Βιβλίο Πατρίδα από βαμβάκι
Συγγραφέας Έλενα Χουζούρη
Κατηγορία  Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο είναι καλογραμμένο, άμεσο, σφιχτό. Η συγγραφέας παρεμβαίνει στο κείμενο από την αρχή παραινετικά, συμβουλευτικά, συμπονετικά. Καταλαβαίνουμε αμέσως ότι το μυθιστόρημα αναπλάθει πραγματικά γεγονότα πραγματικών ανθρώπων και μας δίνει πραγματικές πλευρές της ελληνικής και όχι μόνον Ιστορίας. Οι παρεμβάσεις της κυρίας Χουζούρη προς τον ήρωά της («Έτσι υποθέτω, γιατρέ…», «Με μπέρδεψες, γιατρέ…» κλπ.) δεν είναι πολύ συχνές και δίνουν προσωπικό τόνο που συγκινεί και φορτίζει το κλίμα. Θα έλεγα ότι η συγγραφέας είναι μια μάνα που συμπάσχει και αγωνιά για τον γιο της, τον ήρωα του μυθιστορήματος, έναν άνθρωπο που πίστεψε σε κάποια ιδεώδη, δεν παρασύρθηκε από την τυφλότητα του σοσιαλισμού και αγωνίστηκε να επιβιώσει από το μίσος και τη μισαλλοδοξία και το άγριο ξεκαθάρισμα που ακολούθησε τον θάνατο του Στάλιν, οπότε και οι λύκοι που κρύβονταν στα γραφεία του κόμματος ξαμολύθηκαν προς άγρα θυμάτων.

Ο γιατρός μας, λοιπόν, έζησε την τραγικότητα του Εμφυλίου, την αγωνία, τον πόνο και την απελπισία των «στρατιωτών» του Εμφυλίου (τι στρατιωτών δηλαδή, αμούστακα και άγουρα παιδιά όλοι τους) και την υποχρέωση που δημιουργήθηκε απέναντι στη Σοβιετική Ένωση που τους φιλοξένησε, οπότε ήταν υποχρεωμένοι να τηρήσουν μια συγκεκριμένη, αυστηρή πορεία εργασίας στις φάμπρικες. Καταπληκτική αναπαράσταση της Τασκένδης και της ψυχολογίας που επικρατούσε μεταξύ των Ελλήνων που κυκλοφορούσαν για χρόνια με στρατιωτικά και το περιβόητο «όπλο παρά πόδα» αλλά και μεταξύ των Ρώσων που τους υποδέχτηκαν. Τι τύφλωση, τι εγωισμός, τι πειθήνια υπακοή στη γραμμή του κόμματος και αργότερα, μετά τον θάνατο του Στάλιν, του «πλαστογράφου της Ιστορίας» όπως τον κατηγόρησαν δικοί του άνθρωποι, να πέφτει ένα τείχος και να μπαίνουν τα πράγματα στη σωστή τους διάσταση. Μια κατάσταση που πολλοί δεν άντεξαν και ξέσπασαν σε λιποθυμίες και κρίσεις τρέλας ενώ στα κλιμάκια του κόμματος γινόταν ο κακός χαμός από προδοσίες, διαγραφές και εξορίες.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο γιατρός Στέργιος έχει παντρευτεί τη συντρόφισσα Σταυρούλα, συναγωνίστρια στον Γράμμο, κι έχουν κάνει και δυο κόρες. Μέσα στην παραφροσύνη του κλίματος στην Τασκένδη, ο γιατρός διαπράττει κάτι που δείχνει πρόστυχο αλλά αναδεικνύεται τόσο βαθύ και ειλικρινές χάρη στην αφήγηση και στη ροή της πλοκής, χάρη στον τρόπο που φωτίζονται κάποια περιστατικά και καταγράφονται κάποια αισθήματα, ώστε τα πρόσωπα διεκδικούν το δικό τους, ιδιαίτερο δίκιο. Οι «σύντροφοι» θα το μάθουν και θα το εκμεταλλευτούν, οπότε η δράση εκτυλίσσεται πλέον στα Σκόπια, με όνειρο του γιατρού να γυρίσει στην πατρίδα του και στους αγαπημένους του, από τους οποίους απαγορευόταν να έχει νέα. Παράλληλα με τη ζωή του Στέργιου, μαθαίνουμε και για τον αδελφό του, Λεωνίδα, που πολέμησε κι αυτός στον Εμφύλιο από την πλευρά των Δημοκρατικών. Τι αντίκτυπο είχε η απόφαση του Λεωνίδα να πάει με τους κομμουνιστές, πώς αντέδρασε η μάνα τους, τι συνέπειες είχε αυτό για τον Λεωνίδα και για την καριέρα του στον στρατό;

