη της οικογένειας μόνο και μόνο για να πέσουμε σε αδιέξοδο, σε συμπτώσεις ή σε διαστρεβλώσεις ενώ ταυτόχρονα ταξιδεύουμε στο μακρινό Λας Βέγκας λίγο καιρό πριν τα γεγονότα και το κάθε κομμάτι του παζλ μπαίνει αργά και βασανιστικά στη θέση του. Πρόκειται για μια έξυπνη πλοκή και μια καλοσχεδιασμένη ιστορία τόσο πυκνογραμμένη που κάποιοι θα τη θεωρήσουν χορταστική και κάποιοι κουραστική. Και στις δύο περιπτώσεις σίγουρα θα μπορούσαν να λείπουν αρκετές από τις εκτεταμένες περιγραφές τόπων και ψυχοσυναισθημάτων, μιας και η κεντρική ιδέα είναι αρκετά ενδιαφέρουσα από μόνη της, πόσο μάλλον όταν αποκαλύπτεται με κλιμακούμενη αγωνία, απανωτές ανατροπές και διαρκείς εκπλήξεις. Ακόμη κι όταν η εικόνα ολοκληρώνεται μένει εκτός ένα σημαντικό κομμάτι που επίσης αποκαλύπτεται σταδιακά, με το μυστήριο να πυκνώνει από σελίδα σε σελίδα. Δεν κουράστηκα και δεν απογοητεύτηκα γιατί η ιστορία είναι άρτια, καλοσχεδιασμένη και πρέπει να δοθεί με τον κατάλληλο τρόπο στον αναγνώστη, παρ’ όλ’ αυτά ένιωσα «μπουκωμένος» από τον όγκο των γεγονότων, των περιστατικών και των παράλληλων ώσπου να ενωθούν ιστοριών. Ένα μεγάλο πλεονέκτημα του βιβλίου είναι πως αυτό που κρύβεται πίσω από τη φωτογραφία είναι ένα ιστορικό γεγονός για το οποίο έχω διαβάσει και σε άλλα αστυνομικά μυθιστορήματα, οι κρίκοι που χρησιμοποιεί όμως ο συγγραφέας είναι πρωτότυποι και διαφορετικοί. Εν κατακλείδι, το «Χωρίς γυρισμό» είναι μια συναρπαστική, μεστή περιπέτεια γεμάτη αλυσιδωτές αντιδράσεις, ερωτήματα που αργούν να απαντηθούν, πολλά διαδοχικά βήματα επίλυσης κι ένα διαρκές παιχνίδι μυαλού για τον αναγνώστη. Είναι σίγουρα μια διαφορετική πρόταση από τον Tim Weaver που με κέρδισε και με άφησε ικανοποιημένο παρά τη μεγάλη της έκταση.

Βιβλίο Α Αβνταχά 
Συγγραφέας Δημήτρης Καλανδράνης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Αναγέννηση
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο κύριος Δημήτρης Καλανδράνης με το τρίτο του μυθιστόρημα ζωντανεύει τη ρομαντική ιστορία δύο νέων ανθρώπων που ανήκουν σε διαφορετικές φυλές, έχουν άλλες κουλτούρες και συνήθειες αλλά αγαπιούνται, μόνο που ο συγγραφέας χαράζει ένα εντελώς διαφορετικό αφηγηματικό μονοπάτι που δείχνει με ενάργεια, αντικειμενικότητα και καθαρότητα τα ερείπια που άφησε πίσω του ο Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος σε πόλεις και ψυχές. Μπορεί να ξεκινάει ως βιβλίο που όλοι περιμένουν να γίνει το αναπόφευκτο (πόσοι άλλωστε Εβραίοι κατάφεραν να ξεφύγουν από τα τρένα για το Άουσβιτς; ), σύντομα όμως διαπιστώνουμε πως η Θεσσαλονίκη και ο αφανισμός του εβραϊκού πληθυσμού είναι μόνο η αρχή ενώ οι εκπλήσσεις έρχονται η μία πίσω από την άλλη. Εθνική Αντίσταση και σαμποτάζ, κατασκοπεία και φυγή στη Μέση Ανατολή, το στρατόπεδο του Άουσβιτς και η «σφηκοφωλιά» του Καΐρου είναι μερικά μόνο από τα μέρη όπου μας ταξιδεύει το μυθιστόρημα, ρίχνοντας βορά στα γρανάζια του πολέμου τους δύο πρωταγωνιστές και τις οικογένειές τους.

Η ιστορία ξεκινάει στα Ιωάννινα, την 6η Απριλίου 1941, ημέρα παράδοσης της Ελλάδας στους Γερμανούς, οπότε μια βόμβα καταστρέφει το νοσοκομείο όπου ο δεκανέας Λεόν Πίντο περίμενε να εγχειριστεί κι έτσι μεταφέρεται στο Αγρίνιο. Την κρίσιμη κατάσταση σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη ο Λεόν τη μαθαίνει από τον συνονόματό του Λεόν Μάτσα, υπάλληλο της Εθνικής Τράπεζας Αγρινίου. Με χίλια βάσανα καταφέρνει να επιστρέψει στη Θεσσαλονίκη και να δει ξανά μετά από επτά μήνες τη γυναίκα του, Σάρα και τα παιδιά του, Ιωσήφ και Μύριαμ, καθώς και τ’ αδέλφια του, Σαούλ και Αλμπέρτο. Ο πιο στενός του φίλος είναι ο Λάζαρος Τερζίδης, που έχει το ραφτάδικο στη γειτονιά τους, με δυο παιδιά που ακολουθούν διαφορετικούς δρόμους: ο Ζαφείρης έγινε μέλος της 3Ε (Εθνική Ένωσις «Ελλάς»), μια οργάνωση με αντικομμουνιστές, αντισημίτες και φασίστες, η οποία παραδόξως είχε καταργηθεί από τον Ιωάννη Μεταξά αλλά άρχισε να δραστηριοποιείται ξανά τώρα με την Κατοχή και ο Αλέξανδρος έχει ερωτευτεί τη Μύριαμ, κάτι που θα δημιουργήσει προβλήματα στις δύο οικογένειες λόγω των διαφορετικών θρησκειών, γλωσσών και εθίμων. Όλα αυτά πάντως είναι μόνο η αρχή, μιας και βιώνουμε πολλά ιστορικά και κοινωνικά γεγονότα εκείνης της εποχής, χωρίς όμως αυτή η πληθώρα να κουράζει ή να αποθαρρύνει την ανάγνωση χάρη στην έξυπνη παράθεση των σκηνών και τις ενδιαφέρουσες ανατροπές.

