Η υπέροχη, ταξιδευτική τριλογία «Στα χρόνια της ομίχλης» του αείμνηστου συγγραφέα Νίκου Γούλια ολοκληρώνεται με τη «Σμύρνα». Ένα εξίσου καλογραμμένο βιβλίο, ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα που καταγράφει στις σελίδες του τα γεγονότα που οδήγησαν στη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 ιδωμένα από τη σκοπιά και των Ελλήνων και των Τούρκων. Ο Κωνσταντίνος Βολανάκης της λογοτεχνίας μας μετατρέπεται σε Μακρυγιάννη και καταγράφει τα γεγονότα όπως έγιναν. Τοποθετεί τους απογόνους των ηρώων των προηγούμενων βιβλίων του σε καίριες θέσεις και τους ρίχνει στη δίνη και στη λαίλαπα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου, των Βαλκανικών και της Μικρασιατικής Εκστρατείας.

Βιβλίο Σμύρνα
Συγγραφέας Νίκος Γούλιας
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Κεντρικό πρόσωπο στην ιστορία η κοκκινομάλλα Σμύρνα, μια γυναίκα που ο συγγραφέας την τοποθετεί σε περίοπτη θέση και κρατά μυστική την πραγματική της ταυτότητα ως το σημείο που πρέπει ν’ αποκαλυφθεί. Μια γυναίκα που τραγουδά αυτό το κομμάτι, προσδίδοντας με τη φωνή της μια άλλη αύρα, κοσμοπολίτικη, τζαζ, στο μυθιστόρημα. Το βιβλίο δεν πραγματεύεται άλλη μια ιστορία προσφυγιάς και πόνου, οι σελίδες της πυρπόλησης της Σμύρνης δεν υπάρχουν καθόλου. Αντίθετα, και προς τιμήν του συγγραφέα, μεταξύ άλλων αναφέρονται τα γεγονότα του ιδιότυπου εμφυλίου που έζησαν οι Τούρκοι το 1909, οπότε οι Νεότουρκοι ισχυροποιήθηκαν στη θνήσκουσα Οθωμανική Αυτοκρατορία και πολέμησαν κατά του Σουλτάνου και της εξουσίας του, καθώς και η μικρασιατική εκστρατεία μέσα από τα μάτια των γνωστών μας από τα προηγούμενα βιβλία Ισίδωρου και Νίκου, που πολεμούν στον ελληνικό στρατό από τον καιρό των Βαλκανικών ήδη και ζούμε μέσα από τα μάτια τους σκηνές φρίκης, εξαθλίωσης και ελάχιστου μεγαλείου.

Ο συγγραφέας έχει διαλέξει πολύ ωραίους χαρακτήρες και τους έχει τοποθετήσει σε σημεία καμπής στην ιστορία του. Τα ιστορικά γεγονότα πυροδοτούν τις εξελίξεις και ο αναγνώστης μαθαίνει πολλά στοιχεία: χρονολογίες, πρωταγωνιστές, αίτια και αιτιατά, στάση των Μεγάλων Δυνάμεων, συμφέροντα και απογοητεύσεις, πληθώρα πληροφοριών που ποτέ δεν κουράζει και πουθενά δεν προκαλεί την ανία. Η απαράμιλλη γραφή του συγγραφέα εδώ εξυψώνεται αρκετά: πρωθύστερη αφήγηση, ντοπιολαλιά, ολοζώντανη σκιαγράφηση χαρακτήρων, καταπληκτικό λεξιλόγιο, περιγραφή της Σμύρνης πριν την καταστροφή, υπέροχα κομμάτια ενός παζλ που μόλις ολοκληρώνεται έρχονται οι Τούρκοι σαν κακομαθημένα παιδιά και το διαλύουν. Αν σας άρεσε η «Ιάσμη» και σας κλόνισε η «Χατισέ», η «Σμύρνα» θα σας μείνει αξέχαστη.

