Βιβλίο Έστησ’ ο έρωτας χορό
Συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιώτα Γουβέλη έγραψε ένα τρυφερό μα και σκληρό μυθιστόρημα που με αφορμή μια ρομαντική ιστορία ξεδιπλώνει με τέχνη και μαεστρία μικρά και μεγάλα γεγονότα από την περίοδο του Εθνικού Διχασμού και κυρίως από τη σκληρή Κατοχή του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου στην Άμφισσα και στα γύρω χωριά. Πραγματικά πρόσωπα, σημαντικά ιστορικά γεγονότα και άλλα πραγματολογικά στοιχεία μπλέκουν με τις ιστορίες των ηρώων του βιβλίου και δημιουργούν ένα συναρπαστικό κείμενο γεμάτο ανατροπές, διαχρονικά μηνύματα και αξέχαστες σκηνές ηρωισμού, τρυφερότητας, αγάπης και μοιραίων επιλογών. Το μυθιστόρημα είναι διαιρεμένο σε δύο ξεκάθαρους κύκλους (1915-1941 και 1941-1944) που ενώνονται αναπάντεχα και με μαεστρία, κάνοντας τους χαρακτήρες να ξανασυναντιούνται κάτω από διαφορετικές συνθήκες και έχοντας προχωρήσει στη ζωή τους. Ταυτόχρονα, μέσα από ένα παλιό ημερολόγιο που ανακάλυψε η Λενιώ, ταξιδεύουμε για λίγο στο Μεσολόγγι της Επανάστασης του 1821 και της ηρωικής Εξόδου και ζούμε σχεδόν από κοντά την αγωνία, τον φόβο και την απελπισία των κατοίκων της πόλης, τις συνθήκες εξόδου, την προδοσία και τις τύχες της οικογένειας της αφηγήτριας.

Είμαστε στα 1915 και η Λενιώ Παπακώστα σπουδάζει στο Διδασκαλείο της Αθήνας για να γίνει δασκάλα. Με τα χίλια ζόρια εξασφάλισαν χρήματα οι γονείς της, Λάμπης και Εριφύλη, για να τη στείλουν εκεί και να ξεφύγει από τη δύσκολη και σκληρή ζωή της επαρχίας. Φεύγει λοιπόν από το χωριό τους στα ριζά της Γκιώνας και ανακαλύπτει μια Αθήνα γεμάτη μαγεία, εκπλήξεις, ανεμελιά. Εκεί νιώθει προσωπική ανεξαρτησία, αυτενέργεια και ελεύθερη βούληση. Πειθαρχεί όμως στην αυστηρότητα του σχολείου και με συνεπή μελέτη προοδεύει αλλά δεν παύει να παρατηρεί την τόσο διαφορετική ζωή γύρω της: λούστροι και τραμ, μαγαζιά και ανάκτορα, η Βουλή, οι βασιλικοί στάβλοι, τα καφενεία στην πλατεία Συντάγματος (τα «Δαρδανέλλια»), το Πανεπιστήμιο, από το Διδασκαλείο ως την Πλάκα όπου μένει ο θείος που τη φιλοξενεί ζωντανεύουν όμορφες και ρεαλιστικές εικόνες της πρωτεύουσας των αρχών του 20ού αιώνα. Ο θείος Μένιος λοιπόν έχει χασάπικο στην οδό Αθηνάς και στάνες στο Μεταξουργείο, είναι παντρεμένος με τη γελαστή και στοργική θεία Ερμιόνη και η κόρη τους, Αμαλίτσα, με τα κοντυλογραμμένα χαρακτηριστικά, δένεται με γερή φιλία με τη Λενιώ. Είναι απλοί άνθρωποι που θα βιώσουν όμως κι αυτοί τις δικές τους περιπέτειες με την κόρη τους, με μια παράλληλη ιστορία που αντικατοπτρίζει την ηθική και την αυστηρότητα της εποχής.

Όμορφη η Αθήνα αλλά ας μην ξεχνάμε πως είμαστε και στην περίοδο του Εθνικού Διχασμού, όπου βενιζελικοί και βασιλικοί είναι στα μαχαίρια κι έτσι η συγγραφέας καταγράφει με ενάργεια και εμβρίθεια διάφορα χαρακτηριστικά στιγμιότυπα που δείχνουν την κατάσταση στις σωστές της διαστάσεις και δημιουργούν το κατάλληλο ιστορικό φόντο για την πλοκή. Ο γαλλικός στόλος του ντι Φουρνέ στο Φάληρο, ο βομβαρδισμός των ανακτόρων, το πλιάτσικο σε καταστήματα και σπίτια βενιζελικών, το ανάθεμα στον Βενιζέλο στο Πολύγωνο και πολλά άλλα είναι περιστατικά που ξεδιπλώνονται γύρω από τη ζωή της Λενιώς. Και τότε έρχεται ο έρωτας στα μάτια του εύελπι Αρχοντή Βούρου, μόνο που μια μεγάλη παρεξήγηση θα τους χωρίσει και θα τους οδηγήσει σε επιλογές που θα τους απομακρύνουν.

Στη συνέχεια, προχωράμε στην ιταλογερμανική Κατοχή, που καταλαμβάνει και το μεγαλύτερο μέρος του μυθιστορήματος, οπότε παρακολουθούμε τον αγώνα της επιβίωσης της Λενιώς, που εργάζεται ως δασκάλα στο χωριό της και προσπαθεί να στηρίξει τα παιδιά της και τους γονείς της. Η κόρη της, Εριφύλη, έγινε νοσοκόμα και ο γιος της, Περικλής, σπουδάζει Νομική στην Αθήνα. Η Εριφύλη θέλει να μείνει στο νοσοκομείο στην Άμφισσα γιατί, με παρότρυνση του γιατρού που ερωτεύτηκε, εισδύει στην Εθνική Αντίσταση και η Λενιώ ανησυχεί με όσα γίνονται από τους κατακτητές, καταλαβαίνει όμως πως ήρθε η ώρα το παιδί ν’ ανοίξει τα φτερά του και υπαναχωρεί. Ταυτόχρονα, ο Περικλής στρατολογήθηκε κι αυτός στην Εθνική Αντίσταση και επιστρέφει στην Γκιώνα για να πολεμήσει. Τα δυο παιδιά θα ενωθούν για το κοινό καλό, την απελευθέρωση, μια σειρά από μηχανορραφίες όμως ανωτέρων τους θα τους φέρουν σε αντίπαλα στρατόπεδα. Μέσα από μια σειρά πάντα συναρπαστικών περιστατικών ξεδιπλώνεται η Αντίσταση στην Άμφισσα, την Υπάτη και τις γύρω περιοχές, καταγράφονται αιματηρά γεγονότα στα οποία πρωταγωνιστούν οι ήρωες του βιβλίου και σταδιακά ξεδιπλώνεται ο εμφύλιος ανάμεσα στις αντάρτικες ομάδες, στους δημοκρατικούς και τους βασιλόφρονες, και πώς τοποθετούνται οι ήρωες του βιβλίου σε αυτά τα στρατόπεδα και με τι συνέπειες. «…μπερδεμένοι σ’ ένα γαϊτανάκι θανάτου κάτω από τη μαύρη σκιά του κατακτητή» (σελ. 303). Γιατί δυστυχώς: «…πέρα και πάνω από την πολιτική είναι η ανθρωπιά, αλλά την ακυρώνει ο φανατισμός και η αδιαλλαξία» (σελ. 189).