Με αφορμή  το μυθιστόρημα έμαθα πολλά για την ισραηλίτικη κοινότητα της συμπρωτεύουσας, για τη γλώσσα και τα έθιμα των Εβραίων, για τα ρωμανιώτικα (διάλεκτο των πρώτων Εβραίων που είχαν εγκατασταθεί στην Ελλάδα ήδη από την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου) και για τη λαντίνο (γλώσσα των Σεφαραδιτών Εβραίων που είχαν εγκατασταθεί στη Θεσσαλονίκη το 1492 μετά την εκδίωξή τους από την Ισπανία) και τώρα, με τη σκληρή Κατοχή από τρεις Δυνάμεις, αναπαριστώνται με σαφήνεια και τεκμηριωμένα τα μέτρα που πήραν οι Γερμανοί κατά της εβραϊκής κυρίως κοινότητας, τι κατέσχεσαν, πόσο έντονη ήταν η προπαγάνδα κατά των Εβραίων μέσα από φιλοχριστιανικά έντυπα, πώς αντιμετωπίστηκαν οι επιφανείς Εβραίοι, πώς οι κατακτητές αφαιρούσαν δικαιώματα και περιόριζαν ελευθερίες, πώς ήταν η καθημερινή ζωή στην κατεχόμενη Θεσσαλονίκη κι όλα αυτά μόνο για αρχή! Πείνα, ανέχεια, μαύρη αγορά, σκληρός χειμώνας, εκπεσμός, φιλογερμανοί πολιτικοί, γκετοποίηση, όλα δίνονται με σεβασμό και αντικειμενικότητα. Και πόσο ανάγλυφη είναι η πίκρα τους όταν στην αρχή πίστευαν στην προστασία του ελληνικού κράτους αλλά σύντομα διαπίστωσαν πως ούτε η επίσημη κυβέρνηση αλλά ούτε και επιφανείς φορείς ασχολήθηκαν μαζί τους, οπότε, με τις επόμενες κινήσεις των κατακτητών αντιλαμβάνονται πως είναι μόνοι, ανήμποροι και αβοήθητοι απέναντι στο επερχόμενο Ολοκαύτωμα! Η πλατεία Ελευθερίας της 11ης Ιουλίου 1942 με τη συγκέντρωση 9000 Εβραίων από 18 έως 45 ετών που εστάλησαν σε καταναγκαστικά έργα σε όλη την Ελλάδα, η καταστροφή του εβραϊκού νεκροταφείου με πάνω από 300.000 τάφους, που πολλοί υπήρχαν από την εποχή της πρώτης εγκατάστασης τον 15^ο αιώνα, οι συνοικισμοί του Χιρς και τα τρένα για το Άουσβιτς είναι σελίδες που ζωντανεύουν με γλαφυρότητα και συγκίνηση ενώ στη συνέχεια βιώνουμε ταυτόχρονα την αποκτήνωση του Άουσβιτς και τα σαμποτάζ στην Αίγυπτο που καθυστερούν τις προελάσεις των Γερμανών στην έρημο.

Το «Α Αβνταχά» είναι ένα μυθιστόρημα που, με αφορμή τον «απαγορευμένο» έρωτα μεταξύ ενός χριστιανού και μιας Εβραιοπούλας, πρεσβεύει την ειρήνη στον κόσμο και καταγράφει με διαφάνεια και ειλικρίνεια τον αφανισμό της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης και όχι μόνο. Διακριτικές μεταφορές και παρομοιώσεις, σωστοί διάλογοι και ενδιαφέρουσες ανατροπές συγκροτούν μια συγκινητική ιστορία αγάπης και ταυτόχρονα φρίκης. «Τα μεγαλύτερα εγκλήματα διαπράττονται όταν τα θύματα είναι ανυπεράσπιστα στο έλεος του θύτη. Για την επιβολή του πειθαναγκασμού σε πεινασμένους και ταλαιπωρημένους πολίτες μιας πόλης με την απειλή της εκτέλεσης, ο επιεικέστερος χαρακτηρισμός είναι αυτός της ανανδρίας και του αυταρχισμού» (σελ. 125), σημειώνει γεμάτος συγκίνηση ο συγγραφέας. Επίσης, μέσα από ενδιαφέρουσες και καθόλου κουραστικές συζητήσεις, τονίζεται η εσωστρέφεια του εβραϊκού στοιχείου και η κεκλεισμένων των θυρών συμπεριφορά του, κάτι που αυτόματα το απομονώνει από τον οποιονδήποτε κοινωνικό περίγυρο, χωρίς όμως να μένει αλώβητος από τη συγγραφική πένα και ο χριστιανισμός, με απόψεις που δεν κατακρίνουν ούτε παίρνουν το μέρος κάποιας από τις δύο πλευρές, απλώς παρατίθενται για λόγους ισομέρειας μέσα από διαξιφισμούς μεταξύ των χαρακτήρων του βιβλίου. Τονίζεται ξανά και ξανά η ισότητα μεταξύ των ανθρώπων, οι οποίοι δεν έχουν τίποτα να χωρίσουν, δε διαφέρουν σε τίποτα ως οντότητες αλλά άρχισαν να φαγώνονται όταν ίδρυσαν τις διαφορετικές θρησκείες: «Έξυπνος είναι ο άνθρωπος που, παρ’ όλο που διδάχθηκε και ακολουθεί κάποια θρησκεία, κατορθώνει να ξεπεράσει τα ταμπού της θρησκείας του που του επέβαλαν οι ιερείς ή οι ραβίνοι και αντιλαμβάνεται πώς λειτουργεί ο κόσμος» (σελ. 163-164). Πρόκειται για ένα υπέροχο, προσεγμένο μυθιστόρημα που ισορροπεί ανάμεσα στο ρομαντικό και στο ιστορικό είδος, που κλείνει με έναν αναπάντεχο κύκλο τη στιγμή που έλεγα πως όσα αγάπησα τελείωσαν και με άφησε βουρκωμένο και δακρυσμένο να αναρωτιέμαι γιατί τόσο μίσος κάποτε από ανθρώπους για ανθρώπους, σε τέτοιο βαθμό που ούτε ο έρωτας δεν κατάφερε να εξευμενίσει τη σκληρότητα και την κτηνωδία.

