Βιβλίο Ασυγχώρητο λάθος
Συγγραφέας Γιόλα Δαμιανού-Παπαδοπούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα είναι αληθινό, μεστό, ρομαντικό, με σκληρές αλήθειες γύρω από την κοινωνική και οικογενειακή ζωή της γυναίκας στην επαρχία τα χρόνια πριν τον πόλεμο όμως και μετά, με αφορμή τις αλλαγές στη ζωή της πρωταγωνίστριας, καταγράφονται περιπτώσεις εκμετάλλευσης και συναισθηματικής μοναξιάς που έβριθαν σε μια κοινωνία που επούλωνε τις πληγές της, έθετε νέους όρους επιβίωσης μα πάνω απ’ όλα εξακολουθούσε να ενισχύει τη θέση του άντρα. Κατά τη διάρκεια της πλοκής του μυθιστορήματος εναλλάσσονται ποικίλα συναισθήματα και πληθώρα στιγμιότυπων, που δεν αφήνουν ασυγκίνητο τον αναγνώστη: από τη χαρά περνάμε στη λύπη, από την απαξίωση στην καταξίωση, από τον έρωτα στον αποχωρισμό, από την αγωνία στην ανακούφιση. Κι όλα αυτά με μια πένα στιβαρή που δοκιμάζεται σε κάτι εντελώς διαφορετικό από το προηγούμενο βιβλίο, την «Ηλέκτρα» . Άλλωστε η ίδια η συγγραφέας μας προετοιμάζει από τον πρόλογο: «Αυτήν τη φορά θα σας ταξιδέψω σε ήπιους τόνους»!

Η κυρία Δαμιανού-Παπαδοπούλου αγαπά, προβάλλει και ασχολείται με τις γυναίκες στα μυθιστορήματά της: από τις τραγικές ηρωίδες του «Αργού χορού» στις κακοποιημένες του «Αν ήξερα αλλιώς να σ’ αγαπώ» κι από τις βιασμένες και πληγωμένες της «Ηλέκτρας» στις ερωτευμένες του «Λάθους». Είναι όμως τέτοια η περίπτωση της Μαργαρίτας ή Μάργκαρετ, με τόσα σκαλοπάτια ανόδου και καθόδου, με μια βεντάλια αισθημάτων, που η συγγραφέας αγωνίζεται να τονίσει την αξία της γυναίκας στο πλαίσιο μιας οικογένειας ειδικότερα και μιας κοινωνίας γενικότερα. Κάθε ήττα της κεντρικής ηρωίδας είναι και μια κραυγή απόγνωσης μα και προειδοποίησης για τις συνέπειες της συμπεριφοράς των άλλων απέναντι σ’ ένα πλάσμα κυνηγημένο από κτίσεως κόσμου ενώ ταυτόχρονα κάθε νίκη, κάθε εξέλιξη είναι και μια ανάσα ανακούφισης, μια επιβράβευση.

Στο «Ασυγχώρητο λάθος» για άλλη μια φορά η συγγραφέας ασχολείται με τον χορό και την κακοποίηση, με τον πρώτο να έχει μεγαλύτερο βάρος στην εξέλιξη της υπόθεσης και τη δεύτερη να είναι το εφιαλτικό εφαλτήριο για μια νέα, ακόμη δυσκολότερη ζωή (η Μαργαρίτα αποστέλλεται σα δέμα να δουλέψει κι εκείνη το δέχεται, μεταξύ άλλων για να γλυτώσει τις σκηνές κακοποίησης της μητέρας της).  Ρωτάει το έντρομο κοριτσάκι όταν την πετάνε με τη βία από τις σχολικές ποδιές σε αυτές της κουζίνας: «-Θα είναι καλοί; -Μη ρωτάς, θα έχεις να τρως» (σελ. 27). Ένα αθώο, αγνό κορίτσι, δουλεύει σαν το σκυλί χωρίς ελπίδα, αντίκρισμα, προσωπικές χαρές και απολαύσεις, ώσπου στα δώδεκά της, άμαθη από ζωή και στερημένη από αγάπη, ψάχνοντας ένα υποκατάστατο πατρικής στοργής, πέφτει στην παγίδα που της στήνει το αφεντικό της και υποκύπτει στις ορέξεις του. Τα πράγματα γίνονται χειρότερα όταν μένει έγκυος και, μέσα από μια συγκλονιστική σειρά διενέξεων, ο Σάλεμ και η γυναίκα του υιοθετούν το βρέφος αλλά πετάνε στον δρόμο τη Μαργαρίτα.