Και φτάνουμε στο ημερολόγιο της Λένης, η οποία εργάζεται ως δασκάλα στο ελληνικό σχολείο της Βιέννης και όταν ξέσπασε η Επανάσταση ήρθε στην Ελλάδα με τον άντρα της, Εμμανουήλ και τα δύο παιδιά τους, τη Ρούσσω και τον Ρήγα. Εμποτισμένοι με τις ιδέες του Ελληνικού Διαφωτισμού, εγκαταστάθηκαν στο Μεσολόγγι με το τραγικό μεγαλείο του κι έπιασαν φιλίες με την οικογένεια του Καπετάν Κότσικα, που είχε κερδίσει τον θαυμασμό του κόσμου για την ανδρεία, τη μόρφωση και την τιμιότητά του. Έτσι ξεδιπλώνονται με μαεστρία και επιλεγμένα πραγματολογικά στοιχεία η κατάσταση του Εμφύλιου πολέμου εκείνη την περίοδο ανάμεσα σε κυβερνητικούς και Πελοποννήσιους για την ηγεσία της επανάστασης, με αποτέλεσμα το Μεσολόγγι να αφεθεί στην τύχη του. Η Ρούσσω ερωτεύεται τον πιο ακατάλληλο άντρα και τη νύχτα της Εξόδου θα παιχτούν ταυτόχρονα πολλά δράματα στις ζωές των ανθρώπων της Λένης. Πώς εξηγούνται όμως κάποιες σημαδιακές ομοιότητες και κάποια κοινά στοιχεία στις ζωές των δύο γυναικών που τις χωρίζουν πάνω από 100 χρόνια; Τι συνέβη τη μοιραία νύχτα της Κυριακής των Βαΐων του 1822;

Το «Έστησ’ ο έρωτας χορό» της Γιώτας Γουβέλη είναι ένα καλογραμμένο μυθιστόρημα που καταφέρνει ν’ αποφύγει τους σκοπέλους των κλισέ και να δημιουργήσει φρέσκες, συναρπαστικές ιστορίες που μου τράβηξαν το ενδιαφέρον από την αρχή ως το τέλος. Προσεκτικός και ενδιαφέρων ο σχεδιασμός της πλοκής, με μια παρεξήγηση να χωρίζει το πρωταγωνιστικό ζευγάρι όπως σε πολλά μυθιστορήματα, οι υπόλοιπες εξελίξεις είναι όμως ανατρεπτικές και πυροδοτούν την πλοκή με αναπάντεχο τρόπο. Όταν ξαναβρεθούν η Λενιώ και ο Αρχοντής τα πράγματα στις ζωές τους και γύρω τους θα είναι εντελώς διαφορετικά. Πόση δύναμη έχουν η αγάπη και η συγχώρεση όμως; Θα καταφέρει τελικά ο έρωτας να στήσει τον χορό του; Μήπως κάποια μυστικά τον εμποδίσουν; «Πόση δύναμη είχε η Ιστορία για να τους κλείσει σε ένα αναπόδραστο κουκούλι όπου μέσα του στριφογύριζαν σαν κολασμένοι Ούτε η δύναμη της αγάπης δεν μπορούσε να νικήσει την αγάπη της δύναμης» (σελ. 122). Μια ανατρεπτική ρομαντική ιστορία γεμάτη καίρια διαχρονικά μηνύματα, έξυπνο σχεδιασμό πλοκής και ενδιαφέροντες χαρακτήρες που αλλάζουν υπό το βάρος των ιστορικών γεγονότων, κάτι όμως μέσα τους παραμένει αναλλοίωτο. Η αγάπη; Η ελπίδα; Η συγχώρεση; Το μίσος; Αυτά και άλλα στοιχεία θα επηρεάσουν και θα καθοδηγήσουν τις επιλογές τους.

Βιβλίο Να ταΐζεις τη φωτιά 
Συγγραφέας Ιουλία Ιωάννου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bookstagram
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ιουλία Ιωάννου έγραψε ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα που αναμιγνύει επιδέξια τον ρεαλισμό με τη φαντασία και το μεταφυσικό, κάνοντας αυτά τα στοιχεία ένα αρραγές σύνολο γεμάτο ενδιαφέροντες και ολοκληρωμένους χαρακτήρες, καθώς και απρόσμενα γεγονότα. Η ατμόσφαιρα είναι άκρως υποβλητική και μυστηριακή και με τη γραφή της η Ιουλία Ιωάννου μας συστήνει ανθρώπους και ψυχές που αποδίδονται σ’ έναν αγώνα δρόμου για το ποιος θα κόψει πρώτος το νήμα του τέλους. Μια κοπέλα απομονώνεται σε μια καλύβα για να κρύψει την εγκυμοσύνη της κι όταν έρχεται η ώρα τα δίδυμα μωρά της τα κλέβουν δυο μυστηριώδεις σκιές. Ο Μιχάλης, το «μπάσταρδο του χωριού», γίνεται μάρτυρας της σκηνής αλλά πέφτει σε μια πρωτόγνωρη νάρκη. Γιατί κρύβει από τη μητέρα του τα όσα είδε και έζησε; Η Θέκλα μεγαλώνει γεμάτη μίσος το παιδί του άντρα της με μιαν άλλη γυναίκα, έχοντας αποφασίσει αυτή να είναι η εκδίκησή της προς τον Αριστείδη. Πώς θα υποδεχτεί το χωριό το νέο μέλος; Γιατί έχει σκύψει το κεφάλι στις προσταγές της ο Αριστείδης; Θα βρει ποτέ το σθένος να την αντιμετωπίσει; Ο Μανώλης βρίσκει ένα εγκαταλειμμένο μωρό και παίρνει μια βιαστική απόφαση ζωής. Θα τον υποστηρίξει η γυναίκα του; Θα το μεγαλώσουν μαζί ή θα το παραδώσουν σε ίδρυμα; Η Κλειώ και η Ερατώ ζουν ευτυχισμένες μια νομαδική ζωή με τη γιαγιά και τη μάνα τους, μόνο που η Ερατώ κάποια στιγμή τις αφήνει για να ζήσει μόνη. Λίγο καιρό μετά η γιαγιά βασανίζεται από οράματα και αναθέτει στην Κλειώ να βρει την αδελφή της και να τη σώσει, γιατί μόνο εκείνη έχει τη δύναμη να το κάνει αυτό. Θα τα καταφέρει;

Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα γεμάτο ρεαλισμό και ταυτόχρονα διάσπαρτα φαντασιακά στοιχεία που δίνουν την απαραίτητη ατμόσφαιρα του υπερφυσικού που ταιριάζει με την πλοκή. Μοίρα και πεπρωμένο, πράξεις ασύλληπτες για τον μέσο ανθρώπινο νου, αναπάντεχες εξελίξεις και σωστός χειρισμός της πλοκής που αποφεύγει επιδέξια την υπερβολή, τις συμπτώσεις και τα κλισέ είναι μερικά μόνο από τα θετικά του γνωρίσματα που με κράτησαν ως το τέλος. Ο κάθε ήρωας είχε τον δικό του ανήφορο να ακολουθήσει, τα δικά του μυστικά να τον κατατρώνε και φυσικά τον δικό του ρόλο στο βιβλίο. Πιο πολύ με συγκίνησε η περίπτωση του Μιχάλη, που μεγαλώνει απομονωμένος στο χωριό χωρίς πατέρα, είναι μοναχικός και καταφεύγει συχνά είτε στο νεκροταφείο είτε στην κρυφή σπηλιά εκεί κοντά. Η ανύπαντρη μητέρα του, Κική, βρίσκει καταφύγιο και θαλπωρή στον παπα-Λάμπη νιώθοντας όμως τύψεις που παραμελεί το παιδί της. Βρήκα πολύ συγκινητικές τις σκηνές που επέστρεψε η μάνα του στους γονείς της μαζί του αλλά δεν τη δέχτηκαν στο σπιτικό τους και αναγκάστηκε να σταθεί στα δικά της πόδια όσο δεχόταν και του χωριού τη χλεύη. Όλα αυτά ο Μιχάλης τα παρατηρεί, τα σημειώνει, τον στενοχωρούν αλλά δε γεμίζει μίσος και θυμό, αντίθετα, υποστηρίζει τη μητέρα του με τη διακριτική και ήσυχη, μακριά από αταξίες, παρουσία του. Τι άλλαξε όμως από κείνη τη νύχτα και γιατί έγινε ακόμη πιο παράξενη η συμπεριφορά του; Τι βλέπει και τι ακούει;

Από την άλλη, η Θέκλα είναι μια σκληρή γυναίκα που μεγαλώνει το ξένο παιδί σαν παραδουλεύτρα και το προτρέπει συνέχεια: «Να ταΐζεις τη φωτιά, να μη σβήσει», κάτι που αργότερα θα γυρίσει εναντίον της με τραγικό τρόπο. Εξίσου καλοδουλεμένη και άκρως ανθρώπινη είναι η ιστορία του Μανώλη, που εξελίσσεται γεμάτη τρυφερότητα και συναισθηματισμό, ως τη στιγμή που ο ήρωας έρχεται αντιμέτωπος με μια μεγάλη αλήθεια από το παρελθόν του. Πώς θα αντιδράσει όταν μάθει πως η ζωή του πριν την Ευγενία ήταν στηριγμένη σ’ ένα ψέμα; Θα ανακαλύψει ποτέ ποιος έπαιξε με τη ζωή του; Τα πρόσωπα του μυθιστορήματος έχουν όλα ένα σημαντικό παρελθόν, που το ανακαλύπτουμε μέσα από πρωθύστερα που μας ταξιδεύουν στο χτες, μας δείχνουν τη ζωή τους πριν το μυθιστόρημα, αποτυπώνουν με ενάργεια τρόπους σκέψης, αποφάσεις και νοοτροπίες και μας φέρνουν στο σήμερα, όπου τα πάντα βγαίνουν αργά ή γρήγορα στο φως πυροδοτώντας τις εξελίξεις. Σταδιακά η πλοκή πυκνώνει αφού τα μωρά αυτά μεγαλώνουν και φτιάχνουν τις δικές τους ζωές, με νέα πρόσωπα να μοιράζονται συναισθήματα και εμπειρίες μαζί τους ενώ ταυτόχρονα οι δρόμοι τους διασταυρώνονται απρόσμενα.

