Βιβλίο Το κουτί
Τίτλος πρωτοτύπου La scatola
Συγγραφέας Isabella Paglia
Εικονογράφος Paolo Proietti
Μετάφραση Εύη Γεροκώστα
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Κόκκινη Κλωστή Δεμένη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τι δουλειά έχει ένα κουτί στη μέση του δάσους; Ποιος είναι μέσα σε αυτό και δε θέλει να βγει; Πώς θα καταφέρουν τα ζώα να κερδίσουν την εμπιστοσύνη του και να γίνουν φίλοι;

Η Isabella Paglia έγραψε ένα γλυκό και τρυφερό παραμύθι που υμνεί τη φιλία και την αμοιβαία αγάπη. Τα ζώα του δάσους βρίσκουν ένα παράξενο κουτί με δύο τρύπες στη μέση, αρκετά μεγάλο για να χωρέσει κάποιον κι όταν πάνε να το ανοίξουν αυτός που είναι μέσα αρνείται να βγει. Τα ζώα είναι γεμάτα περιέργεια και έχουν πολλές απορίες. Ποιος κρύβεται στο κουτί και γιατί δε θέλει να βγει, παρ’ όλα τα παρακάλια τους; Ίσως νομίζει ότι είναι άσχημος ή διαφορετικός και δεν έχει θέση κοντά τους, ίσως σήμερα είναι μια από αυτές τις μέρες που δε θέλει να κάνει τίποτα και να δει κανέναν, ίσως φοβάται. Αυτές και πολλές άλλες σκέψεις δημιουργούν μια αίσθηση μυστηρίου και αγωνίας για την αποκάλυψη της ταυτότητας του ενοίκου. Η συγγραφέας δημιουργεί έξυπνες και διασκεδαστικές σκηνές μέσα από τις οποίες προσπαθούν να κερδίσουν τα ζώα την εμπιστοσύνη του αγνώστου: στήνουν μια διασκεδαστική παράσταση, οργανώνουν μια μεγάλη γιορτή με φαγητό αλλά το κουτί δεν ανοίγει ούτε σπιθαμή. Και τότε ξεσπάει μια καταιγίδα.

Η εικονογράφηση του Paolo Proietti είναι εξαίρετη και απολαυστική. Η ιστορία ζωντανεύει με υπέροχα παλ χρώματα και με ποικίλες οπτικές γωνίες, με άφθαστο  ρεαλισμό και καταπληκτικούς συμβολισμούς. Μου άρεσε μεταξύ άλλων η σκηνή που δείχνει την απογοήτευση των προσπαθειών των ζώων που φεύγουν με γυρισμένη πλάτη και με τα υπολείμματα της χαράς και του γλεντιού γύρω από το κουτί, κάτι που δείχνει τη ματαίωση των προσδοκιών τους. Τα ζώα αποτυπώνονται στις σωστές τους διαστάσεις και το δάσος ξεπηδά μέσα από τις σελίδες με λιτές λεπτομέρειες και έμφαση στο κίτρινο και καφέ χρώμα. Υποδειγματική η δουλειά του καλλιτέχνη, συνοδεύει με τον καλύτερο τρόπο ένα κείμενο γεμάτο αγωνία και εκπλήξεις.

«Το κουτί» περιγράφει τις προσπάθειες των ζώων του δάσους να κερδίσουν την εμπιστοσύνη ενός αγνώστου που κρύβεται σ’ ένα κουτί και μέσα από μια σειρά περιστατικών οι μικροί αναγνώστες από 4 ετών και πάνω κατανοούν πώς χτίζεται μια φιλία και πώς μπορεί κανείς να κερδίσει ευκολότερα τον άλλον και να έρθει κοντά του. Επίσης, η συγγραφέας τονίζει πως δεν πρέπει να χάνουμε το κουράγιο μας αλλά να προσπαθούμε συνέχεια μέχρι να επιτύχουμε αυτό που θέλουμε. Μια γλυκιά και τρυφερή ιστορία με υπέροχα διαχρονικά νοήματα.

Βιβλίο Τι λες πως είναι η ευτυχία;
Τίτλος πρωτοτύπου Chi sa che cosa sia la felicità, lo dica
Συγγραφέας Luca Tortolini
Εικονογράφος Marco Somà
Μετάφραση Βαρβάρα Καρζή
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Κόκκινη Κλωστή Δεμένη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τι είναι η ευτυχία; Πώς μπορεί κανείς να την εντοπίσει και την κρατήσει; Πόσο κρατάει και τι αξία έχει; Ένα γλυκό σουρεαλιστικό παραμύθι που θα ταξιδέψει τα παιδιά από 6 ετών και πάνω στον μαγικό κόσμο αυτής της υπέροχης λέξης.