Όνειρα που ποδοπατήθηκαν στη γραμμή του κόμματος, ελπίδες που έσβησαν στη μακρινή ανατολή της Τασκένδης, χαμόγελα που θάφτηκαν βαθιά στις στέπες του Ουζμπεκιστάν. Και μια νέα ζωή, που ξεφύτρωσε ξαφνικά, να χαρίζει ελπίδα τουλάχιστον στον έναν από τους δύο χαρακτήρες του μυθιστορήματός μας και χάρη σε αυτήν τη ζωή κατάφερε η συγγραφέας, όπως μας εκμυστηρεύεται, να συμπληρώσει τα γεγονότα της ζωής του γιατρού. Υπέροχο, λυρικό, τραγικό αλλά και αισιόδοξο.

Βιβλίο Οι μάγισσες του Θερμαϊκού 
Συγγραφέας Όλγα Λιάρατζη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Όλγα Λιάρατζη έγραψε ένα συναρπαστικό κοινωνικό μυθιστόρημα με ενδιαφέρουσες ιδέες και χαρακτήρες που θα αγαπήσεις ή θα μισήσεις. Με φόντο τα ιστορικά γεγονότα της εγκαθίδρυσης της δικτατορίας Μεταξά, των αιματηρών απεργιακών κινητοποιήσεων του 1939 και της γερμανικής κατοχής ξεδιπλώνεται ένα μυθιστόρημα με απρόσμενες εξελίξεις και διαρκή πρωθύστερα που ολοκληρώνουν τους χαρακτήρες και δίνουν άφθονες πληροφορίες για τις καταβολές, τη νοοτροπία και τον τρόπο σκέψης των βασικών προσώπων του βιβλίου. Βρισκόμαστε αρχικά στη Θεσσαλονίκη του 1939, όπου ο Στέφανος Αβράμογλου που ζει στη Λειψία επιστρέφει στη Θεσσαλονίκη με αφορμή τον θάνατο της μητέρας του, Κοραλίας που δηλητηριάστηκε. Βλέπει τις αντιδράσεις του κόσμου, παρατηρεί τη συμπεριφορά του πατέρα του κι αρχίζει να ψάχνει στο οικογενειακό παρελθόν όχι τόσο για τον ένοχο όσο για να κατανοήσει καλύτερα τις σχέσεις μεταξύ των γονιών του, αφού ως τότε αδιαφορούσε γι’ αυτό, παρασυρμένος από την ψευδαίσθηση της δεμένης κι ευτυχισμένης οικογένειας που είχε όταν έφυγε. Στον δρόμο του θα έρθει η Μυρτώ Παράσχου, η οποία γοητεύεται από τη γνωριμία τους αλλά όταν διαπιστώνει πως είναι ο γιος του Μίλτου εξαφανίζεται. Τι τη συνδέει με τους Αβράμογλου; Γνωρίζει κάτι για τον θάνατο της Κοραλίας; Γιατί η νεκρή πλέον αρχόντισσα δεν ήθελε τη Μυρτώ στη ζωή της; Τι φοβόταν; Τι κακό προέβλεψε;