Έτσι ξεκινάει η ιστορία μιας γυναίκας που κατάφερε να ανελιχθεί κοινωνικά, να διατηρήσει την ηθική της ακεραιότητα, να περάσει κυριολεκτικά διά πυρός και σιδήρου, να σφίξει τα δόντια, να ζήσει δύσκολες κι ευχάριστες στιγμές, να γνωρίσει ανθρώπους-κλειδιά που εμπιστεύτηκε, αγάπησε, ερωτεύτηκε και αποχωρίστηκε. Στο πλάι της, πάντα η κυρία Δαμιανού-Παπαδοπούλου, η συγγραφέας, να αδειάζει τον σάκο με τα κοσμητικά επίθετα και τα καλολογικά στοιχεία για να φτιάξει αξιομνημόνευτες σκηνές ή να τον κλείνει απότομα στα κρίσιμα σημεία του μυθιστορήματος. Η Μαργαρίτα είναι μια ηρωίδα καθημερινή, ανθρώπινη, αληθινή, που εξελίσσεται από σελίδα σε σελίδα, χωρίς παρατραβηγμένες αλλαγές ή αψυχολόγητες αντιδράσεις. Η ιστορία της έχει ακριβώς ό,τι χρειάζεται μια αναγνώστρια που αγαπάει τις ερωτικές ιστορίες και θέλει να καταφύγει στον ρομαντισμό για να ξεφύγει από τη ρουτίνα της αλλά ταυτόχρονα έχει και λογοτεχνικές απαιτήσεις! Δεν έχουμε επομένως ένα ελαφρύ ρομάντσο με τις αναμενόμενες δόσεις πάθους, ειδυλλίου και έρωτα αλλά ένα στιβαρό λογοτεχνικό κείμενο που πλάθει ζωντανούς χαρακτήρες μέσα από γεγονότα που θα μπορούσαν να συμβούν και στην πραγματική ζωή.

Προσέξτε πόσο αδειάζει από αγάπη προς την οικογένειά της η Μαργαρίτα όσο περνάει ο καιρός και το κάθε της βήμα τη φέρνει σε άλλο επίπεδο ζωής. Δε μεγαλοπιάνεται, προς Θεού, δεν ξεχνά όμως τον τρόπο που της φέρθηκαν οι άνθρωποι που την έφεραν στο φως, με τον αδερφό της να εισπράττει τους μισθούς από το αφεντικό, χωρίς να ρωτήσει ποτέ για κείνη και την αδερφή της μονάχα μια φορά να έρθει να κοιτάξει κλεφτά από τη γωνία μες στο σπίτι. Όταν η Μάργκαρετ πλέον αποφασίζει να επιστρέψει στον τόπο όπου γεννήθηκε, η σκηνή είναι συγκλονιστική, τόσο άδεια και ταυτόχρονα τόσο γεμάτη από συναίσθημα! Από την άλλη, ο αναγνώστης εύκολα αφήνεται στις εξελίξεις και τη ροή των γεγονότων, παρακολουθώντας μια γυναίκα που φοβάται να αγαπήσει, να εμπιστευτεί, να κερδίσει κάποιον, δημιουργώντας έτσι έναν γυάλινο τοίχο, πάνω στον οποίο όσοι αρνούνται ή βαριούνται ή δε θέλουν να τη γνωρίσουν καλύτερα, πετάνε κάθε λογής κοσμητικά επίθετα. Ραγίζει αυτός ο τοίχος αλλά δε σπάει, γιατί την κατάλληλη στιγμή εμφανίζονται οι σωστοί μάστορες, άντρες-εραστές και γυναίκες-φίλες, που θα κρατήσουν τη Μαργαρίτα από το χέρι. Έτσι πλάθονται οι αληθινοί χαρακτήρες!

