Βιβλίο Καχαραμπού 
Συγγραφέας Φραντζέσκα Μάνγγελ
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Φραντζέσκα Μάνγγελ γράφει τη συνέχεια της «Νύχτας του Σάουιν», στέλνοντας τους δύο πρωταγωνιστές, Κίμωνα και Στέφη, σε διαφορετικά μέρη, μακριά τον έναν από τον άλλον. Σπασμένα κομμάτια πια η ζωή της Στέφης, ένα εδώ, ένα εκεί, ένα στην Ελλάδα, ένα στη βόρεια Αγγλία, ένα στη Σκωτία: «Μία και καμία. Ξένη ανάμεσα στους ξένους» (σελ. 55). Δύο άνθρωποι ψάχνουν, αναζητούν, υπόσχονται, χωρίζονται. Εκείνη ταξιδεύει σε Ταγγέρη, Αλγέρι, Κένυα κι εκείνος βαθιά μες στην ψυχή του, περιμένοντας και καρτερώντας και οι δύο την κίνηση που θα τους φέρει κοντά, την κίνηση που καθυστερούν οι υποχρεώσεις, οι αλλαγές σχεδίων, ίσως ο εγωισμός. Πρόκειται για ένα ταξίδι στις ψυχές δύο ανθρώπων που θέλει ο ένας τον άλλον αλλά γεγονότα προλαβαίνουν την εκάστοτε κίνηση σύγκλισης. Είναι ένα μυθιστόρημα εντελώς διαφορετικό σε περιεχόμενο και πλοκή από το πρώτο και ταυτόχρονα άρρηκτα δεμένο μαζί του μέσα από μια αναπάντεχη ιστορία. «-Πάντα πρέπει να υπάρχει λόγος. Διαφορετικά θα είναι όλα μάταια» (σελ. 312). Και πράγματι, το μυθιστόρημα δεν είναι μια βεβιασμένη, περιττή επανεμφάνιση των χαρακτήρων που βίωσαν τη «Νύχτα του Σάουιν» αλλά ένα απαραίτητο συμπλήρωμα για να κατανοήσουμε και να γνωρίσουμε καλύτερα όχι μόνο τη Στέφη και τον Κίμωνα αλλά και τα γεγονότα που τους έφεραν ως εδώ, αποφάσεις και πράξεις δηλαδή ανθρώπων που έδρασαν πριν από κείνους, δημιουργώντας έτσι ένα συναρπαστικό σύμπαν συμπτώσεων και αέναου κύκλου που μόνο ένα ημερολόγιο έχει τη δύναμη να λύσει, φέρνοντας νέες πραγματικότητες και νέα αδιέξοδα.

Ταξίδι ψυχής και εσωτερικότητας κάνει η Στέφη κι η συγγραφέας το «εκμεταλλεύεται» όχι για να γεμίζει χωρίς λόγο σελίδες επί σελίδων αλλά για να δείξει τις διαφορές των πολιτισμών κυρίως ως προς το θέμα της στάσης απέναντι στη γυναίκα και ως προς την αυτοδιάθεση. Η Ρεχέμα, μια από τις ηρωίδες που συναντά η Στέφη, είναι καταιγιστική: «Δεν υπάρχει ισότητα. Πάρ’ το χαμπάρι! Κι εσείς, οι πολιτισμένες, είστε σε χειρότερη μοίρα από μας. Εμάς τουλάχιστον μας κυβερνούν οι άντρες μας. Μόνο σ’ αυτούς έχουμε να λογοδοτήσουμε. Εσάς σας κυβερνούν άντρες και χρήμα μαζί. Αν εμάς μας πουλάνε οι πατεράδες μας, εσείς πουλιέστε από μόνες σας. Αν εμείς το κάνουμε για την επιβίωσή μας, εσείς το κάνετε για τη ματαιοδοξία σας» (σελ. 169). Το ημερολόγιο μιας γυναίκας που ζούσε στην Αγγλία του 1926 και τα τίναξε όλα στον αέρα για έναν έρωτα, δίνει στην πρωταγωνίστρια να καταλάβει πόσο δυνατή και αναπόφευκτη είναι η μοίρα. Εκεί, στα βάθη της Αφρικής, η ζωή της δένεται απρόσμενα μ’ ένα παρελθόν που τη στοίχειωνε στο πρώτο βιβλίο. Το μυθιστόρημα ακροβατεί εξίσου ανάμεσα στον ρεαλισμό και τη φαντασία, χωρίς να περνάει ξεκάθαρα σε καμία πλευρά από τις δύο. Είναι τυλιγμένο στη ζεστασιά της Αφρικής και φωτίζεται πλέον έντονα από τη λάμψη της επιθυμίας που γεννιέται στην καρδιά μιας γυναίκας που κατάφερε να κοντραριστεί με την καθεστηκυία τάξη μόνο και μόνο για να ακολουθήσει τον έρωτα. Εκεί, στην απομακρυσμένη σαβάνα της Κένυας, η Στέφη ακούει τα λόγια του να ψιθυρίζουν: «-Καχαραμπού… Σημαίνει κεχριμπάρι. Στη γλώσσα της πατρίδας μου. Όπως τα μάτια σου» (σελ. 214). Ταυτόχρονα, δίνονται τα συναισθήματα και του Κίμωνα, οι δικές του αλλαγές μετά τα γεγονότα του πρώτου βιβλίου και η αποφασιστικότητά του να ακολουθήσει τη Στέφη στο Μαρόκο. Μόνο που η μητέρα του μπαίνει στο νοσοκομείο κι αρχίζει μια πρωτόγνωρη μάχη για ζωή. «…πως χάρη στα χέρια της βρισκόταν το παιδικό, το εφηβικό κι έπειτα το ενήλικο σύμπαν του στη θέση του» (σελ. 83). Φυσικά, αυτή η περιπέτεια υγείας δεν είναι το μόνο εμπόδιο.