Βιβλίο Τα εξαφανισμένα κορίτσια του Παρισιού 
Τίτλος πρωτοτύπου The lost girls of Paris
Συγγραφέας Pam Jenoff
Μεταφραστής Αναστασία Δεληγιάννη
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Pam Jenoff έγραψε ένα υπέροχο μυθιστόρημα γύρω από τις αφανείς ηρωίδες του πολέμου και κατέστρωσε μια ιστορία που εκτυλίσσεται σε δύο διαφορετικές χρονικές περιόδους με πρωταγωνίστριες γυναίκες που έχουν περισσότερα κοινά μεταξύ τους απ’ όσο μπορεί να φανταστεί κανείς όταν ξεκινάει την ανάγνωση. Με μια προσωπική τραγωδία να τις βαραίνει, αποφασισμένες να φτάσουν ως το τέλος για την αλήθεια, παλεύουν, σκαλίζουν, ψάχνουν, υπηρετούν την πατρίδα τους και αγωνίζονται να αποδείξουν στον εαυτό τους και στους άλλους πως έχουν τις δυνατότητες και πως δε θα αποτύχουν ποτέ. Η ιστορία βασίζεται στην πραγματική ζωή της Vera Atkins (1908-2000), η οποία εργάστηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου στη SOE (Υπηρεσία Επιχειρήσεων Ειδικών Αποστολών), μια υπηρεσία που συντόνιζε τις δολιοφθορές, την κατασκοπεία και την ανίχνευση των κατεχόμενων από τον Άξονα εδαφών. Ήταν υπεύθυνη για την αποστολή αντρών και 37 γυναικών στη βόρεια Γαλλία, τους συντόνιζε, τους ενημέρωνε, τους προστάτευε και η Έλανορ Τριγκ βασίζεται πολύ σε αυτήν ως αρχέτυπο, η φαντασία της συγγραφέως όμως απογειώνει ακόμη περισσότερο την ιστορία της.

Ο Διευθυντής της SOE, πρώην συνταγματάρχης Γκρέγκορι Γουίνσλοου, δέχεται τη ρηξικέλευθη πρόταση της γραμματέως Έλανορ Τριγκ που παρακολουθεί τις εξελίξεις και παίρνει έτσι το θάρρος να προτείνει να σταλούν στη Γαλλία γυναίκες, αφού οι περισσότεροι άντρες είτε πολεμούν για τη δωσίλογη κυβέρνηση του Βισύ είτε έχουν φυλακιστεί επειδή αρνήθηκαν να το κάνουν. Η πολωνική και εβραϊκή καταγωγή της και το φύλο της κάνουν τους άντρες αξιωματικούς δύσπιστους για το εγχείρημα, η Τριγκ όμως καταφέρνει να υπερκεράσει τα εμπόδια. Στην πράξη πάντως αντιμετωπίζει διάφορα προβλήματα, μιας και αρκετές γυναίκες που στρατολογήθηκαν είτε δεν τα κατάφεραν στην εκπαίδευση είτε αποκαλύφθηκαν αρκετά σύντομα όταν εισέδυσαν στο δίκτυο των ανταρτών της Γαλλίας. Σταδιακά όμως αρχίζουν να εμφανίζονται αξιόλογες περιπτώσεις, όπως η Ινδή Τζόσι, που δέχτηκε να καταταγεί για να ψάξει τον αγνοούμενο μετά τη μάχη στις Αρδένες αδερφό της, Αρούς, η Ρωσίδα Μπράια που θέλει να εκδικηθεί  τους Γερμανούς, η Νορίν που κατετάγη για να συνεχίσει τον πόλεμο στη θέση του νεκρού συζύγου της και η Μαρί. Η τελευταία είναι δακτυλογράφος στο Γραφείο Πολέμου και βλέπει την κόρη της, Τες, μόνο τα Σαββατοκύριακα, αφού την έστειλε στη θεία Χέιζελ, μακριά από τους βομβαρδισμούς του Λονδίνου. Δέχεται να καταταγεί για να φτιάξει έναν καλύτερο κόσμο για το παιδί της και η παρουσία της στη Γαλλία θεωρείται επιτυχημένη. Από κάποια στιγμή και μετά όμως, η Μαρί μπλέκεται στα δίχτυα του έρωτα μ’ έναν αγωνιστή της αντίστασης και ταυτόχρονα το δίκτυό τους αρχίζει να ξηλώνεται, με αποτέλεσμα να βρεθεί αντιμέτωπη με συνθήκες και καταστάσεις για τις οποίες δεν ήταν έτοιμη και πρέπει να αγωνιστεί για να επιβιώσει.

Παράλληλα, γνωρίζουμε την Γκρέις Χίλι, η οποία έχασε τον άντρα της στον πόλεμο και τώρα προσπαθεί να ξαναφτιάξει τη ζωή της από την αρχή και γι’ αυτό μετακομίζει στη Νέα Υόρκη, όπου δουλεύει σε μια νομική υπηρεσία που βοηθάει κυρίως Εβραίους της Ευρώπης σε ζητήματα στέγασης και διατροφής. Είμαστε ένα χρόνο μετά τη λήξη του πολέμου και στην Ευρώπη γίνονται σκοτωμοί και θηριωδίες, ο Ιωσήφ Στάλιν εξαπλώνει τον κομμουνισμό σε χώρες πολύ αδύναμες ακόμη από τον πόλεμο για να μπορέσουν ν’ αντισταθούν, όσο στην Αμερική πάνε στον κινηματογράφο ή γκρινιάζουν για τις νάιλον κάλτσες. Ένα ατύχημα αναγκάζει την Γκρέις να παρεκκλίνει από τη συνηθισμένη διαδρομή προς τη δουλειά και να περάσει από τον σταθμό Γκραντ Σέντραλ, ένα μέρος που μισεί γιατί συμβολίζει την επανένωση αλλά όχι τη δική της με τον Τομ που τον έχασε τόσο άδικα. Εκεί βρίσκει μια παρατημένη βαλίτσα με ρούχα κι ένα πάκο φωτογραφίες, με ένα όνομα: Τριγκ. Στην προσπάθειά της να βρει πληροφορίες για τις γυναίκες στις φωτογραφίες έχει έναν ανέλπιστο σύμμαχο, με τον οποίο νιώθει μια ερωτική έλξη. Θα ξεπεράσει τον χαμό του άντρα της και θα προχωρήσει στη ζωή της; Γιατί οι γυναίκες στις φωτογραφίες την έχουν στοιχειώσει και κάνει τα πάντα για να φτάσει στην αλήθεια;