Όπως χαρίσανε στον Χριστό οι τρεις μάγοι τα δώρα τους, έτσι και ο Νίκος Γούλιας χάρισε στην ελληνική λογοτεχνία τρία δικά του δώρα: τον χρυσό της «Ιάσμης», το λιβάνι της «Χατισέ» και τη Σμύρνα μας. Κατέγραψε την ιστορία του ελληνισμού από τα μέσα του 19ου αιώνα ως τα μέσα του 20ού, με τα λάθη του, με τις φιλοδοξίες του, με τον αμοραλισμό του, με τις απογοητεύσεις του, με την αγωνία του, με τα σχέδιά του. Τον αγάπησε αυτόν τον ελληνισμό, γι’ αυτό και τον φωτογράφισε από όλες τις πλευρές, μην αφήνοντας καμία στο σκοτάδι, τον αγάπησε, τον παρέδωσε και αποχώρησε (νωρίτερα απ’ όσο έπρεπε). Αγαπημένε κύριε Νίκο Γούλια, αναπαυθείτε εκεί πάνω και να είστε σίγουρος ότι ο αναγνώστης θα αγαπήσει και θα εκτιμήσει τα μυθιστορήματά σας.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Ο Νικήτας ο Απάλλαρος, αληθινό θεριό, δεν ήταν απλώς ένα ακόμα από τα γκαρσόνια στο μαγαζί, ήταν ο μαντατοφόρος. Με αδερφό ζουρναλίστα στην εφημερίδα Αλήθεια και καθημερινά κατεβαίνοντας πρωί πρωί πρώτα στο λιμάνι, επιφορτισμένος με το καθήκον να φροντίζει για τις προμήθειες, μια και μόνο εκείνος ήταν ικανός όλες να τις ανεβάζει έως το μαγαζί δίχως καμία βοήθεια, έχοντας τη ματιά του αεικίνητη και τα αυτιά πετσέτες, ξέροντας τι θα αρπάξει και από πού, τι θα ρωτήσει και ποιον, φρέσκα φρέσκα ανέβαζε μαζί με τα ψώνια του μαγαζιού και τα τελευταία νέα» (σελ. 221).

«Έχοντας ντύσει τα ανούσια και ήδη χαραμισμένα τριάντα δύο του χρόνια με ένα λινό ζαχαρί κοστούμι κι έχοντας στεγάσει το στεγνωμένο και ανέραστό του πρόσωπο με το μικρό μουστάκι και τα σφιγμένα χείλια κάτω από ένα λευκό ψαθάκι με καφετιά κορδέλα, έτοιμος ήταν να κατηφορίσει προς τη μητρόπολη…»(σελ. 245).

Αγαπημένο απόσπασμα που περιγράφει τη Σμύρνη του τότε, του ποτέ ξανά:

«Στα μέσα του ήταν και ο Σεπτέμβρης του 1919 στη Σμύρνη, αλλά είχε βρει μια πολιτεία αγνώριστη. Μια Σμύρνη ηλιόλουστη, όχι τόσο χάρη σ’ εκείνες τις τελευταίες ίσως καθημερινές λιακάδες που κάναν ακόμα και τη θάλασσα να λάμπει λες και ήταν καθρέφτης, όσο χάρη στα γελαστά πρόσωπα, ενώ, δίχως ίσως υπερβολή, θα μπορούσε να πει κανείς ότι με τον Στεργιάδη Ύπατο Αρμοστή λάμπαν ακόμα και των Τούρκων. Αν μάλιστα δεν υπήρχαν τα συμμαχικά πολεμικά πλοία -στόλος ολόκληρος μόνιμα αγκυροβολημένος μπροστά από την πόλη- κι εκείνη η έντονη παρουσία του ελληνικού στρατού, στ’ αλήθεια ήταν να πιστεύεις ότι σ’ εκείνη την ανθρώπινη Βαβέλ που ήταν φτιαγμένη απ’ όλου του κόσμου τις λαλιές κι όλων των ειδών τις φορεσιές, από ανθρώπους μαζί και καμήλες, κάρα και λιγοστά αυτοκίνητα –που βρίσκαν τον τρόπο πατείς με πατώ σε να συνυπάρχουν μέσα στα καλντερίμια- από Ελβετούς ξενοδόχους, φίνους Ιταλούς μπορσατζήδες (= χρηματιστές), κοκκινομάγουλους Γερμανούς κομερσάνους και δανδήδες Αυστριακούς μόδιστρους, ακόμα και Εγγλέζους μυλωνάδες, Ολλανδέζους κομερσάνους των φημισμένων σύκων, Ούγγρους και Αρμένιους ατζέντηδες και Έλληνες μπανκέρηδες, είχε επιτέλους έπειτα από αιώνες καταφέρει ο δημιουργός να ταιριάξει τα αταίριαστα και να φιλιώσει τα αφίλιωτα» (σελ. 334-335).