Το «Να ταΐζεις τη φωτιά» είναι ένα καλογραμμένο μυθιστόρημα που ισορροπεί ανάμεσα στη φαντασία και στην πραγματικότητα ενώ ταυτόχρονα παίζει με το μυαλό του αναγνώστη αναμιγνύοντας τη μετεμψύχωση, τη θέληση για εκδίκηση και τη μαγεία με τη δύναμη του έρωτα και με την αποφασιστικότητα της Μοίρας. Ψυχές χωρίζονται στα δύο και γίνονται διαφορετικές οντότητες, οπότε αν δεν έχουν την τύχη να συναντηθούν και να μεγαλώσουν μαζί, θα είναι επειδή κάποιος εμποδίζει αυτήν τη συνάντηση ή τη διακόπτει ή την κρατάει για πάντα σ’ ένα μεταίχμιο. Ποιο είναι το κίνητρο για να ξεσπάσει το κακό στους ήρωες του βιβλίου; Ποιοι είναι αθώοι και ποιοι ένοχοι; Πόσες ζωές πρέπει να αλλάξει κάποιος για να πραγματοποιηθεί ξανά η πολυπόθητη ένωση των δύο μισών; Με ωραία και στρωτή γραφή, το κείμενο κυλάει σα νερό ενώ ο διακριτικός λυρισμός σε κάποια σημεία το στολίζει με ωραίες παρομοιώσεις και άλλα καλολογικά στοιχεία. Ποιος είναι έτοιμος και πρόθυμος για τη μεγάλη θυσία ώστε να χτυπηθεί το κακό στη ρίζα του και να μην ξαναπειράξει τους ανθρώπους που αγαπά; Ποιος θα κάνει το λάθος να ανοίξει ξανά τον κύκλο του αίματος και της κατάρας; Αυτά και άλλα πολλά απαντώνται στις σελίδες του ανατρεπτικού μυθιστορήματος της Ιουλίας Ιωάννου.

Τα δύο αδέλφια Λυκούργος και Ρόδη πάνε για διακοπές με τους γονείς τους στην Ιτέα όπου θα ζήσουν νέες συγκλονιστικές περιπέτειες και θα μάθουν πολλές σημαντικές πληροφορίες για τα ταξίδια στον χρόνο και για τις προφητείες του μαντείου των Δελφών. Ποιο μυστικό κρύβεται στο διασημότερο ιερό της αρχαίας εποχής; Μπορεί να ταξιδέψει κανείς στον χρόνο; Ποιοι είναι οι μυστηριώδεις Νορβηγοί που ακολουθούν κατά πόδας την παρέα του μυθιστορήματος;

Βιβλίο Μυστήριο στο μαντείο των Δελφών 
Συγγραφέας Κώστας Στοφόρος
Κατηγορία Περιπέτεια / Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Λυκούργος και η Ρόδη που γνωρίσαμε στο προηγούμενο βιβλίο της σειράς «Ο χαμένος μύθος του Αισώπου» αυτήν τη φορά δε θα πάνε στη Σάμο για διακοπές με τους αγαπημένους τους θείους, Διαμαντούλα και Πυθαγόρα. Ο πατέρας τους αποφάσισε να πάνε στην Ιτέα, στο ξενοδοχείο ενός φίλου του. Εκεί ο Λυκούργος συναντάει τον παλιό του συμμαθητή, Σοφοκλή, που κάνει διακοπές σε σκάφος με τους δικούς του γονείς. Ο θείος του, Αρίσταρχος, με καταγωγή επίσης από τη Σάμο, με μεγάλη χαρά καλωσορίζει τα παιδιά και τους αναφέρει την ιστορία του αστρονόμου Αρίσταρχου του Σάμιου που έχει και το όνομά του. Τα δυο παιδιά διαπιστώνουν πως έπεσαν σε νέο «θείο Πυθαγόρα» και μαθαίνουν πως ετοιμάζει μια μυστηριώδη εφεύρεση για την οποία δε λέει κουβέντα σε κανέναν.

Τι σχέση έχει η Σάμος με την Ιτέα και πώς συνδέεται το άγαλμα του Ηνίοχου με το νησί του Πυθαγόρα; Τι σημαίνει η φράση «ες αύριον τα σπουδαία»; Πώς κατακτήθηκε η αρχαία Κίρρα από τη Δελφική Αμφικτιονία; Πότε έλαβε χώρα ο πρώτος «χημικός πόλεμος»; Μπορούμε να ταξιδέψουμε στον χρόνο και πώς αυτή η πιθανότητα ενέπνευσε σενάρια σειρών και βιβλία; Πόσο μεγάλος είναι ο κίνδυνος για μια τέτοια ανακάλυψη; Τι μυστικά κρύβονται στο CERN της Γενεύης, στο μεγαλύτερο κέντρο πυρηνικών ερευνών της Ευρώπης; Ποιοι είναι οι δύο μυστηριώδεις Νορβηγοί που παρακολουθούν αθέατοι τον Αρίσταρχο και τα παιδιά της ιστορίας και τι ψάχνουν; Τι είναι το κβαντικό λάπτοπ; Πώς μπορούσαν οι ιερείς των Δελφών να προλέγουν το μέλλον και τι σχέση έχει αυτό με την πηγή της Κασταλίας; Πώς μπλέχτηκε ο Αίσωπος με τη σκευωρία που γνωρίσαμε στο πρώτο βιβλίο της σειράς;

Ο Κώστας Στοφόρος συνεχίζει να σεργιανίζει στις ελληνικές πόλεις σαν άλλη Αντιγόνη Μεταξά και να χαρίζει με τον δικό του μοναδικό τρόπο πάμπολλες γνώσεις και ιστορικά στοιχεία για τον κάθε τόπο. Δε χόρταινα να διαβάζω για τον Ηνίοχο, για την Κίρρα, για τους Δελφούς, όλα διανθισμένα με άψογες περιγραφές τοπίων που με έκαναν να νιώθω σα να είμαι εκεί. Ελάχιστα καλολογικά στοιχεία αλλά δυναμισμός στις λέξεις και στις περιγραφές, διανθισμένα φυσικά με αρκετό σασπένς και αγωνία, η κλιμακούμενη πλοκή, ο πλούτος των εγκυκλοπαιδικών γνώσεων, τα κατά καιρούς αστεία περιστατικά, όλα αυτά με κράτησαν ως την τελευταία σελίδα και με γέμισαν αγωνία και ποικίλα συναισθήματα. Μου άρεσε ο τρόπος με τον οποίο αναλύθηκαν τα φυσικά φαινόμενα που ίσως οδηγήσουν σε ταξίδια στον χρόνο, τα τεχνικά χαρακτηριστικά που χρειάζονται, οι λόγοι που επιφέρουν κίνδυνο αν πέσουν σε λάθος χέρια κλπ. Παρ’ όλο που ζούμε μια νέα περιπέτεια στην Ιτέα και στο Γαλαξίδι, στους Δελφούς και στην Κίρρα, η Σάμος παραμένει παρούσα μ’ έναν τρόπο που συνδέει απρόσμενα τα δύο βιβλία.