Το «Καχαραμπού» είναι ένα διαφορετικό, πρωτότυπο μυθιστόρημα, που σε ταξιδεύει στα μακρινά τοπία της Κένυας και του Μαρόκου αλλά και της ανθρώπινης ψυχής, καταγράφοντας μια ιστορία γεμάτη ανατροπές, εμπόδια και ανολοκλήρωτους έρωτες με βαθιά διεισδυτική ματιά. Η φρέσκια γραφή, οι ρεαλιστικότατες πράξεις και αντιδράσεις  των ηρώων, η λεπτοδουλεμένη εξισορρόπηση ανάμεσα στο αληθινό και το φανταστικό, η διαρκής εναλλαγή σκηνών, τα έξυπνα αφηγηματικά ευρήματα είναι συστατικά ενός μυθιστορήματος που θα συναρπάσει και θα μαγέψει με τον ίδιο τρόπο που τα κατάφερε και το πρώτο.

Βιβλίο Η νύχτα του Σάουιν
Συγγραφέας Φραντζέσκα Μάνγγελ
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Νύχτα του Σάουιν είναι η κέλτικη αντίστοιχη της γιορτής του Χάλογουιν και της Ημέρας των Νεκρών (Dia de Muertos) και γιορτάζεται τέλη Οκτώβρη με αρχές Νοέμβρη. Είναι η περίοδος που «οι πύλες μεταξύ θνητών και νεκρών ανοίγουν. Οι ψυχές δραπετεύουν από τον άλλο κόσμο» (σελ. 100). Σε αυτήν την περίοδο οι Κέλτες γιόρταζαν την έναρξη του νέου έτους. «Ουσιαστικά μιλάμε για το τέλος της θερμής περιόδου και τον ερχομό του σκοτεινότερου εξαμήνου του έτους» (σελ. 230). Για τον λόγο αυτόν η Στέφη δε θέλει να συμμετάσχει στο πάρτι που οργανώνει ο συγκάτοικός της τη νύχτα της 31^ης Οκτωβρίου στο σπίτι τους. Εκείνη τη νύχτα λοιπόν αυτό το κορίτσι, γόνος πλούσιου και ισχυρού παράγοντα της Ελλάδας, στενά δεμένη με τη νεκρή πλέον γιαγιά της που της είχε διδάξει τις αρετές της τέχνης, της μουσικής και της ζωγραφικής, τσαλαπατώντας τα όνειρα του πατέρα της για λαμπρές σπουδές, η Στέφη λοιπόν, γνώρισε μια μυστηριώδη φιγούρα και τα πάντα άλλαξαν.