Και να η πραγματική ταυτότητα της αγαπημένης Σμύρνης:

«Σμύρνα, ετούτη η πόλη εν έχει αφεντικά…Εν είναι κανενός μας! Ετούτη είναι του κόσμου της, γι’ αυτόνε ζει, γι’ αυτόνε ανασαίνει. Αυτή εν ηξεύρει από Έλληνες, Τούρκους, Αρμένηδες, για λεβαντίνους!» (σελ. 631).

Μετά την καταπληκτική «Ιάσμη», η συγκλονιστική «Χατισέ». Άλλο ένα καλογραμμένο βιβλίο του συγγραφέα και μια συγκλονιστική συνέχεια της ιστορίας του. Είναι τόσο πολλά τα αισθήματά μου, είναι τόσο έντονες οι συγκινήσεις που μου προσέφερε αυτό το βιβλίο και δυστυχώς τόσο δύσκολη η θέση μου από εδώ που δεν μπορώ να γράψω και να περιγράψω τίποτε από αυτά γιατί τα περισσότερα δυστυχώς βασίζονται στην πλοκή, οπότε αν γράψω ακριβώς ό,τι θέλω θα προδώσω πολλά σημεία της ιστορίας και είναι κρίμα.

Βιβλίο Χατισέ
Συγγραφέας Νίκος Γούλιας
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Να ξέρετε κάτι: η ιστορία ξεκινάει το 1876 στον σιδηροδρομικό σταθμό του Κορδελιού, όπου φτάνει ένας άγνωστος και κουβαλά εκτός από τις βαλίτσες του κι ένα σκοτεινό παρελθόν. Από κει και πέρα ξετυλίγεται η ιστορία του βενετσιάνου ζωγράφου Πάολο και της οικογένειάς του. Από τη Βενετία του 1797 στη Σμύρνη του 1809, στη Σύρο του 1811 και της πανούκλας, πίσω στη Σμύρνη του 1821 και τέλος στα Αλάτσατα του 1852 άνθρωποι και ιστορίες, μυρωδιές και ήχοι ταξιδεύουν τον αναγνώστη στα μακρινά χρόνια της ομίχλης. Ο συγγραφέας γράφει πολύ ωραία, χρησιμοποιεί βενετσιάνικες και τούρκικες λέξεις στο κείμενο και έχει τη δύναμη να αναπαριστά μπροστά στον αναγνώστη γεγονότα και καταστάσεις με τρόπο που λίγοι πια συγγραφείς μπορούν. Επιτέλους μαθαίνουμε με τον πιο τραγικό τρόπο τι συνέβη στη δόλια τη Ροδόκλεια όταν οι Τούρκοι λεηλάτησαν τη Χίο το 1822, ποια ήταν η καλόγρια που ανέθρεψε τον Ισίδωρο και τ’ αδέλφια του όταν φυγαδεύτηκαν στη Σύρο και γενικά έχουμε μια ιστορία που χαίρεται να σφίγγει τον κλοιό της αλήθειας γύρω από τους ήρωές της.

Ένα εκπληκτικό γλαφυρό κείμενο και μια πλοκή τόσο σφιχτοδεμένη που δεν μπορείς να πάρεις ανάσα. Νομίζεις ότι διαβάζεις κάτι άσχετο, κάτι που απλώς υπάρχει για να σου γεμίζει τις σελίδες και να σου ροκανίζει το χρόνο και ξαφνικά, μια ανατροπή σου τραβά απότομα την αυλαία και μπροστά στα μάτια σου ξετυλίγεται μια τραγική ιστορία με τους βασικούς πρωταγωνιστές που γνωρίζεις ήδη από το πρώτο βιβλίο! Μακάρι να μπορούσα να γράψω περισσότερα!

Απολαύστε κάποια χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Έπειτα από κείνη την ημέρα, κάθε πρωί, με το γάλα λευκή γραμμή ακόμα στο πανωχείλι του, «πάω στου νόνου», έλεγε και πρώτος σηκωνόταν απ’ το τραπέζι» (σελ. 66).

