Βιβλίο Το νήμα
Τίτλος πρωτοτύπου The thread
Συγγραφέας Victoria Hislop
Μεταφραστής Φωτεινή Πίπη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο αφορά τον έρωτα του Δημήτρη και της Κατερίνας. Αυτός γιος πλούσιο εμπόρου κι αυτή προσφυγοπούλα από τη Σμύρνη και φημισμένη κεντήστρα. Η ιστορία όμως ξεκινάει από την οικογένεια Κομνηνού: ο Κωνσταντίνος είναι πλούσιος υφασματέμπορος, με μεγάλη και σημαντική περιουσία, αυστηρός απέναντι στη γυναίκα του, προσκυνάει το χρήμα, δε σταματά μπροστά σε τίποτα για να αβγατίσει την περιουσία του. Η πυρκαγιά του 1917 καταστρέφει το αρχοντικό τους και η Όλγα καταφεύγει στο πατρικό της στην Άνω Πόλη ώσπου να ξαναχτιστεί το σπίτι. Εκεί, στο σπίτι της οδού Ειρήνης, η Όλγα και ο γιος της συναναστρέφονται μεταξύ άλλων μια επιφανή οικογένεια Εβραίων ραφτών, τους Μορένο, που με την απαράμιλλη τέχνη και την τεχνική τους γίνονται ανάρπαστοι στα αριστοκρατικά και όχι μόνο σαλόνια της Θεσσαλονίκης. Οι Κομνηνοί, οι Μορένο, η Κατερίνα γίνονται κλωστές από το νήμα που ενώνει τις ζωές των ηρώων μας. Δεν έχουμε όμως μια επίπεδη, ανούσια αφήγηση: ο έρωτας που ανθίζει ανάμεσα στον Δημήτρη και την Κατερίνα είναι όλο εμπόδια, μιας και ο επαναστάτης Δημήτρης, ακολουθώντας το ρεύμα των γεγονότων συντάσσεται με τους κομμουνιστές και ζει πολλά ενώ η Κατερίνα εργάζεται στους Μορένο κι η ανασφάλειά της την οδηγεί σε λάθος επιλογές.

Καλογραμμένο, μεστό, ρέον, γρήγορο, ανθρώπινο, ανατρεπτικό, δεν το άφηνα από τα χέρια μου. Θα μπορούσε να είναι άλλη μια ιστορία αγάπης με εμπόδια και αγώνες, ανατροπές και μυστικά αλλά η αναλυτική και λεπτομερής ιστορία της Θεσσαλονίκης από την πυρκαγιά του 1917 έως τον σεισμό του 1978 μέσα από τα μάτια ενός σύγχρονου Ρωμαίου και μιας σύγχρονης Ιουλιέτας δίνεται με τέτοιο τρόπο που καθρεφτίζει τις κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές που υφίστανται η πόλη και οι κάτοικοί της στο πέρασμα του χρόνου. Η συγγραφέας διάλεξε σωστούς χαρακτήρες για να πλάσει το έργο της, ανθρώπους που μεγάλωναν και εξελίσσονταν καθώς προχωρούσε η ανάγνωση. Ο παραδόπιστος έμπορος Κωνσταντίνος Κομνηνός, ο Δημήτρης, που δεν ασπάζεται τα πιστεύω του κομμουνισμού αλλά βρίσκει εκεί διέξοδο για να παλέψει για την πατρίδα του, δεινοπαθεί και μαρτυρεί στα χέρια του επίσημου κράτους, η  οικογένεια Μορένο που κέρδισε μεγάλη συμπάθεια από μεριάς μου κι η Κατερίνα…αχ, η Κατερίνα… Και παράλληλα με τους βασικούς ήρωες έχουμε ένα πολύβουο μελίσσι δευτερευόντων (;) ηρώων που σχηματίζουν ένα όμορφο, καλογραμμένο και ολοκληρωμένο κείμενο. Πολύ δυνατές οι περιγραφές των συνθηκών της Κατοχής (και όχι μόνον αυτές) και ο τρόπος που έσωσαν οι εβραϊκές αρχές πολύτιμα κειμήλια των συναγωγών τους από τα αδηφάγα χέρια των Γερμανών. Κι όσο ξεδιπλώνονταν μπροστά μου αυτές οι ιστορίες, τόσο διαπίστωνα με ολοένα μεγαλύτερη λύπη πως παραμένουν επίκαιρες όσο ποτέ στην εποχή μας, με τα κύματα προσφύγων να προσπαθούν να βρουν καταφύγιο στη χώρα μας και αλλού, με τον πόλεμο, σαν αυτόν του 1922, να είναι πάνω από τα κεφάλια δικαίων και αδίκων, με την άνοδο του αντισημιτισμού και του ναζισμού, κι όλα αυτά κάνουν το μυθιστόρημα να παραλληλίζεται με τα δυσάρεστα γεγονότα που βιώνουμε εκατό χρόνια μετά το 1922 και ογδόντα μετά το 1940. Για άλλη μια φορά δε μαθαίνουμε από τα λάθη της Ιστορίας.

