Βιβλίο Ο βασιλιάς που δεν ήθελε να κάνει πόλεμο 
Τίτλος πρωτοτύπου Il re che non voleva fare la guerra
Συγγραφέας Lucia Giustini
Εικονογράφος Sandro Natalini
Μεταφραστής Νίκος Κ. Καρράς
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Ρώσση

Η συγγραφέας περιγράφει με τον καλύτερο τρόπο τη ματαιότητα του πολέμου και τονίζει την ομορφιά της απλότητας στη φύση και στις ανθρώπινες σχέσεις μέσα από απτά παραδείγματα που οδηγούν σ’ ένα γλυκό και τρυφερό τέλος. Το Γιγάντιο βασίλειο, το Μικρούλι βασίλειο, η Μάχη και άλλα σημεία είναι μέρη όπου ο βασιλιάς αρνείται να πολεμήσει και φτάνει έτσι στον τελευταίο τόπο του ταξιδιού του, στο Τέλος-Του-Κόσμου. Εκεί τον περιμένει μια έκπληξη και πραγματικά απόλαυσα τη φαντασία και την ευρηματικότητα της ιστορίας. Συγκινήθηκα πολύ όταν διαπίστωσα τι συνέβαινε σε αυτό το βασίλειο και κάθισα κι εγώ να χαζέψω την ομορφιά της φύσης μαζί με τον βασιλιά της ιστορίας. Στην τελευταία σελίδα βέβαια ξέσπασα σε ηχηρά γέλια γιατί ο βασιλιάς ανακοίνωσε στους συμβούλους του πως θα αλλάξει τις συνήθειές του αλλά όχι με τον τρόπο που περίμεναν! Πόσο όμορφα και πόσο ευρηματικά περνάει η συγγραφέας το μήνυμα τη ειρήνης! Η εικονογράφηση του Sandro Natalini είναι υπέροχη, γεμάτη χρώματα και απλές γραμμές, που ζωντανεύουν όμως με ενάργεια και ρεαλισμό τις σκηνές του παραμυθιού. Σωστές προοπτικές, ποικιλία σκηνών και απίστευτη ομορφιά στις τελευταίες σελίδες!

«Ο βασιλιάς που δεν ήθελε να κάνει πόλεμο» είναι μια έξυπνη, ευρηματική, ανατρεπτική ιστορία που δείχνει έναν άρχοντα εντελώς διαφορετικό από αυτούς που ξέρουμε. Πώς θα διατηρήσει την ακεραιότητα του βασιλείου του χωρίς να πολεμάει; Οι επιλογές του και η συμπεριφορά του δείχνουν αδιαφορία και αμέλεια ή μήπως κάτι απρόσμενο που ίσως θα έπρεπε να ακολουθήσουν και τα άλλα βασίλεια; Ένα παραμύθι που τα παιδιά θα θυμούνται για πολύ καιρό!

Βιβλίο Χάρης και Φάρις 
Συγγραφέας Γιώτα Κ. Αλεξάνδρου
Εικονογράφος Φωτεινή Τίκκου
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Susaeta
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιώτα Αλεξάνδρου γράφει ένα συγκινητικό, τρυφερό, γλυκό και ρεαλιστικό παραμύθι για παιδιά από 4 ετών και πάνω που δείχνει με τον καλύτερο τρόπο τις δυσκολίες προσαρμογής και τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν τα ασυνόδευτα προσφυγόπουλα στην προσπάθειά τους να φύγουν μακριά από τη χώρα τους για να γλυτώσουν πολέμους και συμφορές. Ο Χάρης, ένα παιδί που παλεύει στη φαντασία του με δράκους και ιππότες, αγκαλιάζει με στοργή και αγάπη τον Φάρις και βλέπουμε βήμα βήμα να γεννιέται η δυνατή φιλία τους μέσα από απλές και ανιδιοτελείς πράξεις, όπως παιχνίδι, φαγητό, κουβέντες. Κάποια στιγμή ενημερώνονται και οι γονείς του Χάρη, οπότε ο νέος του φίλος αρχίζει μια διαφορετική ζωή και προσπαθεί να ξεχάσει το σκληρό παρελθόν του. Στο έτσι κι αλλιώς «πολύχρωμο» σχολείο του Χάρη λοιπόν γνωρίζουμε παιδιά από διάφορες χώρες του κόσμου, μαθαίνουμε βασικές λέξεις της γλώσσας τους και γινόμαστε ένα μαζί τους όταν διαπιστώνουμε πως τα παραδοσιακά παιχνίδια είναι σε γενικές γραμμές τα ίδια σε όλο τον κόσμο! Η ιστορία έχει γλυκές μα και σκληρές στιγμές αλλά το ματωμένο παρελθόν του Φάρις δίνεται με προσοχή, χωρίς να προκαλέσει φόβο στους μικρούς αναγνώστες. Συγκινήθηκα από την αγάπη που έδειξαν όλοι στο προσφυγόπουλο και από τον τρόπο που το βοήθησαν να ενσωματωθεί στην οικογένεια και στο σχολείο, να μάθει βασικά πράγματα, να παίξει και να γελάσει, άλλωστε «Αυτό έχει σημασία. Μόνο αυτό. Τίποτα άλλο»!

Η εικονογράφηση της Φωτεινής Τίκκου με τα παλ χρώματα και τις ενδιαφέρουσες οπτικές γωνίες κερδίζει αμέσως το μάτι του αναγνώστη, αφού αποτυπώνει με ρεαλισμό τη ζωή του Χάρη και του Φάρις στο σπίτι και στο σχολείο. Ο Φάρις δίνεται αρχικά με σκούρα χρώματα, είναι βρώμικος, ταλαιπωρημένος και πεινασμένος, σταδιακά όμως κι όσο εξοικειώνεται με τον Χάρη αρχίζει να γίνεται πιο φωτεινός, πιο χαρούμενος, πιο αισιόδοξος. Οι εικόνες δείχνουν σε κάποια σημεία αφαιρετικές, ταυτόχρονα όμως τα συναισθήματα αποτυπώνονται αδρότατα, όπως το δάκρυ του Φάρις όταν τρώει ένα μήλο κι έτσι η ιστορία ζωντανεύει με τον καλύτερο και πιο ταιριαστό τρόπο. Σε πολλά σημεία δεν υπάρχει φόντο κι αυτό επιτρέπει να εστιάσουμε στα όσα διαδραματίζονται σε πρώτο πλάνο και μου άρεσε ο τρόπος που αποτυπώθηκαν τα παιδιά του σχολείου με τα χρώματά τους, με τις ενδυμασίες τους, με τα ρούχα τους.

Το γλυκό και όμορφο παραμύθι της Γιώτας Αλεξάνδρου «Χάρης και Φάρις» δείχνει στα παιδιά τη δύσκολη ζωή ενός προσφυγόπουλου που κατάφερε να φύγει από τη χώρα του λόγω του πολέμου που ξέσπασε εκεί και μέσα από τη φιλία του με τον Χάρη τα παιδιά κατανοούν πως οι άνθρωποι είναι ίδιοι και δε διαφέρουν σε τίποτα, επομένως, όταν κάποιος βρίσκεται σε ανάγκη, καλό είναι να τον φροντίζουμε και να τον βοηθάμε, ακόμη κι αν δεν ξέρουμε τη γλώσσα του. Αγάπη, σεβασμός, ενδιαφέρον και δοτικότητα είναι μερικά από αυτά που έχει ανάγκη όποιος βρίσκεται σε κίνδυνο και ο Χάρης με τους συμμαθητές του αποτελούν το καλύτερο παράδειγμα. Στο βιβλίο υπάρχουν επίσης QR Code για να ακούσουν τα παιδιά την αφήγηση της ιστορίας από την ίδια τη συγγραφέα με μουσική σύνθεση Γιάννη Μυγδάνη, προτάσεις για την επεξεργασία της ιστορίας, επίμετρο της Πόπης Διονυσοπούλου από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και περιγραφές ομαδικών παιχνιδιών από άλλες χώρες! Μια δυνατή αναγνωστική εμπειρία που μας χαρίζει όπως πάντα με αγάπη και φροντίδα η Γιώτα Αλεξάνδρου.

Βιβλίο Ο πόλεμος 
Τίτλος πρωτοτύπου A Guerra
Συγγραφέας José Jorge Letria
Εικονογράφηση André Letria
Μεταφραστής Ελένη Βλάχου, Κλεοπάτρα Ελαιοτριβιάρη
Κατηγορία Αλληγορία
Εκδότης Πουά
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Σημαντικό συμπλήρωμα του κειμένου είναι φυσικά η εξίσου λιτή και με λίγες λεπτομέρειες εικονογράφηση του André Letria που κινείται σε παλ και σέπια τόνους και δίνει έμφαση σε σκούρα χρώματα χωρίς μεγάλες ποικιλίες. Μπεζ, χακί, λαδί, ένα υποτονικό κίτρινο φωτίζουν τις σκηνές που περιγράφονται και κάνουν το περιεχόμενο ακόμη πιο ανατριχιαστικό. Ο πόλεμος έχει τη μορφή ενός στρατηγού ο οποίος ενδύεται ένα ατσάλινο κράνος μεσαιωνικού πολεμιστή και καταπατάει, σκοτώνει, καίει βιβλία, δημιουργεί εκατόμβες θυμάτων. Οι εικόνες είναι γεμάτες από κρυφά νοήματα, όπως τη στιγμή που διαλέγει ο πόλεμος το κράνος του και βλέπουμε καπέλα Βίκινγκς και Ναπολέοντα, κράνη στρατιωτών του Α΄ και του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, κουκούλα της Κου Κλουξ Κλαν, κράνη αρχαιοελληνικά και ιπποτών των Σταυροφοριών κ. ά. Φυσικά και κλονίστηκα στη σκηνή που πετάει ο πόλεμος ένα σπίρτο σε μια στοίβα βιβλία, φυσικά και δάκρυσα από τις σκηνές μαχών, τις βόμβες, τον όλεθρο που σκορπάει ο πόλεμος στο πέρασμά του. Φίδια και αράχνες σουλατσάρουν ανέμελα στη ζωή του και την κυριεύουν, χαρίζοντάς μου αναγνωστικές ανατριχίλες.