Το μυθιστόρημα ακροβατεί ανάμεσα στον ρεαλισμό και τη φαντασία, χωρίς να περνάει ξεκάθαρα σε καμία πλευρά από τις δύο. Είναι τυλιγμένο στην πάχνη των τοπίων της Σκοτίας και φωτίζεται αμυδρά από τη λάμψη της επιθυμίας που γεννιέται στην καρδιά ενός ανθρώπου που δεν τόλμησε να κοντραριστεί με την καθεστηκυία τάξη. Η συγγραφέας απέδωσε με τον καλύτερο τρόπο την καθημερινότητα και τη νοοτροπία των φοιτητών που σπουδάζουν στην Αγγλία, αποτύπωσε μοναδικά τρεις υπέροχους κεντρικούς χαρακτήρες και δεν εγκατέλειψε τον αναγνώστη ούτε στιγμή όσο σχοινοβατούσε ανάμεσα στη μαγεία και την αλήθεια που προσφέρει αφειδώς το βιβλίο της.

Ο Σίμος και ο Κίμων έγιναν φίλοι στη δευτέρα λυκείου, προερχόμενοι από εντελώς αντίθετα κοινωνικά στρώματα. Ο Σίμων, γοητευτικός και επιρρεπής σε αθώα σκάνδαλα που πονοκεφαλιάζανε τον πάμπλουτο πατέρα του, και ο Κίμων, κλειστός και αφοσιωμένος στα χόμπι του και στις επιδόσεις του, δέθηκαν με ειλικρίνεια και με μια σχέση που άντεξε στον χρόνο. Ένα βράδυ, στη δεξίωση που παρέθεσε ο πατέρας του Σίμου για τα γενέθλιά του, του προξένεψε τη Στεφανία, κόρη στενού του φίλου. Αυτοί είναι οι τρεις κεντρικοί ήρωες που χαϊδεύει η Νύχτα του Σάουιν και τους ψιθυρίζει αποσπασματικά στο αυτί ανομολόγητα μυστικά ψυχής.

Τον Σίμο δεν τον αγάπησα σχεδόν καθόλου. Από την αρχή φάνηκε κορτάκιας και επαναστάτης αλλά μόνο για όσο έφτανε το άυλο λουρί της σιγουριάς του πατέρα του. Ανταποκρίθηκε στο προξενιό με ζέση, χωρίς ποτέ να γνωρίσει ουσιαστικά τη Στέφη και άφηνε μεγάλο περιθώριο στον δικό της πατέρα να παρεμβαίνει και να τους εξαναγκάζει να τα βρίσκουν όποτε διαφωνούν. Αυτό είναι και η μεγάλη αντίθεση με τον πράο χαρακτήρα του Κίμωνα, που δεν παίρνει ξεκάθαρα θέση υπέρ ή κατά του Σίμου και της Στέφης, παρόλο που τα συμπεριφορικά λάθη είναι εξόφθαλμα. Ο Κίμων κρατάει μια αξιοζήλευτη και υποδειγματική ουδετερότητα, χωρίς όμως να αδιαφορεί για τα τρυφερά φιλικά αισθήματα που του γεννιούνται για την κοπέλα. Δεν είναι τυχαίο που ο Κίμων είναι αυτός που ξεκινάει την αναζήτηση για τη Στέφη, είναι εκείνος που κινεί γη και ουρανό και αγωνίζεται να την πείσει να του ανοιχτεί, να του μιλήσει, μήπως και τη νιώσει καλύτερα και τη βοηθήσει ουσιαστικότερα πριν αλλάξουν τα πάντα γύρω τους.

Η Στέφη λοιπόν είναι μια κοπέλα που έχει τις ίδιες καταβολές με τον Σίμο, έναν άντρα που ποτέ δεν αγάπησε, χάρη στη Νύχτα του Σάουιν όμως επαναστατεί ουσιαστικά. Αδιαφορεί για το οικονομικό υπόβαθρο του πατέρα της, στηρίζεται στις δικές της δυνάμεις και κάνει τα όνειρά της πραγματικότητα. Τι είναι όμως αυτό που χάνει στην πορεία και διαρκώς το αναζητάει; Τι πραγματικά τη συνδέει με τον άγνωστο άντρα που γνώρισε στο πάρτι του συγκατοίκου της;