Το χρυσό νήμα της μοίρας δένει ανθρώπους, καταστάσεις, γεγονότα, εποχές πάνω στο κέντημα της ελληνικής (και όχι μόνο) Ιστορίας. Η υφάντρα Vicoria Hislop δίνει τον καλύτερό της εαυτό και χαρίζει ένα τρυφερό και σκληρό, ανατρεπτικό και πλούσιο μυθιστόρημα αφιερωμένο στη Θεσσαλονίκη και στις άγνωστες ιστορίες ανθρώπων που παρασύρθηκαν από τον χρόνο.

Βιβλίο Στη σκιά των αιώνων
Συγγραφέας Δήμητρα Παπαναστασοπούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Προσοχή, περιέχει SPOILERS!

Όπως παρασύρθηκα λοιπόν από την ατμόσφαιρα του βιβλίου και από τις περιπέτειες του Ηλία, που από χωριό της Αρκαδίας έφτασε στην Αθήνα, σπούδασε γιατρός και ερωτεύτηκε την κόρη του Γερμανού αυλικού του βασιλιά Γεώργιου Α΄ τρώω την πρώτη χοντρή ήττα! Καλή η αναπαράσταση της ιστορίας της Ελλάδας και της Αθήνας στα τέλη του 19ου αιώνα, ωραία η ερωτική περιπέτεια με την πλούσια αριστοκράτισσα Αμέλια. Ωραίος ο εκβιασμός του Ηλία και να εξαφανιστεί στην υπό τουρκική κατοχή Θεσσαλονίκη ώστε να μην κηλιδωθεί το όνομά του. Καταπληκτική και ανάγλυφη η περιγραφή της Θεσσαλονίκης (Σαλονίκης όπως λεγόταν πριν την απελευθέρωση) με άφθονες επεξηγήσεις και σημειώσεις που ταυτίζουν τους δρόμους του τότε με το σήμερα και εξηγούν την εμπορική και πνευματική εξέλιξη της τοπικής κοινωνίας (Φιλόπτωχος Αδελφότης Αντρών, Κύκλος Θεσσαλονίκης, τράπεζες κλπ.). Την μπάλα τη χάνουμε από τη στιγμή που ο Ηλίας συναντά τον μυστηριώδη Πιέρ Μαλέρμπ. Γιατί ένα όμορφο και καλογραμμένο κείμενο και μια ενδιαφέρουσα ιστορία να μπολιαστεί με μια ανεδαφική, παρένθετη, παρατραβηγμένη ιστορία (η οποία επί τη ευκαιρία να σας θυμίσω με πόσο διαφορετικό και εκπληκτικό τρόπο αποτελεί το κύριο θέμα του βιβλίου «Οκτώ» της Katherine Neville); Μεγάλο μέρος της ιστορίας πιάνει το γενεαλογικό δέντρο του Πιέρ και ΟΛΗ η γαλλική Ιστορία της οποίας υπήρξε αυτόπτης μάρτυς, ώσπου αποφάσισε να εγκατασταθεί στη Θεσσαλονίκη!