«Ο πόλεμος» είναι ένα σκληρό βιβλίο που απευθύνεται σε μεγάλης ηλικίας παιδιά και κυρίως ενήλικους αναγνώστες και αναπαριστά παραδειγματικά τις συνέπειες του πολέμου στις ζωές των ανθρώπων. Πόνος, καταστροφή και θάνατος ποτίζουν τις σελίδες του βιβλίου, λιτές προτάσεις και εικόνες με γέμισαν προβληματισμούς και σκέψεις ως προς τις συνέπειες μιας τέτοιας επιλογής από την ανθρωπότητα. Είναι ένα βιβλίο διαφορετικό και πρωτότυπο που μας βοηθά να κατανοήσουμε τι πραγματικά συμβαίνει στις ζωές μας όταν δεν πρυτανεύει η λογική κι αφήνουμε το αυγό του φιδιού να εκκολαφθεί και να συρθεί ανάμεσά μας.

Βιβλία Μα πού πήγαν όλοι;
Συγγραφέας Σοφία Δάρτζαλη
Εικονογράφος Βασίλης Κουτσογιάννης
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το κείμενο είναι ενδιαφέρον και με πρωτοπρόσωπη αφήγηση ξεδιπλώνει μια ιστορία που αποκαλύπτεται σελίδα τη σελίδα. Ο μικρός Πέδρο δε γνωρίζει πολλά πράγματα έξω από τον χώρο όπου βρίσκεται, οπότε προσπαθεί να μάθει και να καταλάβει, έχει απορίες, μοιράζεται τις ανασφάλειες και τους φόβους του με τους μικρούς αναγνώστες που κρατάνε το βιβλίο στα χέρια τους. «Δεν έχει σημασία ποιος με ζωγράφισε και πότε αλλά πώς με ζωγράφισε και πού». Γκρινιάζει που τον έντυσαν με τα καλά του για να ποζάρει για τον πίνακα, δεν του αρέσει που του κότσαραν δίπλα μια χήνα αντί για έναν σκύλο ή μια γάτα: «Να ξέρετε εσείς που ζωγραφίζετε: ό,τι βάζετε στα έργα σας μένει εκεί για πάντα». Ζει δηλαδή, αντιδρά και συμπεριφέρεται με άφθαστο ρεαλισμό! Την ημέρα οι πίνακες ζούνε μέσα από τα βλέμματα των επισκεπτών, τους παρακολουθούν, χαίρονται όταν τους ξαναβλέπουν, τη νύχτα όμως είναι πιο ομιλητικοί, συζητάνε μεταξύ τους τις εντυπώσεις και τα νέα των επισκεπτών. Τα πράγματα όμως δυσκολεύουν όταν για κάποιο λόγο που δε μαθαίνουμε αμέσως το μουσείο κλείνει και οι πίνακες αρχίζουν να αναρωτιούνται τι συμβαίνει. Έτσι ο Πέδρο το σκάει από το κάδρο του μαζί με τη χήνα του κι αρχίζει να ψάχνει, να ρωτάει, να τριγυρίζει στο κτήριο για να μάθει επιτέλους τι έχει συμβεί.

Η Σοφία Δάρτζαλη καταγράφει με ευρηματικό τρόπο κάποιες απρόσμενες και δύσκολες συνθήκες με υπονοούμενα και γεγονότα που τις αντικαθρεπτίζουν και με αφορμή την περιέργεια του μικρού πρωταγωνιστή και την περιδιάβασή του στους χώρους του μουσείου, κάτι που για πρώτη φορά κάνει στη φανταστική ζωή του, γνωρίζουμε τους σημαντικότερους πίνακες του κυβισμού, της αφηρημένης τέχνης, του σουρεαλισμού. Πικάσο, Νταλί, Μαγκρίτ χαρίζουν με τα έργα τους ποικίλα αισθήματα στον Πέδρο, που τελικά καταφεύγει στις λίμνες του Μονέ και του Κλέε και βρίσκει έναν φίλο να ταξιδεύει στα νερά τους. Θα μάθει τι συμβαίνει; Πώς μπορεί η τέχνη να βοηθήσει στην ψυχολογία και στη συμπεριφορά του ανθρώπου; Η εικονογράφηση του Βασίλη Κουτσογιάννη είναι πανέμορφη! Δεν αναπαριστά μόνο τους γνωστούς πίνακες που θέλει να συστήσει η συγγραφέας στα παιδιά αλλά επιπλέον τους ζωντανεύει με φαντασία και δεξιοτεχνία, εστιάζοντας σε συγκεκριμένες λεπτομέρειες ή τοποθετώντας αναπάντεχα τον μικρό Πέδρο μέσα ή πλάι σε αυτούς Το φόντο είναι πολύχρωμο, οι παστέλ αποχρώσεις χαρίζουν ηρεμία και γαλήνη κατά την ανάγνωση και η βόλτα σε αυτό το καταπληκτικό μουσείο γίνεται μια αξέχαστη εμπειρία μάθησης και διασκέδασης.

Το βιβλίο «Πού πήγαν όλοι;» συνιστά μια διαφορετική και ευφάνταστη περιήγηση στον χώρο της ζωγραφικής και των καλλιτεχνικών ρευμάτων που απολαμβάνουν οι επισκέπτες ενός μουσείου και οι φιλότεχνοι. Με άξονα τις περιπέτειες ενός παιδιού που το σκάει από τον πίνακά του εξερευνούμε ένα μουσείο γεμάτο θησαυρούς και προσπαθούμε να καταλάβουμε κι εμείς τι το ανησυχητικό συμβαίνει έξω από το κτήριο και πώς θα επηρεάσει την τύχη των έργων που φυλάσσονται σε αυτό. Στο βιβλίο υπάρχει QR Code με πληροφορίες για τα ρεύματα της ζωγραφικής και τα έργα τέχνης που συναντάμε κατά την ανάγνωση.

Βιβλίο Ο Μπέντζι και ο γιγάντιος χαρταετός
Τίτλος πρωτοτύπου Benji and the giant kite
Συγγραφέας Alan C. Fox
Μετάφραση Ελένη Μαρκοπούλου
Εικονογράφος Eefje Kuijl
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Μπέντζι ζει σε μια παραλία όπου φυσάει δυνατός αέρας, κάτι ιδανικό για πέταγμα χαρταετού. Το παιδί αγαπάει τον καθαρό και πολύχρωμο ουρανό και τους χαρταετούς και ξοδεύει το χαρτζιλίκι του για σπάγκο και άλλα υλικά. Τους αγαπάει τόσο πολύ που δέχεται να κάνει θελήματα των γονιών του για να μαζέψει τα χρήματα κι όταν φτάνει η πολυπόθητη, χορταστική μέρα για τον αγαπημένο του χαρταετό καταλαβαίνει τι σημαίνει πραγματική αγάπη και τότε…Τρυφερή, συγκινητική ιστορία για παιδιά από 6 ετών και πάνω, γεμάτη ιδέες και νοήματα που μου έφεραν δάκρυα στα μάτια, όπως για παράδειγμα αν θέλεις κάτι πολύ πρέπει να κοπιάσεις για να το αποκτήσεις, ή να έχεις αποφασιστικότητα για να πετύχεις τους στόχους σου και επιμονή, και επίσης να απολαύσεις αυτό που απέκτησες αλλά να το αγαπάς τόσο πολύ που όταν έρθει η ώρα να καταλάβεις τι πραγματικά αυτό θέλει και να σεβαστείς την επιθυμία του, όσο και να πονάει εσένα αυτό και πολλά άλλα! Μπράβο, Μπέντζι!

Η εικονογράφηση της Eefje Kuijl ζωντανεύει με υπέροχα χρώματα και ρεαλισμό την περιοχή όπου ζει ο Μπέντζι και τους χαρταετούς που αγοράζει, κατασκευάζει ή επιδιορθώνει. Πόσα χρώματα και πόσα σχήματα γεμίζουν τον ουρανό της παραλίας, πόσα παιχνίδια έχει το μαγαζί όπου πηγαίνει ο μικρός μας ήρωας (και τι πρωτότυπο να είναι το κατάστημα ένα τροχόσπιτο, κάτι που δείχνει έναν διαφορετικό τρόπο ζωής, απόλυτα ταιριαστό όμως με την καθημερινότητα σε μια παραλία), Πόσο μου άρεσαν οι λεπτομέρειες στον κήπο του παιδιού, με το σπιτάκι για τα πουλιά, τα λουλούδια με τις μέλισσες, πόσο γέλασα με τη φάτσα του σκυλιού που ακολουθεί το μικρό του αφεντικό παντού και με τα κρυμμένα ποντικάκια στην τελευταία σελίδα! Η άφθαστη τέχνη της εικονογράφου μου χάρισε ένα από τα ωραιότερα ηλιοβασιλέματα που έχω δει ζωγραφισμένα και προσέξτε με πόσο ρεαλισμό φαίνεται η κούραση και η εξάντληση από το παιχνίδι στον μικρό Μπέντζι όσο πλησιάζουμε στο τέλος της ιστορίας! Μια από τις ωραιότερες ιστορίες για παιδιά που έχω διαβάσει!