Διαβάστε για την αγορά της Σμύρνης στις αρχές του 19ου αιώνα:

«Σε ξύλινους πάγκους να ισορροπούν απάνω σε δεκάδες, ίσως και σε εκατοντάδες τρίποδα, βαλμένα το ένα δίπλα στο άλλο και από τις δυο μεριές, τα χρωματιστά υφάσματα σε τόπια αραδιασμένα απάνω τους ή στοιβαγμένα πίσω, στα πλάγια ή ακόμα και κατάχαμα, από τα πιο απλά μέχρι μεταξωτά ανατολίτικα, δαμασκηνά και άλλα, ήτανε τόσο πολλά κι εντυπωσιακά, που μαγνήτιζαν το βλέμμα. Χρώματα βυσσινιά, πράσινα, κόκκινα, μπλε, κίτρινα και τουρκουάζ τραβούσαν τον διαβάτη όλο και πιο μέσα, όλο και πιο βαθιά στο μπεζεστένι, και δε γινόταν εκείνος να μην προχωρήσει, αφού μετά τα υφάσματα, ο δρόμος με τα χαλιά ήταν όλος στρωμένος. Κι αυτό δεν ήταν σχήμα λόγου.

»Κρεμασμένα από παντού σε απίστευτη ποικιλία χρωμάτων και σχεδίων, και να ήθελες να προσπεράσεις ήτανε φύσει αδύνατον, καθώς οι ίδιοι οι έμποροι σε πιάναν από το χέρι να σου τα δείξουν το ένα μετά το άλλο. Μαγευόσουν όχι μόνο από την ομορφιά τους αλλά και από τα λογής ονόματα, που μόνο το άκουσμά τους ήτανε αρκετό για να σε ταξιδέψει σε μέρη άγνωστα και μακρινά: Καζάκ από τον Καύκασο, Καργκάι από τις δυτικές Ινδίες, Μπουχάρα από τους Τουρκομάνους της Κεντρικής Ασίας, περσικά από μαλλί, βαμβάκι και μετάξι, άλλα από τη μακρινή Ταμπρίζ, άλλα από τη Ναΐν ανατολικά του Ισφαχάν στην άκρη της ερήμου, κι άλλα παό την όαση Μπιαμπανάκ, το Μασάντ, την Κομ, το Μπιτζάρ. Κι ήταν και άλλα πολύχρωμα, γεμάτα απίστευτους, περίτεχνους αυτοσχεδιασμούς που φτιάχναν νομαδικές φυλές -Λουρς, Κούρδοι, Κασκάι, Σαχσαβάν- και που φορτωμένα σε καμήλες που πειθήνια κάθονταν στα τέσσερα με τα χαλιά ανοιγμένα απάνω τους, οι ίδιοι οι νομάδες τα εμπορεύονταν μέσα στο μπεζεστένι μιλώντας άγνωστες διαλέκτους -εξωτικές φιγούρες με τα παρδαλά τουρμπάνια και τις μακριές τους κελεμπίες.

»Ρωμιοί και Τούρκοι, Ατζέμηδες και Σαμαλήδες γυρνούσαν εκεί μέσα πουλώντας σμυρναίικα γιουβρέκια, σαλέπι, λεμονάδα παρασκευασμένη «χαζίρικα», σάμαλι μαστιχάτο, παστελάκια με σουσάμι, «τση γριάς τα μαλλιά», κάστανα, νταριά και λεμπλεμπιά, που τα διαλαλούσαν φωναχτά, ενώ καφετζήδες και Ατζέμηδες, φορώντας μαύρο φέσι, πουλούσαν τσάι και τουμπεκί ψιλοκομμένο» (σελ. 111-112).

«Στα κουγιουμτζίδικα (κοσμηματοπωλεία) η πελατεία ήταν κυρίως ανδρική. Εδώ, οι πιο μεγάλοι σε ηλικία μα με το πουγκί γεμάτο, ζύγιζαν ποια θα ήταν η πιο καλοστοχευμένη ριξιά του ερωτικού βέλους ανάμεσα στο πουγκί τους και στο θηλυκό αντικείμενο του πόθου τους. Εδώ αγόραζαν ή εξαγόραζαν τον έρωτα. Στις παστρικές έδιναν χρήματα, ήξεραν τους κανόνες του παιχνιδιού, ήξεραν και την ταρίφα. Τα δύσκολα, όμως, άρχιζαν εκεί όπου δεν υπήρχαν οι κανόνες, εκεί όπου το τυφλό πάθος αφηνόταν στη δύναμη του πουγκιού να εντυπωσιάσει, επιλέγοντας κάτι ούτε φτηνιάρικο ούτε πολυφορεμένο, αφού ανάλογα με το πόσο απόρθητη ήταν η γυναικεία αγκαλιά που επιθυμούσε κανείς να κατακτήσει, ανάλογο έπρεπε να είναι και το πεσκέσι. Και υπήρχαν πολλά, και για όλες τις περιπτώσεις. Άλλα εξασφάλιζαν κάποιας την ανοχή, αν ήτανε μικρή, άλλα εξαγόραζαν τη συνενοχή, αν ήταν παντρεμένη, άλλα τιμούσαν την πίστη και άλλα υμνούσαν την αγάπη» (σελ. 113).