Στο μυθιστόρημα ξεδιπλώνονται αυτές οι δύο παράλληλες ιστορίες, με τη Μαρί να στέλνει ανταποκρίσεις από την κατεχόμενη Γαλλία και την Έλανορ να αγωνίζεται να διασταυρώσει ποιος και γιατί πρόδωσε το δίκτυό της και τι απέγιναν οι γυναίκες που έστειλε στην καρδιά του εχθρού. Ένταση, μυστήριο και έρωτας, καθώς και οι δυσκολίες της κρυφής ζωής κάτω από την μπότα του τυράννου δεν έπαψαν στιγμή να κεντρίζουν το ενδιαφέρον μου. Η αυταπάρνηση των γυναικών, ο ηρωισμός τους και η αφοσίωση στην πατρίδα τους, ακόμη και εις βάρος της αγάπης, δίνουν πνοή στο κείμενο και γεννούν έντονα συναισθήματα. Η ιστορία της Έλανορ συνεχίζεται και μετά τον πόλεμο, όπου αναγκάζεται να ταξιδέψει σε πολλές χώρες, ακόμη και να βρεθεί αντιμέτωπη με έναν σημαντικό Γερμανό αξιωματικό, αιχμάλωτο πριν τη δίκη της Νυρεμβέργης, για να καταφέρει να βρει την αλήθεια. Σε εκείνη τη φάση, έρχεται η ιστορία της και κουμπώνει με τη ζωή της Γκρέις, που προσπαθεί να εντοπίσει την ιδιοκτήτρια της βαλίτσας κι έτσι βυθίζεται στον κόσμο της βρετανικής κατασκοπείας.

«Τα εξαφανισμένα κορίτσια του Παρισιού» είναι μια γυναικεία ματιά στη σκληρή πλευρά του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου αλλά δεν παρασύρεται στην πεπατημένη του ρομάντσου. Τα αισθήματα που γεννιούνται από το βιβλίο οφείλονται στους ρεαλιστικούς χαρακτήρες και στις αληθοφανείς μεταξύ τους σχέσεις. Διάλογοι σωστοί και μετρημένοι, περιγραφές όσες χρειάζονται, αποκαλύψεις και εκπλήξεις απόλυτα λογικές κι όλα αυτά οδηγούν σ’ ένα ντόμινο αποκαλύψεων που δείχνει πως δεν υπάρχει τίποτα ρομαντικό σ’ έναν πόλεμο κι επιπλέον κάποιοι δε διστάζουν να προχωρήσουν σε θυσίες μπροστά στο όραμα της νίκης. Μπορεί το χέρι που έγραψε το μυθιστόρημα να μυρίζει πούδρα και λεβάντα, δε διστάζει όμως να βυθίσει ένα στιλέτο στην καρδιά της Ιστορίας και να καταγράψει τα επιτεύγματα γυναικών που πέρασαν στα ψιλά γράμματα της Εθνικής Αντίστασης με τέτοιο τρόπο που με κέρδισε απρόσκοπτα μέχρι το λυτρωτικό τέλος.

Βιβλίο Μοιραία ταύτιση
Συγγραφέας Βεατρίκη Μαγρίζου-Σαΐας
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Απαισιόδοξο αλλά τόσο όμορφο! Δημοσιογράφος ετών 60, κλειστή και μελαγχολική, αποφασίζει φέτος το καλοκαίρι να μην πάει διακοπές. Αντιθέτως διαβάζει κάποια διηγήματα που έγραψε όταν ερχόταν σε επαφή με τις γυναίκες που την εμπνεύσανε. Διηγήματα σε πρώτο πρόσωπο, γυναίκες που έζησαν τη Μικρασία, γυναίκες που το έσκασαν από έναν πατέρα που τις βίαζε, γυναίκες που επέζησαν του Ολοκαυτώματος, γυναίκες που έχουν κάτι να πουν στη δημοσιογράφο και στους αναγνώστες. Το αγαπημένο μου είναι «Το γράμμα», όπου ένας άντρας αυτοκτονεί και η γυναίκα του βρίσκει ένα ερωτικό γράμμα που απευθύνεται σε μια Ζωή. Φυσικά το τελευταίο διήγημα, με την κοπέλα που μένει στο ράφι και από πείσμα αποφασίζει μια μέρα να βγάλει όλα τα προικιά από τα μπαούλα, να στρώσει το τραπέζι και τις πολυθρόνες, να κάνει ένα χαλαρωτικό μπάνιο και… Στενοχωρέθηκα πραγματικά για τις ηθικές επιταγές που φορτώνουμε τους ανθρώπους κι ειδικά όταν κάποιοι δεν τις αντέχουν και διαλέγουν τον δικό τους, μοναδικό τρόπο να ξεφύγουν από τα πρέπει και τα θέλω των άλλων. Μην παρασυρθείτε από το κλίμα του βιβλίου και μην το διαβάσετε αν είστε τόσο ευαίσθητοι και ρομαντικοί.