Βιβλία Κανονικά
Συγγραφέας Μαρία Λυκάρτση
Εικονογράφος Ντανιέλα Σταματιάδη
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα παιδί αναπολεί την προηγούμενη ζωή του και μιλάει με δυνητικές προτάσεις για το τι θα έκανε αυτήν τη στιγμή, αυτήν την ώρα που μιλάει σε μια εποχή που φαίνεται περασμένη πλέον. Γιατί όμως; Τι του συνέβη; Υπάρχει δυνατότητα να επιστρέψει το παρελθόν του;

Η Μαρία Λυκάρτση έγραψε μια δύσκολη και σκληρή ιστορία για μεγάλα παιδιά που ακόμη δεν έχω καταλήξει αν μου άρεσε ή όχι. Με εξαίρεση την τελευταία σελίδα όπου αποκαλύπτεται ο λόγος που τα πάντα έχουν αλλάξει, ο αφηγητής αναπολεί μια ευτυχισμένη καθημερινότητα, με παιχνίδι, παρέες, φαγητό, τους αγαπημένους του συγγενείς, τις φιλοδοξίες του, τις ικανότητές του που δεν πρόλαβε να καλλιεργήσει κλπ. Η εικονογράφηση είναι περίεργη, σχεδόν αφαιρετική, με τις πολύχρωμες εικόνες αυτής της ζωής να σκίζονται λες από γκρίζα ξέφτια. Και όταν έρχεται η στιγμή που μαθαίνουμε τι συνέβη, η τελευταία σελίδα με το αισιόδοξο μήνυμα δεν ήταν αρκετή για να με αλαφρώσει από το βάρος που μου έδωσε το βιβλίο. Η συγγραφέας θέλησε να στείλει ένα αισιόδοξο μήνυμα για όσα παιδιά ζουν σε δύσκολες συνθήκες όμως η ματιά της είναι άκρως ρεαλιστική και «σκληρή» και η ιστορία της είχε από την αρχή μια όχι και πολύ αισιόδοξη ματιά, επομένως εξακολουθώ να παραμένω σκεπτικός απέναντί του.

Βιβλίο Τα Χριστούγεννα του Εδώ και του Αλλού
Συγγραφέας Ελένη Μπετεινάκη
Εικονογράφος Ναταλία Καπατσούλια
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Ελληνοεκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Παραμονή Χριστουγέννων και ο μικρός Αλέξανδρος περιμένει τη μητέρα του για να στολίσουν το σπίτι, που πάντα κάτι γινόταν και δεν προλάβαιναν. Στο σαλόνι όμως είναι ο Εδώ και ο Αλλού, δυο σκανταλιάρηδες καλικάντζαροι που το έσκασαν από το Ζερζεβούτι, το διάσημο χωριό τους. Θέλουν να κάνουν ζημιές, να φάνε και να διασκεδάσουν όμως ένα σκοτεινό και μοναχικό έλατο και μια κούτα με παρατημένα στολίδια θα τους αλλάξουν τα σχέδια. Η Ελένη Μπετεινάκη γράφει με πολλή αγάπη και τρυφερότητα για τη μαγική νύχτα των Χριστουγέννων και τα θαύματα που βιώνουν όσοι πιστεύουν σε αυτήν. Αποτυπώνει με διακριτικότητα την κούραση που συναντάει πια κανείς σε πολλές οικογένειες, κάτι που βάζει όχι σκόπιμα τη χαρά και την ευτυχία των παιδιών σε δεύτερη μοίρα και φτιάχνει μια ιστορία γεμάτη γέλιο, συγκίνηση και αισιοδοξία. Η εικονογράφηση της Ναταλίας Καπατσούλια μας καλωσορίζει στον κόσμο του Εδώ και του Αλλού και αποτυπώνει με ρεαλισμό και άφθονες λεπτομέρειες το σπίτι του μικρού Αλέξανδρου. Τα στολίδια είναι όλα υπέροχα (βατραχάκια, άγγελοι, αγιοβασίληδες, καμπανούλες) και το σαλόνι του σπιτιού αποτυπώνεται με όλη την ακαταστασία μιας κουρασμένης μητέρας. «Τα Χριστούγεννα του Εδώ και του Αλλού» θα είναι εντελώς διαφορετικά φέτος, ελάτε να μάθετε γιατί!

Βιβλίο Πρόσεχε τι εύχεσαι
Συγγραφέας Παναγιώτης Δημητρόπουλος
Εικονογράφος Μαριάννα Φραγκούλη
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Ελληνοεκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ζωή μεγαλώνει με έναν πατέρα που λείπει όλη μέρα στη δουλειά και μια μητέρα που είναι διαρκώς απασχολημένη με το νοικοκυριό, παρ’ όλ’ αυτά προσπαθούν να της μάθουν καλή συμπεριφορά και να μην της κάνουν όλα τα χατίρια, η Ζωή όμως πολλές φορές θέλει να περνάει το δικό της. Ακόμη και στο σχολείο η συμπεριφορά της κάποιες φορές ξεφεύγει, θυμώνοντας τους γονείς της που τους επιπλήττει η δασκάλα. Να όμως που «γυρίζει ο τροχός», όπως έλεγε η γιαγιά της και η Ζωή βιώνει μια αναπάντεχη περιπέτεια, που πραγματοποιεί την τελευταία της επιθυμία: να εξαφανιστούν οι γονείς της! Και μάλιστα με τον πιο σκληρό τρόπο. Το παραμύθι απευθύνεται σε παιδιά από 6 ετών και πάνω και έχει πλούσιο λεξιλόγιο και κλιμακωτή πλοκή. Ο συγγραφέας δείχνει με αντικειμενικότητα τα λάθη της Ζωής και των γονιών της, κορυφώνει και οξύνει τις σχέσεις μεταξύ τους με ασήμαντη αφορμή, κάτι που οδηγεί στην επιθυμία της Ζωής και στην εμπειρία που βιώνει. Ίσως ξενίσει η επιλογή να αποτυπωθεί η ευχή του κοριτσιού με αυτόν τον τρόπο αλλά πώς αλλιώς να τονίσεις σε ένα παιδί πόσο σημαντικοί είναι οι γονείς στη ζωή του, με τα λάθη τους αλλά και τα προτερήματά τους; Η ζεστασιά και η σιγουριά της παρουσίας τους είναι τα καλύτερα εχέγγυα για να μεγαλώσει κάποιος σωστά, μόνο που κάτι τέτοιο δεν είναι δεδομένο για πολλά παιδιά του κόσμου δυστυχώς. Η εικονογράφηση της Μαριάννας Φραγκούλη είναι παραστατική και λεπτομερής, με τη Ζωή να παίζει και να διεκδικεί στο σχολείο, στα μαγαζιά, ακόμη και στο σπίτι. Η αγκαλιά της οικογένειας με τη σχεδόν ανάγλυφη μυρωδιά από τον φούρνο μαγειρεμένου φαγητού με συγκίνησε ενώ η ευχή της Ζωής αποτυπώνεται με σκούρα και σκοτεινά χρώματα που αντιτίθενται στο υπόλοιπο χρωματιστό σύνολο, τονίζοντας έτσι την προσοχή στο τι εύχεσαι.

Βιβλίο Οι Καθαροί 
Συγγραφέας Φραντζέσκα Μάνγγελ
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Φραντζέσκα Μάνγγελ έγραψε ένα δυνατό, συγκλονιστικό δυστοπικό μυθιστόρημα γεμάτο διαχρονικά μηνύματα, έξυπνη πλοκή, ενδιαφέροντες χαρακτήρες και πολλά μυστικά που όταν βγουν στο φως θα αλλάξουν τα πάντα. Η Κλόι ζει με τη μητέρα και τον αδερφό της σ’ ένα ξένο μέρος, μακριά από το σπίτι τους, χωρίς τον πατέρα της στις παραμονές του πολέμου. Το κείμενο μας βάζει από την αρχή στο σκληρό περιβάλλον στο οποίο ζουν οι χαρακτήρες: ένα σκούρο πέπλο θλίψης απλώνεται στα μάτια των παιδιών, λες και μεγάλωσαν όλα απότομα, κλειστό το κέντρο της πόλης τα Σαββατοκύριακα, στο νου των ανθρώπων υπάρχουν μόνο τρία πράγματα (να εξασφαλίζουν δουλειά και φαγητό για να επιβιώνουν), η κυβέρνηση έχει κλείσει εταιρείες, εφημερίδες, οργανισμούς, σχολές, ο αρχηγός της δηλώνει πως βάζει τη χώρα πάνω από την ίδια τη ζωή του αλλά δεν πείθει κανέναν («παρωδία ενός κράτους δικαίου που είχε πάψει προ πολλού να υφίσταται», σελ. 106). Γιατί δεν αντιδρά ο κόσμος να κάνει τα πράγματα αλλιώς; «Όσο όμως περνούσαν τα χρόνια και παγιώνονταν οι περιοριστικές αρχές, αυτό το αλλιώς έφθινε, δίνοντας τη θέση του στο αδιαμφισβήτητο της απολυταρχίας που ρύθμιζε τις κοινωνικές και προσωπικές ζωές όλων μας» (σελ. 103). Γενιά ευνουχισμένη, χωρίς έρωτα και αγάπη, χωρίς ορμές, οι Καθαροί με τους Καθαρούς και οι Στιγματισμένοι με τους Στιγματισμένους, δεν είναι μαθημένοι στα αγγίγματα, στο αυθόρμητο φιλί της αγάπης. Η κυβέρνηση εκμεταλλεύτηκε έναν πόλεμο-αστραπή για να πάρει την εξουσία και να υποτάξει αργά αλλά σταθερά τους κατοίκους. Και πάνω που ο τρόμος αυτός παγιώθηκε, ξεσπάει επίθεση κατά της χώρας. «-Ξέρεις, θα ξεκινήσει πάλι το παράλογο των ανθρώπων. Έχει ξανασυμβεί αμέτρητες φορές. Δεν μαθαίνουμε ποτέ» (σελ. 37).