«Αμείλικτος ο χρόνος…Σαν τον θεριστή στα κτήματα τον Ιούνη που ένα προς ένα ρίχνει καταγής στο διάβα του τα ώριμα στάχυα, έτσι κι εκείνος ανελέητα αφαιρούσε και έκοβε από των κοριτσιών την πρώτη λάμψη στα μαλλιά, την αίσθηση της μεταξένιας φλούδας του βερίκοκου στα μάγουλα, του κερασιού το χρώμα και του πετροκέρασου την τραγανή αίσθηση από τα φουσκωτά χειλάκια. Η περιφέρειά τους μεγάλωνε, κι αν η μέση τους φαινόταν ακόμα δαχτυλιδένια, ήταν απ\’ τα ρούχα που την έσφιγγαν τόσο, ώστε δεν μπορούσαν μήτε να πάρουν ανάσα» (σελ. 154).

«Το καλοκαίρι του ’22 έφυγε αργά. Καταχρηστικά είχε σπρώξει κάμποσο τις μέρες του βαθιά στο ακόμα μαλακό φθινόπωρο, που χωρίς αγέρηδες και κρύα, ήταν φαίνεται ενδοτικό. Μα κι ο Σεπτέμβρης, απρόθυμος κι αυτός να μπει εκείνη τη χρονιά, πολλά όμορφα δειλινά χώρισε στους ενοίκους του ατελιέ, που ανελλιπώς τα απολάμβαναν βγαίνοντας στον μπαχτσέ» (σελ. 315).

«Μήτε δυο μήνες δεν πέρασαν που είχε φύγει ο Ζοζέφ, κι ένα απόγευμα μετά τον Δεκαπενταύγουστο, μπαίνοντας στο σπίτι ο Λιωνής βρήκε την Πηνελόπη γερμένη στην ξύλινη κουνιστή πολυθρόνα, γαλήνια και χαμογελαστή. Το χέρι που πάντα του έτεινε σαν τον έβλεπε, ήταν πεσμένο, λάμνοντας στο νερό της Αχερουσίας. Τα μάτια της, ήδη κλειστά» (σελ. 393).

Νίκος Γούλιας: ο Κωνσταντίνος Βολανάκης της λογοτεχνίας μας. Περιγράφει τη θάλασσα, τα νησιά, τα καράβια, τους ναυτικούς, τα κύματα με πένα τρομερή και καλοστεκούμενη. Κι είναι το πρώτο του μυθιστόρημα! Το βιβλίο αποτελεί την αρχή μιας μεγαλύτερης ιστορίας. Εδώ, στο πρώτο μέρος, μέσα από εξαντλητική ιστορική έρευνα, προσωπική αναζήτηση και ψάξιμο, ο συγγραφέας περιγράφει τη σφαγή της Χίου το 1822, το θαλασσινό εμπόριο της Χίου (Σύρος-Χίος-Σμύρνη πάντα οι ενδιάμεσοι σταθμοί) (εσπεριδοειδή και μαστίχα, αχ, αυτή η μαστίχα, συγκλονιστικές οι σελίδες που περιγράφουν το μάζεμά της), τον καταστρεπτικό παγετό του 1850 που έφερε τα πάνω κάτω στο εμπόριο και την άφιξη των ατμόπλοιων που έφεραν τα πάνω κάτω στη ναυσιπλοΐα.