Ο Luca Tortolini έγραψε ένα διαφορετικό παραμύθι που μας δείχνει όλες τις εκφάνσεις της ευτυχίας και μας γεμίζει ερωτήματα και σκέψεις. Δεν είναι εύκολο να πεις τι είναι ευτυχία, μια αφηρημένη έννοια την οποία άλλοι ψάχνουν και άλλοι προσπερνούν, άλλοι ονειρεύονται και άλλοι περιμένουν μια ζωή. Είναι κάτι μικρό ή κάτι τεράστιο; Κρύβεται στα χάδια ή στα γεμάτα καλοσύνη λόγια; Πουλιέται, φυλακίζεται, αγοράζεται; Είναι μια ιδέα που αλλάζει συνεχώς μορφή και ίσως φοβίσει κάποιους και μια λέξη που υπάρχει σε όλες τις γλώσσες αλλά σημαίνει ακριβώς το ίδιο σε όλες; Αξίζει για τον καθένα το ίδιο; Η απάντηση δίνεται με τον πιο γλυκό τρόπο στην τελευταία σελίδα.

Η εικονογράφηση του Marco Somà είναι απολαυστική και γεμάτη φωτεινά και υπέροχα χρώματα. Ο καλλιτέχνης παίρνει ένα σουρεαλιστικό, σχεδόν αφαιρετικό στη βάση του κείμενο και το ντύνει με εξίσου φαντασιακές εικόνες με πλοία να αράζουν στον ουρανό, με τεράστια ψάρια να περνάνε κάτω από βάρκες, με ομπρέλες που επιπλέουν, με κατοικίες από τα παράθυρα των οποίων ξεφυτρώνουν λουλούδια και πολλά άλλα. Βάρος δίνεται στη θάλασσα που γεμίζει με ό,τι πιο σουρεαλιστικό μπορεί να φανταστεί κανείς αλλά σταδιακά ανεβαίνουμε προς τον ουρανό για να καταλήξουμε στο ευτυχισμένο τέλος που ανέφερα πριν. Οι λεπτομέρειες είναι εκπληκτικές και γεμάτες επαναλαμβανόμενα μοτίβα, συγκεκριμένα λουλούδια και λογιών πεταλούδες κυρίως. Μορφές ντυμένες με χοντρά μπουφάν στέκονται δίπλα σε βάρκες στις οποίες επιβαίνουν φιγούρες με ιαπωνικά ρούχα, ανθρωπόμορφα ζώα σε ποικίλες δραστηριότητες κι ένα ποντίκι με ένα μυστηριώδες κουμπί ρούχου στην πλάτη είναι μερικά μόνο από τα στιγμιότυπα που θα πυροδοτήσουν τη φαντασία των παιδιών.

Ένα απολαυστικό και ξεχωριστό παραμύθι που θα πυροδοτήσει πολλές συζητήσεις μεταξύ παιδιών και γονιών.

Βιβλίο Τι είμαι εγώ;
Συγγραφέας Βαγγέλης Ηλιόπουλος
Εικονογράφος Βασίλης Παπατσαρούχας
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Κόκκινη Κλωστή Δεμένη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα ιδιαίτερο κείμενο, που δεν απευθύνεται σε μικρά παιδιά και θέλει χρόνο και σκέψη για να το εμπεδώσουμε καλύτερα. Προσωπικά το διάβασα δυο φορές ώστε να το κατανοήσω και να ψάξω βαθύτερα ανάμεσα στις λέξεις του. Κρίμα που δεν μπορώ να γράψω κάτι για την πραγματική ταυτότητα του αφηγητή, πάνω στην οποία θα ήθελα να παραθέσω κάποιες θετικές σκέψεις που μου γέννησε το κείμενο, αλλά έτσι θα πρόδιδα την ουσία και την κεντρική ιδέα του βιβλίου. Θα αρκεστώ λοιπόν σε κάποιες γενικές παρατηρήσεις.

Πρώτ’ απ’ όλα έχουμε μια ιστορία με διαφορετικά επίπεδα αφήγησης, μιας και το πρώτο «μέρος» είναι ένα όνειρο και στη συνέχεια ο αφηγητής ξυπνάει και το συζητάει με τον άνθρωπο που τον βοηθάει να κατανοήσει την πραγματικότητα. Έτσι πολλά σουρεαλιστικά στοιχεία, που όμως προσδίδουν μια ιδιαίτερη αφηγηματική τεχνική, υποχωρούν μπροστά στον ρεαλισμό της πραγματικής ζωής του αφηγητή κι ο αναγνώστης μεταφέρεται στρωτά και απλά από τη μια διάσταση στην άλλη. Ο Βαγγέλης Ηλιόπουλος παίζει με τις λέξεις και καταφέρνει ν’ αποτυπώσει πολύ όμορφα το φαντασιακό και το ονειρικό κομμάτι του βιβλίου του, χωρίς υπερβολές και ακρότητες. Καταλαβαίνεις από την αρχή πως πρόκειται για παραμύθι κι έτσι η θάλασσα, το καράβι, το δέντρο, είναι λογικό ν’ απευθύνονται στον αφηγητή και να μιλάνε. Πίσω από τις γραμμές όμως υπάρχουν και έννοιες που ξεπηδάνε και προβληματίζουν τον αναγνώστη, όπως η αποξένωση στην πόλη, η φιλία («Κι έρχονται οι φίλοι κοντά σου για να ξεκουραστούν. Κι ύστερα φεύγουν, αλλά πάλι γυρίζουν ξανά και ξανά», σκεφτείτε αυτήν την πρόταση υπό το πρίσμα της αποκάλυψης του πραγματικού ρόλου του αφηγητή που γίνεται στο τέλος του βιβλίου), το γεγονός πως δεν πρέπει να βασιζόμαστε σ’ αυτό που φαίνεται κ. ά. Η μόνιμη ερωτηματική επωδός «Όμως τι είμαι εγώ;» με την οποία κλείνει η κάθε σελίδα δείχνει την τραγικότητα της κατάστασης και γεννά την αγωνία για τη συνέχεια.