Αφηγηματική δεινότητα, αστείρευτη φαντασία και έξυπνος, υποδειγματικός χειρισμός της πλοκής, ενδιαφέροντες χαρακτήρες, εκ των οποίων κάποιοι είναι θερμοί υποστηρικτές της κυβέρνησης και άλλοι οι χαφιέδες που βγάζουν τα απωθημένα τους καταδίδοντας όποιον θέλουν, κάποιοι είναι οι πρακτικοί που θέλουν το κεφάλι τους ήσυχο, όπως υπάρχουν και οι αδιάφοροι που δεν τους καίγεται καρφί, οι νομοταγείς εκ φόβου ή ανάγκης, ακόμη κι αυτοί που μπαίνουν μπροστά χωρίς να υπολογίζουν προσωπικά κόστη. Βουτάμε στα βαθιά από την αρχή, ξεδιπλώνεται μπροστά στα μάτια του αναγνώστη ένας σκληρός, δυστοπικός, σκοτεινός κόσμος και μόλις γνωρίζουμε τα πρόσωπα, μόλις βλέπουμε τις μεταξύ τους σχέσεις, μόλις βιώνουμε τις πρώτες ανατροπές, ξεσπάει νέος εφιάλτης: επιστράτευση, επιτάξεις μέσων, οχημάτων και περιουσιακών στοιχείων, πρόσφυγες από τα σύνορα που πλήττονται στην αρχή της επίθεσης σφοδρά και εγκαθίστανται σταδιακά στην ενδοχώρα και πολλά άλλα αλλάζουν την καθημερινότητα όλων για πάντα. «Πεινούσαμε και φοβόμασταν. Μας υποσχέθηκαν πως θα μας γλυτώσουν κι απ’ τα δύο. Τους πιστέψαμε. Παρασυρθήκαμε. Ελπίσαμε. Κι ας ξέραμε όλοι κατά βάθος πως ήταν τρελοί» (σελ. 130). Το άχρονο της αφήγησης επιτρέπει στη Φραντζέσκα Μάνγγελ να παραθέσει τόσες και τέτοιες λεπτομέρειες από τη ζωή μεταξύ των βομβαρδισμών, για την έλλειψη τροφίμων και επικοινωνίας, για την πείνα, την εξαθλίωση και τη δυστυχία που ένιωθα έναν ασφυκτικό κλοιό γύρω μου. Πρόκειται για ένα ξεκάθαρα πασιφιστικό μυθιστόρημα που τονίζει την αξία και τη σημασία της ελπίδας, της πίστης σε αληθινά ιδανικά, τη σωστή και αντικειμενική πληροφόρηση ενώ τίθεται ξεκάθαρα κατά της προπαγάνδας. Η συγγραφέας γράφει, σημειώνει, αναφέρει, στηλιτεύει, ζωντανεύει, περιγράφει και τελικά λυγίζει μπροστά σε τι; Στα παιδιά! «Τα παιδιά με γονατίζουν. Έχουν και δεν έχουν συναίσθηση τι ακριβώς συμβαίνει… Ποιος λόγος είναι αρκετός για να δικαιολογήσει αυτόν τον όλεθρο; Ποιος λόγος είναι αρκετός για να κατανοήσουν κι εκείνα το ασυγχώρητο; Την απειλή της ζωής. Την πιο τρομακτική εμπειρία που μπορεί να ζήσει κανείς» (σελ. 215).

Η Κλόι, η πρωταγωνίστρια του μυθιστορήματος, είναι ανθρωπολόγος σε κέντρο ερευνών που προσπαθεί να βελτιώσει τις συνθήκες ζωής των συνανθρώπων, εξετάζοντας κοινωνικούς θεσμούς, πολιτισμικές ταυτότητες, εκπαιδευτικούς μηχανισμούς, δομές υγείας. Προϊστάμενος είναι ο Λίο Μπραθέλος, ο οποίος παθαίνει το ίδιο σοκ με τους υπαλλήλους του όταν ο ιδιοκτήτης της μονάδας την πουλάει σε μεγάλη εταιρεία ερευνών, με αποτέλεσμα να παγώσουν όλα τα προγράμματα. Ακόμη χειρότερα, η νέα επικεφαλής, Ελίζα Μπισέτ, το μόνο που ζητάει είναι αρχειοθέτηση με αναλυτικούς φακέλους και οικογενειακό και ιατρικό ιστορικό για κάθε μέλος των πληθυσμιακών ομάδων που μελετούσε το κέντρο ως τότε, κάτι που καταστρατηγεί το ιατρικό απόρρητο. Έτσι σιγά σιγά το κέντρο γίνεται όργανο της κυβέρνησης, δελεάζοντας τους εργαζομένους με σειρές παροχών που θα τους βοηθήσουν ουσιαστικά στους δύσκολους αυτούς καιρούς. Κι αν τα πράγματα δεν είναι έτσι; Η πρωτοπρόσωπη αφήγησή της χαρίζει αμεσότητα στο κείμενο και μας δίνει την ευκαιρία να βιώσουμε από πρώτο χέρι τις απανωτές αλλαγές που βιώνει στον εργασιακό της χώρο αρχικά και στην ευρύτερη κοινωνία αργότερα που ξεσπάει ο πόλεμος. Η πλοκή, σελίδα τη σελίδα, αποδομεί τη ζωή της κι αρχίζει να αλλάζει άρδην την οπτική γωνία των πραγμάτων αλλά και την αλήθεια πίσω από τα γεγονότα που βιώνει η κοπέλα. Ενώ δηλαδή αρχικά έχουμε μια πλούσια σε λεπτομέρειες καταγραφή μικρών και μεγάλων συνηθειών και θέσφατων, από το σημείο καμπής και μετά οι ρόλοι αντιστρέφονται, η αλήθεια βγαίνει στο φως, τα πάντα καταστρέφονται από αξιακής απόψεως και μένουμε, αναγνώστες και χαρακτήρες, αντιμέτωποι με μια αλήθεια τόσο σκληρή που συναγωνίζεται την κτηνωδία του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Άνθρωποι που νόμιζε πως ήξερε, άνθρωποι που πίστευε πως έχασε για πάντα, τα ίδια τα ιδανικά και οι αξίες της τσαλαπατώνται από μια σειρά γεγονότων που έφεραν τούμπα τα πάντα κι έβαλαν την ιστορία στις σωστές της διαστάσεις.

Ο αδερφός της Κλόι, ο Νόρμαν (κλειστός και εσωστρεφής, δουλεύει στη διαγραφή ψηφιακών αρχείων), ο αλλόκοτος Ντέιβιντ, ο γιος του παλαιοπώλη, ο οποίος τυραννιέται από εμμονές που δυσκολεύουν τις προσωπικές και κοινωνικές του σχέσεις και διαβάζει με τις ώρες στο μαγαζί του πατέρα του, που προειδοποιεί την Κλόι για τον πόλεμο και ανησυχεί για την Ντάρια με την οποία είναι ερωτευμένος από μικρό παιδί, η Ντάρια Καχιάνου, η καλύτερη φίλη της Κλόι, δυνατή, θετική και αισιόδοξη, που έχει τη στήριξη της οικογένειάς της και τον τρόπο της να κάνει το αδύνατο δυνατό, που δεν μπορεί να προσαρμοστεί στις ανάγκες του αστυνομικού κράτους που υπαγορεύει κάθε της κίνηση, σκέψη και εκδήλωση κι έχει το περιβόητο σημάδι, ο Μάρκος Χαϊνάς, ο γιος του υπαρχηγού της ασφάλειας, που δημιουργούσε συνεχώς προβλήματα όσο ήταν συμμαθητής με τους προηγούμενους και τώρα που έχει την εξουσία στα χέρια του έχει ξαμοληθεί για εκδίκηση, ο Έρικ Νόρμπεργκ, εκπρόσωπος της εταιρείας που εξαγόρασε το κέντρο όπου δουλεύει η Κλόι, ένας απρόσιτος, αδιευκρίνιστος, ζεστός και ταυτόχρονα απόμακρος, άψογος εμφανισιακά άντρας, κάτι που θα γοητεύσει την Κλόι με ασύλληπτες συνέπειες και για τους δύο, η ερμητικά κλειστή και εσωστρεφής Μαργκό που νοικιάζει τον πάνω όροφο στην οικογένεια της Κλόι και που σπάνια βγαίνει έξω, προσπαθώντας να κρυφτεί από μια σειρά τραυματικών εμπειριών και άλλοι ήρωες είναι το κοινωνικό, οικογενειακό και εργασιακό πλαίσιο μέσα στο οποίο δρα η Κλόι. Όταν η καλύτερή της φίλη, η Ντάρια, εξαφανίζεται, κάνει τα πάντα για να τη βρει, πυροδοτώντας μια σειρά από εξελίξεις που θα τη φέρουν πιο κοντά σε αλήθειες που καλύτερα να μη γνώριζε ποτέ. 560 σελίδες γεμάτες από πληροφορίες, εκπλήξεις, περιστατικά, χαρακτήρες συναποτελούν ένα πραγματικά χορταστικό μυθιστόρημα γεμάτο διαχρονικά μηνύματα και ποικίλα συναισθήματα. Χωρίς καμία λέξη να είναι περιττή, στήνεται με αστείρευτη φαντασία ένα ασφυκτικό σύμπαν απολυτότητας, μέσα στο οποίο μια γυναίκα αγωνίζεται να βρει την καλύτερή της φίλη, αντιμετωπίζοντας ακόμη και το ίδιο το καθεστώς. Θα προδοθεί, θα εκπλαγεί, θα μάθει, θα ανακαλύψει και κάθε της βήμα θα τη φέρνει πιο κοντά σ’ ένα σημείο όπου μετά δε θα έχει γυρισμό. Με άψογο χειρισμό η συγγραφέας καθορίζει πολλές αλλαγές στη χώρα, στο καθεστώς και στις ζωές των ηρώων του βιβλίου, χωρίς να χάνει ούτε στιγμή το μέτρο ούτε και να αναλώνεται σε περιττολογίες. Ακόμη και τα σημαντικά μηνύματα που στηλιτεύουν διαχρονικά λάθη ή υποστηρίζουν τρυφερές και σημαντικές έννοιες για την ανθρώπινη εξέλιξη πηγάζουν από πράξεις, κίνητρα και ελάχιστα λόγια, εξ ου και δεν κουράστηκα ούτε λεπτό.