Στη συνέχεια επιστρέφουμε στο 1935 και συγκεκριμένα στην περίοδο που οι εργάτες, στην πλειονότητά τους βενιζελικοί και αντιμοναρχικοί, οργανώνουν διαδηλώσεις στη συμπρωτεύουσα, με αποτέλεσμα, μετά τον Γενάρη του 1936 που υπήρξε από τους πιο δύσκολους στην ελληνική επικράτεια, με την πείνα και την ανεργία να δοκιμάζουν τις αντοχές του ελληνικού λαού και τη φτωχολογιά να βγαίνει στους δρόμους και να διεκδικεί ανθρώπινες συνθήκες εργασίας, να οδηγηθούν τα πράγματα στον αιματοβαμμένο Μάιο του ίδιου έτους και στη δικτατορία της 4^ης Αυγούστου. Η Μυρτώ και η Θεανώ, Μικρασιάτισσες προσφυγοπούλες, ζουν με τη μητέρα τους στην Τούμπα, σε καταστάσεις απόλυτης φτώχειας, όπως και όλοι οι εργάτες των γύρω εργοστασίων. Είναι δύο διαφορετικές γυναίκες, εκ των οποίων η Μυρτώ μισεί τη φτώχεια και τη μιζέρια κι αγωνίζεται να αφήσει πίσω της τη δουλειά της υφάντρας, να ετοιμάσει ένα καλύτερο μέλλον ενώ η Θεανώ γοητεύεται από τους πύρινους λόγους του Αρίστου Καλογήρου, ενεργού μέλους στο συνδικαλιστικό κίνημα, που εμπνέει αγωνιστικότητα στους εργάτες. Ο Αρίστος και η Μυρτώ εκπροσωπούν δυο διαφορετικές προσωπικότητες που ακολουθούν παράλληλες πορείες στην προσπάθειά τους να υλοποιήσουν τα όνειρά τους σε μια περίοδο ταραχών και πολιτικής αβεβαιότητας. Εκείνος θα έδινε τα πάντα για τη θρησκεία των φτωχών κι εκείνη θέλει να πετύχει, να γίνει οικονομικά ανεξάρτητη και να δοκιμάσει τις δυνάμεις της.

Το μυθιστόρημα εξελίσσεται πολύ καλά, μας συστήνει χαρακτήρες που, όπως έγραψα και πιο πριν, ή θα αγαπήσεις ή θα μισήσεις και καταφέρνει με πιστότητα, ζωντανούς διαλόγους και ενδιαφέρουσες εξελίξεις να με κρατήσει γεμάτο αγωνία για τη συνέχεια. Τα πάντα αλλάζουν με τη δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά, λογοκρισία, βασανιστήρια, απηνές κυνηγητό των κομμουνιστών, εξορία στην Κίμωλο και αλλού, όπου καταγράφονται οι σκληρές στιγμές των εξορίστων, η καθημερινότητά τους, η σκληραγώγησή τους μέσα από τις απάνθρωπες αυτές συνθήκες. «…αντιστεκόμαστε στο μίσος με το οποίο μας περιβάλουν οι αρχές με την αγάπη και την αλληλεγγύη που έχουμε αναπτύξει μεταξύ μας» (σελ. 39), όπως γράφει η Θεανώ, η οποία μάλιστα βιώνει ένα οδυνηρό γεγονός που θα την αναγκάσει να πάρει κάποιες σημαντικές αποφάσεις και να κρύψει βαθιά μέσα της το τραύμα. Μόνο που αυτό θα ξαναβγεί στην επιφάνεια τη χειρότερη στιγμή.

