Βιβλίο Τα Παλιά Ασήμια
Συγγραφέας Μαίρη Κόντζογλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ιστορία εκτυλίσσεται σε δύο εποχές, στο σήμερα και στο τότε. Η εξέλιξη των δύο ιστοριών μου φάνηκε λίγο ανισομερής, μιας και στο σήμερα η Έλσα και ο Άλεξ γνωρίζονται και ερωτεύονται κατά τη διάρκεια μιας εκδρομής της πρώτης στην Καππαδοκία, οπότε παρακολουθούμε το φλερτ τους και έναν ισχυρό συνεκτικό δεσμό που νιώθουν χωρίς να μπορούν να τον εξηγήσουν. Η συγγραφέας, έμπειρη παρατηρήτρια του ανθρώπινου στοιχείου, μου χάρισε γλαφυρότατες σκηνές από εκδρομή Ελλήνων τουριστών, ακριβώς με το λεξιλόγιο, τις συνήθειες, τις προσωπικότητες, τη συμπεριφορά και τα ευτράπελα που έχω συναντήσει κι εγώ σε αντίστοιχα ταξίδια. Διεισδυτικές ματιές, αληθοφάνεια και ο έρωτας να χορεύει γύρω από τους πρωταγωνιστές, από τους οποίους ο καθένας έχει το δικό του παρελθόν, το οποίο μαθαίνουμε τμηματικά. Μια πολύ χαλαρή ιστορία, με πολλές ενδόμυχες σκέψεις να παρεμβάλλονται με αυθάδεια, όμως κάτι μου λέει ότι η κυρία Κόντζογλου στο επόμενο βιβλίο θα τα ανατρέψει όλα!

Θα αναφερθώ εκτενέστερα λοιπόν στην ιστορία της Σεβαστής και του Έλμερ Αλεξάντερ, η οποία είναι πολυπρόσωπη, με ανατροπές, εξελίξεις, πλούσια σε ήθη και έθιμα, πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές, χωρίς να κουραστώ ή να μπερδευτώ στιγμή από το πολυπρόσωπο του κειμένου. Στην ιστορία των Χατζηαβράμογλου, ξεδιπλώνεται το απαράμιλλο ταλέντο της κυρίας Κόντζογλου να υφαίνει στον αργαλειό του μυαλού της τις ιστορίες που θέλει να πει, τα στοιχεία που θέλει να τονίσει και τα διδάγματα που θέλει να περάσει. Η ιστορία της Σεβαστής Χατζηαβράμογλου, των γονιών της, των αδελφών της ήταν υπέροχη και απολαυστική. Ξεκίνησε από τη γνωριμία του Αβραάμ με τη Μακρίνα, ενός ζευγαριού που αγαπήθηκε με τον χρόνο, πώς ταίριαξαν, πώς τη ζήτησε ο Αβραάμ, ποιος ο αντίκτυπος στο οικογενειακό περιβάλλον και των δύο, ποια τα αισθήματα της υποταγμένης Μακρίνας που έφυγε από τη φαμελιά της και την αγαπημένη Σινασό για να ζήσει στην πλούσια Καισάρεια, ποιο το εμπόριο και πώς ζούσε ο Αβραάμ μεταξύ Κωνσταντινούπολης, Σμύρνης και Καισάρειας, παρών-απών για τα τέσσερα παιδιά που απέκτησαν, τη Σεβαστή, τον Μποδοσάκη, την Ελισάβετ και τον Συμεών. Τα χρόνια από το 1900 που παντρεύτηκαν ως το 1919 που γνώρισε η μεγάλη τους κόρη τον έρωτα της ζωής της βρίθουν από γεγονότα, περιστατικά, προσωπικότητες, εξελίξεις, ανατροπές, παθήματα, έρωτες, συναισθήματα και πολλά άλλα, που μόνο μια δοκιμασμένη και έμπειρη πένα μπορεί να χαρίσει. Μακάρι να μπορούσα να γράψω κι άλλα, όμως έτσι θα προδώσω άθελά μου σημεία-κλειδιά της υπόθεσης.