Όπως έγραψα και πιο πριν, η ηρωίδα δεν είναι μόνη της σε αυτό το δύσκολο ταξίδι επιβίωσης, δεν ερωτεύεται ούτε εξαπατάται χωρίς να έχει έναν άνθρωπο να στραφεί, μιας και κατά καιρούς δημιουργεί ισχυρές φιλίες, οι οποίες σταδιακά εξασθενούν, χάνονται, αποπροσανατολίζονται, παρασύρονται από το μαγκανοπήγαδο του χρόνου. Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του κλαμπ στο οποίο ζήτησε δουλειά, ο Λουί, είναι μια τραγική φιγούρα του μυθιστορήματος. Με ένα ιδιόμορφο ανατομικό πρόβλημα, που του στοίχισε ατέλειωτες ώρες εκφοβισμού και ντροπής στα παιδικά του χρόνια και τελικά απηνή διωγμό από το πατρικό του σπίτι, κατέφυγε, μετά από χιλιάδες δυσκολίες, στο κλαμπ όπου ήρθε τυχαία και η Μαργαρίτα. Ιδιαίτερη προσωπικότητα, αγάπησε από την αρχή την απροστάτευτη κοπέλα και τη φρόντισε και τη βοήθησε όσο και όπως μπορούσε. Εξίσου ενδιαφέρουσα είναι και η Σταυρούλα, η υπηρέτρια του διπλανού από τον Εβραίο έμπορο σπιτιού, που περνάγανε μαζί τις Κυριακές του ρεπό τους και η ζωή τις έδεσε με γόρδιο δεσμό από την αρχή ως το τέλος της ιστορίας! Στηρίζουν η μία την άλλη, σχολιάζουν τα γεγονότα, αλληλοϋποστηρίζονται όπως και όσο ξέρουν και μπορούν, δεν αφήνουν την απόσταση να τις αποξενώσει ώσπου η Σταυρούλα γνωρίζει έναν εστιάτορα και τα πάντα αλλάζουν. Ενδιαφέρουσα τέλος είναι η ιδέα να υπάρχει παράλληλη αφήγηση της ζωής της Κατρίν, της κόρης που αναγκάστηκε η ηρωίδα να αφήσει στα χέρια του Εβραίου εμπόρου. Υπάρχουν σημαντικές κοινωνικές αλλαγές στην καθημερινότητά της, τις οποίες παρακολουθούμε ταυτόχρονα με της μητέρας της. Φυσικά το βάρος των εξελίξεων σηκώνουν οι εφηβικές της ανησυχίες και φιλοδοξίες, καθώς και η κρίσιμη στιγμή της μεγάλης αποκάλυψης. Μαζί αυτές οι δύο παράλληλες ιστορίες τερματίζουν ταυτόχρονα σ’ ένα λυτρωτικό, συναρπαστικό φινάλε.

Κλείνοντας, θα αναφέρω πως στα θετικά του μυθιστορήματος προσμετράται επίσης το γεγονός πως δεν έχουμε εκτενή ιστορικά γεγονότα που ίσως καθυστερούσαν τις εξελίξεις παρά μόνο τη διαβίωση της ηρωίδας μέσα από αυτά, π. χ. όταν φτάνει στη Θεσσαλονίκη για να δουλέψει γίνεται μάρτυρας ενός γερού καβγά ντόπιων με πρόσφυγες που δεν τους θέλουν στον τόπο τους ή στην Κατοχή, που έχει γίνει γνωστή χορεύτρια, αναγκάζεται να συνάψει σχέσεις με Γερμανό αξιωματικό ώστε να πληροφορεί την Εθνική Αντίσταση. Κατά τα άλλα, τις συναρπαστικές εκπλήξεις που έχει η ζωή της Μαργαρίτας τις ζούμε στις παρυφές των χρονικών περιόδων.

Στο νέο μυθιστόρημα της κυρίας Δαμιανού-Παπαδοπούλου έχουμε μια γυναίκα που μεγαλώνει, ωριμάζει, μεταμορφώνεται και γνωρίζει κάποιους ανθρώπους που θα τη βοηθήσουν να προχωρήσει παραπέρα. Ο έρωτας την ατσαλώνει, η κοροϊδία και η εξαπάτηση την πεισμώνουν. Η τύχη είναι με το μέρος της, όμως ο χαρακτήρας της παραμένει ταπεινός και προσγειωμένος. «Ασυγχώρητο λάθος» λοιπόν να μην επενδύσει στην αγάπη και τη φιλία, κι αυτό το διαπιστώνει ο αναγνώστης όλο και περισσότερο όσο προχωράει βαθύτερα στην πλοκή. Η συγγραφέας όμως αποφεύγει τις κακοτοπιές των κλισέ και τον αχρείαστο μελοδραματισμό κι έτσι καταφέρνει να δώσει τον ρεαλισμό και ταυτόχρονα τη συγκίνηση και το σασπένς που απαιτείται για ένα μεστό, στρωτό μυθιστόρημα που με συγκίνησε και με ταξίδεψε.

Βιβλίο Δίδυμα φεγγάρια
Συγγραφέας Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ιστορία δεν ξεδιπλώνεται μονόπλευρα και ευθύγραμμα, την αφηγούνται διαδοχικά η Ελισάβετ και η Αγάπη, δίδυμες αδερφές που χωρίστηκαν μετά τη γέννησή τους, εναλλάξ με τη μητέρα τους, Αλίκη. Η συγγραφέας διάλεξε ένα κρίσιμο σημείο της ιστορίας της για να διακόψει την αφήγηση της μιας και να καταγράψει τα λεγόμενα της άλλης και υποδύθηκε πολύ καλά τους διαφορετικούς ρόλους των δυο κοριτσιών. Η Αγάπη, μια κοπέλα που μεγάλωσε σε μια άνετη οικονομικά ζωή και παντρεύτηκε έναν αδίστακτο πλούσιο άντρα, και η Ελισάβετ, που ανατράφηκε με τη μητέρα της στις φτωχογειτονιές της Ελευσίνας και δεν είναι τόσο εκλεπτυσμένη ή μορφωμένη όσο η η δίδυμη πανσέληνός της. Διαφορετικοί χαρακτήρες, διαφορετικά βιώματα, διαφορετικά συναισθήματα, άψογη καταγραφή!