Το ξεχωριστό και διαφορετικό βιβλίο «Τι είμαι εγώ» είναι μια περιπέτεια εσωτερικής αναζήτησης και κατανόησης του εαυτού μας. Γραμμένη με πυκνό τρόπο και κρυμμένες έννοιες, εικονογραφημένη από τον Βασίλη Παπατσαρούχα, που ακροβατεί κι αυτός αρμονικά ανάμεσα στον ρεαλισμό και τον σουρεαλισμό, χρησιμοποιώντας αναπάντεχες λεπτομέρειες και χρωματικές διακυμάνσεις, είναι μια ιστορία που αφορά τον κάθε ένα από μας, τον εαυτό μας, τις αντιλήψεις μας, τον χαρακτήρα και τα βιώματά μας. Είναι ένα ταξίδι αυτογνωσίας, δοσμένο απλούστερα από ένα κείμενο ψυχολογίας και πιο σύνθετα από ένα παραμύθι.

Βιβλίο Ο Τούρκος στον κήπο
Συγγραφέας Γιάννης Ξανθούλης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Είναι τέτοια η γραφή του Ξανθούλη όμως που σε ταξιδεύει. Ξέρεις ότι θα διαβάσεις κάτι υπερβατικό, κάτι ονειρικό, κάτι που θα σε ταξιδέψει κι ευτυχώς εν προκειμένω δεν απογοητεύεσαι (μη μου θυμίσει κανείς το «Τρένο με τις φράουλες» γιατί θα ουρλιάξω). Για να απαντήσω (;) στις απορίες των συν-αναγνωστών μου ίσως το φάντασμα είναι ο κουτσός Τοπάλ Γιλντίζ, που εμφανώς αδικημένος (αν και κουτσός έπρεπε να θανατωθεί, όντας αδελφός του Σουλτάνου) επέστρεψε για να εξολοθρέψει με τη σειρά του τους τελευταίους επιγόνους της αυτοκρατορικής γενιάς των Οσμανλήδων, αφήνοντας τελευταίο τον άδικο χαμό του πρωταγωνιστή Ηλία. Εξαιρετικό το τελευταίο μέρος που περιγράφεται η Κωνσταντινούπολη (πήγα πρόσφατα και ήταν σαν να ήμουν ξανά εκεί, το Σαράι, το Ντολμάμπαχτσε, η ασιατική πλευρά, το Μπεμπέκ, όλα τόσο όμορφα και τόσο μαγικά δοσμένα). Αν εξαιρέσουμε κάποιες άσκοπες φλυαρίες, κάποιους χαζούς εμετούς (μα κόκαλα να ξερνάει ο άλλος; ), αν εξαιρέσουμε ότι γέλασα με τη Βουγιουκλάκη να παίζει ρόλο κομπάρσου στα πρώτα χρόνια της ζωής του Ηλία, κατά τα άλλα το βιβλίο είναι γνήσιος Ξανθούλης, με φαντάσματα, με υπερβατικά στοιχεία και με πικρές δόσεις καθημερινότητας. Και φυσικά δεν λείπουν οι ομοφυλοφιλικές και οι αιμομικτικές αναφορές. Ένα καλοδουλεμένο παζλ, με πολλά και διαφορετικά στοιχεία. Κάτι από αυτά θα κρατήσει τον κάθε αναγνώστη.

ΥΓ. Η κριτική πρωτοδημοσιεύτηκε στο captainbook το 2010.

Βιβλίο Το τρένο με τις φράουλες
Συγγραφέας Γιάννης Ξανθούλης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Από μια συζήτηση που έκανα με φίλους κατάλαβα ότι οι απόψεις διίστανται. Άσε που με κόμπλαρε η κριτική μιας κοπέλας (που εκφράστηκε πολύ αισιόδοξα, σχεδόν λατρευτικά) για το βιβλίο και δεν μπορώ να γράψω κακά λόγια (κι έχω πολλά) για αυτό το βιβλίο. Τέσπα. Λιτή και περιεκτική η γνώμη μου και δεν συνάδει με των άλλων. Πατάτα δεν μπορώ να το πω, καλό δείγμα υπερρεαλισμού και φαντασίας στη γραφή μπορώ να το πω. Θα έλεγα ότι με απογοήτευσε αλλά ένεκα το όνομα Ξανθούλης θα πω ότι ξέρει να χειρίζεται καλά τη γλώσσα με σωστές συνταιριάσεις επιθέτων και λέξεων. Ευτυχώς ξεφεύγει αρκετά (αν και η Κυψέλη και η δεκαετία του 1950 κάπου κάπου παρεισφρέουν) από τα πανομοιότυπα «Ο θείος Τάκης» και «Το πεθαμένο λικέρ» και δε μιλά για αιμομικτικές σχέσεις. Από την άλλη όμως δεν μπορώ να σκέφτομαι ότι διάβασα για μια τρελή (ΟΚ την οδήγησε η μοναξιά της ψυχής της σε αυτά τα μονοπάτια) που δεν ξέρει τι της γίνεται, που εύχεται να πεθάνει η μάνα της, που καρφώνει τον γκόμενο…Ασυναρτησίες και ανεξήγητα πράγματα. Ωραίες οι μεταφορές, ωραίος ο συνειρμός της αναζήτησης του Άραβα (Ευτύχη στα ελληνικά, Μασούντ στα αραβικά) αλλά πω πω….