Οι εξελίξεις στη ζωή των δύο αδελφών έρχονται και κουμπώνουν με όσα ήδη ξέρουμε από την αρχή του μυθιστορήματος κι έτσι οι χαρακτήρες ολοκληρώνονται, αφήνοντάς με σκεπτικό ως προς τις επιλογές τους και τις αντίστοιχες συνέπειες αυτών. Η οικογένεια Αβράμογλου ξανάρχεται στο προσκήνιο και μέσω των μελών της η συγγραφέας μας δείχνει με τεκμηριωμένο τρόπο το πεδίο των ψυχικών ερευνών της εποχής, μιας και η Κοραλία Αβράμογλου ήταν πνευματίστρια. Ήταν συνεργάτης του Άγγελου Τανάγρα και της Εταιρείας Ψυχικών Ερευνών και είχε ανησυχίες μεταφυσικές, πρσβεύοντας μεταξύ άλλων πως ο άνθρωπος είναι ελεύθερος και εισπράττει το αποτέλεσμα των επιλογών του, σαν ψυχή όμως μετενσαρκώνεται για να τελειοποιηθεί ηθικά. Είχε τηλεπαθητικά χαρίσματα, εκπληκτική διαίσθηση αλλά ήταν ευάλωτη, με αποτέλεσμα ο περισσότερος κόσμος να τη θεωρούσε αλαφροΐσκιωτη, να όμως που οι πνευματιστικές συγκεντρώσεις που έκανε έφερνε κόσμο στο σπίτι τους και φυσικά έσοδα. Τελικά αυτοκτόνησε ή δολοφονήθηκε; Από ποιον; Ποιο ήταν το κίνητρο; Οι ζωές της Μυρτώς και των Αβράμογλου διασταυρώνονται ξανά, αυτήν τη φορά με τον γιο τους, Στέφανο, να προσπαθεί να αποκωδικοποιήσει συμπεριφορές και να βρει κρυμμένα μυστικά.

Συμπάθησα πολύ τον ρόλο του Μίλτου Αβράμογλου γιατί είναι ένας άντρας που μπορεί να αγαπήσει κάποια χωρίς να εκμεταλλευτεί τη δύναμή του επ’ αυτής, έχει μια διαφορετική σχέση με τη γυναίκα του και η στάση του με προβλημάτισε ως προς τον βαθμό αγάπης που μπορεί να έχει κάποιος για τον σύντροφό του μετά από πολλά χρόνια γάμου που η αγάπη έχει πια ξεφτίσει. Η συγγραφέας ξεφεύγει αρκετά από τα οικεία μυθιστορηματικά στερεότυπα και αποφεύγει τις παγίδες του ρηχού συναισθηματισμού δείχνοντάς μου ένα ζευγάρι δεμένο πιο βαθιά και ουσιαστικά παρά τις υποχωρήσεις και την ελευθερία του ενός προς τη ζωή του άλλου. Από την άλλη δεν κατάφερα να αγαπήσω τη Μυρτώ λόγω του χαρακτήρα της και της όλης στάσης ζωής που ακολούθησε. Προκλητική, έτοιμη για όλα, αδίστακτη και καιροσκόπος, δεν είναι η «κακιά» του μυθιστορήματος αλλά η «μάγισσα» που θα αντιπαρατεθεί στην πραγματική μάγισσα του μυθιστορήματος. Με ψυχικά γνωρίσματα η μία, με σωματικά η άλλη και η σύγκρουση μεταξύ τους θα είναι μοιραία.

«Οι μάγισσες του Θερμαϊκού» είναι ένα ξεχωριστό μυθιστόρημα που ασχολείται με τη δοτικότητα και την ελευθερία της πραγματικής αγάπης και με τον πνευματισμό και τις μεταφυσικές ανησυχίες, κάτι που ταιριάζει με το μαγευτικό και μυστηριακό τοπίο της Θεσσαλονίκης. Με φόντο τα ιστορικά γεγονότα που βίωσε η περιοχή από το 1935 ως το τέλος του πολέμου, με τα περιστατικά να εκτυλίσσονται από τη Λεωφόρο των Εξοχών ως την Τούμπα και από την Τσιμισκή ως την Εγνατία και με ενδιαφέρουσες, ολοκληρωμένες, αν και μονοδιάστατες ψυχογραφίες, το βιβλίο μας ταξιδεύει σ’ έναν κόσμο σάρκας και πνεύματος, επιθυμιών και απαιτήσεων, αντεκδικήσεων και προσδοκιών όπου άνθρωποι συγκρούονται με το απόλυτο καλό ή με το απόλυτο κακό.