Το «Μυστήριο στο μαντείο των Δελφών» είναι μια συναρπαστική περιπέτεια για παιδιά από 9 ετών και πάνω, γεμάτη αγωνία, ανατροπές, εκπλήξεις αλλά και εύληπτες, κατανοητές εγκυκλοπαιδικές γνώσεις. Με έμαθε πολλά, με ταξίδεψε νοερά σε σημαντικές εποχές και περιστατικά, με έπεισε για τη δυνατότητα ενός ταξιδιού στον χρόνο και μου χάρισε για άλλη μια φορά αξέχαστες αναγνωστικές στιγμές.

Βιβλίο Βεντέτα στον Βόσπορο
Συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιώτα Γουβέλη στο νέο της μυθιστόρημα εξυφαίνει με ενδιαφέροντα τρόπο μια ιστορία γεμάτη ολοκληρωμένους χαρακτήρες, ανατροπές, σασπένς, έρωτα, μυστικά και εσωτερική πάλη. Η ιστορία ξεκινάει από ένα χωριό της Στερεάς Ελλάδας και μας συστήνει τα τέσσερα αδέλφια Καρασούλη: τον έμπορο Γιώργη, ο οποίος στα πενήντα του αποφάσισε να παντρευτεί και πήρε την αρκετά μικρότερή του Ευθαλία, τη γεροντοκόρη Θεώνη, τη χήρα του Μάρκου Σαλβάογλου Βασιλική, της οποίας ο γιος, Γιαννής, στράφηκε στον κλήρο κι ετοιμάζεται να γίνει μοναχός και τον πλούσιο δικηγόρο Θεμιστοκλή, σύζυγο της Φεριντέ χανούμ, ο οποίος ζει στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί μένει με την οικογένειά του και ο κοσμηματοπώλης Λευτέρης Σαλβάογλου που θρηνεί για τον χαμό του αδελφού του, Μάρκου. Η άφιξη της Ευθαλίας στο σπίτι των Καρασούληδων θα φέρει δραματικές αλλαγές, όλες ενορχηστρωμένες από τρεις αδίστακτες Μοίρες. Στη Νύμφη του Βοσπόρου θα καταλύσουν αργά ή γρήγορα οι ήρωες του μυθιστορήματος κι αυτό θα πυκνώσει την πλοκή, θα δώσει κάποιες λύσεις αλλά θα δημιουργήσει καινούργιες περιπέτειες κι όλα αυτά όσο προχωράμε σταδιακά στα αίτια που οδήγησαν στο αιματηρό ξέσπασμα του όχλου κατά της ελληνικής κοινότητας στις 6/7 Σεπτεμβρίου 1955.

Το μυθιστόρημα είναι γεμάτο ρεαλιστικές σκηνές, διεισδυτικά ψυχογραφήματα, ενδιαφέρουσες εξελίξεις που με κράτησαν ως την τελευταία σελίδα μα πάνω απ’ όλα μια πρωτότυπη αφηγήτρια που μας μεταφέρει σε πρώτο πρόσωπο όσα διαδραματίζονται στις σελίδες του βιβλίου. Η Θεώνη και η Ευθαλία μετά τον γάμο έρχονται στην Κωνσταντινούπολη, ένας άντρας μπλέκει με παράνομα φορτία και κοντραμπάντο κι ο δρόμος τον φέρνει στην Κορνουάλη, η αδελφή της Ευθαλίας, Φανή, την ακολουθεί στο ταξίδι της και γνωρίζει από κοντά τη σκοτεινή πλευρά της πόλης, μια διάσημη μοδίστρα ανακαλύπτει το νέο αστέρι της ραπτικής («Αίγλη, φινέτσα, κομψότητα και πίσω από όλα αυτά σκληρή δουλειά, πληγωμένα δάχτυλα, ταλαιπωρημένα μάτια», σελ. 126), ένα παιδί θα εξαφανιστεί, ένας απαγορευμένος έρωτας θα φουντώσει κι οι λανθασμένες επιλογές θα απογειώσουν τις εξελίξεις. «Περίεργους τρόπους έχει η ζωή να διασταυρώνει τους δρόμους των ανθρώπων εν αγνοία τους» (σελ. 296). Η αφηγήτρια μάλιστα παρεμβαίνει κάπου κάπου με σχόλια και προσωπικά της συναισθήματα που τ’ αφήνει να την παρασύρουν σε ανατριχιαστικές προοικονομίες: «Η σειρά των Καρασούληδων σταματά εδώ. Όσα τσαλίμια και να κάνει για να μας ξεφύγει» (σελ. 100). Εξαιτίας όμως αυτής της επιλογής το τέλος το βρήκα βιαστικό και μονόπλευρο, μιας και το πρόσωπο που εξιστορεί παραδέχεται πως δεν την ενδιαφέρουν οι άλλοι, παρά μόνο δύο χαρακτήρες, αφήνοντάς μας να αναρωτιόμαστε τι απέγιναν οι άλλοι! Δυστυχώς τα Σεπτεμβριανά ξεσπούν στις τελευταίες σελίδες και οι ήρωες απλώς μπλέκουν σε αυτά, κάποιοι αλλάζοντας χαρακτήρα ξαφνικά και αναίτια, κάποιοι άλλοι ακολουθώντας απρόσμενα μονοπάτια. Εύρημα πρωτότυπο συγγραφικά αλλά αφήνει εκκρεμότητες αναγνωστικά, μιας και η πλοκή με έκανε να αγαπήσω όλους τους χαρακτήρες! Η πλοκή κατά τα άλλα προχωράει σωστά, με εκπλήξεις και ανατροπές που με άφηναν άφωνο και με παρέσερναν να διαβάσω παρακάτω, με γλαφυρές περιγραφές, με αληθοφάνεια στις πράξεις και στις σκέψεις των ηρώων. Αγωνιούσα για το πού θα βρεθούν οι χαρακτήρες στο επόμενο κεφάλαιο ή τι θα αντιμετωπίσουν και ταυτόχρονα προβληματιζόμουν με διλήμματα, όπως «καρδιά ή καθήκον;», να υποκύψεις στη σάρκα ή να παραμείνεις πιστός στο όραμά σου; Πώς μπορεί να βρει κανείς τη δύναμη της συγχώρεσης, της αληθινής μετάνοιας και της σιδερένιας θέλησης; Πώς να επανορθώσουμε για τα λάθη μας και πώς να υποστηρίξουμε τις επιλογές μας; Μου άρεσε επίσης που, αντί να μακρηγορήσουμε και να εντρυφήσουμε στην οικογενειακή ιστορία των Καρασούληδων πριν τον γάμο, μαθαίνουμε ό,τι χρειάζεται μέσα από τις συζητήσεις της Θεώνης και της Βασιλικής κατά τη διάρκεια των ετοιμασιών κι έτσι το κείμενο ελαφρύνει αρκετά και δεν κουράζει με μακροσκελείς και ίσως περιττές λεπτομέρειες.

Επίσης, πόσο όμορφα, πόσο παραστατικά μας χαρίζεται η Κωνσταντινούπολη, με την ακμάζουσα μετά την κατάργηση του βαρλικιού ελληνική κοινότητα, με το Πέραν και τον Γαλατά, τις επαύλεις και τα φτωχόσπιτα, το Σουλούκουλε όπου η λαγνεία, το χασίς και η πορνεία έχουν τον πρώτο λόγο, με τη Χάλκη και την Πρίγκηπο, το Νεοχώρι και το Σισλί, με το Σταυροδρόμι και την εύπορη κοινότητά του αλλά και το πλήθος των φτωχών κι εγκαταλειμμένων οικογενειών και παιδιών. Μια πόλη που στους δρόμους της κυκλοφορούν μικροπραματευτάδες και ζητιάνοι, καλοντυμένοι και αριστοκράτες κι η συγγραφέας όλα τα παρατηρεί, όλα τα αποτυπώνει στο χαρτί. Καταφέρνει μάλιστα να δώσει τον απαιτούμενο ρεαλισμό με τα γεγονότα που οδήγησαν σταδιακά στην ελληνική «Νύχτα των Κρυστάλλων» του Σεπτεμβρίου του 1955, χωρίς να φέρνει στο προσκήνιο αχρείαστες ιστορικές λεπτομέρειες ή μακροσκελείς αναφορές. Μια συζήτηση από δω, μια σκηνή από την άλλη, ένα άρθρο πιο μετά καταγράφουν τα βήματα που οδήγησαν στον χαλασμό του ελληνικού στοιχείου. Εν κατακλείδι, η «Βεντέτα στον Βόσπορο» είναι μια συναρπαστική ιστορία που ξεδιπλώνεται στη μαγευτική Κωνσταντινούπολη και μας συστήνει ενδιαφέροντες χαρακτήρες που βιώνουν λάθη, πάθη, ανατροπές και εκπλήξεις στη ζωή τους. Ένα ακόμη μυθιστόρημα της Γιώτας Γουβέλη που με άφησε απόλυτα ικανοποιημένο.