Βιβλίο Το Μάτι του Κόκκινου Τσάρου
Τίτλος πρωτοτύπου Eye of the Red Tsar
Συγγραφέας Sam Eastland
Μεταφραστής Ρένα Χατχούτ
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Modern Times
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Καλό αστυνομικό. Παράλληλα με την ιστορία του σήμερα (1929) αναπτύσσεται η ιστορία του παρελθόντος του Πέκαλα, ποιος ήταν, ποιες οι αντιλήψεις του, γιατί τον επέλεξε ο τσάρος για στενό συνεργάτη του, ποια η σχέση του με τον αδερφό του, ποια τα καθήκοντά του και τι απέγινε όταν καταλύθηκε η παντοκρατορία του τσάρου. Στο σήμερα ο Πέκαλα επιστρέφει από τις φυλακές όπου τον έριξε το νέο κράτος για να τον παρακολουθεί συνέχεια και αναλαμβάνει να αναγνωρίσει τα πτώματα των Ρομανόφ. Το σοκ του είναι μεγάλο όταν διαπιστώνει ότι ο Αλέξιος, ο γιος, ζει. Αλλά δεν είναι ο Αλέξιος…. Κι έτσι ο Πέκαλα ανακαλύπτει ότι είναι πιόνι σε ένα κυνήγι θησαυρού, του θησαυρού των Ρομανόφ, ποιον όμως να εμπιστευτεί από το γύρω του περιβάλλον; Ανατροπές και μια μεγάλη έκπληξη στο τέλος. Το βιβλίο παίρνει τις τελευταίες στιγμές των Ρομανόφ και τις αναπαριστά σαν να ήταν εκεί ο συγγραφέας. Ωραίο γράψιμο, στρωτό, ρεαλιστικό και αρκετά αγωνιώδες. Παρόλο που ασχολείται με τους Ρομανόφ και τις φήμες που συνόδευαν για πολύ καιρό την εκτέλεσή τους (όχι, δεν εκτελέστηκαν, τους είδα εκεί, εκεί κι εκεί, ή ναι, εκτελέστηκαν, να κι ο θησαυρός τους), υλικό που θα μπορούσε να οδηγήσει σε τερατολογίες ή αμερικανιές, τα πράγματα είναι απλά, σχεδόν καθημερινά (όσο καθημερινή θα μπορούσε να είναι η ζωή ενός μυστικού πράκτορα-αστυνομικού). Θα το απολαύσετε.

Βιβλίο Maus I
Τίτλος πρωτοτύπου Maus I
Συγγραφέας-Εικονογράφος Art Spiegelman
Μεταφραστής Νατάσσα Χασιώτη
Κατηγορία Graphic novel
Εκδότης Zoobus Publications (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το πήρα και το διάβασα μέσα σε ένα βράδυ. Με ξενύχτησε. Πολύ καλό σενάριο, με αγωνία, ανατροπές και άρτια συγκροτημένα ιστορικά στοιχεία. Έξυπνο το εύρημα γάτας-ποντικού και όλων των άλλων ζώων (γουρούνια, σκύλοι κλπ.). Ήταν σαν να διάβαζα ιστορικό ντοκουμέντο. Με στενοχώρησε το μικρό σκίτσο όμως. Θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερο μέγεθος να απολαύσω τις ωραιότατες λεπτομέρειες στο φόντο σε πολλά καρέ. Πολύ καλή η ιστορία που παρακολουθούμε στο σήμερα και οι διάφορες εναλλαγές παρόντος-παρελθόντος. Ο τρισδιάστατος χαρακτήρας του πατέρα ενισχύει τον μύθο του τσιγγούνη Εβραίου αλλά μας δείχνει και τις γενεσιουργούς αιτίες που τον αναγκάζουν να σκέφτεται έτσι. Κι ενώ βλέπουμε έναν γιο να συνομιλεί με τον πατέρα του διαπιστώνουμε ότι ούτε η δική τους σχέση είναι αρμονική. Διαφωνούν και τσακώνονται συνέχεια ενώ η άμοιρη μητριά προσπαθεί να ανεχτεί τον ιδιότροπο σύζυγο με τη βοήθεια του προγονού της. Ανθρώπινες καταστάσεις, γλαφυρές και αληθινές. Ήταν μια πολύ ευχάριστη εμπειρία και αναρωτιέμαι το δεύτερο τομάκι τι να περιέχει; Μάλλον τη ζωή από το τέλος του πολέμου ως την εποχή της αφήγησης; Επίσης καλό που δεν είχαμε απευθείας εικόνες φρίκης από στρατόπεδα συγκέντρωσης, θαλάμων αερίων κλπ αλλά οι φιγούρες κινούνταν γύρω από τις τότε φήμες, σήμερα πραγματικότητα. Ένιωθα την αγωνία και την αβεβαιότητά τους ακριβώς λόγω έλλειψης εικόνας. Πολύ καλό.

Βιβλίο Maus II
Τίτλος πρωτοτύπου Maus II
Συγγραφέας-Εικονογράφος Art Spiegelman
Μεταφραστής Νατάσσα Χασιώτη
Κατηγορία Graphic novel
Εκδότης Zoobus Publications (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στο δεύτερο μέρος έχουμε τις περιπέτειες στο Άουσβιτς, με απίστευτες εικόνες φρίκης, ωμής αλήθειας και ιστορικής τεκμηρίωσης. Το σκίτσο έπρεπε να είναι ασπρόμαυρο ακριβώς για να αποδώσει τη θηριωδία. Τι γινόταν στα στρατόπεδα του Άουσβιτς, τιμωρίες, ξύλο, απάνθρωπες συνθήκες και φυσικά οι φούρνοι. Ακόμη ανατριχιάζω με την εικόνα των φούρνων που απέδωσε ο καλλιτέχνης. Τι αγωνία, πώς να επιζήσεις, και να σκέφτεσαι και τη γυναίκα σου που είναι φυλακισμένη δίπλα. Πράγματα που εδραιώνουν τον μύθο του πολυπράγμονα Εβραίου που επιζεί σαν τις κατσαρίδες αλλά πραγματικά ο καθένας το ίδιο θα έκανε: θα έστυβε το μυαλό του για να επιζήσει (συν το ποσοστό τύχης που αναλογεί στον καθένα). Και παράλληλα στο σήμερα προχωράμε ένα σκαλί παραπάνω στη σχέση πατέρα-γιου, που είναι πολύ τεταμένη γιατί ο πατέρας αρχίζει να παραλογίζεται και να φαντασιώνεται. Και ο γιος με την αρραβωνιαστικιά να μην ξέρει τι να κάνει: να τον πάρει σπίτι και να γίνει η δική του ζωή κόλαση; Να τον στείλει σε ίδρυμα; Να τον αφήσει μόνο του; Αληθινές, καθημερινές ιστορίες, αποδομένες σε μορφή κόμικ. Σα να διαβάζεις μυθιστόρημα.