Βιβλίο Ο άσος στο μανίκι
Συγγραφέας Γιάννης Πλιάγκος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Παύλος, κρουπιέρης στη λέσχη του Ξανθού, είναι ερωτευμένος με τη Ρουμάνα Ναταλία, η οποία έχει σχέση με τον κολλητό του, Μάριο. Οι ελπίδες και τα όνειρά του τελικά πραγματοποιούνται όταν η Ναταλία χωρίζει τον Μάριο κι αρχίζει να του δείχνει το ενδιαφέρον της. Ένα πολύ καλά κλεισμένο καβούκι, το οποίο ο Παύλος αγωνίζεται ν’ ανοίξει, να γνωρίσει, να ερωτευτεί, να αγαπήσει. Τα πράγματα δυσκολεύουν όταν η Ναταλία του εξομολογείται ότι είναι θύμα τοκογλύφων που την εκβιάζουν και απαιτούν υπέρογκα ποσά.

Αυτό είναι μέρος μόνο της ιστορίας που ξετυλίγεται στις σελίδες του νέου βιβλίου του Γιάννη Πλιάγκου και η πλοκή δεν πηγαίνει εκεί που ίσως φαντάζεται ο αναγνώστης. Υπάρχουν εκατομμύρια άλλες ψηφίδες που συμπληρώνουν το παζλ και ο συγγραφέας ενδιαφέρεται περισσότερο να σκιαγραφήσει αληθοφανείς χαρακτήρες, να μιλήσει για τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες μέσα στις οποίες κινούνται οι ήρωες και εξαιτίας των οποίων κάνουν τις επιλογές τους παρά να δώσει μια τετριμμένη ιστορία με αρχή, μέση και προδιαγεγραμμένο τέλος. Η ολοκλήρωση του μυθιστορήματος και η τελική αποκάλυψη με άφησε άφωνο!

Διαλυμένες φιλίες, απελπισμένα όνειρα, κακοί και καλοί, το αβέβαιο μέλλον των οικονομικών μεταναστριών που εκπορνεύονται χωρίς τη θέλησή τους, ξεγελασμένες για ένα καλύτερο αύριο, ο Τσαουσέσκου και ο σοσιαλισμός του, «Το παραπέτασμα και άλλες ιστορίες» του Μιχαήλ Λαζαρέσκου, ρουλέτες, πόκερ και παράνομος τζόγος…Τελικά, χάνεις ή κερδίζεις; «Αναλόγως για ποιο παιχνίδι μιλάμε», όπως γράφει και ο συγγραφέας.

Βιβλίο Δυο φορές αθώα
Συγγραφέας Έλενα Χουζούρη
Κατηγορία  Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος 
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μετά την “Πατρίδα από βαμβάκι“, όπου έχουμε την ιστορία ενός πολιτικού πρόσφυγα στην Τασκένδη με τη λήξη του Εμφυλίου και τη ζωή του εκεί, τώρα διαβάζουμε για τη δυο φορές αθώα Βερόνικα Κ., μια κοπέλα γόνο πολιτικών εξορίστων που μετά την περεστρόικα του Γκορμπατσόφ ψάχνει να βρει πατρίδα να αγαπήσει. Ανάμεσα σε δυο πατρίδες, ανάμεσα σε δυο προορισμούς, απογοητευμένη ερωτικά, καταφεύγει στην Αθήνα όπου προσπαθεί να βρει την ταυτότητά της. “Α, είσαι Ρωσίδα”, “Όχι, είμαι Ελληνίδα!”. Καθημερινοί διάλογοι, δυσπιστία, αναζήτηση δουλειάς, κατατρεγμός, δυσκολία προσαρμογής σε μια χώρα που ήταν πιο ελεύθερη και όχι τόσο σοσιαλιστική όσο η πρώην ΕΣΣΔ, καμιά γη πρόθυμη να τη φιλοξενήσει. Κι επιπλέον ας μην ξεχνάμε ότι αυτή η χώρα δεν ήταν επιλογή της Βερόνικας και της κάθε Βερόνικας να την έχει για όνειρο, “ανήκεις εκεί που ανήκουμε κι εμείς” της λένε οι γονείς της (σελ. 110). Τη ζωή της αναστατώνει μια δημοσιογράφος που κάνει ρεπορτάζ για τα παιδιά των πολιτικών εξορίστων και εξαιτίας της οι τραυματικές μνήμες της Βερόνικας αναβιώνουν. Μέσα από την ιστορία της μαθαίνουμε για την ιστορία του γιατρού από το πρώτο βιβλίο και τι απέγιναν αυτός και οι κόρες του (η μεγαλύτερη κόρη του ήταν στενή φίλη της Βερόνικας και συνεχίζουν να αλληλογραφούν).