Πάντως, εκτός από τα προτερήματα του μυθιστορήματος που ανέλυσα πιο πάνω, κρατάω δύο θετικότατα γνωρίσματα που σημάδεψαν εμένα ως αναγνώστη: πρώτον το πλούσιο σε λεπτομέρειες και χαρακτήρες και γεγονότα σύμπαν που έπλασε η συγγραφέας πριν με ρίξει στα βαθιά νερά των ανατροπών που άλλαξαν οριστικά την οπτική γωνία από την οποία κοίταγα «εξαιτίας» της ως τότε το κείμενο και δεύτερον το τέλος. Η κεντρική ιδέα του μυθιστορήματος με συγκλόνισε και ταυτόχρονα με έκανε να αναρωτηθώ γιατί να στηθεί ένας ολόκληρος δυστοπικός κόσμος μόνο και μόνο για να φτάσουμε να μάθουμε αυτό που ανέτρεψε το βιβλίο. Η απάντηση είναι μία: για να έχουμε περισσότερο χώρο να αναπνεύσουμε. Η συγγραφέας παρασύρθηκε να ζωντανέψει, να καταγράψει, να αποτυπώσει χαρακτηριστικά γνωρίσματα που όλοι έχουμε βιώσει ή μάθαμε από τα προηγούμενα χρόνια της Ιστορίας και να τα εντάξει σ’ ένα άχρονο σύμπαν ώστε να τονίσει τη φρίκη τους και να διατρανώσει ξανά και ξανά τη σημασία και την αξία της ειρήνης και του ότι πρέπει να μαθαίνουμε από τα λάθη μας και να μην τα αγνοούμε. Δεν κουράστηκα πουθενά, δε βαρέθηκα στιγμή, το κάθε τι ήταν δοσμένο με τέτοιο τρόπο που από τη μια με εντυπωσίασαν η ευρυμάθεια της Φραντζέσκας Μάνγγελ και ο τρόπος που ανέπτυξε μέσω αυτής της γνώσης το σύμπαν της κι από την άλλη ένιωσα και κατάλαβα πολύ καλά τη φρίκη ενός πολέμου, την απληστία του ανθρώπου, το νόημα της προπαγάνδας και πως όλα αλλάζουν ριζικά από τη μια στιγμή στην άλλη. Κι όλα αυτά ήταν μια καλοκεντημένη κουρτίνα που όταν ήρθε η ώρα η συγγραφέας την έσκισε με σαδισμό για να μου αποκαλύψει φριχτά μυστικά για ενέργειες που πάντα θα γίνονται εις το όνομα της επιστήμης και με αφορμή ή προκάλυμμα έναν πόλεμο. Χορταστικό, πλούσιο, γεμάτο κείμενο για έναν κόσμο που μακάρι να μη βιώσει ποτέ κανείς μας, εξ ου και έπρεπε να στηθεί όλος αυτός ο κόσμος γύρω από την κεντρική απάνθρωπη ιδέα.

Το τέλος του βιβλίου λοιπόν είναι μια επιλογή που σπάνια υποστηρίζω όταν τη συναντάω. Δείχνει αμηχανία ή προχειρότητα, βιασύνη, αδυναμία κλπ. όμως η Φραντζέσκα Μάνγγελ με έπεισε πως αυτό έπρεπε να γίνει για να δείξει πως αξίζει μια δεύτερη ευκαιρία η πορεία της ζωής μας, πως η ίδια δεν παύει να πιστεύει στον άνθρωπο και στη δύναμη του καλού που εμφιλοχωρεί μέσα του και στο κάτω κάτω, όπως λέει και στο επίμετρο: «Από εμάς εξαρτάται πάντοτε η κατάληξη, εμείς αποφασίζουμε για την έκβαση των γεγονότων, γυρνώντας το κεφάλι στο σκοτάδι ή στο φως». Έτσι λοιπόν δεν επικροτώ τέτοια «φινάλε» αλλά ήρθε η στιγμή που μια συγγραφέας με έκανε να μαλακώσω τη στάση μου, δείχνοντάς μου πως τίποτα στη ζωή δεν είναι άσπρο και μαύρο, πόσο μάλλον στα βιβλία που γεννάνε χιλιάδες σκέψεις, πολλές φορές αντικρουόμενες μεταξύ τους ή αντικρούουν όσα πίστευα κι ένιωθα ως τώρα.

«Υπάρχουν δύο ειδών άνθρωποι. Εκείνοι οι οποίοι σχεδιάζουν τους πολέμους κι εκείνοι που τους βιώνουν. Τη μοχθηρία των πρώτων δεν τη φτάνει η φαντασία των δεύτερων» (σελ. 324). Με αυτό το μότο η Φραντζέσκα Μάνγγελ εξαπολύει σ’ ένα φαντασιακό σύμπαν κακούς και καλούς, ρίχνοντάς τους σ’ έναν αγώνα δρόμου και επικυριαρχίας, στολίζοντάς τους με καίριες αλήθειες και ελάχιστα καλολογικά στοιχεία, σμιλεύοντάς τους ως το τέλος και φέρνοντάς τους αντιμέτωπους με γεγονότα και πράξεις που δεν είναι έτοιμοι να χειριστούν. «Οι Καθαροί» είναι ένα πλούσιο σε γεγονότα, σκηνές και νοήματα μυθιστόρημα που με άλλαξε αναγνωστικά και ψυχοσυναισθηματικά, κάνοντάς με πιο προσεκτικό σε όσα πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά γεγονότα διαδραματίζονται γύρω μου.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Υπάρχει κάτι σχετικό με όσα συμβαίνουν στη ζωή μας. Δεν ορίζονται πάντα από τον βαθμό δυσκολίας τους όσο από την οπτική μας προς αυτά, τον τρόπο με τον οποίο τα αντιμετωπίζουμε. Άνθρωποι που η ζωή στεκόταν μαζί τους απαλή σαν πουπουλένιο χάδι, εκείνοι την ξεπουπούλιαζαν γκρινιάζοντας. Κι άλλοι που περπατούσαν ολημερίς σε κάρβουνα, το έκαναν γελώντας» (σελ. 51).

«Την τραγικότητα δεν την καταλαβαίνεις τη στιγμή που συμβαίνει. Πρέπει να γίνει κάτι πολύ ακραίο για να τη δεις κι αυτό συνήθως συμβαίνει τόσο σταδιακά, ώστε μέχρι να το συνειδητοποιήσεις, το έχεις πρώτα συνηθίσει» (σελ. 123).

«Αν θέλουμε να παραμείνουμε άνθρωποι, δεν πρέπει να ξεχνάμε! Δεν πρέπει να συνηθίζουμε! Η λήθη και η συνήθεια είναι η θανατική μας καταδίκη. Οφείλουμε να την πολεμάμε» (σελ. 134).

«Αρνήθηκε να πάει το μυαλό μας στο κακό. Ήμασταν δύσπιστοι, αφελείς και αλαζόνες. Έφταιγε η αισιοδοξία μας;… Το δεν μπορεί να μου συμβεί εμένα αυτό; Παρόλο που ξέρουμε πως έχει συμβεί ξανά και ξανά σε εκατομμύρια ανθρώπους ανά τους αιώνες; Καμιά φορά σκέφτομαι πόσες ψυχές θα είχαν γλυτώσει αν αντιλαμβάνονταν άμεσα τον κίνδυνο. Αν ακούγαμε, βλέπαμε, παρατηρούσαμε αντί μοναχά να μιλάμε… Ο άνθρωπος έχει την τάση προς το καλό, ασχέτως αν στο σύνολό του προκαλεί κακό» (σελ. 194-195).

Βιβλίο Ο ανήφορος 
Συγγραφέας Νίκος Καζαντζάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το ανέκδοτο ως τώρα μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη είναι γεμάτο ολοζώντανους χαρακτήρες, ενδιαφέροντα γεγονότα καισυναρπαστικές αλληλοεπιδράσεις ενώ έντονο αντιπολεμικό κλίμα ποτίζει κάθε του σελίδα. Χωρίζεται σε τρία μέρη, με το πρώτο να είναι ο νόστος του Κοσμά στην πατρίδα του λίγες μέρες μετά τον θάνατο του πατέρα του, οπότε και βιώνουμε από κοντά τις συνθήκες ζωής των ερημωμένων και κατεστραμμένων από τους Γερμανούς χωριών με σκηνές που δύσκολα θα ξεχάσω (γέροι και γριές αλλά και κοπέλες μισοτρελαμένες και απελπισμένες, κάποιες με βυζαρούδια στο στήθος ζουν σε χαλάσματα και σε σπηλιές, ποιος θα τους φέρει λάδι για το καντήλι και αλεύρι για το ψωμί; ), με το δεύτερο να είναι το ταξίδι του Κοσμά στην Αγγλία, παρακινημένου από την κραυγή του κόσμου να μην ξαναγίνει πόλεμος οπότε νιώθει πως πρέπει να κάνει κάτι κι αυτός και στο τελευταίο να έρχεται ένα αναπάντεχο και ίσως λυτρωτικό τέλος. Το μυθιστόρημα δεν είναι δύσκολο να διαβαστεί από τον σημερινό αναγνώστη κι ας υπάρχει αυτή η ιδιαίτερη γλώσσα που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας, ένας θησαυρός λέξεων που δημιουργούν από μόνες τους εικόνες, πόσο μάλλον όταν συνταιριαστούν σε προτάσεις. Οι επεξηγηματικές σημειώσεις στο τέλος της κάθε σελίδας και τα περιστατικά που βιώνουμε βοηθάνε τον λόγο να ρέει σα νερό και να φέρνει στο φως αποτρόπαιες συνθήκες ζωής, εκπληκτικές σκηνές και ιστορικά γεγονότα από την Κρήτη του παρελθόντος είτε της Κατοχής είτε των επαναστάσεων μεταξύ 1866 και τελών του 19^ου αιώνα. Ο Κοσμάς φέρνει τη γυναίκα του, φορτωμένη συναισθηματικά και ψυχολογικά, σ’ έναν τόπο που θα τη γαληνέψει κι ας τη δυσκολεύει η νύφη της με τη συμπεριφορά της και η πεθερά της με την αμηχανία της. Η συναναστροφή του Κοσμά με τους συντοπίτες του, οι ενδιαφέρουσες συζητήσεις που θα κάνει και η κατάσταση ερήμωσης στο νησί θα τον οδηγήσουν σε μοιραίες αποφάσεις που θα αναπτυχθούν στο δεύτερο μέρος κι εκεί ο συγγραφέας θα απλώσει σε όλο τους το μεγαλείο τη σκέψη του, τη νοοτροπία του, τις αντιλήψεις του, τις απόψεις του, τους προβληματισμούς του μειώνοντας τη δράση, είμαι σίγουρος όμως πως ο αναγνώστης θα καταφέρει να ακολουθήσει ως το τέλος, έχοντας ήδη έρθει σ’ επαφή με τον κόσμο που χτίζει ο σημαντικός αυτός συγγραφέας.