Δυστυχώς η ιστορία αυτή, αν και δε μας απασχολεί συνέχεια κατά τον ρουν της πλοκής, η περιουσία του Πιέρ, ένα μυστικό που κρύβει για την αληθινή ταυτότητα της Θεανώς, όλα αυτά ανατρέπουν την ευθύγραμμη εξέλιξη. Είπα, εντάξει, ας το προσπεράσω, ας δεχτώ ότι η συγγραφέας πειραματίστηκε, οπότε συνέχισα την ανάγνωση. Μακεδονικό ζήτημα και Τέλλος Άγρας, Μίκης Ζέζας κλπ., η πυρκαγιά του 1917, μικρασιατική καταστροφή κλπ. Ο Ηλίας όμως κάνει οικογένεια! Φωτεινή, Πέτρος, Κωστής και Τάκης. Οπότε μαζί με την ιστορία της Θεσσαλονίκης διαβάζουμε και την ιστορία και των τεσσάρων απογόνων του Ηλία! Και των παιδιών τους!

Δεύτερο χάσιμο της μπάλας όταν η οικογένεια, ανάλογα με τους ελληνικούς κινδύνους, μετακομίζει στη Γαλλία, σε πύργο στο Λίγηρα, προσφορά του Πιέρ, και ξανά πίσω στην Ελλάδα. Φυσικά διαβάζουμε και την αντίστοιχη γαλλική Ιστορία. Τα μπούτια μας τα μπλέκουμε όταν η Φωτεινή παντρεύεται τον Μαρσέλ Ντεμπονέ και με τα χρήματα του πατέρα της φτιάχνουν οινοποιείο με τις αντίστοιχες ανόδους και καθόδους της παραγωγής και της τιμής του. Και τα άλλα παιδιά παντρεύονται οπότε έχουμε και εγγονάκια. Ε, εκεί πια θέλεις σημειωματάριο και η μαγεία του βιβλίου έχει αρχίσει να ξεφτίζει.

Περιπέτειες, λοιπόν, εξελίξεις, ιστορίες, παρακολουθούμε όλες τις σπουδές όλων των παιδιών, τις νοοτροπίες τους, η Ιστορία προχωράει και φτάνουμε στην Κατοχή. Ομολογώ ότι άρχισα να πλήττω αφόρητα, να αναρωτιέμαι πότε θα κλείσει ο κύκλος της ιστορίας, αν υπάρχει κάποιος λόγος για όλη αυτήν την παράθεση ονομάτων και στοιχείων και φτάνουμε στις τελευταίες σελίδες. Το βιβλίο θα το είχα αγαπήσει περισσότερο αν η συγγραφέας ξεκαθάριζε ποια από τις δυο ιστορίες θα ήθελε να πει (του Πιέρ ή του Ηλία) και αν δεν έγραφε τόσο μα τόσο αναλυτικά όλες τις δραστηριότητες και τις σκέψεις όλων των απογόνων του πρωταγωνιστή. Και φυσικά αν παρέλειπε τελείως αυτήν την παρατραβηγμένη περίπτωση του Πιέρ, μιας και η μεγάλη του περιουσία θα μπορούσε κάλλιστα να αποδοθεί σε άλλες συγκυρίες. Παρ’ όλ’ αυτά, λόγω της γραφής ξαναλέω, ευχαρίστως να διαβάσω κι άλλο βιβλίο της συγγραφέως.