Το πρώτο βιβλίο λοιπόν της νέας τριλογίας, που είναι αφιερωμένη στην Καππαδοκία, και διαδραματίζεται σε Σινασό, Καισάρεια, Σαμψούντα, Σμύρνη, Μερζιφούν του Πόντου, με προετοίμασε για μια εξίσου ταραχώδη και συγκλονιστική συνέχεια. Πώς θα δεθούν μεταξύ τους η αγνή, πρωτότοκη, κόρη-μάνα Σεβαστή με τον Βοστονέζο Έλμερ, που διέσχισε τέσσερις μήνες με το πλοίο όλο τον κόσμο για να καταλήξει στο ξακουστό κολέγιο Ανατόλια του Πόντου και να διδάξει; Πόσο βαθιά θα παραμείνει η αγάπη του Αβραάμ και της Μακρίνας; Τι σχέση είχε με τον πατέρα του Αβραάμ η μυστηριώδης γυναίκα με τη μαύρη γάτα; Γιατί ο Αβραάμ αναγκάστηκε να πάρει τον γιο της, Ιορδάνη, στη δούλεψή του; Τι συνέπειες θα έχει αυτό για όλους; Πώς θα είναι η ζωή των πρωταγωνιστών όταν οι φήμες για σφαγές που δείχνουν τόσο θολές μόλις αποβιβάζεται ο στρατός στη Σμύρνη το 1919 γίνουν πραγματικότητα; Πόσο θα αλλάξει τη ζωή της Έλσας του σήμερα το ημερολόγιο της γιαγιάς της, της Σεβαστής, που κρατάει στα χέρια της; Θα βρει ο Αλεξάντερ τις απαντήσεις που ψάχνει για τον μυστηριώδη έρωτα που έζησε ο παππούς του, Έλμερ, στη μακρινή Ανατολή;

Στο πρώτο μέρος λοιπόν των Παλιών Ασημιών, η συγγραφέας επιδέξια τοποθετεί τα πιόνια στη σκακιέρα της, αρχίζει να χτίζει με ήρεμους ρυθμούς την ιστορία της, στήνει και στο βάθος ένα παραβάν που απεικονίζει τα κρίσιμα ιστορικά γεγονότα της εποχής, χωρίς όμως να το αφήνει να παρεμβαίνει επικίνδυνα στην πλοκή και παίρνει θέση για να ξεκινήσει την παρτίδα. Πραγματικά ανυπομονώ για τη συνέχεια!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Την εποχή εκείνη η Σεβαστή άγγιζε τα είκοσι οκτώ, ή έτσι τουλάχιστον έλεγαν οι προξενήτρες, ηλικία κατά την οποία οι ανύπαντρες κοπέλες στέκονταν με το ένα πόδι πάνω από το βάραθρο της απελπισίας και με το άλλο σκαρφάλωναν στο ράφι για τις ανεπιθύμητες γυναίκες» (σελ. 181).

«Και έμεναν οι γυναίκες πίσω, μάνες και πατεράδες μαζί, κυράδες όμως στα σπιτικά τους, δόξα τω Θεώ, όλα τους τα καλά τα είχαν. Διαφέντευαν με αντρική πυγμή το βιος τους, ανέτρεφαν τα παιδιά αυστηρά, τα μόρφωναν όσο συνηθιζόταν, έκαναν προίκες για τα κορίτσια, και σαν τα χρόνια περνούσαν μπορεί και να ξανάσμιγαν με τον άνδρα τους. Τριάντα και σαράντα χρόνια παντρεμένοι, αν μάζευες όλες τις νύχτες σε ένα τσουβάλι, καλά καλά ούτε δυο χρόνια δεν έβγαιναν που είχαν κοιμηθεί μαζί» (σελ. 349).

«…έβγαλε μια κραυγή ίδια με βρυχηθμό θηρίου, που ακούστηκε ως την άκρη της πολης και πιο πέρα, ως την κορφή του μόνιμα χιονισμένου Ερτζιές, τάραξε τους αγουρωπούς καρπούς στις αμυγδαλιές στο Ανδρονίκι, βυθίστηκε στις υπόγειες στοές της Μαλακοπής, χτύπησε στους ανεμοδαρμένους λόφους της κοιλάδας στο Γκιόρεμε, τρύπωσε στις σκαλισμένες στα βράχια παλιές εκκλησιές, πέρασε από τα σοκάκια της Σινασού και έφτασε ως το μοναστήρι των Παλαιών Ασημιών…» (σελ. 442-443).