Έχει περάσει καιρός απ’ όταν διάβασα τα μυθιστορήματα του Νίκου Καζαντζάκη και χάρηκα πολύ που με αφορμή το αδημοσίευτο αυτό κείμενο τον ξανασυνάντησα και συστήθηκα με χαρακτήρες γεμάτους ενάργεια και διεισδυτικά ψυχογραφήματα. Ο «γέρος», ο κύρης του Κοσμά, ο καπετάν Μιχάλης, είχε κάμει όρκο να μη γελάσει αν δε λευτερωθεί η Κρήτη. «Δε μιλούσε, δε γελούσε, κοίταζε τους ανθρώπους και δεν τους ήθελε» (σελ. 32). . Σπέρνει τον τρόμο: «Έτσι ήταν πάντα του. Άγριος, αμίλητος κι έκανε κατοχή» (σελ. 32). Μίσησε τον γιο του που παντρεύτηκε εβραία. Πόσο δυνατή και ρεαλιστική ήταν η σκηνή του θανάτου του με τις φωνές του, τον ρόγχο του, τα σίδερα του κρεβατιού που λύγισε, θυμωμένος που πέθαινε! Στο άλλο άκρο, η γυναίκα του, Χρυσούλα, μια άγια γυναίκα, που δεν ξέρει πώς να φερθεί στη νύφη της ενώ το πνεύμα του «γέρου» υποτίθεται πως στοιχειώνει ακόμη τις κάμαρες. Η Μαρία, η μικρότερη αδελφή του Κοσμά, «μαραμένη, στριμμένη, με μια μαύρη κορδέλα στο λαιμό για να κρύβει τις ζάρες.», που «ο γέρος» την κλείδωσε μες στο σπίτι για χρόνια, δημιουργώντας της σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα, ζηλεύει και μισεί τη Νοεμή γιατί είναι πιο νέα, πιο όμορφη και της πήρε και τον αδερφό της, «νιώθει μιαν οβραΐλα τόσο δυνατή στον αγέρα που.. έκανε εμετό» (σελ. 58).

Το πρωταγωνιστικό ζευγάρι; Σχεδιασμένο υποδειγματικά. Η Νοεμή, «ζεστό λιανοκόκαλο κορμί, από χώρα μακρινή, από ξένη ράτσα, από θλιμμένους, κατατρομαγμένους προγόνους» (σελ. 34), φοβάται στον καινούργιο τόπο: «-Βαριές ψυχές είναι τούτες, ζόρικοι άντρες οι Κρητικοί, σα να μπαίνω σε ζούγκλα» (σελ. 36). Βαφτίστηκε χριστιανή, πήρε το όνομα της πεθεράς της, Χρυσούλα. Γεννήθηκε στην Πολωνία, «σε μια μαύρη πολιτεία, με φάμπρικες» (σελ. 41). Βοήθησε τον Κοσμά σε πολλά: «Άνοιξε το μυαλό μου και την καρδιά μου, μ’ έμαθε ν’ αγαπώ ξένες ράτσες που μισούσα, να καταλαβαίνω ξένες ιδέες που πολεμούσα, να νιώσω πως όλοι οι άνθρωποι έχουμε την ίδια ρίζα» (σελ. 41). Βίωσε όλες τις κακουχίες των Εβραίων, δραπέτευσε από το Νταχάου, περιπλανήθηκε ώσπου να συναντηθεί τυχαία με τον Κοσμά και τα ψυχολογικά της τραύματα από τις κακουχίες είναι βαριά: «Τούτη η μικρή κοπέλα είχε στερνιάσει μέσα της όλο τον πόνο του κόσμου. Ένα ένα, τα λόγια της ξεσκέπαζαν τη φρίκη, την ατιμία, την ντροπή, την παραφροσύνη του κόσμου» (σελ. 49). Από την άλλη, ο Κοσμάς πολέμησε όπως όλοι, χωρίς να βρίσκεται στη Μάχη της Κρήτης αφού έμενε από καιρό στην Αθήνα: «περιπλέχτηκε στο αιματηρό παιχνίδι…Άνοιξαν μέσα του οι καταπαχτές και ξεπεταχτήκαν οι παμπάλαιοι πρόγονοι, ο τίγρης, ο λύκος, το αγριογούρουνο» (σελ. 36). Επέστρεψε σε μια πολιτεία που είχε γεράσει: «θρύβουνταν κι αυτή, άρχιζε να γίνεται κουρνιαχτός και να σκορπίζεται στον άνεμο» (σελ. 42). Η λαίλαπα του δεύτερου του θύμισε τη φρίκη του πρώτου πολέμου: «…ο ρυθμός της γης είχε αγριέψει, όλοι οι έφηβοι του κόσμου ήταν ανήσυχοι» (σελ. 44). Χρόνια πολεμάει να μετουσιώσει μέσα του το πατρικό σκοτάδι και να το κάνει φως και ταυτόχρονα να δώσει δύναμη στην άνεργη γλύκα της μάνας. Αγαπάει τη γυναίκα του, την ποθεί: «-Έλα να κάμουμε το Χάρο να σκάσει» (σελ. 52)! Πόσο παραστατικά και έντεχνα αποδίδεται η εγκατάλειψη των εφηβικών ονείρων και ελπίδων από τη ρουτίνα της έγγαμης καθημερινότητας, τι όμορφες λέξεις, πόσα νοήματα: «…τώρα μπερδεύτηκαν σε γυναίκες, σε παιδιά, σ’ έγνοιες του ψωμιού κι η εφηβική αρμάδα είχε βουλιάξει μέσα στη σκάφη του σπιτιού τους» (σελ. 53). Πήγε στην Αίγυπτο να γίνει αεροπόρος, πολέμησε, κατέφυγε στο γράψιμο μα όσα βίωσε στην πατρίδα του την Κρήτη του άλλαξαν γνώμη: «Ζούμε μιαν εποχή δύσκολη, δύσκολο και το χρέος σήμερα του ανθρώπου. Δε χωράει πια η ψυχή μας στο λόγο, ήρθε η στιγμή ο λόγος να γίνει πράξη» (σελ. 99). Τώρα που πέθανε «ο γέρος» είναι πια αργά, ο Κοσμάς όμως, όσο νιώθει τον κύρη του στα σωθικά του, ξέρει πως δε θα πεθάνει στην πραγματικότητα ποτέ. Τα ονόματα Κοσμάς και καπετάν Μιχάλης θυμίζουν ονομαστικά τους ήρωες του μυθιστορήματος «Καπετάν Μιχάλης» του ίδιου συγγραφέα που το έγραψε περίπου δέκα χρόνια μετά τον «Ανήφορο», ίσως γι’ αυτό και το παρόν βιβλίο έμεινε ανέκδοτο, αφού  κάποιες σελίδες του πέρασαν στον «Καπετάν Μιχάλη» ενώ στο κλείσιμο του βιβλίου ο Κοσμάς γράφει την «Ασκητική» ως απόρροια των βιωμάτων του, ένα κείμενο που όμως δημοσιεύτηκε αυτοτελώς.