Βιβλίο Η περιπλάνηση ενός βιολιού
Συγγραφέας Μιχάλης Μπουναρτζίδης
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Οι πρώτες σελίδες μέχρι το έτος 1918 με κράτησαν και διάβασα το κείμενο απνευστί. Πολύ ωραία τοποθετημένη η οικογένεια του Αλέκο εφέντη, οι δυσκολίες του στην Ανατολική Θράκη και τη Μικρά Ασία, ο αγώνας του στη Θεσσαλονίκη. Καλογραμμένες οι ζωές των πρωταγωνιστών και ο έρωτας με την Ελβίρα ακριβοδίκαιος. Το λεξιλόγιο του συγγραφέα, τα καλολογικά στοιχεία, η τοποθέτηση στον χώρο και τον χρόνο ήταν άψογα. Παράλληλα με την ιστορία της Θεσσαλονίκης εξελίσσεται και η ιστορία της Βαρκελώνης, οπότε ήθελα να μάθω πώς κατέληξε εκεί ο Θωμάς, πώς βρέθηκαν με τον Ρώσο Μαξίμ σύντροφοι στις μάχες. Η κηδεία του Χοσέ Μπουεναβεντούρα Ντουρούτι, αναρχικού του ισπανικού εμφυλίου πολέμου, ήταν πολύ παραστατική.

Δυστυχώς όμως από κει και πέρα το κείμενο δε με τράβηξε καθόλου. Πολεμικές συρράξεις, μάχες, χιλιάδες ιστορικά στοιχεία για τη Ρωσία και την Ουκρανία, τη στρατιωτική και πολιτική τους διοίκηση, πάμπολλες πληροφορίες για την ιστορία της Ευρώπης και πάρα πολλές λεπτομέρειες γύρω από τα πρόσωπα και τα πράγματα του ισπανικού εμφυλίου που αναλύθηκε ενδελεχώς! Δεν εντόπισα σκηνές που θα με βοηθούσαν να πάρω μια ανάσα από τα δρώμενα, σε πολλά σημεία μάλιστα υπήρχαν μακροσκελέστατες παράγραφοι. Ο Θωμάς και η Ελβίρα ήταν λες και έπαιζαν πίσω από μια κουρτίνα που δε με άφηνε να απολαύσω και να ζήσω την ιστορία τους. Σαφέστατα σε ένα ιστορικό μυθιστόρημα πρέπει να υπάρξουν και πληροφορίες για τον τόπο και τον χρόνο, όχι όμως εις βάρος της πλοκής και όχι σε υπερβολικά μεγάλες ποσότητες που ένας μέσος αναγνώστης δεν μπορεί να χωνέψει. Ειδικά από τη στιγμή που στο μυθιστόρημα αναφέρονται ιστορίες και γεγονότα λιγότερο γνωστά στο ελληνικό κοινό (εμφύλιος Ισπανίας και η Ρωσία μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση) και ίσως τολμήσω να πω και ξένα ως προς τη δική μας ιστορική πορεία, πρέπει να υπάρχει κάτι, μια σπίθα, ένα «δώρο» σε όποιον θελήσει να διαβάσει αυτό το μυθιστόρημα. Τρομερή η μελέτη του συγγραφέα, σίγουρα επίπονη η διαδικασία να τιθασευτεί το υλικό, αξιέπαινο το παράρτημα που τοποθετεί σε ενιαία αλφαβητική σειρά τα πρόσωπα και τις οργανώσεις που περνάνε από το μυθιστόρημα, προσωπικά όμως δεν εξέλαβα κάτι ιδιαίτερο και αναγκάστηκα να σταματήσω το διάβασμα πολύ πριν τελειώσει το βιβλίο.