Βιβλίο Τα τζοβαΐρια της αγάπης
Συγγραφέας Παναγιώτα Σμυρλή-Στρατοπούλου
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων
Εκδότης Εμπειρία Εκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Γραφή λογοτεχνικότατη, σε ταξιδεύει σε κάθε περίσταση που περιγράφει, μεταφορές και παρομοιώσεις, καλολογικά στοιχεία, κάθε ιστορία και μια εξομολόγηση της εύστροφης ψυχής της συγγραφέως προς τον αναγνώστη. Αν και ξεκίνησε καλά το περιεχόμενο των διηγημάτων και η κεντρική ιδέα (αφορμή με ένα διαφορετικό κόσμημα κάθε φορά να ξετυλίγονται οι ιστορίες), σύντομα το κεντρικό θέμα ήταν ένα και μόνο ένα, η Μικρασιατική καταστροφή. Τα πρώτα διηγήματα αφορούν: την περιπέτεια μιας Αφγανής συζύγου και μητέρας αμέσως μετά την 11η Σεπτεμβρίου που το χωριό της βομβαρδίζεται και παίρνει τον δρόμο της προσφυγιάς, ο χωρισμός μιας Ελληνίδας κι ενός Τούρκου σε χωριό έξω από τη Σμύρνη με το ξέσπασμα της μικρασιατικής καταστροφής, οι αναμνήσεις μιας εβραίας από το στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς και μετά σωρεία διηγημάτων με αφορμή τον μαύρο Σεπτέμβρη του 1922. Δεν λέω, καλογραμμένα και σίγουρα ξεχωριστά το ένα από το άλλο και ως προς την πλοκή και ως προς το γράψιμο και ως προς την εξέλιξη, όμως πολλά και με επαναλαμβανόμενο μοτίβο.

Μετά κάνα-δυο ιστορίες τρυφερές και αγαπησιάρικες έτσι γενικά και το βιβλίο κλείνει με μια πολύ ωραία ιστορία για τις δυσκολίες των μεταναστών στην απρόσωπη Αθήνα. Μικρές μικρές ιστορίες μέσα σε μια μεγαλύτερη και με αφορμή αυτήν τη «συνάντηση» των ετερόκλητων προσώπων εμφανίζεται αυτοπροσώπως η συγγραφέας, αποχαιρετώντας τους ήρωές της και ταυτόχρονα ευχαριστώντας τους ανθρώπους που γνώρισε και την ενέπνευσαν να γράψει αυτά τα κείμενα. Αυτό το κλείσιμο ήταν πολύ πρωτότυπο και έσωσε σε μεγάλο βαθμό την εικόνα που αποκόμισα από τη συλλογή αυτή των διηγημάτων.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Ο θάνατος ήταν κάτι τόσο απόλυτο και αληθινό, που κανείς θρήνος, κανένα μοιρολόι δεν μπορούσε να τον αποτρέψει. Ήρθε τόσο αιφνίδια, σαν τους γύπες που εφορμούν, αφού πρώτα ζυγιάσουν ακίνητοι τα φτερά τους στον ήλιο σαν να ξεχάστηκαν, και μέχρι να ανοιγοκλείσεις τα βλέφαρα, έχουν αρπάξει το θύμα τους και έχουν χαθεί μακριά. Το Αφγανιστάν ήταν πλούσιο σε πέτρες και ερείπια. Οι άνθρωποι παλιά ήταν γεωργοί και βοσκοί, τώρα ήταν απλώς στόχοι. Τα χωράφια δεν ήταν εύκολο να καλλιεργηθούν, αφού νάρκες ξηράς με χρυσά χρώματα που θύμιζαν παιχνίδι αναπαύονταν στα ισχνά χορτάρια ή λίγες πιθαμές κάτω από το έδαφος. Άπλωνες το χέρι και σφύριζε ο θάνατος, περπάταγες αμέριμνος και βρόνταγε ο τόπος από χαλασμό, κουρνιαχτό και αντάρα» (σελ. 51).

«Όταν αγαπάς, νιώθεις τη μεγαλύτερη χαρά και τη μεγαλύτερη λύπη. Έτσι είναι η αγάπη. Να την εμπιστευτείς. Αν χρειαστείς να πεις αντίο, κόρη μου, θα νιώσεις μέσα σου σαν να φυσάει μουσώνας. Πάρε βαθιές ανάσες και περίμενε. Θα κοπάσει»(σελ. 258).

«Να και η Σάρα.. Κι ο Σαμουήλ…Και τα αντικείμενα που εξουσιάζουν τις ζωές τους. Το μενταγιόν, το κολιέ, τα σκουλαρίκια…Σε μια συνάντηση νυχτερινή στο σταθμό της πόλης μου. Και της καρδιάς μου» (σελ. 314).

«Ιστορίες αληθινές. Του έρωτα ιστορίες. Και της φωτιάς. Ήρθαν σ\’ εμένα, αφού οι δρόμοι μας περιμένουν να τους περπατήσουμε, οι συναντήσεις, λες κι είναι από αλλού καθορισμένες, μας καρτερούν. Σε ένα παγκάκι μιας πλατείας, στις ταπεινές καμαρούλες των προσφυγικών, στην παραλία ψάχνοντας για βότσαλα… Ευχαριστώ όλους αυτούς τους ανθρώπους που μίλησαν για κείνο το μεγάλο κύμα που ρίχτηκε πάνω τους. Που ο έρωτας, παρών στις τραγικότερες στιγμές τους. άρπαξε, έδωσε, πήρε. Κομμάτια ζωής» (σελ. 315).