Πρόκειται για ένα καθαρά αντιπολεμικό μυθιστόρημα: «Μωρέ κι όλη η Γερμανία να ξεπατωθεί, το αχ! της Κρήτης δε σβήνει» (σελ. 35)! Και στη συνέχεια: «…όλες οι μανάδες στον κόσμο πονούνε κι αυτός ο πόνος των μανάδων θα φάει τη Γερμανία. Η Γερμανία θα χαθεί, βάνω την κεφαλή μου» (σελ. 72)! Ακόμη: «Κι ακόμα πιο πέρα τον κόσμο όλο που πονούσε και σπαρτάριζε στα νύχια του κακού, είχαν ξαπολυθεί η απληστία, η απιστία, το μίσος κι οι λαοί πεινούσαν, κρύωναν, είχαν κουραστεί, δεν ήθελαν πια σκοτωμούς…απάνω τους φυσούσε ένας άνεμος παραφροσύνης και συμφοράς… Δεν υπάρχει λοιπόν… ένας λόγος απλός, καλός, που να φέρει την αγάπη» (σελ. 113); Ο συγγραφέας εκφράζει το παράπονό του: «Στη σημερινή κρίσιμη ιστορική στιγμή, όπου οι δυο κόσμοι πάνοπλοι συγκρούουνται με τόση μοιραία αναγκαιότητα, το να ‘σαι λεύτερος θεωρείται ύποπτο κι επικίντυνο» (σελ. 124). Και τελικά: «Η Επιστήμη, που τόσες ελπίδες στήριξε απάνω της ο κακομοίρης ο άνθρωπος -να μας λυτρώσει από τη φτώχεια, από την αμάθεια κι από το χτήνος και ν’ απαντήσει στα εναγώνια ψυχικά μας ρωτήματα- κατάντησε το πιο τρομαχτικό κι ανήθικο όπλο μιας νέας βαρβαρότητας, της πιο φριχτής, της επιστημονικής…βλέπουμε…την ηθική χρεοκοπία της… είδαμε πως είναι δυνατό να γίνει τούτο το αποτρόπαιο: όσο περισσότερο η Επιστήμη προχωράει, τόσο να πισωδρομάει και να φτάνει σε πρωτόγονη κτηνωδία η ηθική εξαθλίωση του ανθρώπου» (σελ. 124). Θαυμάζω το σημείο όπου είχε φτάσει ο ψυχισμός του μεγάλου συγγραφέα ώστε να περικλείει την αιτία όλου του κακού που βίωσε η ανθρωπότητα μέσα σε αυτήν την πρόταση: «Ο νους του ανθρώπου ξετυλίχτηκε πολύ γοργότερα, πολύ εντονότερα από την ψυχή του. Ο νους του κατέχτησε κοσμογονικές δυνάμες και τις έθεσε στη διάθεση του σημερινού ανθρώπου, που δεν έφτασε ακόμα σε τόση ηθική ωριμότητα ώστε τις δυνάμες αυτές να τις χρησιμοποιήσει για το καλό του κόσμου. Υπάρχει σήμερα έλλειψη ισορροπίας, δυσαρμονία ανάμεσα στη διανοητική και την ηθική εξέλιξη του ανθρώπου» (σελ. 167).

Το μυθιστόρημα επομένως είναι η κραυγή του Νίκου Καζαντζάκη για το μέλλον ενός κόσμου που βγαίνει από στάχτες και αίμα αλλά ο κίνδυνος δεν έχει αποσοβηθεί, ο λογοτέχνης τρέμει για το μέλλον, φοβάται για τα νέα παιδιά, τονίζει πως οι πνευματικοί άνθρωποι έχουν χρέος να δώσουν μια δίκαιη και ειρηνική λύση για τη φοβερή καταστροφή που έρχεται και δεν τη βλέπει η ανθρωπότητα, στραμμένη στα δικά της, τα μίζερα καθημερινά. Πολλά τα αλληλένδετα ερωτήματα: Πήρε ο κόσμος στραβό δρόμο; Πρέπει να επέμβουν οι πνευματικοί άνθρωποι; Κι αν επέμβουν θα φέρουν την πολυπόθητη σωτηρία; Και πώς μπορούμε να πολεμήσουμε τον κίνδυνο; Η απάντηση είναι μία: επιστρατεύοντας τις φωτεινές δυνάμεις που υπάρχουν μέσα στον κάθε άνθρωπο και στον κάθε λαό: «Γιατί δεν πρέπει να ξεχνούμε πως ο κόσμος πια αποτελεί έναν τόσο ενιαίο οργανισμό που δεν μπορεί ένας λαός να σωθεί αν δεν σωθούν όλοι» (σελ. 167). Αυτό και πρέπει να τονίσουν οι πνευματικοί άνθρωποι, πως όλοι είμαστε αδέλφια. Όλα αυτά αποτυπώνουν το πραγματικό ταξίδι του συγγραφέα στο Λονδίνο αμέσως μετά τον πόλεμο, όπου μίλησε σε μια σειρά εκπομπών του BBC και συναναστράφηκε σημαίνουσες προσωπικότητες γραμμάτων και τεχνών. Με αφορμή το πνευματικό και όχι μόνο προσκύνημα του ήρωά του στην Αγγλία, με τις πόλεις των εργοστασίων Μπέρμιγχαμ, Λίβερπουλ και Μάντσεστερ να τον συγκλονίζουν και το Στράτφορντ-Απόν-Έιβον να του χαρίζει ένα καταφύγιο γαλήνης που τόσο χρειάζεται, ξεχύνει ακράτητος τον φιλειρηνικό λόγο του, καταθέτει το εύρος της ψυχής, της σοφίας και του πνεύματός του και καταγράφει πλέρια το σκεπτικό και τον λογισμό του με αυτό το υπέροχο, δυνατό, πλούσιο λεξιλόγιό του.

Αλήθεια, τι να σημειώσει κανείς για τη γραφή του Νίκου Καζαντζάκη, πώς να σχολιάσει επιθετικούς προσδιορισμούς, μεταφορές, παρομοιώσεις κι αυτό το μελίρρυτο, δυνατό, παραστατικό λεξιλόγιο; Πόσο δυνατή είναι η αφήγηση, πόσο ρεαλιστικές οι καταστάσεις και πόσο αληθινοί οι χαρακτήρες! Με τι δύναμη, με τι ενάργεια τους αποτυπώνει στο χαρτί! Η πρώτη ανάγνωση κυλάει ανεμπόδιστα, ποτίζεται από λέξεις, εικόνες, χρώματα, ανθρώπους αλλά και σε δεύτερη επαφή αναγνωρίζει κανείς τα οικεία σημεία του Νίκου Καζαντζάκη, τον Θεό, τη φιλοσοφία, τον χριστιανισμό, το αρχαίο ελληνικό πνεύμα, τον κομμουνισμό, το Πνεύμα, τη θρησκεία, μικρά σημεία από δω κι από κει που συναποτελούν την πλάση του μεγάλου αυτού συγγραφέα. Για να μην αναφερθώ στην αγάπη με την οποία περιβάλλει τα προτερήματα της λογοτεχνίας: «Όποιος διαβάζει ένα κείμενο, αν θέλει να το νιώσει, ένα και μόνο έχει να κάνει: να συντρίβει τη φλούδα, σκληρή ή μαλακιά, της κάθε λέξης και ν’ αφήνει το νόημα της να ξεσπάει μέσα στην καρδιά του. Όλη η τέχνη του δημιουργού είναι να στριμώγνει μαγικά μέσα στα γράμματα του αλφαβήτου ανθρώπινη ουσία κι όλη η τέχνη του αναγνώστη είναι ν’ ανοίγει τις μαγικές αυτές παγίδες και να λευτερώνει το φλογερό και γλυκύτατο περιεχόμενό τους. Κι είμαι βέβαιος, Νοεμή: όποιος μπορεί καλά να κυβερνήσει τη λέξη, μπορεί να σώσει τον κόσμο» (σελ. 100). Αργότερα ίσως αφήνει αιχμές για το λογοτεχνικό περιβάλλον που δεν τον άφηνε να σηκώσει κεφάλι: «Θες δε θες, αντικρίζοντας χοχλακιστά ακαταστάλαχτα ακόμα πάθη, θα πεις τη γνώμη σου κι η γνώμη σου αυτή, όποια και να ‘ναι, θα εξαγριώσει τους αντίγνωμους κι αν προσπαθήσεις, με αφιλοκέρδεια και μόχτο, πάνω από τους αντιμαχόμενους, να δημιουργήσεις μια σύνθεση, τότε πια θα σου ριχτούν μανιασμένα και τα δυο αντίμαχα στρατόπεδα. Γιατί να βλέπεις και να κρίνεις με ψυχική και πνευματική ανεξαρτησία τα ξεκαπίστρωτα σύγχρονα πάθη θεωρείται θανάσιμο αμάρτημα κι από τις δυο παράταξες που αποτελούν την απλοϊκή και βελάζουσα μάζα του σκεπτόμενου όχλου» (σελ. 123-124).

Δε γίνεται να μη σταθείς στη συμπυκνωμένη φράση που λέει ο Κοσμάς θαυμάζοντας την τέχνη των Μινωιτών όταν περιδιαβαίνει στην Κνωσό: «-Τι να ‘ταν ο λαός τούτος…τι άθλους να ‘καμε και τούτος, από τι δρόμο κι αυτός να ‘καμε το χρέος του, μετουσιώνοντας την ύλη σε πνέμα… έφερε το Θεό στην κλίμακα του ανθρώπου» (σελ. 55); Κι αυτή η κληρονομιά φτάνει ως τις μέρες μας με το μεγαλείο της κρητικής ψυχής να θεριεύει: «Υπάρχει εδώ στην Κρήτη μια αδάμαστη φλόγα, ας την πούμε ψυχή, μια φλόγα πιο πάνω κι από τη ζωή κι από το θάνατο. Υπερηφάνεια, πείσμα, παλικαριά; Δύσκολο να την ορίσεις, δύσκολο να την περιορίσεις. Όλα αυτά μαζί και κάτι άλλο, ανείπωτο κι αστάθμητο, που σε κάνει να υπερηφανεύεσαι που είσαι άνθρωπος» (σελ. 72-73). Πόση απλότητα και ταυτόχρονα πόση δύναμη σε αναπάντεχες σκηνές: «-Τι γίνεσαι, κυρά; … Πώς τα καλοπερνάς; -Πώς τα καλοπερνούν οι σκύλοι, παιδί μου; αποκρίθηκε. Ο Θεός να μη δώσει του ανθρώπου τα όσα μπορεί να βαστάξει» (σελ. 67). Και αργότερα: «-Αντέχει ο άνθρωπος, κυρά μου, είπε ο Μανολιός, αντέχει. Το σίδερο, η πέτρα, το διαμάντι δεν αντέχουν, ο άνθρωπος αντέχει» (σελ. 68).