Βιβλίο Ακροβάτες του χρόνου
Συγγραφέας Πολυχρόνης Κουτσάκης
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα /  Χιούμορ
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Όταν τελείωσα το βιβλίο, αναρωτήθηκα: «Τι ήταν αυτό που διάβασα»; Ένα ανάλαφρο νεανικό μυθιστόρημα, ένα αλλιώς ιδωμένο ιστορικό μυθιστόρημα, ένα αξιόλογο δείγμα επιστημονικής φαντασίας; Κάτι απ’ όλ’ αυτά και τίποτα ταυτόχρονα. Απλώς (;) άλλο ένα υπέροχο κείμενο του σημαντικού Πολυχρόνη Κουτσάκη, που πάντα βρίσκει κάτι διαφορετικό να ζωντανέψει και με πρωτότυπους τρόπους να αιχμαλωτίσει τον αναγνώστη ως το συναρπαστικό τέλος. Οι βασικοί πρωταγωνιστές είναι η Ειρήνη Φουντουκίδη με τον Λεώ Στρατάκη και ο εγγονός τους, ο έφηβος Λεωνίδας, που αφηγείται και την ιστορία, εναλλάξ με την κοπέλα του, την Αφροδίτη. Η Ειρήνη είναι από πάμφτωχη οικογένεια και το σκάει από το σπίτι της για να μην την παντρέψουν με το ζόρι. Ο Λεώ, αντίθετα, προέρχεται από πάμπλουτη οικογένεια κι όταν ενηλικιώνεται ξεκινάει με τον κολλητό του, Φανούρη, που είναι ίδιος φυσιογνωμικά, σωματικά και στη σκέψη με τον Σπίθα του Μικρού Ήρωα, Γιώργου Θαλάσση, να τρώνε τα λεφτά σε γυναίκες.

Ο Λεώ και η Ειρήνη έχουν από μια μυστική υπερδύναμη που τη χρησιμοποιούν για το καλό της ανθρωπότητας και γνωρίζονται τυχαία στη Θεσσαλονίκη. Τα γεγονότα όμως τους χωρίζουν σχεδόν αμέσως και τους επαναφέρουν πολλά χρόνια και αρκετές γκάφες αργότερα, μόνο και μόνο για να τινάξουν την Ιστορία στον αέρα! «Ο Λεώ και η Ειρήνη ήταν παρόντες σε όλα τα μεγάλα γεγονότα, άλλαξαν με τις πράξεις τους τη ροή της παγκόσμιας ιστορίας, συνάντησαν τα σημαντικότερα πρόσωπα του εικοστού αιώνα κι όμως δεν τους γνωρίζει κανείς, είναι σαν να μην υπήρξαν ποτέ. Έτσι ακριβώς όπως το θέλησαν, δηλαδή» (σελ. 119). Ο Μάρκος Βαμβακάρης, ο Καρλ Γιουνγκ, ο Ανρί Ματίς, ο Πάμπλο Πικάσο, ο Τζόζεφ Μένγκελε, ο Τζέρι Σίγκελ και ο Τζο Σούστερ που δημιούργησαν τον Σούπερμαν, ο Αδόλφος Χίτλερ, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ, ο Ντίνος Δημόπουλος και ο Μάνος Χατζιδάκις, η Agatha Christie, ο Άλμπερτ Άινσταϊν και άλλες προσωπικότητες των Τεχνών, των Γραμμάτων και της Ιστορίας παρελαύνουν με τέτοιο τρόπο που οι Μόντυ Πάιθονς ωχριούν μπροστά τους! Οι σουρεαλιστικές τους εξελίξεις με οδηγούσαν αρχικά να ψάχνω σε εγκυκλοπαίδειες, αργώντας να καταλάβω πως ο συγγραφέας απλώς μου έκλεινε το μάτι περιπαιχτικά!

Την ιστορία αυτού του αλλόκοτου ζευγαριού αφηγείται ο συνονόματος του παππού εγγονός με την κοπέλα του, Αφροδίτη, με την οποία έχει σπιρτόζικους διαλόγους, που διακόπτουν τη ροή της αφήγησης. Εντελώς διαφορετικοί μεταξύ τους χαρακτήρες, εκείνος πιστεύει στις καλές και κακές συγκυρίες ενώ εκείνη πρεσβεύει πως τίποτα στη ζωή δεν είναι τυχαίο, δημιουργούν ένα ξεκαρδιστικό ντουέτο που δε σταματά να πειράζεται, να δέρνεται, να τσακώνεται αλλά πάντα φιλιώνουν και τα βρίσκουν στο τέλος.