Αν η αδικία ήταν διάσπαρτη στο πρώτο βιβλίο, εδώ τη βρίσκουμε να έχει σύντροφό της την απελπισία. Η συγγραφέας χώνει βαθιά το μαχαίρι και τέμνει μια πραγματικότητα τόσο καθημερινή και τόσο κοντινή μας που δεν της δίνουμε σημασία. Αδικία, αοριστία, αγωνία για το αύριο, αναζήτηση μιας μητέρας-πατρίδας, ένα όνειρο που παραμένει όνειρο. Εξαιρετική ψυχογραφία, εξαιρετική υπόθεση κι ένα μυστικό που ανατρέπει τις σχέσεις των δυο ηρωίδων. Το συνιστώ ανεπιφύλακτα!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

“Τι μου έκανε περισσότερο εντύπωση στην Αθήνα; Οι τράπεζες και οι εκκλησίες. Δεν προλάβαινα να τις μετράω!” (σελ. 72).

“Το ίδιο βράδυ η Βερόνικα είδε ένα όνειρο γεμάτο από εκείνη τη μακρινή πολιτεία στην οποία γεννήθηκε, μεγάλωσε, σπούδασε, εργάστηκε αλλά απαγορευόταν να τη θεωρεί πατρίδα της διότι πατρίδα ήταν μόνο και πέραν πάσης αμφισβήτησης η Ελλάδα στην οποία κάποτε, όπως ο Οδυσσέας, θα επέστρεφε. Μόνο που εκείνη δεν είχε φύγει ποτέ από την Ελλάδα για να επιστρέψει. Και το παράδοξο στο όνειρό της ήταν ακριβώς αυτό, μια τεράστια προσπάθεια επιστροφής σε έναν τόπο κενό από αναμνήσεις, κενό από τον δικό της προσωπικό χρόνο, ενώ αντίθετα ολόκληρη η ύπαρξή της λουζόταν στο φως έτσι καθώς, πάντα μέσα στο όνειρο, περπατούσε ανέμελα στους δρόμους της γενέθλιας εκείνης πολιτείας..” (σελ. 110).

“Δεν το είχα διαλέξει αυτό το πεπρωμένο. Δεν είχα διαλέξει εγώ να γεννηθώ στην Τασκένδη. Δεν είχα διαλέξει εγώ να φύγω από την Τασκένδη. Τι ήμουν τελικά εγώ; Τι ήμουν στην προηγούμενη ζωή μου και τι είμαι στην τωρινή;” (σελ. 191).

Βιβλίο Hotel National
Συγγραφέας Σταύρος Χριστοδούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καλέντης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το σκληρό, αυταρχικό καθεστώς του Νικολάε Τσαουσέσκου επικράτησε από το 1965 έως το 1989 με όλα τα γνωστά και μη ιστορικά γεγονότα και επακόλουθά τους. Σε αυτό το χρονικό και χωρικό πλαίσιο εκτυλίσσεται το εξαίσιο μυθιστόρημα του κυρίου Χριστοδούλου και ξεδιπλώνονται οι ζωές δύο αντρών, ενός πολιτικού πρόσφυγα κι ενός Κύπριου που τον στέλνει «το Κόμμα» στο Βουκουρέστι «για πληροφορίες». Ο Θοδωρής και ο Γρηγόρης αντίστοιχα ζουν γεγονότα, εκπλήξεις, ανατροπές, τον αγώνα του σοσιαλισμού, όμως η σαπουνόφουσκα αρχίζει να γιγαντώνεται, με κίνδυνο να σπάσει.