Βιβλίο Άγια Λευτεριά 
Συγγραφέας Θοδωρής Παπαθεοδώρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο εστιάζει σε συγκεκριμένα πρόσωπα, γύρω από τα οποία στήνεται ένα αριστοτεχνικό ιστορικό και κοινωνικό υπόβαθρο που αντικατοπτρίζει τα σημαντικότερα γεγονότα του 1821 και στολίζεται μ’ έναν άφθαστο λυρισμό. Βρισκόμαστε πια στο 1824, μετά τη Β΄ Εθνοσυνέλευση στο Άστρος, με το υποψήφιο κράτος να έχει χωριστεί στα δύο, μια μυστηριώδη Αδελφότητα να κερδίζει συνεχώς έδαφος στρατολογώντας νέα μέλη και έχοντας ως στόχο τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη ενώ τα δάνεια που αποδόθηκαν στον Αγώνα θεωρούνται πολύτιμο απόκτημα για προσωπικές ορέξεις. «Η πυρετώδης έξαψη και ο ξέφρενος ενθουσιασμός του πρώτου καιρού είχαν διά παντός χαθεί. Τα πρόσωπα συννεφιασμένα έστεκαν, τα περισσότερα μαγκωμένα από δυσοίωνες σκέψεις, κάποια φλογισμένα από οργή… επικρατούσε βαρυθυμιά και σκυθρώπιασμα, κάποιους τους δυνάστευε η αγωνία κι ο φόβος για τα μελλούμενα, άλλους τους δηλητηρίαζαν την ψυχή έχθρητες κι εμπάθειες»» (σελ. 32-33). Σε ένα ανύπαρκτο ακόμη κράτος υπάρχουν ουσιαστικά δύο κυβερνήσεις, που η καθεμιά διεκδικεί τη νομιμότητα, εχθρεύεται, καταγγέλλει κι απειλεί την άλλη. «Πλήρης ασυνεννοησία, ιδιοτέλειες, φιλοδοξίες, τοπικισμοί και διαμάχες με το βλέμμα στραμμένο στα χρήματα από τη συλλογή των φόρων και στις λίρες των επικείμενων δανείων» (σελ. 33). Αυτή καθαυτή η έριδα φταίει για τα δεινά μας; Ο συγγραφέας είναι κατηγορηματικός: «Μα η διχόνοια δε φυτρώνει μονάχη της σαν αγριόχορτο. Θέλει λίπασμα και πότισμα και σε τούτο είμαστε οι καλύτεροι περιβολάρηδες» (σελ. 39). Το μυθιστόρημα περιγράφει ακριβοδίκαια τα γεγονότα των δύο εμφύλιων πολέμων (1824 και 1824-1825), με τον δεύτερο να είναι ο πιο φριχτός και αιματηρός, κάτι που εκμεταλλεύτηκε η Υψηλή Πύλη, συνασπίζοντας δυνάμεις με τον αιγυπτιακό στρατό. Κι ο απλός λαός; «…θύματα του αγώνα που κανείς δε φρόντιζε, είχαν γλυτώσει από το τούρκικο χαντζάρι και θα πήγαιναν στον άλλο κόσμο από ρωμαίικη αδιαφορία» (σελ. 300). Η καταστροφή των Ψαρών τον Ιούνιο του 1824 («απελπισία, αλάφιασμα κι οδυρμός»), η Έξοδος του Μεσολογγίου τον Απρίλιο του 1826, η οποία και κλείνει τη συγκλονιστική τριλογία, με πρωθύστερη γραφή ακόμη και η σφαγή της Χίου το 1822, είναι οι πιο σκληρές και ταυτόχρονα οι πιο ηρωικές σελίδες του Αγώνα που ζωντανεύουν παραστατικότατα.

Η Αργυρώ («δυο φορές είχα γίνει μάνα, δίχως να ‘χω γίνει γυναίκα πρώτα») με τη Μαλαμή, η Δέσπω, ο Νικόλας και ο Στέφανος συμμετέχουν ξανά σε κρίσιμες φάσεις της Ιστορίας και πλησιάζουν στην υλοποίηση των στόχων, των ονείρων και των φιλοδοξιών τους, θα τα καταφέρουν όμως; Η ένοπλη και αιματηρή ανταρσία της Τριπολιτσάς την άνοιξη του 1824, το προοίμιο της ασύλληπτης βαρβαρότητας που θα ακολουθούσε, μαζί με την απόπειρα δολοφονίας του Κολοκοτρώνη είναι οι πρώτες μαύρες σελίδες του εμφύλιου σπαραγμού που με βάλανε σε δίλημμα: να σταματήσω το διάβασμα κλαίγοντας για τα χάλια μας ή να συνεχίσω παρακάτω θαυμάζοντας το κουράγιο του συγγραφέα να τα ζωντανέψει με τον γνωστό του αντικειμενικό και ισοβαρή τρόπο; Άλλωστε κι ο ίδιος ο Θοδωρής Παπαθεοδώρου το παραδέχεται: «…είχε φτάσει ο καιρός που ακόμη και τα ηρωικά, πολεμικά αναστήματα, όπως αυτά του Κολοκοτρώνη και του Παπαφλέσσα, θα βούλιαζαν στον βούρκο της πολιτικής, θα κόνταιναν, θα φθείρονταν, θα λέκιαζαν» (σελ. 593). Πάντως, δεν πιστεύω πως θα υπάρξει αναγνώστης άδακρυς στις σελίδες που καταγράφουν τη δημόσια διαπόμπευση του Κολοκοτρώνη στο Ανάπλι αμέσως μετά την παράδοσή του για να δικαστεί, όχι λόγω της συγγραφικής δεινότητας αλλά εξαιτίας της πίκρας που αναδίδεται από την όλη συμπεριφορά του «επίσημου κράτους» της εποχής. Επίσης, πώς μπορείς να μείνεις αμέτοχος όταν στη Σύρο οι καθολικοί κάτοικοι, που αποτελούσαν και την πλειοψηφία, εκτός του ότι χτύπαγαν καμπάνες από τη χαρά όσο κρατούσε η σφαγή της Χίου εξύβριζαν, χτυπούσαν και δίωκαν απηνώς κάθε πρόσφυγα της καταστροφής αυτής; Από την άλλη, το Μεσολόγγι το 1824 είναι μια πόλη που αρχίζει να γεμίζει από ενδιαφέρουσες προσωπικότητες που κάνουν ό,τι μπορούν για τον Αγώνα: λόρδος Βύρων, Ιάκωβος Μάγερ, οι φιλέλληνες Έλστερ και Μίλιγκεν κ. ά. Και πώς αλλάζουν όλα αυτά όταν τον Απρίλιο του 1825 ο Κιουταχής ξεκινάει τον αποκλεισμό…

Στο μυθιστόρημα έχουμε, όπως έγραψα ανωτέρω, τεκμηριωμένες παρουσιάσεις των προσώπων του 1821, όπως τον Παπαφλέσσα: «Ο δαιμόνιος αυτός ιερωμένος, που είχε ήδη αφήσει τα τσαπράζια και τα άρματα του πρώτου ένδοξου καιρού και είχε βουτηχτεί στην ίντριγκα της πολιτικής» (σελ. 575). Και μετά τη φυλάκιση του Κολοκοτρώνη και την επιτυχημένη αντεπίθεση του Ιμπραήμ: «Οι μέρες του πολιτικάντικου τυχοδιωκτισμού και της καιροσκοπικής δολοπλοκίας, στις οποίες είχε βυθιστεί μέχρι τον λαιμό, ήταν πλέον παρελθόν, γιατί πρώτα και πάνω απ’ όλα ήταν ένθερμος πατριώτης» (σελ. 601). Έτσι οδηγήθηκε στον ηρωικό του θάνατο στο Μανιάκι. Γνωρίζουμε επίσης τον αθυρόστομο Γεώργιο Καραϊσκάκη και τη δίκη του το 1824, που ήταν παρακινημένη από τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο τάχα μου για προδοσία και μυστικές συμφωνίες με τον Ομέρ Βρυώνη για παράδοση του Μεσολογγίου, τον Πάνο Κολοκοτρώνη και την άνανδρη δολοφονία του που λύγισε τον πατέρα του και τον ανάγκασε να παραδοθεί εν μέσω του δεύτερου εμφύλιου σπαραγμού που καταρήμαξε τον αγωνιζόμενο τόπο. Σαν άλλος Αχιλλέας έχασε κάθε δύναμη και σκοπό και παραδόθηκε στη μοίρα του. Μέχρι που…