Είκοσι επτά χρόνια πριν, στα Χρυσοχώραφα Σερρών, η φτωχή Αλίκη ερωτεύεται τον πλούσιο Αντρέα Ταξόπουλο και μένει έγκυος. Ο αδίστακτος αδερφός του Αντρέα, Παύλος, ερωτεύεται την Αλίκη και, όταν μαθαίνει ότι προτίμησε τον αδερφό του, θολώνει και του επιτίθεται. Μετά τη μοιραία εκείνη νύχτα, ο Παύλος «αγοράζει» τη μία από τις δύο κόρες της Αλίκης και τη μεγαλώνει σα δική του κόρη. Η Αγάπη παντρεύεται τον Στέργιο Γιούκα, που εποφθαλμιά τη ζωή της και χάνει τη μνήμη της σε τροχαίο που οργάνωσε ο Στέργιος. Από ένστικτο, το σκάει από το νοσοκομείο και γνωρίζει τον Φίλιππο, που προσπαθεί να μεγαλώσει μόνος του τον γιο του, Νικόλα. Κερδίζει την αγάπη τους και τους ακολουθεί στην Πάρο, όπου κάνουν μια καινούργια αρχή. Η Ελισάβετ γνωρίζει τον Εμίν, γιο Ελληνίδας μάνας και Τούρκου πατέρα, ιδιοκτήτη πρακτορείου μοντέλων και διαφημίσεων στην Κωνσταντινούπολη και ζει τον απόλυτο έρωτα. Και παράλληλα με αυτές τις ζωές, ένας μοναχός αγωνίζεται να κλείσει τις πληγές του παρελθόντος. Τι θα συμβεί λοιπόν την ημέρα που θα θυμηθεί η Αγάπη τη ζωή της; Τι θα συμβεί όταν η Ελισάβετ συναντήσει τυχαία τον Στέργιο; Τι σχέδια θα υφάνει η μοίρα στον ιστό της ώστε αυτές οι πανσέληνοι να ξαναβρεθούν στον αστερισμό της ζωής;

Το βιβλίο βρίθει περιστατικών, ανατροπών, εκπλήξεων και συναισθημάτων. Η ανωτέρω περίληψη δεν είναι τίποτα μπροστά στο σύνολο της ιστορίας που έγραψε η κυρία Ρώσση-Ζαΐρη και την οποία πιστεύω ότι θα βρουν συναρπαστική οι αναγνώστες. Οι χαρακτήρες που επελέγησαν, ο τρόπος που ξεδιπλώνεται ο μίτος της πλοκής, τα διλήμματα και οι αγωνίες που πηγάζουν από τις αράδες του βιβλίου θα ικανοποιήσουν τους θαυμαστές της συγγραφέως και όχι μόνο. Συγκινήθηκα με την ψυχολογία της μάνας Αλίκης, εξεπλάγην με τις παιδαγωγικές μεθόδους που υιοθέτησε η Αγάπη για να κερδίσει την εμπιστοσύνη του Νικόλα, με μάγεψαν οι περιγραφές της Κωνσταντινούπολης (τα χρώματα, τα μνημεία, τα σημεία, τα μαγαζιά, τα ζαχαροπλαστεία, περιγραφές που ίσως κουράσουν και θεωρηθούν περιττές ως φόντο του έρωτα της Ελισάβετ και του Εμίν, όμως λόγω λατρεμένης Κωνσταντινούπολης δεν τα προσπέρασα, τα ρούφηξα), τρύπωσαν στα ρουθούνια μου οι μυρωδιές και γεύτηκα τις σπεσιαλιτέ της παριανής κουζίνας, προσευχήθηκα στα δίδυμα φεγγάρια της Κερκίνης, επικρότησα τις ανατροπές, ξεκουράστηκα στα μονοπάτια του Αγίου Όρους και απόλαυσα τον μοναστικό βίο που φρόντισε η συγγραφέας να καταγράψει απολύτως εμπεριστατωμένα, αγνόησα κάνα δυο μικρο-συμπτώσεις που παραήταν έντονες και σχεδόν από μηχανής ώστε να κυλήσει το κείμενο αβίαστα. Σε γενικές γραμμές χάρηκα πάρα πολύ που όντως η κυρία Ρώσση-Ζαΐρη βελτιώθηκε πάρα πολύ συγκριτικά με το πρώτο της βιβλίο και σίγουρα θα διαβάσω και κάθε επόμενο δημιούργημά της.