Βιβλίο Στις στάχτες της Σαλονίκης
Συγγραφέας Άννα Φωτίου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Έξη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα είναι ένα καλό δείγμα του είδους, με την τρυφερότητα και τον ρομαντισμό που απαιτούνται σε αυτές τις ιστορίες ενώ τα ιστορικά γεγονότα χτίζουν την απαραίτητη τοιχογραφία που θα επηρεάσει τις πράξεις και το μέλλον των χαρακτήρων. Η εξέλιξη της πλοκής είναι ενδιαφέρουσα, χωρίς όμως να ξεφεύγει από τα στερεότυπα ενώ οι ήρωες του βιβλίου δεν αλλάζουν παρά ελάχιστα. Διάλογοι απαραίτητοι και όχι περιττοί, λυρικές νότες διάσπαρτες στο μυθιστόρημα και μια σειρά από εκπλήξεις τραβούν άνετα το ενδιαφέρον. Αυτό που κάνει το συγκεκριμένο βιβλίο να ξεχωρίζει είναι το «κλείσιμο του ματιού» στον αναγνώστη, μιας και η Έλλη Μακρή μπαίνει με αναπάντεχο τρόπο στην καρδιά των γεγονότων, που υπό άλλες συνθήκες θα μου φαινόταν αρκετά φαιδρό. Το στυλ όμως της συγγραφέως, ο προσεκτικός χειρισμός της ψυχοσύνθεσης της Έλλης και ένα ιδιαίτερο φινάλε που δεν εξηγεί πολλά αλλά μπλέκει αρμονικά την πραγματικότητα με τον θρύλο μου έδειξαν πως η κυρία Άννα Φωτίου συγκεντρώνει αρκετά πλεονεκτήματα ως συγγραφέας. Το φινάλε μαλάκωσε την τραχιά αίσθηση του παράδοξου με το οποίο ξεκίνησε η ιστορία και με βοήθησε ν’ αποδεχτώ τη γλύκα των μύθων. Κατάλαβα πως δε χρειάζεται να τα ψάχνουμε ή να τα διερευνούμε όλα, το μυθιστόρημα είναι ένα ταξίδι στη φαντασία και αυτό θα κρατήσω, γιατί πέρασα καλά.

Η Έλλη Μακρή αρχικά χρησιμεύει ως διερμηνέας με τις αγγλικές στρατιωτικές δυνάμεις που προσπαθούν να σβήσουν τη φωτιά και στη συνέχεια να τακτοποιήσουν τους ξεσπιτωμένους κατοίκους. Μέσα από τα δεινά και τις κακουχίες, βρίσκεται άθελά της μπλεγμένη ανάμεσα στον γοητευτικό Μάρκο και τον τραχύ Τομ! Η αλλοπρόσαλλη συμπεριφορά της σύντομα κάμπτεται από το κάλεσμα του έρωτα κι έτσι οι αρχικές της αποφάσεις σύντομα εξανεμίζονται, ειδικά όταν μπαίνει στη ζωή της η Εβραία Ραχήλ. Μερικές φορές η στάση της με ενοχλούσε ως προς την υπομονή, την ανεκτικότητα και τον αλτρουισμό της, έτσι όμως έδειχνε πιο ολοκληρωμένα την προσωπικότητά της. Το παιχνίδι της μοίρας ανάμεσα στους τρεις αυτούς ανθρώπους παίζεται καλά, η τελική απόφαση θα αργήσει να έρθει αλλά και πάλι το τέλος δεν είναι αυτό που περιμένεις.

Παρατήρησα μια προσεκτική μελέτη της πόλης της Θεσσαλονίκης, της οποίας οι περιοχές καταγράφονται με συνέπεια, καθώς σε πολλά σημεία αναφέρονται οι διαφορές τους με σήμερα. Περιγραφές της πυρκαγιάς και των ερειπίων ζωντανεύουν τις δύσκολες εκείνες στιγμές της πόλης. «Ωστόσο, αυτό που κράτησε μέσα της ήταν η εικόνα της ψυχής της πόλης. Οι κάτοικοι προσπαθούσαν να αναγεννηθούν από τις στάχτες τους, να ζήσουν και να προχωρήσουν μπροστά, προσπαθώντας για το καλύτερο για τους ίδιους και για τις οικογένειές τους» (σελ. 101). Πώς σταμάτησε η φωτιά, πώς συγκροτήθηκε και από ποιους η Επιτροπή Νέου Σχεδίου, πόσο σημαντική ήταν η Θεσσαλονίκη λίγο πριν το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου και την κυβέρνηση της Εθνικής Άμυνας, πώς δέχτηκε ο κόσμος τη μετεγκατάσταση στη μακρινή τότε Τούμπα, πώς ήταν η παραμυθένια ζωή στις Εξοχές είναι λεπτομέρειες που ζωντανεύουν με αφορμή τις ιστορίες της Έλλης, του Μάρκου και του Τομ, καθώς και των οικογενειών και των φίλων τους. Τα ιστορικά γεγονότα επηρεάζουν τους χαρακτήρες και την πορεία της ζωής τους χωρίς ν’ αναλύονται διεξοδικά παρά μόνο σε περιληπτικές υποσημειώσεις.