Το μυθιστόρημα ξεφεύγει αρκετά από τις τετριμμένες περιγραφές και την πεπατημένη πλοκή. Εκτός από την αφθονία καλολογικών στοιχείων, τις σωστές και μετρημένες μεταφορές και παρομοιώσεις, δε διστάζει στιγμή να ανατρέψει όσα έχουν διαδραματιστεί ως εκείνο το σημείο των αλλαγών, χωρίς να προετοιμάζει τον αναγνώστη. Σε πολλά μυθιστορήματα, κυρίως ελληνικά, αν υπάρξει στροφή στην εξιστόρηση οι συγγραφείς βάζουν σταδιακά τον αναγνώστη στο νέο περιβάλλον που θα στηθεί μπροστά στα μάτια του. Σε αντίθεση λοιπόν με αυτές τις επιλογές, η κυρία Μάνγγελ προτιμά να σταματήσει την πλοκή σε ένα συγκεκριμένο σημείο και να την προχωρήσει π.χ. δέκα χρόνια μετά, εντάσσοντας όμως όλα τα στοιχεία που είναι απαραίτητα για την κατανόηση των αλλαγών στο χρονικό διάστημα που παρήλθε. Φανταστείτε μια ηρωίδα μυθιστορήματος να έχει μια συγκεκριμένη καθημερινότητα και στο αμέσως επόμενο κεφάλαιο να έχουν έρθει τα πάνω κάτω και μέσω των γεγονότων που διαδραματίζονται να συμπεραίνει ο αναγνώστης τι συνέβη στο διάστημα που παρήλθε. Η ενδιαφέρουσα κεντρική ιδέα, η καλοδουλεμένη γραφή και αυτές οι διαρκείς αλλαγές στην πλοκή κράτησαν αμείωτο το ενδιαφέρον μου, με εξιτάρανε και με παρέσυραν ως την τελευταία σελίδα, όπου κατέληξα ασθμαίνοντας μεν, ικανοποιημένος δε.

Όπως έγραψα και στην αρχή, πάμπολλες λεπτομέρειες αποκρύπτονται ή τουλάχιστον δε βγαίνουν ξεκάθαρα στο φως, οπότε τίποτα δεν είναι απτό και στέρεο. Έτσι και η ιστορία της Στέφης αυτή καθαυτή φωτίζεται από όλες τις πλευρές, φτάνοντας στο σημείο να υπάρξει ακόμη και μια απόπειρα ρεαλιστικής και ψυχιατρικής καταγραφής των γεγονότων, που είναι αληθοφανέστατα και ταιριάζουν απόλυτα με την πολυπρισματικότητα της ιστορίας, σύντομα όμως ακόμη κι αυτή η ιδέα εγκαταλείπεται, μόνο και μόνο για να συνοδευτεί από τη μεγαλύτερη ανατροπή όλου του βιβλίου. Σε αυτό το υπέροχο μυθιστόρημα παρελαύνουν και δευτερεύοντες χαρακτήρες, όπως η φίλη της Στέφης, Άση, ή ο αγαπημένος μου ανώνυμος χωρικός στη βόρεια Σκοτία. Όλοι μαζί και ο καθένας μόνος του αγωνίζονται να καταλάβουν καλύτερα τις αντιλήψεις και τη στάση ζωής της Στέφης, η οποία εξακολουθεί να γλιστράει από τα χέρια όλων σαν κινούμενη άμμος.

Η «Νύχτα του Σάουιν» είναι ένα διαφορετικό, πρωτότυπο μυθιστόρημα, που σε ταξιδεύει στα μακρινά τοπία της Σκοτίας αλλά και της ανθρώπινης ψυχής, καταγράφοντας μια ιστορία γεμάτη ανατροπές, εμπόδια και ανολοκλήρωτους έρωτες με βαθιά διεισδυτική ματιά. Η φρέσκια γραφή, οι ρεαλιστικότατες πράξεις και αντιδράσεις  των ηρώων,  η λεπτοδουλεμένη εξισορρόπηση ανάμεσα στο αληθινό και το φανταστικό, η διαρκής εναλλαγή σκηνών, τα έξυπνα αφηγηματικά ευρήματα είναι συστατικά ενός μυθιστορήματος που θα συναρπάσει και θα μαγέψει όποιον το επιλέξει. Είστε έτοιμοι για ένα διαφορετικό ταξίδι μέσα σας και γύρω σας; Γιατί… «…η αγάπη είναι το μεγαλύτερο φάρμακο σαν το ‘χεις και το χειρότερο φαρμάκι σαν σου λείπει» (σελ. 261).