Η γραφή του Θοδωρή Παπαθεοδώρου είναι υπέροχη, ιδιαίτερη, γεμάτη ιδιωματισμούς και πλούσιο λεξιλόγιο που ζωντανεύουν τα γεγονότα, γραμμένη σε κάποια σημεία μ’ ένα γλυκά ιδιόμορφο ποιητικής μορφής συντακτικό, λαμπρυμένη από καλολογικά στοιχεία, παρομοιώσεις («…σαν ραδίκι στο αλώνι θα ξεχώριζε», σελ. 74) και μεταφορές («Η θυγατέρα ένα με τη μάνα, μια φέτα ψωμί οι δυο τους, η μάνα κόρα κι η θυγατέρα ψίχα», σελ. 423). Η φύση, τ’ απάτητα βουνά, τα αχάρακτα μονοπάτια, τα οροπέδια και τα δάση, τα ποτάμια και οι γκρεμοί καταγράφονται εξίσου καλά με τις μεγάλες πόλεις, τους δρόμους τους, τον ετερόκλητο πληθυσμό τους, τα μαγαζιά. Με πόση ανατριχίλα επίσης περπατάμε με σέβας «στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχη» και στην ποτισμένη με αίμα Χίο, με πόση αγωνία διαβάζουμε τα στάδια εξαθλίωσης των Ελεύθερων Πολιορκημένων… Τέλος, οι Σημειώσεις είναι πιο εκτεταμένες από τα προηγούμενα βιβλία, μιας και περνάμε στα δύσκολα χρόνια του Αγώνα, καταφέρνει όμως ο συγγραφέας να παραθέσει και πάλι τα πάντα ακριβοδίκαια κι ας ασχολείται με την επονείδιστη περίοδο που εκμεταλλεύτηκε ο Τούρκος κερδίζοντας πολύτιμο χρόνο και έδαφος για όσα έχασε τον πρώτο καιρό, απειλώντας έτσι σοβαρά την επιτυχία της Επανάστασης.

Η «Άγια Λευτεριά» είναι ένα μυθιστόρημα βουτηγμένο στον ηρωισμό και το αίμα και μας ταξιδεύει στην πιο σκοτεινή περίοδο της ελληνικής Παλιγγενεσίας. Σκοτεινές και λαμπρές σελίδες, χαρακτήρες που περιδινίζονται γύρω από τα ιστορικά γεγονότα προσπαθώντας να φτιάξουν τη δική τους ζωή κι όλα αυτά ολοκληρώνονται με την ηρωική Έξοδο, ένα κοσμοϊστορικής σημασίας γεγονός που επιτέλους κλόνισε την Ευρώπη. Λύτρωση, συγκίνηση, σεβασμός με διακατείχαν όταν έφτασα στο τέλος και κατάλαβα ότι: «Ακόμη κι αν μας πονάει η αλήθεια, δεν πρέπει να την παραχώνουμε λες κι είναι αποσαρίδι και να βρίσκουμε για κάθε καλπουζανιά μας μια δικαιολογία» (σελ. 82).

Βιβλίο Άγιες Ψυχές 
Συγγραφέας Θοδωρής Παπαθεοδώρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο εστιάζει σε συγκεκριμένα πρόσωπα, γύρω από τα οποία στήνεται ένα αριστοτεχνικό ιστορικό και κοινωνικό υπόβαθρο που αντικατοπτρίζει τα σημαντικότερα γεγονότα του 1821 και στολίζεται μ’ έναν άφθαστο λυρισμό. Στο Εξόδιο, με το οποίο ξεκινάει το μυθιστόρημα, ένας επιζών της Εξόδου του Μεσολογγίου έχει καταφύγει στην Τεργέστη και περιμένει με λαχτάρα να μάθει νεότερα της συζύγου και του παιδιού του που τους έχασε εκείνη τη φρικιαστική νύχτα. Με το τέλος του βιβλίου έχω μάλλον καταλήξει στο ποιος μπορεί να είναι αυτός ο άντρας και ανυπομονώ να ξεκινήσω το τρίτο και τελευταίο μέρος για να δω κατά πόσο επιβεβαιώνομαι. Οι χαρακτήρες που γνωρίσαμε στο πρώτο βιβλίο συνεχίζουν να βιώνουν ασύλληπτες περιπέτειες και να ατσαλώνουν τον χαρακτήρα τους με τις σκληρές εξελίξεις που τους επηρεάζουν. Η Δέσπω αναζητά τον πατέρα της που ξέρει πως είναι αιχμάλωτος του Αλή πασά αλλά κανείς δεν έχει ακούσει τι απέγινε εδώ και καιρό. Έχει συγκροτήσει έναν σκληρό κι ανυπόταχτο χαρακτήρα, νιώθει προδομένη από τα ψέματα των δικών της ανθρώπων και ούσα μεγαλωμένη στο ανυπότακτο Σούλι αναδεικνύεται λεύτερη κι όχι ραγιάδισσα: «…χούι και γνώρισμα σουλιώτικο η περηφάνια ζυμωμένη αξεδιάλυτα με το γινάτι» (σελ. 101).

Ο Νικόλας, παγιδευμένος στη Ζάκυνθο από Εγγλέζους στρατιώτες που έριξε στο κατόπι του ένας κόντες, έχει καταλάβει πως «αρχόντοι κι αφεντάδες, αριστοκράτες και κόντηδες» δε διαφέρουν από αγάδες και μπέηδες και δεν έχουν κοινά να ενωθούν με τον Αγώνα. Μόνη του σωτηρία ένα συμμαχικό πλοίο που θα τον μεταφέρει στη Χαλκιδική. Ο «Αχιλλέας» του καπετάν Αλεξανδρή, κατ’ εντολή της Φιλικής Εταιρείας, πλέει στο Αιγαίο πέλαγος με συγκεκριμένη αποστολή κι έτσι η δράση μεταφέρεται και στη θάλασσα, για να γνωρίσουμε την ιεραρχία των ναυτικών, τους κινδύνους των ναυμαχιών και των ρεσάλτων, να νιώσουμε την αρμύρα της θάλασσας και την αψάδα της μάχης από πρώτο χέρι. Ο Νικόλας αντρώθηκε με την αρμύρα και τα ρεσάλτα, χωρίς να πάψει να σκέφτεται στιγμή την οικογένειά του, που δεν κατόρθωσε να αναζητήσει, παρ’ όλο που τους το υποσχέθηκε. Τι να απέγιναν η μάνα και οι αδελφές του; Στην Τριπολιτσά, η Επανάσταση ξεσπάει κι η μοίρα της Γκιουμούς αλλάζει άρδην, μιας και ο Κερίμ μπέης παίρνει κάποιες μοιραίες αποφάσεις για την πόλη του. Ταυτόχρονα, η μία πόλη της Πελοποννήσου πέφτει μετά την άλλη στα χέρια των Ελλήνων κι έτσι η Τριπολιτσά γίνεται το καταφύγιο των κατατρεγμένων Τούρκων ενώ η πολιορκία σφίγγει γύρω της. Το μυθιστόρημα καταγράφει καταλεπτώς τις δυσκολίες που έρχονταν η μία πίσω από την άλλη ως την απόλυτη πείνα, φτώχεια και εξαθλίωση και την επιδημία του τύφου. Τελικά η Τριπολιτσά πέφτει και για τρεις μέρες οι Έλληνες πέρναγαν από λεπίδι άντρες και γυναικόπαιδα και λεηλατούσαν. «Μια φρικωδία» που δεν έχει δικαιολογία αλλά εξηγείται, μιας και ήταν ο τόπος που είχαν κλέψει οι Τούρκοι από τους παππούδες τους και επιπλέον από κει ξεκίναγε κάθε δεινό στον Μοριά εναντίον τους. Η Αργυρώ, σκλάβα του Κερίμ μπέη που με το ζόρι την αλλαξοπίστησε, βιώνει μια σειρά από ανατριχιαστικά γεγονότα που θα την οδηγήσουν είτε στη λύτρωση του θανάτου είτε στην απελευθέρωσή της.