Βιβλίο Ιάσμη
Συγγραφέας Νίκος Γούλιας
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ντοπιολαλιά της Χίου δίνει ιδιαίτερο τόνο στο κείμενο χωρίς να κουράζει ή να ξενίζει. Είναι ευπρόσδεκτη γιατί έτσι ολοκληρώνεται η ηθογραφία του νησιού, περιγράφονται καλύτερα οι χαρακτήρες του βιβλίου και τα κομμάτια του παζλ συμπληρώνονται πληρέστερα. Δώστε προσοχή στο μυθιστόρημα: ακολουθεί σε πολλά σημεία τον πρωθύστερο τρόπο γραψίματος αλλά δεν το κάνει συχνά, οπότε δεν μπερδεύεται ο αναγνώστης. Για παράδειγμα, ο Ισίδωρος επιστρέφει στο νησί της Χίου μετά τις σφαγές και ζει με τα αδέρφια του και τη μητέρα του. Ναι αλλά πώς επέζησε η μητέρα του; Αυτό το λέει πιο κάτω, σε πιο κατάλληλο σημείο, μιας και οι ταλαιπωρίες της Ροδόκλειας επέδρασαν άσχημα στον ψυχισμό της. Πολλές φορές λοιπόν συναντάμε αυτά τα «πηδήματα» μέσα στο χρόνο που δείχνουν ώριμο και μεστωμένο γράψιμο, που έχει δοκιμαστεί στα γρανάζια της λογοτεχνίας κι έχει βγει στο φως.

Ένα άλλο θετικό σημείο είναι το γεφύρωμα μεταξύ μέσων 19ου και αρχών 20ού αιώνα. Ο συγγραφέας αγνοεί τον βίο και την πολιτεία των παιδιών του Νικόλα και μας συστήνει απευθείας τον εγγονό του με δική του οικογένεια και πλούσιο υπόβαθρο και περιβάλλον. Αυτό είναι ένα ρίσκο για τον συγγραφέα αλλά, πιστέψτε με, απέδωσε. Αντί να κάθεσαι και να γράφεις και να γράφεις για τον Αβραάμ, τη Σάρα, τον Ισαάκ κλπ. πας κατευθείαν στον Ισαάκ. Επιτέλους, ένας πιο ώριμος χειρισμός του θέματος! Επίσης καλοδουλεμένο και καλογραμμένο είναι το σημείο όπου η Χίος ενσωματώνεται στην Ελλάδα και με κυβερνητική απόφαση πρέπει να εγκαταλείψουν το νησί. Σκηνές σπαραγμού ανάμεσα στους φίλους κατοίκους του νησιού, Έλληνες και Τούρκους, που δεν είχαν όπως πάντα τίποτε να μοιραστούν. Συγκινητικός ο έρωτας Ιάσμης και Νικόλα, εικόνες του οποίου μας αφηγείται ο Νικόλας μέχρι το τέλος της ζωής του, έρωτας ιδεώδης, αξεπέραστος, δυνατός και τόσο ρομαντικός!

Απολαύστε τα κάτωθι υπέροχα και γλαφυρά αποσπάσματα:

«Ο Μορφέας, με δόλωμα τα τελευταία λόγια του Ψαριανού γεμάτα ονειρικές εικόνες, τον πήρε απαλά από το χέρι, του βάρυνε τα βλέφαρα, άνοιξε την πόρτα του ονείρου και τον αμόλησε στον κόσμο της παιδικής του ακόμα φαντασίας» (σελ. 108).

«Ώρες καθόντουσαν πιασμένοι από τα χέρια, ώρες μιλούσαν, ώρες σιωπούσαν, ώρες κοιτάζονταν. Άδειαζαν από μέσα τους τα φυλαγμένα λόγια, τις σκέψεις και τα όνειρα που μάζευε ο καθείς τους τόσες μέρες και νύχτες που μέναν μακριά, και τ’ απόθεταν ο ένας στα χέρια του αλλουνού, με τα λόγια του έρωτα στα χείλια» (σελ. 273).

«Αχαρτογράφητος παράδεισος το κορμί της στα μάτια του. Καμπυλογραμμένο, ίδιο με μαγνήτη, μονάχο του τον οδηγούσε να το εξερευνήσει, να σεργιανίσει πάνω από τους λόφους και τα κυματιστά οροπέδια, να βουλιάξει στις απαλές κοιλάδες και στις χαράδρες του. Σαν μαγεμένος περιδιάβαινε ο Νικόλας σε τούτα τα ανεξερεύνητα ακρογιάλια, γυρνούσε μια από δω και μια από κει, όλα όμως του ξέφευγαν, γλιστρούσαν σαν το χέλι» (σελ. 292).