Βιβλίο Η τριλογία του Βερολίνου
Τίτλος πρωτοτύπου March violets, The pale criminal, A german requiem
Συγγραφέας Philip Kerr
Μεταφραστής Αντώνης Καλοκύρης, Ντενίζ Ρώντα
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Οι Βιολέτες του Μάρτη

Βιολέτες του Μάρτη ονομάζονται τα θύματα της Επανάστασης του 1848 στη Βιέννη και το Βερολίνο. Στις 13 Μαρτίου στη Βιέννη, οι διαδηλωτές ζητούσαν ελευθερία του τύπου, δημοσιοποίηση του κρατικού προϋπολογισμού και αγωνιζόντουσαν για μια σειρά από φιλελεύθερα αιτήματα. Η κυβέρνηση παρέταξε τον στρατό εναντίον των διαδηλωτών. 35 άτομα κτυπήθηκαν από σφαίρες ή ποδοπατήθηκαν από τον κόσμο λόγω του πανικού που επικράτησε. Εξ αιτίας αυτού του γεγονότος ξέσπασε επανάσταση στην Αυστρία, ο Μέτερνιχ αναγκάστηκε να παραιτηθεί και η νέα κυβέρνηση σταμάτησε τη λογοκρισία, επέτρεψε την ελευθερία στον τύπο και υποσχέθηκε νέο σύνταγμα. Στις 18/19 Μαρτίου στο Βερολίνο, 270 πολίτες έπεσαν ηρωικά στα οδοφράγματα που είχαν σταθεί ενάντια στα στρατεύματα των Πρώσων, παλεύοντας για δημοκρατικά δικαιώματα, όπως την ελευθερία του Τύπου και το δικαίωμα ψήφου. Το 1933 μετά τις εκλογές και την ανάληψη της εξουσίας από τον Χίτλερ υπήρξαν πολλές νέες εγγραφές στο ναζιστικό κόμμα από δημοσίους και κρατικούς υπαλλήλους. Η κίνηση αυτή χαρακτηρίστηκε από τα παλαιότερα μέλη του κόμματος οπορτουνιστική και γι’ αυτό τους αποκάλεσαν ειρωνικά Βιολέτες του Μάρτη. Η επιρροή των νέων μελών ήταν πολύ μικρή στο κόμμα. Περισσότερες λεπτομέρειες μπορείτε να διαβάσετε στο άρθρο της Αναστασίας Μπαξεβάνη.

Ο Bernie Gunther, πρώην αστυνομικός και νυν ιδιωτικός ντετέκτιβ, αναλαμβάνει να βρει ένα χαμένο περιδέραιο, υπόθεση που του ανέθεσε ένας μεγιστάνας του χάλυβα, ο Χέρμαν Σιξ, ο οποίος πρόσφατα έχασε και την κόρη του, που δολοφονήθηκε μαζί με τον σύζυγό της. Ο Gunther δεν αφήνει τίποτα άψαχτο κι έτσι σύντομα από κυνηγός γίνεται θήραμα. Με αφορμή αυτήν την υπόθεση, ο συγγραφέας στήνει έναν μικρόκοσμο απατεώνων, λωποδυτών και δολοφόνων από τη μια, ισχυρών αντρών και αδίστακτων Γερμανών αξιωματικών από την άλλη. Παντού διάχυτη η αγωνία για το μέλλον της Γερμανίας και για το πού θα τους οδηγήσει ο νέος τους Φύρερ. Ξεκινούν οι Ολυμπιακοί Αγώνες, χάρη στους οποίους παρατηρείται μια κάποια ελαστικότητα ως προς το ποια βιβλία θα διατίθενται και ποια μουσική θα ακούγεται. Ο Γκέρινγκ, ο Χίμλερ, ο φον Κανάρης αρχίζουν να συγκροτούν έναν μηχανισμό που θα καταστρέψει τον κόσμο.

Πολύ καλό γράψιμο, πολύ καλή ατμόσφαιρα, πολύ καλοί οι χαρακτήρες και η πλοκή παίρνει προς το τέλος μια απίστευτη ανατροπή και τίποτε δεν είναι αυτό που φαίνεται. Εβραίοι, ομοφυλόφιλοι και κομμουνιστές αρχίζουν να εξαφανίζονται σιγά σιγά και να στοιβάζονται σε στρατόπεδα συγκέντρωσης (κατά τον ευφημισμό της γερμανικής μηχανής, εκεί απλώς κρατούν αιχμαλώτους τους αντίθετους του εθνικοσοσιαλιστικού κόμματος!). Η υπόθεση φέρνει τον Gunther ακόμη και σε ένα τέτοιο στρατόπεδο συγκέντρωσης, στο Νταχάου, όπου ο συγγραφέας βρίσκει την ευκαιρία να περιγράψει παραστατικότατα τις συνθήκες κράτησης. Το βιβλίο δεν έχει ξεκάθαρο τέλος, η υπόθεση λύνεται βέβαια αλλά δεν παίρνουμε απάντηση στο γιατί εξαφανίστηκε η νέα γραμματέας του Γκούντερ, Ίνγκε.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Κατέβασα ανυπόμονα το εσώρουχό της. Την τράβηξα στο κρεβάτι, όπου άνοιξα τους λείους, μαυρισμένους μηρούς της με την ίδια συγκίνηση που ένας ακαδημαϊκός ανοίγει ένα ανεκτίμητο βιβλίο. Για αρκετή ώρα αφοσιώθηκα στο κείμενο γυρίζοντας τις σελίδες με τα δάχτυλά μου. Ταυτόχρονα τα μάτια μου απολάμβαναν αυτό που δεν είχα ονειρευτεί ποτέ ότι θα μπορούσα να κατέχω» (σελ. 96-97).

«Το Κοτμπάσερ Τορ είναι περιοχή που θυμίζει πολυκαιρισμένη θεατρική αφίσα. Το κτίριο στον αριθμό 43 της Αντμιραλστράσε είναι από τα μέρη όπου οι αρουραίοι φοράνε ωτασπίδες και οι κατσαρίδες βήχουν ασταμάτητα. Το δωμάτιο του Νόιμαν ήταν στην πίσω πλευρά, στο υπόγειο. Ήταν υγρό. Βρώμικο. Άθλιο» (σελ. 133).