Τα ανωτέρω είναι απλώς η αρχή των συναρπαστικών ιστοριών που συγκροτούν το μυθιστόρημα και μια καλογραμμένη εξιστόρηση της Ελληνικής Επανάστασης μέσα από ανθρώπους «απλούς», γενναίους, δυνατούς, που βλέπουν τις ζωές τους ν’ αλλάζουν από τη μια στιγμή στην άλλη και να έρχονται αντιμέτωποι με επιλογές και προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπίσουν. Πολλά από τα σημαντικότερα ιστορικά γεγονότα των πρώτων χρόνων, όπως ο ξεσηκωμός, οι ανδραγαθίες του Μάρκου Μπότσαρη, οι εντολές της Φιλικής Εταιρείας, το ξέσπασμα στον Μοριά κ. ά. ξεδιπλώνονται μέσα από τις σελίδες του βιβλίου χωρίς να κουράζουν και χωρίς να μπερδεύουν. Δυστυχώς, από τους πρώτους μήνες της ομοψυχίας και της σύμπνοιας με τις μεγάλες και σημαντικές νίκες σύντομα φτάνουμε στις πρώτες εμφύλιες διαμάχες που θα καταγραφούν στο επόμενο και τελευταίο μυθιστόρημα της τριλογίας. Εξίσου τεκμηριωμένα και ακριβοδίκαια δίνεται ο ρόλος των μοναστηριών του Άθω και γιατί οι ηγούμενοι αρνήθηκαν να βοηθήσουν στην αγορά όπλων και πυρομαχικών: «Εμείς δεν έχουμε απολύτως τίποτα. Ό,τι έχουμε ανήκει στην Παναγία. Με ποιο δικαίωμα θα ξεπουλήσουμε το βιός της» (σελ. 125). Η αδιαφορία τους και η έλλειψη συμμετοχής με οποιονδήποτε τρόπο έρχεται σε αντίθεση με πολλά από τα υπόλοιπα ελληνικά μοναστήρια που και τιμαλφή αξιοποίησαν και μοναχούς έριξαν στη μάχη. Ο ναυτικός αγώνας, ένα επίσης σημαντικό κομμάτι της εποποιίας του 1821, φωτίζεται μέσα από τις περιπέτειες του Νικόλα («…τα ελληνικά πλοία θύμιζαν γατάκια που γυρόφερναν τσομπανόσκυλο νιαουρίζοντας», σελ. 172): πώς μπήκαν οι Σπέτσες και στη συνέχεια η Ύδρα και τα Ψαρά στον αγώνα, πώς και γιατί βοήθησε αρκετά ο λιγότερος αριθμητικά μα πιστός στο κοινό όραμα στόλος κ. ά. Τα περιβόητα πυρπολικά ήταν ο μόνος τρόπος που είχαν οι ναυτικοί, «μισοί θεοί» κατά τον Μακρυγιάννη, για να βουλιάξουν τα μεγαλύτερα και καλύτερα εξοπλισμένα τουρκικά πλοία κι οι πρώτες απόπειρες ανατίναξης δίνονται με το γνωστό και αγαπημένο μου γλαφυρό ύφος αφήγησης.

Σε αυτό το μυθιστόρημα, με προεξάρχουσα φυσιογνωμία τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη και τα ανδραγαθήματά του, τον αγώνα του για ισομέρεια και διπλωματικότητα, την αμεσότητά του προς τον λαό, μας συστήνονται και άλλα πρόσωπα, όπως ο Κανέλλος Δεληγιάννης, ο Δημήτριος Υψηλάντης, ο Νεόφυτος Βάμβας, με πιο συγκινητική και αντιπροσωπευτική της τύχης των αγωνιστών στο ελεύθερο αργότερα ελληνικό κράτος τη Δόμνα Βιζβίζη, σύζυγο του πλοιοκτήτη και καπετάνιου Χατζηαντώνη Βιζβίζη, η οποία, μαζί με τον άντρα της, διέθεσαν ό,τι είχαν και δεν είχαν για τον Αγώνα αλλά πέθανε πάμφτωχη, μιας και ούτε σύνταξη δεν μπορούσε να της εξασφαλίσει το ελληνικό κράτος («αχρημασία», λένε). Διαχρονικές αλήθειες και λέξεις που εγείρουν συγκίνηση και θάμβος ακόμη και σήμερα υπάρχουν διάχυτες στο βιβλίο: «Να σκύβεις κει όπου θες κι όχι κει όπου σε προστάζουν, να γονατίζεις από συγκίνηση κι όχι από ανάγκη, αυτό δεν είναι τάχα η λευτεριά» (σελ. 251); Ο ακόλουθος διάλογος είναι ανατριχιαστικά ρεαλιστικός: «-Μα καλό είναι να πηγαίνουν και τα γράμματα μαζί με τα άρματα. Ειδαλλιώς, γιατί να τα σηκώσουμε; -Για τη λευτεριά… -Και τι καλό θα δούμε απ’ τη λευτεριά αν δεν ξέρουμε να την κάνουμε ζάφτι όταν την κερδίσουμε; Σε άξια χέρια πρέπει να πέσει η λευτεριά για να καρπίσει, για να φέρει ειρήνη, προκοπή κι ευημερία στους ανθρώπους που πάλεψαν να την κατακτήσουν. Αλλιώτικα μπορεί κι επικίνδυνη να γίνει» (σελ. 276).

Το Πάσχα του 1821 μία ήταν η ευχή: «-Χριστός Ανέστη! -Η Ελλάς ανέστη!», την ίδια ώρα που για τους Τούρκους όλο αυτό ήταν ένα χαϊνί ζορμπαλίκι και για την Ευρώπη απλώς μια επαναστατική ενέργεια σαν αυτή των Καρμπονάρων της Ιταλίας, όχι ένας εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας. Κι όμως: «… ο στρατός του Εικοσιένα, πεινασμένος, βρόμικος, ξυπόλητος, είχε προσκέφαλο την πέτρα και σκεπή τον ουρανό. Μα στάθηκε ο πιο φημισμένος κι ένδοξος της πατρίδας μας καθώς της χάρισε τη λευτεριά της ύστερα από αιώνες σκλαβιάς» (σελ. 558). Κι αυτός ο στρατός είχε απέναντί του όχι μόνο τον Τούρκο αλλά και τους κοτζαμπάσηδες και την πολιτική αρχομανία που τους κατείχε. Πολιτικάντικες κλίκες ομοεθνών και ομοθρήσκων που δολοφόνησαν, εκβίασαν, φυλάκισαν, και στις Σημειώσεις ο συγγραφέας, παρ’ όλο που παρασύρεται από την πίκρα και την αδικία για τα σκοτεινά γεγονότα της Επανάστασης, δεν παύει να είναι ακριβοδίκαιος και τεκμηριωμένος, ακόμη και να απευθύνεται σε δεύτερο ενικό πρόσωπο προς τον αναγνώστη για να τον βοηθήσει να εξοικειωθεί με το γενικότερο κλίμα για να κατανοήσει περισσότερο τα γεγονότα. Η γραφή του Θοδωρή Παπαθεοδώρου είναι υπέροχη, ιδιαίτερη, γεμάτη ιδιωματισμούς και πλούσιο λεξιλόγιο που ζωντανεύουν τα γεγονότα, γραμμένη σε κάποια σημεία μ’ ένα γλυκά ιδιόμορφο ποιητικής μορφής συντακτικό, λαμπρυμένη από καλολογικά στοιχεία, παρομοιώσεις και μεταφορές. «Αργοσερνόταν ολημερίς ο ήλιος, σκαλωμένος θαρρείς στα βουνά της Λέσβου στην αρχή κι ύστερα ανεβασμένος στον ουρανό να ραχατεύει τραβώντας για τη δύση χωρίς ν’ αποφασίζει να πάρει τη βουτιά του στο νερό και να τελέψει τη μέρα» (σελ. 188). Και πόσο συγκινητικό αυτό: «…κάθε πρωί μ’ ευγνωμοσύνη άνοιγε δυο μεγάλα δώρα, τα μάτια του που είχαν κοντέψει να κλείσουν διά παντός» (σελ. 160). Η φύση, τ’ απάτητα βουνά, τα αχάρακτα μονοπάτια, τα οροπέδια και τα δάση, τα ποτάμια και οι γκρεμοί καταγράφονται εξίσου καλά με τις μεγάλες πόλεις, τους δρόμους τους, τον ετερόκλητο πληθυσμό τους, τα μαγαζιά.