«Ο ανήφορος» είναι ένα δυνατό και βαθιά φιλοσοφημένο κείμενο γύρω από το χρέος των πνευματικών ανθρώπων να σώσουν τον κόσμο από μεταγενέστερη λαίλαπα και ταυτόχρονα ένα διεισδυτικό ψυχογράφημα της ανθρώπινης γενικότερα και της κρητικής ειδικότερα νοοτροπίας, συμπεριφοράς, κουλτούρας καθώς και του τρόπου πρόσληψης εννοιών που (πρέπει να) απασχολούν τον άνθρωπο. Πλούσιο, χορταστικό, πρωτότυπο λεξιλόγιο, ενδιαφέροντες χαρακτήρες, χιλιάδες αφορμές για σκέψεις και προβληματισμούς είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα ενός κειμένου που παραμένει επίκαιρο στην εποχή μας με όλους αυτούς τους κινδύνους που εξακολουθούν να απειλούν την ανθρωπότητα και που μπορεί να προσελκύσει νέους αναγνώστες που θα το αγκαλιάσουν και θα ενστερνιστούν το πλούσιο πνευματικό του περιεχόμενο. Το βιβλίο περιέχει πρόλογο και επίμετρο των Νίκου Μαθιουδάκη και Παρασκευής Βασιλειάδη και σημείωμα της Βίκυς Κατσαρού. Οι εκδόσεις Διόπτρα απέκτησαν τα πνευματικά δικαιώματα του έργου του Νίκου Καζαντζάκη και σχεδίασαν από την αρχή γραμματοσειρές (αποκλειστική για τα κείμενα αυτά, χωρίς τυπογραφικό προηγούμενο) και εξώφυλλα (ξεχωριστά, λιτά και εφάμιλλα του περιεχομένου του κάθε βιβλίου), δημιουργώντας έτσι ένα άρτιο αισθητικό αποτέλεσμα που με κέρδισε από την πρώτη στιγμή, πριν καν διαβάσω το περιεχόμενο. Ο Νίκος Καζαντζάκης πέθανε στις 26 Οκτωβρίου1957 και σήμερα, 26 Οκτωβρίου 2022, ξανάρχεται στη ζωή μέσα από τις καλαίσθητες αυτές επανεκδόσεις, με μπροστάρη τον συγκλονιστικό «Ανήφορο».

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Το φως τράνεψε, από χλωμό πρωινό τριαντάφυλλο έγινε άγριο ρόδο κάτασπρο κι η θάλασσα γέμισε μαστούς, χοροπηδούσε και δέχουνταν τον ήλιο… Ο ουρανός αποπάνω είχε χάσει τη γλύκα του την πρωινή κι είχε γίνει γαλάζιο ατσάλι» (σελ. 35).

«…τα τζιτζίκια είχαν αρχίσει να πριονίζουν τον αγέρα…» (σελ. 53)

«…ήταν πια μεσημέρι. Ακίνητη, κατακόρυφη ώρα, οι ίσκιοι κουλουριάζουνταν, σα φοβισμένοι, στις ρίζες των δέντρων, οι πέτρες στο λιοπύρι συσήλιζαν» (σελ. 59).

«…έξω καταπράσινο λιβάδι, νωθρό, υγρό, ευτυχισμένο» (σελ. 134).

Ρωτάνε τον καπετάν Σήφακα: «-Πώς σου φάνηκε η ζωή, παππού, στα εκατό αυτά χρόνια; -Σαν ένα ποτήρι κρύο νερό. -Και διψάς ακόμα, παππού; -Ανάθεμά τον που ξεδίψασε» (σελ. 81-82)! Και με πόσο λυρισμό και εκπληκτικό λεξιλόγιο και διεισδυτική ματιά περιγράφεται ο θάνατός του από γεράματα, η τελευταία του ανάσα!

«-Πώς πρέπει ν’ αγαπούμε το Θεό; -Αγαπώντας τους ανθρώπους. -Πώς πρέπει ν’ αγαπούμε τους ανθρώπους; -Μοχτώντας να τους φέρουμε στο σωστό δρόμο. -Ποιος είναι ο σωστός δρόμος; -Ο ανήφορος».

ΥΓ. Οι φωτογραφίες είναι από την επίσημα παρουσίαση του βιβλίου και συνολικά της σειράς των έργων του Νίκου Καζαντζάκη που πραγματοποιήθηκε στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς στις 10 Οκτωβρίου 2022 και ανήκουν στον γράφοντα.

Βιβλίο Το ποτάμι 
Συγγραφέας Αιμίλιος Σολωμού
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Αιμίλιος Σολωμού γράφει ένα μυθιστόρημα για νεαρούς αναγνώστες σχετικά με τις επιρροές που έχει ένας πόλεμος και η απουσία του πατέρα στην ψυχολογία ενός παιδιού. Ο Χάρης δε ζει την ηλικία του, δεν παίζει, δε γελάει, δεν πάει βόλτες με τους φίλους του. Ο μπαμπάς του είναι στη μάχη κι έχουν περάσει δυο χρόνια από τότε που τους αποχαιρέτησε. Το παιδί έχει άκρατο θυμό απέναντι στους ανωτέρους που τον διατάζουν και τους κρατάνε χώρια, στην τρέλα και στο παράλογο του πολέμου, ακόμη και στον ίδιο του τον πατέρα που υποσχέθηκε να γυρίσει σύντομα αλλά πέρασαν πια τόσα χρόνια. Ο Χάρης απομονώνεται από τους συμμαθητές του, κλείνεται στον δικό του κόσμο και καταφεύγει στο ψάρεμα της πέστροφας.

Ο συγγραφέας, αποφεύγοντας συγκεκριμένο ιστορικό υπόβαθρο, μιλά γενικά για έναν πόλεμο που χώρισε την οικογένεια στα δύο. Γράφει με λυρισμό και δωρικότητα, παρ’ όλο που οι προτάσεις είναι απλές και με τη βασική συντακτική δομή. Προσέξτε πόσο εύληπτα αποδίδει τη δικαιολογία της κατάταξης στο μικρό παιδί: «Είναι κάτι που το ζητάει η πατρίδα. Και γιατί του ζητάει η πατρίδα να πάει τόσο μακριά; Αν ήταν για την πατρίδα, γιατί δε μένει εδώ, στον τόπο του; Γιατί το κακό πλησιάζει και, αν δεν πάει εκεί, μπορεί να έρθει εδώ, στην πατρίδα» (σελ. 10). Η χρήση του ενεστώτα δίνει ζωντάνια και ρεαλισμό στην αφήγηση και οι μεταφορές στολίζουν περίτεχνα τις δύσκολες στιγμές του παιδιού: «Η πετονιά που πετάει μέσα στο ποτάμι είναι το αόρατο νήμα που τον συνδέει με τον πατέρα του. Στα χέρια του κρατάει τη μια άκρη, η άλλη φτάνει μέχρι το μέτωπο του πολέμου» (σελ. 13).

«Το ποτάμι» είναι ένα τρυφερό και συγκινητικό μυθιστόρημα για παιδιά από 8 ετών και πάνω που δίνει μέσα σε λίγες σελίδες σημαντικά μηνύματα γύρω από την αξία της ειρήνης και της φιλίας, της ελπίδας και της θέλησης, και με γέμισε αισιοδοξία με το ανατρεπτικό του τέλος.

Βιβλίο Πέρσες
Συγγραφέας Αισχύλος
Διασκευή Κώστας Χατζηεμμανουήλ
Εικονογράφος Μαιρηλία Φωτιάδου
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελληνοεκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Ξέρξης, θέλοντας να πάρει εκδίκηση από τους Έλληνες για την ήττα του πατέρα του, Δαρείου, στη μάχη του Μαραθώνα, εκστρατεύει ξανά εναντίον της Ελλάδας, διασχίζοντας τον Ελλήσποντο με ένα τέχνασμα εφευρετικό μεν, που προκάλεσε όμως την ύβρι απέναντι στον θεό Ποσειδώνα. Η ναυμαχία της Σαλαμίνας είναι άλλη μια ηρωική σελίδα στην ιστορία των Περσικών πολέμων κι έτσι ο Ξέρξης επιστρέφει ηττημένος στην πατρίδα του, όπου στο μεταξύ η μητέρα του, Άτοσσα και οι άλλες γυναίκες και γέροντες, χάρη στο όραμα του Δαρείου, προετοιμάζονται για τη μεγάλη απώλεια των ανθρώπων τους.

Το κείμενο απευθύνεται σε παιδιά από 10 χρονών και πάνω και περιέχει συναρπαστικές μάχες, τρυφερά στιγμιότυπα ειρήνης, μια συγκλονιστική σκηνή με τα προβλεπόμενα από τον βασιλιά Δαρείο γεγονότα και ένα συγκινητικό τέλος. Το λεξιλόγιο δεν είναι απλό, κάτι που θα προκαλέσει το παιδί να ενδιαφερθεί περισσότερο για τη γλώσσα, ρωτώντας και ψάχνοντας περαιτέρω. Ο παιάνας «Ίτε παίδες Ελλήνων», τα προφητικά λόγια του Δαρείου και η μεταφορά των ειδήσεων από τον αγγελιαφόρο αποδίδονται με ενάργεια και φροντισμένο λεξιλόγιο. Επίσης, η ναυμαχία στη Σαλαμίνα, το φάντασμα του Δαρείου και η ζωή στην Αθήνα αποδίδονται εξίσου συναρπαστικά, χάρη στην εικονογράφηση της κυρίας Μαιρήλιας Φωτιάδου, που δίνει έμφαση στις εκφράσεις των προσώπων και καταφέρνει με απαλά χρώματα να δώσει δύναμη και παραστατικότητα στην αφήγηση. Το βιβλίο είναι μια σωστή πρώτη προσέγγιση των παιδιών στο αρχαίο δράμα και η σειρά ξεκινάει με την κατάλληλη επιλογή: τους αντιπολεμικούς Πέρσες.