«Ήταν η στιγμή της άπνοιας που στεκότανε ο χρόνος, η ώρα που άλλαζε σκυτάλη η ημέρα με τη νύχτα, η ώρα που έφευγε η παλέτα των χρωμάτων από το κουρασμένο χέρι της ζεστής ημέρας και πήγαινε στης νύχτας τα δροσερά τα δάχτυλα, αφήνοντάς την να ζωγραφίσει εκείνη. Ήταν η ώρα που, μαλακωμένα όλα τα φωτεινά της μέρας χρώματα, αρχίζανε να αναμιγνύονται με τα ψυχρά της νύχτας. Ήταν η ώρα που οι ώχρες, τα χάλκινα, τα κεραμιδιά και όλα τα γαιώδη χάναν την έντασή τους για να γυρίσουν όλοι σιγά σιγά στα μοβ, στα βιολετιά και στα μυστηριακά ιώδη» (σελ. 396).

«Τα είχε όμως έτσι κανονισμένα ο Πλάστης, που ευτυχώς, σαν έμπαινε ο Αύγουστος, κάθε πρωί, εκεί γύρω στις δέκα έπιανε μελτεμάκι. Κατέβαινε από τη Λέσβο κι απ’ το Αϊβαλί και δροσερό έμπαινε στο μικρό μπουγάζι ανάμεσα Χίο και Αγνούσες, μόλις αγγίζοντας την αγουροξυπνημένη ακόμα θάλασσα με μικρές ξαφνικές ριπές, βγάζοντας την πελώρια υδάτινη μάζα της πρόωρα από το πρωινιάτικο χουζούρι. Περνούσε ακριβώς απάνω της, ίσα να τη θωπεύει, κάνοντας τη λεία και γυαλιστερή επιδερμίδα της ν’ ανατριχιάζει ηδονικά. Από μακριά το ‘βλεπες να ‘ρχεται τούτο το ρίγος που φαινόταν λες και κοπάδια αφρόψαρα σπαθίζανε με μικρές αλεπάλληλες βουτιές το μισοκοιμισμένο ακόμα ράθυμο κορμί της, αντανακλώντας πάνω στα ασημόγκριζα γυαλιστερά τους λέπια τις ακτίνες του αδύναμου ακόμα πρωινού ήλιου. Σαν το ‘βλεπες αυτό, ήξερες. Όπου να ‘ναι θα δροσίσει» (σελ. 425).

Προσοχή, spoilers

Λίγα λόγια για την υπόθεση, ως βοήθεια για την εξέλιξη όλης της τριλογίας:

Με ναυτικό λεξιλόγιο, με ντοπιολαλιά χιώτικη, με τη μαστίχα να ποτίζει κάθε σελίδα του βιβλίου, ξετυλίγεται η ιστορία (κυρίως) του Νικόλα, ανιψιού του καπετάν Ισίδωρου. Το μυθιστόρημα ανοίγει με τη σφαγή της Χίου και το πώς σώθηκε ο ανήλικος τότε Ισίδωρος, ο οποίος φυγαδεύτηκε με τα αδέρφια του στην καθολική Σύρο, που μόλις τότε άρχισε να αναπτύσσεται χάρη στην άφιξη των Χιωτών προσφύγων. Αργότερα ο Ισίδωρος γίνεται καπετάνιος και μαζί του μπαίνει στα καράβια ο Νικόλας. Ρομαντικός και σκληρός, ο Νικόλας ερωτεύεται μια Συριανή, την Ιάσμη, με την οποία ζουν έναν παράφορο έρωτα και ο Νικόλας τα παρατά όλα: σπίτι, καράβια, βιος, μέλλον. Μόνο μετά το θάνατο της Ιάσμης κατά τη διάρκεια του πρώτου της τοκετού επιστρέφει ο Νικόλας σπίτι και αρπάζεται από το εμπόριο της μαστίχας στο οποίο διαπρέπει. Μόνος του υποστηρικτής και συμβουλάτορας η γιαγιά Ροδόκλεια, με την οποία ξεκινάει την καινούργια του ζωή. Με τα χίλια ζόρια παντρεύεται τη Σταματία και φτιάχνει οικογένεια, με αποτέλεσμα το τέλος του μυθιστορήματος να βρίσκει τον εγγονό Νικόλα να έχει φτιάξει τη δική του οικογένεια και να ζει τις τελευταίες στιγμές του ένδοξου καραβοκύρη παππού του, που χάνεται στην ανοιχτή θάλασσα όταν φτάνει το τέλος του πάνω στη βαρκούλα του, την Ιάσμη.