Ο συγγραφέας έχει διαλέξει ένα ψαγμένο δίπολο: τον πολιτικό πρόσφυγα που αγωνίστηκε στον Γράμμο, κατέφυγε σε μια νέα χώρα (όχι πατρίδα), πιστεύοντας ακράδαντα στα ιδανικά και τη γραμμή του κόμματος και τον Κύπριο που ακολουθεί τη γραμμή του κόμματος, δεν έζησε όμως, ούτε στερήθηκε όσα ο καινούργιος του φίλος. Επιπλέον, ο Θοδωρής αλλάζει και ωριμάζει μέσα στη δίνη της ιστορικής πορείας, σε αντίθεση με τον Γρηγόρη που τον σκουντάνε τα απόνερα αυτών των γεγονότων στην ψυχοσύνθεσή του.

Το κείμενο είναι καλογραμμένο, κυλάει πολύ γρήγορα, πολλές φορές όμως σκόνταφτα σε μια πρόταση ή μια παράγραφο που με γέμιζε τόσο έντονα αισθήματα που σταματούσα το διάβασμα για να σκεφτώ. Τονίζω ξανά πως, αποφεύγοντας τον διδακτισμό και το κούνημα του δακτύλου, ο κύριος Χριστοδούλου αφήνει την ίδια την καθημερινότητα των πρωταγωνιστών να δείξει πώς ήταν τα πράγματα εκείνη την εποχή σε κάθε σοσιαλιστική δημοκρατία και διαλέγει να ξετυλίξει με τέτοιον τρόπο την πλοκή που οι συνέπειες αυτών των γεγονότων επηρεάζουν φυσικότατα την ψυχοσύνθεση των χαρακτήρων. Δεν παίρνει θέση, απλώς περιγράφει.

Πόση αυτογνωσία και ταυτόχρονα κουράγιο μπορεί να έχει ένας άνθρωπος οικογενειάρχης όταν γράφει: «Εμείς εδώ στο σπίτι καλά. Προσπαθώ να βρω κάτι παραπάνω απ’ το καλά αλλά ως εκεί με πάει» (σελ. 94-95). Ένας άνθρωπος που μεγαλώνει την οικογένειά του σε ένα καθεστώς που «…είχε μετατραπεί σε ένα περίκλειστο ίδρυμα με τροφίμους μουδιασμένους πολίτες που, όσο λιγότερα ήξεραν, τόσο το καλύτερο για την επιβίωσή τους» (σελ. 134). Όλοι αυτοί οι ήρωες περικλείονται σε μία και μόνη πρόταση, που με συγκίνησε αφάνταστα: «Άνθρωποι μετέωροι πάνω από τον γκρεμό της Ιστορίας, πλημμυρισμένοι από όνειρα που αποδείχτηκαν ψευδαισθήσεις…» (σελ. 183). Κι έρχεται το αμείλικτο ερώτημα: «-Σκέφτηκες ποτέ αν τελικά όλο αυτό ήταν μια ουτοπία; Αν άξιζε τον κόπο;» (σελ. 198).

Κι έρχεται η περίοδος 1977-1982, οπότε και επαναπατρίστηκε στην Ελλάδα ο μεγαλύτερος αριθμός πολιτικών προσφύγων, ανακτώντας και την ελληνική ιθαγένεια. Και τώρα; Πόσο θα επηρεάσει αυτή η αλλαγή τους ήρωες του βιβλίου; Θα γυρίσουν στην πατρίδα; Τι θα αντιμετωπίσουν; Θα είναι ίδια τα πράγματα; Ή θα καταλήξουν με την πικρή διαπίστωση: «Εδώ δεν μας θέλουν. Εκεί δεν τους θέλουμε εμείς. Κι εγώ δεν έχω πια δύναμη για άλλα ψέματα» (σελ. 217).

Ισορροπώντας ιδανικά ανάμεσα στο μελοδραματικό και το ιστορικό είδος, αναπαριστώντας αληθοφανέστατα πρόσωπα και καταστάσεις, δείχνοντας άμεσα και ευθέως τα γεγονότα, γραμμένο με μαεστρία και ολοζώντανους διαλόγους, το Hotel National είναι ένα εξαιρετικό πολυεπίπεδο μυθιστόρημα.