Οι «Άγιες Ψυχές» είναι ένα μυθιστόρημα βουτηγμένο στον ηρωισμό και το αίμα, που από τις γυναίκες του πρώτου μυθιστορήματος μας μεταφέρει μπροστά στους άντρες του Αγώνα και στις πρώτες σελίδες εποποιίας και προδοσίας που ακολούθησαν το ύψωμα του λαβάρου. Οι τρεις βασικοί ήρωες, η Αργυρώ, ο Νικόλας και η Δέσπω, ολοκληρωμένοι χαρακτήρες πια, ζουν από κοντά τα πιο σημαντικά γεγονότα, με τον έρωτα να εμφιλοχωρεί κάπου κάπου και την αγωνία να χτυπάει κόκκινο είτε για την έκβαση των μαχών και των εκστρατειών (ακόμη και για όσους ξέρουν από Ιστορία), είτε για την ευόδωση των προσωπικών στόχων και φιλοδοξιών των χαρακτήρων. Παρ’ όλα τα τεκμηριωμένα στοιχεία, τα ντοκουμέντα, τους στρατηγικούς και διπλωματικούς χειρισμούς, τα αίτια και αιτιατά των εξελίξεων, δεν κουράστηκα ούτε στιγμή, αντίθετα, ήθελα να μην τελειώσει η ανάγνωση, ρουφούσα άπληστα την ακριβοδίκαιη παρουσίαση ανθρώπων και γεγονότων και μάθαινα με αξιέπαινο τρόπο για γνωστές και άγνωστες σελίδες που κανένα σχολικό βιβλίο δε θα παρουσιάσει ποτέ.

Βιβλίο Το παιδί με τη φουστανέλα
Συγγραφέας Διονύσης Λεϊμονής
Εικονογράφοι Πρόδρομος Μάνου / Αρτέον
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Αρτέον
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο κεντρικός ήρωας «…πλαθόταν με της προκοπής τον πλάστη…», όπως έλεγε η μητέρα του ενώ η αγωνία του για αποδοχή, η αδικία που νιώθει από την απόρριψη των άλλων παιδιών, καταγράφονται ανάγλυφα. Ο συγγραφέας δίνει μια πολύ τρυφερή και συγκινητική ιστορία που αφορά κάθε «διαφορετικό» παιδί και χρησιμοποιεί τη μαγιά του ηρωισμού κατά την Επανάσταση του 1821 για να τον μπολιάσει με αυτοπεποίθηση και δυναμικότητα. Μια μέρα, ο Γρηγόρης, βοηθώντας στο καφενείο, ακούει διάφορες ιστορίες, μεταξύ των οποίων την περιπέτεια του Γρηγόρη Λιακατά και των τριακοσίων του, η οποία θα τον σημαδέψει και θα καταφύγει στο άγαλμά του για να του εξομολογείται τα βάσανά του. Σύντομα όμως η μοίρα θα τον φέρει σ’ ένα αναπάντεχο προσκήνιο.

Ο Γρηγόρης Λιακατάς γεννήθηκε κατ’ άλλους στον Ξηρόμερο και κατ’ άλλους στον Ασπροπόταμο της Πίνδου σε κτηνοτροφική οικογένεια. Ένας καλόγερος σε κοντινό μοναστήρι τον μπόλιαζε με ιστορίες και θρύλους της περιοχής κι έτσι μεγάλωνε ο Γρηγόρης, παλικάρι σωστό. Ήταν η εποχή της κυριαρχίας του Αλή Πασά και των Αρβανιτών του που σκότωναν και λήστευαν τον κόσμο ενώ ο ίδιος ο αφέντης άρπαξε την αδερφή του Λιακατά για το χαρέμι του. Όνειρο του Γρηγόρη ήταν να απελευθερωθεί ο τόπος του κι έτσι ξεκίνησε την επανάσταση του Ασπροπόταμου το 1821 ενώ λίγα χρόνια αργότερα κατέφυγε στο Μεσολόγγι για να προσφέρει περισσότερα στην πατρίδα του. Τελικά, τη μαύρη περίοδο πολιορκίας της Ιερής Πόλης, ο μονόφθαλμος από τούρκικο βόλι ήρωας πέθανε υπερασπιζόμενος το νησί Ντολμάς μαζί με 300 μόνο άντρες, χαρίζοντας το όνομά του στις σελίδες της Ιστορίας.

Η αφήγηση μας ταξιδεύει πότε στο σήμερα και πότε στο χτες και είναι γεμάτη καλολογικά στοιχεία, πρωθύστερα, πλούσιο λεξιλόγιο και ιδιωματισμούς που επεξηγούνται στο τέλος του βιβλίου. Το κείμενο είναι κατάλληλο για παιδιά από 8 ετών και πάνω και είναι γεμάτη νοήματα και ιδανικά σημαντικά για τη βελτίωση της προσωπικότητάς τους, χωρίς ίχνος διδακτισμού ή εθνικοπατριωτικών κορωνών. Ο συγγραφέας παραθέτει τα γεγονότα που οδήγησαν στην τελευταία μάχη και την ήττα των Ελλήνων με ακρίβεια και συναρπαστικές λεπτομέρειες. Τα ιδανικά για τα οποία οφείλουμε να πολεμάμε και να τα υπερασπιζόμαστε παρατίθενται ως φυσική συνέπεια της εποχής και των συνθηκών, με απλότητα και χωρίς δεύτερες σκέψεις. Ο Λιακατάς, πληγωμένος από τη δίκη του Καραϊσκάκη και γαλουχημένος με υψηλά ιδεώδη, μάχεται για την πατρίδα του, για την οικογένειά του, μπολιάζει με πυγμή και θάρρος τους συμπολεμιστές του, δεν τον νοιάζει κάτι άλλο, απλώς να διώξουν τον Τούρκο και να ελευθερωθεί η πατρίδα τους. Με τον ίδιο τρόπο και με διαφορετικές συνθήκες αυταπάρνησης έρχεται ο μικρός Γρηγόρης να σταθεί επάξια δίπλα στον πρόγονό του και χάρη σ’ αυτόν η κοινωνία του χωριού του να τον δει με άλλο μάτι.

Η εικονογράφηση των δύο καλλιτεχνών είναι άκρως ρεαλιστική και λεπτομερής. Οι φυσιογνωμίες θυμίζουν βυζαντινή τεχνοτροπία και αγιογραφίες, το Αιτωλικό είναι υπέροχο και σκιαγραφείται με απλότητα, το βλέμμα σε πολλές περιπτώσεις έχει τέτοια ένταση και εκφραστικότητα που δεν έχω ξαναδεί αλλού ως τώρα, ο Γρηγόρης Λιακατάς αποκτά σημαντική πλαστικότητα στις κινήσεις του ενώ σε πολλές περιπτώσεις υπάρχουν άφθονες λεπτομέρειες που συγκροτούν έναν ενδιαφέροντα μικρόκοσμο (το καφενείο, τα τούρκικα πλοία, η ίδια η μάχη των 300 ηρώων).

«Το παιδί με τη φουστανέλα» είναι ένα συγκινητικό και λυρικό μυθιστόρημα που συνδυάζει υποδειγματικά τη σωματική μειονεκτικότητα μ’ ένα ηρωικό γεγονός και τονίζει μέσα από μια ενδιαφέρουσα και γεμάτη ανατροπές ιστορία τον άρρηκτο δεσμό του σήμερα με το γενναίο και αγωνιστικό χτες. Η Επανάσταση του 1821 δεν απελευθέρωσε απλώς την πατρίδα μας και προχωράμε τώρα ανεμπόδιστα στον ρου της Ιστορίας αλλά μπόλιασε τον κάθε ένα από μας με ιδανικά χρήσιμα στην καθημερινότητά μας, είτε σε ακραίες είτε σε φυσιολογικές συνθήκες. Ο ηρωισμός, η αυταπάρνηση, η γενναιότητα είναι κομμάτια του «είναι» μας και πολύτιμη παρακαταθήκη ανθρώπων που σκοτώθηκαν δύο αιώνες πριν ώστε σήμερα να έχουμε, εκτός από ελευθερία, αξιοπρέπεια και αυτογνωσία.