Πρωτοπρόσωπη αφήγηση, διαρκή πρωθύστερα, κοφτοί και λιτοί διάλογοι, χιουμοριστικές ατάκες, σύντομα αλλά και εκτεταμένα κεφάλαια, μακροσκελείς αλλά και μονολεκτικές προτάσεις είναι η μέθοδος που επέλεξε ο Πολυχρόνης Κουτσάκης για να αφηγηθεί την ιστορία του, κάτι που δεν αφήνει τον αναγνώστη σε ησυχία. Με κέρδισε η εναλλαγή των οπτικών γωνιών, δηλαδή ενώ έχουμε μια στρωτή αφήγηση που διακόπτεται χαριτωμένα από τον Λεωνίδα ή την Αφροδίτη, όταν συναντάμε νέο πρόσωπο επιστρέφουμε στο παρελθόν του με έξυπνο και ανορθόδοξο τρόπο που θα μας φέρει στο σήμερα και θα μας συστήσει πιο καθαρά τι μέρος του λόγου είναι!

Παρ’ όλ’ αυτά, μέσα από τον σουρεαλισμό και την κατ’ επίφασιν προφορικότητα και ρηχότητα της αφήγησης, ξεπηδάνε με μοναδικό στυλ διαχρονικές αλήθειες και πρωτότυπες απόψεις πάνω σε κοινωνικά θέματα: «Γι’ αυτό βλέπουμε τριγύρω μας πολλά κορίτσια μελαγχολικά… Έχουν πέσει στην κανονική τους ζωή πάνω σε λάθος ιππότες, σε ιππότες που βγήκαν από τα όνειρα κάποιου άλλου κοριτσιού και κάπως μπερδεύτηκαν τα πράγματα και ήρθαν σ’ αυτές και τις ανάγκασαν ν’ αλλάξουν όνειρο και να τους προσθέσουν στα όνειρά τους… προσπαθούν να θυμηθούν το αρχικό τους όνειρο, θα ‘διναν τα πάντα για να μπορέσουν να το θυμηθούν αλλά έχουν ζήσει πολύ καιρό με λάθος ιππότες και δεν τα καταφέρνουν» (σελ. 79). Και ορίστε μια απλή και καθόλου κατακριτέα άποψη για όσους διαβάζουν Άρλεκιν: «Γι’ αυτό μάλλον πουλάνε εκατομμύρια βιβλία τα Άρλεκιν, επειδή ελάχιστοι έρωτες ευδοκιμούν κι έτσι ο κόσμος τα αγοράζει για να μάθει πώς είναι αυτό που παρ’ ολίγο να ζήσει, χωρίς να ξέρει όμως ότι αν το ζούσε δε θα μπορούσε να το περιγράψει, άρα κι αυτοί που γράφουν τα Άρλεκιν και το περιγράφουν δεν το ζουν όταν το γράφουν, το φαντάζονται, άρα τι να μάθει κανείς από δαύτους;» (σελ. 328).

Μονάχα σ’ ένα σημείο δεν υπήρξε ελαφρότητα: οι θηριωδίες στο Άουσβιτς δεν μπορούν να γίνουν ποτέ κομμάτι αστεϊσμού, κάτι που παραδέχεται κι ο συγγραφέας, παραθέτοντας στεγνά, απρόσωπα και μελετημένα τη ζωή του Μένγκελε και τα πειράματα που έκανε με τον Καρλ Κλάουμπεργκ και τη Χέρτα Ομπερχάουζερ: «Επίσης να σας πω, αν και είναι άσχετο με την ιστορία μας, ότι ο Καρλ και η Χέρτα έμειναν εφτά χρόνια στη φυλακή μετά το τέλος του πολέμου κι έπειτα έζησαν ελεύθεροι και ωραίοι την υπόλοιπη ζωή τους, δηλώνοντας σε κάθε ευκαιρία πόσο περήφανοι ήταν για την επιστημονική δουλειά τους στο στρατόπεδο. Η δικαιοσύνη είναι μια ωραία, άγνωστη λέξη σ’ αυτόν τον κόσμο» (σελ. 337). Κι αμέσως μετά αποδύεται σε μια… διαφορετικώς διατυπωμένη ιστορία του πολέμου που με έκανε να λυθώ στα γέλια! Η Άγκαθα Κρίστι, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ και ο Τζόζεφ Μένγκελε συναντήθηκαν σε ξενοδοχείο του Ασουάν κι έκαναν την Ιστορία… μύλο!

Το μυθιστόρημα επικεντρώνεται στα επιτεύγματα των παππούδων και στη σχέση των δύο έφηβων παιδιών, είναι αξιέπαινος όμως ο τρόπος που παρεισφρέουν οι προβληματικές σχέσεις του Λεωνίδα και της Αφροδίτης με τους γονείς τους, την ενδιάμεση δηλαδή γενιά, που καταγράφεται λιγότερο αλλά πιο έντονα συναισθηματικά κι έτσι το μυθιστόρημα δεν πλατειάζει, παραμένει σφιχτό και άψογα δεμένο, χωρίς τίποτα περιττό. Ο Λεώ και η Ειρήνη γνωρίστηκαν κι έκαναν τον Νικήτα που παντρεύτηκε κι απέκτησε τον Λεωνίδα ενώ η Αφροδίτη γεννήθηκε σε ένα επικίνδυνο ψυχολογικά περιβάλλον. Αυτό το βάρος στους ώμους τους δίνεται με έξυπνο τρόπο ανάμεσα στο σήμερα και το χτες που απαρτίζουν και το μεγαλύτερο μέρος του κειμένου και φώτισε τις σημαντικές ψυχολογικές περιπέτειες που μπορεί να ζήσει ένας έφηβος σε μια προβληματική οικογένεια.