«Ύστερα θα σκουπίζονται ικανοποιημένοι με τον εαυτό τους, θα παίρνουν το χάπι της χοληστερίνης, το αντιυπερτασικό και το χάπι για το ζάχαρο και θα κάνουν πως δεν ζηλεύουν, οι μεν γυναίκες υπεράνω κάθε σεξουαλικής επιθυμίας, οι δε άνδρες υποκάτω κάθε σεξουαλικής δυνατότητας» (σελ. 579).

«Η κοινωνία ήταν κλειστή, σφαλιχτή να έλεγε καλύτερα, οι γυναίκες στα σπίτια, μόνο μεταξύ των συγγενών υπήρχαν σχέσεις, η εκκλησία μοναδική έξοδος και διέξοδος για κοινωνικές επαφές, και οι άνδρες φευγάτοι στη Δύση και στην Ανατολή, εξ αυτού οι γυναίκες τους έπρεπε να είναι διπλά προσεχτικές, τριπλά αποκλεισμένες, τετραπλά σεμνές» (σελ. 616).

Βιβλίο Το κορίτσι απ’ τη Σαμψούντα
Συγγραφέας Σόφη Θεοδωρίδου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

ΠΡΟΣΟΧΗ, SPOILERS

Δε χρειάζεται να σας περιγράψω την ιστορία της ζωής της Καλλιόπης από την αρχή ως το τέλος. Η συγγραφέας τοποθετεί την ηρωίδα της σε όλες τις κρίσιμες στιγμές του ποντιακού αλλά και γενικότερα του μικρασιατικού ελληνισμού με αληθοφάνεια και συντροφιά την αξεπέραστη πένα της. Έχουμε τις πορείες θανάτου του 1916, όταν ξεκίνησαν να οργανώνονται οι Νεότουρκοι και οι ασύδοτοι τσέτες να ξεκινούν το κακό εναντίον του ελληνισμού της Μικράς Ασίας. Η Καλλιόπη γλυτώνει και επιστρέφει στο χωριό της, όπου γνωρίζει έναν πλούσιο Σμυρνιό που έχει έρθει στη γη του Πόντου για να αντιμετωπίσει τους δικούς του δαίμονες και τις τύψεις. Περιφέρεται στα βουνά του Πόντου γνωρίζοντας τους αντάρτες και τη δύσκολη, σκληρή τους καθημερινή μάχη για την ελευθερία και τη δημιουργία ανεξάρτητου ποντιακού κράτους. Η Καλλιόπη χάνει τα ίχνη του άντρα κι αποφασίζει να συνεχίσει τη ζωή της, υποκύπτοντας σε προξενιό. Ο μυστηριώδης επισκέπτης όμως επανεμφανίζεται απροσδόκητα στη ζωή της και της κάνει πρόταση γάμου, οπότε ξεκινάνε την κοινή τους ζωή στη Σμύρνη του 1921. Ο σύζυγος μπλέκεται τελικά στα γρανάζια του τουρκικού στρατού που τον κατατάσσει στις δυνάμεις του χωρίς να το θέλει και μετά τη μικρασιατική καταστροφή το ζευγάρι χάνεται. Η προσφυγοπούλα Καλλιόπη ξεκινάει μια καινούργια ζωή στην Ελλάδα, ξαναφτιάχνει τον κόσμο της, στήνεται στα πόδια της και παγιδεύεται σε έναν γάμο που δε θέλει. Ο άντρας της όμως είναι ζωντανός; Κι αν ναι, θα κατααφέρουν να σμίξουν ξανά οι δρόμοι τους; Τι συνέπειες θα έχει αυτό στο περιβάλλον που έφτιαξε η Καλλιόπη από την αρχή;