Ο χλομός εγκληματίας

Βερολίνο 1938, λίγο πριν το ξέσπασμα του πολέμου. Μια γυναίκα ζητά βοήθεια από τον Bernie Gunther να ξεσκεπάσει αυτόν που εκβιάζει τον ομοφυλόφιλο γιο της κρατώντας στα χέρια του ερωτικές επιστολές ικανές να στείλουν το παιδί της σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Ποιος εκβιάζει τον Ράινχαρντ Λάνγκε και γιατί; Παράλληλα ο Gunther πειθαναγκάζεται να επιστρέψει στην αστυνομία για να εξιχνιάσει μια σειρά από αποτρόπαιες δολοφονίες έφηβων κοριτσιών. Μια αριστοτεχνική πλοκή, που στην αρχή λες ότι οι δυο υποθέσεις είναι παράλληλες, μόνο και μόνο για να διαπιστώσεις στη συνέχεια ότι τέμνονται εγκάρσια! Μοναδικοί χαρακτήρες, πολύ καλογραμμένο κείμενο, με την καυστικότητα και τον σαδισμό του Gunther να είναι λιγότερο εμφανή σε αυτό το βιβλίο. Η ομοφυλοφιλία και ο εβραϊσμός και ο κομμουνισμός σε στέλνουν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, το Ράιχσταγκ έχει πια πυρποληθεί και η Τσεχοσλοβακία νιώθει στο σβέρκο της την ανάσα των γερμανικών στρατευμάτων. Κεντρικός άξονας του βιβλίου μια συνομωσία κατά των Εβραίων, με στόχο την εκκίνηση μαζικών καταστροφών και δολοφονιών και λεηλασιών εναντίον τους, ένα πογκρόμ που θα αρχίσει να ξεκαθαρίζει το τοπίο της άριας τελειότητας. Ο Gunther, χωρίς να τολμά να εκφράσει ανοιχτά τα φιλανθρωπικά του συναισθήματα από φόβο μη θεωρηθεί εβραιόφιλος, γεμίζει με δέος από τον αριστοτεχνικό ιστό που εξυφαίνεται γύρω από τους Εβραίους και κάνει τα πάντα για να πείσει τον Χίμλερ για την ύπαρξη της συνομωσίας. Αγώνας δρόμου, σειρά δολοφονιών, μυστικά και παγίδες κι όλα αυτά εις μάτην: η νύχτα της 9ης προς 10 Νοεμβρίου 1938 θα μείνει γνωστή ως «Η νύχτα των κρυστάλλων», ένα αιματηρό πογκρόμ που θα ξεκινήσει από τη δολοφονία του Γερμανού πρεσβευτή στο Παρίσι από Εβραίο.

Ένα αριστοτεχνικό κείμενο όπου μυρίζει πιο έντονα η σαπίλα της επερχόμενης παγκόσμιας σύρραξης, που βρίθει ανατροπών και αποκαλύψεων (μεταξύ άλλων ο Gunther μαθαίνει τι συνέβη στην Ίνγκε) και πραγματικά με εκπλήσσει που είναι καλύτερο από το πρώτο της τριλογίας. Διαφθορά, ο γερμανικός λαός πιο μουδιασμένος από ποτέ για το επερχόμενο κακό, ο Χίμλερ πρωταγωνιστής της ιστορίας, διαφθορά και διάβρωση στους αστυνομικούς κύκλους, πνευματισμός και μεταφυσικές αναζητήσεις των πτωμάτων των χαμένων κοριτσιών, μια καλοστημένη πλεκτάνη, τι άλλο θες, αναγνώστη; Με έκπληξη και αδημονία συνεχίζω στο επόμενο βιβλίο!

Χαρακτηριστικό απόσπασμα:

«-Εγώ πάλι πιστεύω … ότι είμαστε όλοι ανεξαιρέτως στην κωλότσεπη του Χίτλερ. Και το κακό είναι ότι έχει σκοπό να κατέβει ένα ολόκληρο βουνό με τον κώλο» (σελ. 478).

Γερμανικό ρέκβιεμ

Και η τριλογία κορυφώνεται με ένα δύσκολο, πολυπρόσωπο αλλά συναρπαστικό κατασκοπικό θρίλερ, όπου ο Μπέρνι Γκούντερ μεταβαίνει στη Βιέννη για να βοηθήσει έναν πρώην συνάδελφο να αθωωθεί, μόνο και μόνο για να ανακαλύψει ότι είναι πιόνι σε παιχνίδια κατασκόπων μεταξύ Αμερικανών, Σοβιετικών και μιας κρυφής ομάδας φυγόδικων Ναζί εγκληματιών πολέμου που ανασυγκροτούν τις δυνάμεις τους. Πολλές ανατροπές, πολλά πρόσωπα, όμως κι ένα υπέροχο φόντο εξαθλίωσης, όπου ο πόλεμος έχει δείξει σε κάθε άνθρωπο τις πραγματικές του συνέπειες: πείνα, φτώχεια, εξαθλίωση, οι γυναίκες να πηγαίνουν με κάθε φαντάρο των Συμμάχων αρκεί να εξασφαλίσουν τσιγάρα και φαγητό (οι λεγόμενες «κυρίες της σοκολάτας») (αυτό το φαινόμενο χτυπάει την πόρτα και του ίδιου του Gunther, μιας και η σύζυγός του βρίσκει αναγκαίο κακό την παρέα Αμερικανών αξιωματικών). Ερείπια, καταστροφή, εξαθλίωση παντού, το Βερολίνο παραδομένο στα χέρια των Συμμάχων και διαμελισμένο, η Βιέννη ερειπωμένη, η πόλη σε ζώνες επιρροής, μια τραγική εικόνα. Και το ρέκβιεμ να κυριαρχεί με τη μουντή, υποβλητική, θλιβερή μουσική του στις ζωές όλων, νικητών και ηττημένων.

Χαρακτηριστικό απόσπασμα:

«Αυτοί οι Αμερικανοί πάγωναν απέναντί μου, επειδή ήμουν Γερμανός. Όταν με κοίταζαν ήταν σαν να έπαιζαν μέσα στο κεφάλι τους μια ταινία με τα επίκαιρα για το Μπέλσεν και το Μπούχενβαλντ. Στα μάτια τους υπήρχε το ερώτημα: Πώς μπόρεσες να επιτρέψεις να συμβεί αυτό; Πώς μπόρεσες να αφήσεις κάτι τέτοιο να συνεχίζεται; Για αρκετές γενιές ακόμα, όταν θα μας κοιτάζουν κατάματα οι άλλοι λαοί, ίσως να έχουν αυτό το σιωπηλό ερώτημα στην ψυχή τους» (σελ. 1057).