Οι «Ακροβάτες του χρόνου» είναι ένα απολαυστικό, διασκεδαστικό μυθιστόρημα που με ταξίδεψε με εναλλακτικό τρόπο στον χρόνο, μου σύστησε σημαντικές προσωπικότητες με άλλο τρόπο και με έκανε να γελάσω αλλά και να συγκινηθώ. Εύχομαι ολόψυχα η υπόσχεση για νέες ιστορίες του ξεκαρδιστικά αστείου ζευγαριού Λεώ και Ειρήνης να πραγματοποιηθεί σύντομα!

Βιβλίο Όταν βρέχει ζωντανεύουν τα αγάλματα
Συγγραφέας Μαρίνα Αργυροπούλου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πνοή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα ακροβατεί ανάμεσα στο νατουραλιστικό και το σουρεαλιστικό και περιγράφει καταστάσεις και συναισθήματα που υπερβαίνουν τη λογική. Παρ’ όλο που υπάρχει δράση και πολλές ρεαλιστικές σκηνές, η γραφή της Μαρίνας Αργυροπούλου δίνει έμφαση στη δύναμη των λέξεων και την ικανότητά τους να δημιουργούν ατμόσφαιρα και συναισθήματα παρά στην καθαυτό περιγραφή της πλοκής. Η ιστορία έχει αρχή, μέση και τέλος (έστω και κάπως ασαφές), με παρέσυραν όμως περισσότερο οι επιλογές των λέξεών της και η ικανότητά της να περιγράφει γεγονότα που αγγίζουν τη σφαίρα του εξωπραγματικού με τέτοιο τρόπο που με έκαναν απόλυτα δικό τους. Σε άλλες περιπτώσεις ίσως άφηνα στην άκρη ένα τέτοιο βιβλίο, το συγκεκριμένο όμως εξισορροπεί αρμονικά ανάμεσα σε αντικρουόμενα είδη αφήγησης, ακολουθώντας το δικό του μονοπάτι και χαράζοντας τη δική του πορεία.

Η γνωριμία με τον εντελώς προσωπικό κόσμο της συγγραφέως ξεκίνησε νωρίς, στη σελίδα 14: «Σκεφτόμουν ότι αν έπεφτε το αεροπλάνο, εκείνος θα λυπόταν και θα μετακινούσε μόνιμα πια το κρεβάτι του δίπλα στο παράθυρο για να κοιτάει τη βροχή. Θα έβρεχε συνέχεια, οπότε δε θα ήταν καλό για τη μέση του να μετακινεί τα έπιπλα διαρκώς». Και στη συνέχεια: «…γλυπτά με ύφος αγέρωχο να μας ειρωνεύονται για τη θνητότητά μας…» (σελ. 15) αλλά και παρακάτω: «Του χαμογέλασα γλυκά και εύθραυστα» (σελ. 80) ενώ το αγαπημένο μου απόσπασμα βρίσκεται στη σελίδα 126; «Το καλοκαίρι μυρίζει πλυμένο σταφύλι που ακόμα στάζει… Το φθινόπωρο κάνει κρατς από τα πεσμένα φύλλα που πάτησες. Και μας κοιτάζει. Μας κοιτάζει από την απέναντι γωνία. Κάθε άνοιξη».

Με αυτό το στυλ αφήγησης και γραφής μας συστήνεται η Ρώμη και ταυτόχρονα η ψυχοσυναισθηματική νοημοσύνη μιας καρδιάς που ταλαντεύεται ανάμεσα σε έρωτες και ταυτόχρονα είναι ανοιχτή σε νέες εμπειρίες. Η πόλη της Ρώμης ζωντανεύει για μια απόλυτα προσωπική γνωριμία, μακριά από τα φλας και τη φασαρία των τουριστών, σκοτεινή και άγρια κι όμως τόσο μα τόσο γοητευτική! Έτσι λοιπόν από τη μια το βάρος των λέξεων και από την άλλη ο τόπος όπου διαδραματίζεται το μυθιστόρημα με παρέσυραν σε μια ιστορία διαφορετική, όπου δε με ένοιαζε αν τελικά η Αρσινόη υπέκυψε στα θέλγητρα του Λορέντζο ή όχι ούτε αν ο Γιάννης που τις φιλοξενούσε θα παντρευτεί τελικά την Τερέζα ούτε τίποτα. Απλώς διάβαζα και γευόμουν μια διαφορετική αναγνωστική εμπειρία, την οποία συνιστώ ανεπιφύλακτα.