Καταπληκτικές σκηνές, διεξοδική παρουσίαση της καθημερινότητας από τους αγωνιζόμενους Ποντίους ως την αριστοκρατία της Σμύρνης κι από τον πόνο του ξεριζωμού στην αγωνία για ένα καλύτερο αύριο. Η συγγραφέας έχει μελετήσει εκτενώς την εποχή, το κλίμα, τις συνήθειες, τον βίο, την ντοπιολαλιά Σμυρναίων και Ποντίων, έχει συμπληρώσει το κείμενό της με άφθονα πραγματολογικά στοιχεία αλλά και παρομοιώσεις και μεταφορές. Μου τα χάλασε λίγο προς το τέλος, μιας και κατά τη γνώμη μου δε χρειαζόταν να κάνει τόσο περίπλοκη τη ζωή της πρωταγωνίστριας. Από αυτό το σημείο και μόνο ίσως χαθούν πόντοι από τη συνολική εκτίμηση του έργου που είναι κατά τα άλλα πραγματικά καλό, μια πολύ καλή συνέχεια της γραφής της Σοφίας Θεοδωρίδου.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Οι μέρες περνούσαν αργοσερνάμενες. Ήρθε ο Φλεβάρης κι έφυγε, όμως η γη εξακολουθούσε να κοιμάται. Τσουχτεροί βοριάδες φυσούσαν κατά διαστήματα από τη Μαύρη Θάλασσα, ουρλιάζοντας πάνω στις στέγες, ταράζοντας τα φοινικόδεντρα και τα αιωνόβια ελαιόδεντρα και λυγίζοντας τα λυγερόκορμα κυπαρίσσια. Κι ύστερα, μια μέρα, σα να ξύπνησε ξάφνου από τον λήθαργό της η γη, κίτρινοι ασφόδελοι πετάχτηκαν απ’ το υγρό χώμα και τα κλωνιά της αμυγδαλιάς γέμισαν ροδόλευκους ανθούς. Ο ήλιος έχασε τη χλωμάδα του και σα φυματικός που είχε πια αναρρώσει αρμένιζε στον γκριζογάλανο ορίζοντα. Είχε φτάσει η άνοιξη κι οι χυμοί της φούσκωναν τη νεκρωμένη πλάση σα ζωογόνα μετάγγιση, πασχίζοντας να την αναστήσουν, δεν άγγιζαν όμως οι ομορφιές της όπως παλιά τις καρδιές των χριστιανών» (σελ. 100).

«Κάποια ξεχασμένα στη φλαμουριά φύλλα, αρπαγμένα με αγωνία απ’ τα κλαριά, ανατρίχιασαν και τρέμισαν στην πνοή του σκανταλιάρη ανέμου και όσα ήδη έστρωναν τον δρόμο σπρώχτηκαν κατά τον νοτιά, χορεύοντας παθητικά στον σκοπό του. Το σιγανό τους θρόισμα φάνταξε σαν ύστατος αποχαιρετισμός στην επίγεια ζωή» (σελ. 141).

«-Αν θέλεις να περνάς καλά και να προκόβεις σα ραγιάς, έλεγε, πρέπει να έχεις μάτι, αυτί και μέση. Με το μάτι ζυγίζεις πού σε παίρνει, με το αυτί αγοράζεις και με τη μέση…τη λυγίζεις όπου χρειάζεται, γιατί δίχως λύγισμα τσακίζεις…» (σελ. 149).

«Πρώτα ήταν ο Θεός, έπειτα ήταν ο άντρας. Κι αυτές όφειλαν να δείχνουν τον σεβασμό στις αποφάσεις του Υψίστου αρχικά και κατόπιν στου άντρα, τηρώντας πάντα τη σωστή προτεραιότητα» (σελ. 311).

«Άδειασε η Μικρά Ασία, η Ανατολική Θράκη, ο μαρτυρικός Πόντος…Και γέμισαν η Αθήνα, ο Πειραιάς, η Σαλονίκη, χωριά και πόλεις από το ανθρώπινο κοπάδι, που στωικά και με αξιοπρέπεια προσπαθούσε να ξαναστήσει τη ζωή του στη μάνα πατρίδα. Στόματα πεινασμένα, που γύρευαν μια χούφτα στάρι να τραφούν, χέρια ροζιασμένα που λαχταρούσαν να πιάσουν πάλι το υνί, το άροτρο, ιδρώτας που περίσσευε στο κορμί κι έψαχνε τρόπο να χυθεί. Φτηνή εργατιά που έπιασε να παλεύει για ένα ξεροκόμματο, να ξαναδώσει πνοή στη ρημαγμένη απ’ τους πολέμους Ελλάδα. Πλατείες, εκκλησιές, παράγκες, χαλάσματα, αποθήκες, πήχτρα όλα στα ανθρώπινα κουρέλια. Φτώχεια και μιζέρια, πόνος και δυστυχία. Όμως κι αξιοπρέπεια. Αχ, αυτή η αξιοπρέπεια στα σφιγμένα βουβά χείλη, στο ευθύ βλέμμα, στα νύχια που μπήγονταν στη χούφτα» (σελ. 472)!