Βιβλίο Η γυναίκα που πέθανε δύο φορές
Συγγραφέας Μάνος Ελευθερίου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Δεν είμαι σε θέση να κρίνω την πένα του καταξιωμένου λογοτέχνη Μάνου Ελευθερίου κι ούτε το γεγονός ότι αυτό το βιβλίο με δυσκόλεψε θα με αποθαρρύνει να αναζητήσω κι άλλα έργα του. Ομολογώ ότι με δυσκόλεψε πολύ. Αν δεν υπήρχαν τα ντοκουμέντα για την καταδίκη της Ελένης Παπαδάκη και για την ενεργό δράση γνωστών ηθοποιών κατά τη διάρκεια της Κατοχής (που τα σημείωσα βιβλιογραφικά μετά μεγίστης προσοχής) ίσως και να το παρατούσα.

Η κυρίως υπόθεση αγγίζει το σουρεαλιστικό. Και δεν εννοώ το γεγονός ότι ίσως η Ελένη Παπαδάκη να ξέφευγε από το θάνατο έτσι όπως περιγράφεται αλλά μένω κυρίως στο πώς χειρίζεται ο αφηγητής το υλικό που έχει στα χέρια του, πώς συζητά με τους πρωταγωνιστές του δράματος και πώς ξετυλίγεται αυτό παιχνίδι των σκιών γύρω του και δεν μιλάει με τα αυθεντικά πρόσωπα όπως νόμιζε. Τέλος πάντων, θα κρατήσω το δεύτερο επίπεδο ανάγνωσης, αυτό με τα πολύτιμα στοιχεία και τα αποσπάσματα από πρωτογενές υλικό σχετικά με τους ηθοποιούς του θεάτρου μας που δεν γνωρίζουμε και τόσα για τη δράση τους κατά την Κατοχή. Αυτό ναι με κράτησε και ήταν αρκετά ενδιαφέρον.  Το συστήνω μόνο σε όσους έχουν απαιτήσεις από τη λογοτεχνία.

Βιβλίο Το κουδούνι του τρόμου
Συγγραφέας Ευγένιος Τριβιζάς
Εικονογράφος Stephen West
Κατηγορία Τρόμου / Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελληνικά Γράμματα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Ευγένιος Τριβιζάς επιστρέφει με τα γνωστά του λεξοπαιχνιδίσματα και τις διασκεδαστικές απιθανότητες ενός ξεκαρδιστικού σουρεαλιστικού κόσμου, δημιουργώντας ένα απείρου κάλλους συνονθύλευμα από σπάνια είδη ζώων, ακόμη πιο σπάνιους χαρακτήρες, έξυπνους αστυνομικούς, λεοπαρδάλεις που μασάνε τσιχλόφουσκες, τσίρκο που αρπάζουνε φωτιά και χιλιάδες άλλα ευρήματα που θα χαρίσουν γέλιο και αστείες στιγμές στους μικρούς αναγνώστες. Ευμορφία και Πενθεσίλα Τριανταβάρ, κόμης ντε Λακρουαβίλ, Ζιλμπέρ ο ζογκλέρ, Τορρτελίνι ο κλόουν, υπαστυνόμος Παντεσπάνης και άλλοι μπλέκουν σ’ ένα γαϊτανάκι αξέχαστων στιγμιότυπων που συγκροτούν μια ιστορία απάτης, λαθροθηρίας, κλοπής, εκβιασμού και… εκπλήξεων! Κι όλα αυτά επειδή ένα παιδί θέλησε να πατήσει ένα κουδούνι και να το βάλει στα πόδια αμέσως μετά!

Η ασπρόμαυρη εικονογράφηση είναι ιδιαίτερα προσεγμένη και απόλυτα πιστή στο κείμενο, κάτι που πρέπει να προκάλεσε τρομερό πονοκέφαλο στον καλλιτέχνη Stephen West, μιας και ο Ευγένιος Τριβιζάς είναι τρομερά λεπτολόγος και λεπτομερής στις περιγραφές των σκηνών του. Εκτός από τις πλούσιες εικονογραφήσεις του κειμένου, έχουμε ευρηματικές υποσέλιδες εικόνες με θέματα ξεχωριστά σε κάθε κεφάλαιο, εμπνευσμένα από την κεντρική ιδέα του καθενός από αυτά, μικρές εικόνες που κλείνουν το κάθε κεφάλαιο και μια σειρά από νυχτερίδες που κοσμούν την εξωτερική μεριά του βιβλίου, προετοιμάζοντας τα παιδιά για μια ανατριχιαστικά διασκεδαστική ιστορία.

«Το κουδούνι του τρόμου» είναι μια νέα ευφάνταστη περιπέτεια, γεμάτη λεκτικά ευρήματα και απανωτές ανατροπές που θα αγαπήσουν οι μικροί αναγνώστες από 11 ετών και πάνω.

Βιβλίο Το καλοκαίρι που χάθηκε στο χειμώνα
Συγγραφέας Γιάννης Ξανθούλης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η γνωστή, γνώριμη γραφή του Ξανθούλη που σε άλλους αρέσει και σε άλλους όχι. Σε ένα τελείως κουλό οικογενειακό σπίτι, όπου η μάνα αυτοκτόνησε πηδώντας στον ασβέστη, ο αδερφός του αφηγητή κι η σύντροφός του Ροδόπη (το θέτω κομψά) κάνουν έρωτα καθημερινώς και θορυβωδώς, η θεία Αλκιβιάδα μεγαλώνει το στερνοπούλι της οικογένειας, ο θείος Μπατίστας, γνωστός σε όλη την οικογένεια ότι του αρέσουν «τα ξινά», ερωτοτροπεί με την άλλη πλευρά της πόλης και πέφτει θύμα των ερωτικών του προτιμήσεων και μέσα σε όλα αυτά έχουμε και την Ντάλια Βεντάλια και τον μαύρο της μινιόν πάνθηρα Ντε Γκωλ (στην ουσία ένα μαύρο ψωρόγατο). Και η κοινωνική, οικονομική, πολιτιστική Ελλάδα δεν αφήνει ανεπηρέαστο τον αφηγητή.

Ο φίλος του ο Θοδωρής είναι το αποκούμπι του και σε αυτόν εκμυστηρεύεται αισθήματα, όνειρα, ελπίδες, απογοητεύσεις, μαζί σκέφτονται, μαζί κολυμπάνε, μαζί επιστρέφουν το φθινόπωρο στο σχολείο. Και το καλοκαίρι χάθηκε στο χειμώνα, όπως η ζωή χάνεται μες στην αιωνιότητα και μας μένει ο λόγος για να διασώζουμε ό,τι πολύτιμο φυλάττουμε στο σεντούκι των αναμνήσεών μας.

Αναμνήσεις ξανά λοιπόν, μια ελάχιστη δόση έρωτα μεταξύ των αδερφών, πολιτιστικό και κοινωνικό υπόβαθρο, ομοφυλοφυλία, γενικά ό,τι συντηρεί τον κόσμο του Ξανθούλη σε ένα από τα πρώτα του κείμενα που ακροβατεί περίτεχνα ανάμεσα στα βιβλία που μου άρεσαν και σε αυτά που δε μου άρεσαν.

Βιβλίο Το τελευταίο εμπόδιο
Συγγραφέας Μαριλένα Παππά
Κατηγορία Αλληγορία
Εκδότης Βακχικόν
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Μαριλένα Παππά στρέφεται στον χώρο του σουρεαλισμού, χαρίζοντάς μας μια διαφορετική νουβέλα γεμάτη υπερρεαλιστικές καταστάσεις και απρόσμενα φαντασιακά γεγονότα που σε κάποια σημεία δένουν με την πραγματικότητα. Οι πρώτες σελίδες με την καθημερινότητα της Αχούς στο απομονωμένο νησί ήταν γραμμένες με το γνωστό, αγαπημένο μου στυλ και ύφος. Μυστήριο καλύπτει την πραγματική σχέση της γυναίκας και του άντρα, οι λυρικές περιγραφές της φύσης γύρω από το σπίτι αλλά και το νησί αφθονούν, δωρικότητα κυριαρχεί στην περιγραφή των ίδιων καθημερινών κινήσεων.

Εντυπωσιακή είναι η ματιά της συγγραφέως απέναντι στα άψυχα. Πόσο διεξοδικά τα παρατηρεί και πόσο λυρικά περιγράφει όχι μόνο τα χαρακτηριστικά τους αλλά και την ψυχή τους! Για παράδειγμα: «Το ξέρει πως ένα τραπέζι είναι άψυχο, αλλά δεν παύει να αναρωτιέται πώς είναι κάποιος να πρέπει να στέκεται όρθιος για πάντα, για όλη του τη ζωή πάνω σε τέσσερα ξύλινα, άκαμπτα πόδια… Πώς υποδέχεται στις χαρακιές του τον χρόνο, τη σκόνη, τα ψίχουλα, τις λαδιές» (σελ. 8). Μοναξιά, θλίψη και ερημιά και πόση ησυχία! Εκκωφαντική ησυχία που λες και διαπερνά τις σελίδες και τυλίγει τον αναγνώστη! Χόρτασα όμορφες παρομοιώσεις και μεταφορές: «Κοίταξε το τραπεζομάντιλό της. Ο καφές είχε ξεραθεί, δημιουργώντας μια μεγάλη σκούρα λωρίδα πάνω του. Ένας βρόμικος δρόμος βίαζε την καθαρή βαμβακερή επιφάνεια» (σελ. 13).

Από ένα σημείο και μετά όμως ταξίδεψα στη σφαίρα της φαντασίας της συγγραφέως που, όσο κι αν αξίζει ως δείγμα σουρεαλισμού, δεν κατάφερε να μου φανερώσει πολλά από αυτά που ήθελε. Δεν παύω στιγμή να πιστεύω στις δυνατότητες και τις ικανότητες της Μαριλένας Παππά, απλώς στο νέο της κείμενο, μια πρωτότυπη και φρέσκια νουβέλα, δοκιμάστηκε κάπου όπου συνήθως εγώ δεν πατάω. Σίγουρα όμως όσοι αρέσκονται σε τέτοια κείμενα θα ταξιδέψουν με τη γραφή της και τα αισθήματα, με τους συμβολισμούς και τη δύναμη των εικόνων που ζωντανεύει με τέχνη και ταλέντο. «Το τελευταίο εμπόδιο» είναι ένα διαφορετικό κείμενο που με ταξίδεψε με σκαμπανεβάσματα αλλά άξιζε το κάθε λεπτό που του αφιέρωσα.