Μέσα από την ιδιαίτερη αυτή ρομαντική ιστορία ξεπηδούν σημαντικά ερωτήματα, όπως πόσο καλό κάνει στη ζωή μια ιδεώδης και όχι μια ρεαλιστική σχέση, πόσο μεγάλο λάθος είναι ο ανεκπλήρωτος έρωτας και πόσο μεγάλη τροχοπέδη είναι στην πορεία της πραγματικής ζωής κλπ. Πάνω απ’ όλα το κείμενο τονίζει τη δύναμη της θέλησης και υποστηρίζει την προστακτική «Ζήσε», δηλαδή κάνε αυτό που θέλεις και νιώθεις, κι ας έρθει ο κόσμος ανάποδα. Έχοντας στο πίσω μέρος του μυαλού μου την απορία για το πώς θα καταφέρει η συγγραφέας να επεξηγήσει την κεντρική ιδέα, ξαφνιάστηκα με κάποιες αλλαγές στην ήρεμη ως τότε πορεία του κειμένου και συνεπώς στην καθόλου κλισέ εξέλιξη. Παρ’ όλ’ αυτά, πιστεύω πως δε χρειαζόταν να φτάσουμε ως το 1936, γιατί ήταν αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα, εφόσον βασικά παρακολουθούμε τις εξελίξεις γύρω από τρεις ανθρώπους και αυτή η λεπτομέρεια αδυνατίζει αρκετά την αληθοφάνεια γύρω από τους λόγους που η Έλλη μένει στη Θεσσαλονίκη ενώ θα έπρεπε να είχε γυρίσει πολύ νωρίτερα εκεί που έπρεπε. Ήμουν πάντα με την ίδια σκέψη «τι άλλο την κρατάει»;

«Στις στάχτες της Σαλονίκης» γεννιέται ένας έρωτας γεμάτος ορμή και ένταση, αγνοώντας κοινωνικά στερεότυπα και λογική. Θα αντέξει τις κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές ή θα παραδοθεί στα «πρέπει»; Μαζί με την πόλη καίγονται και τρεις καρδιές, γεμίζοντας τις ψυχές αποκαΐδια και μυρωδιά καμένου. Ποιος θα κερδίσει την καρδιά της Έλλης και με τι τίμημα;

Βιβλίο Το διαμαντένιο άλφα
Συγγραφέας Νόρα Πυλόρωφ
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ίσως η ιστορία φανεί παρατραβηγμένη και οι γυναίκες θεωρηθούν με αρκετή ευκολία πόρνες, μοιχαλίδες, Μήδειες, όμως χάρη στο ύφος του κειμένου, τη μαεστρία των πρωτοπρόσωπων αφηγήσεων και τον άψογο χειρισμό της μετάβασης πότε στο τώρα και πότε στο τότε δεν μπόρεσα να αφήσω το βιβλίο χωρίς να το διαβάσω ως το τέλος. Εξαιρετική η σκέψη η σύγχρονη Ιστορία μας να είναι διακριτική στο προσκήνιο και να δηλώνεται μόνο με τα γεγονότα και πιο σπάνια με χρονολογίες. Η πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης, η εξολόθρευση των Εβραίων αυτής της μαγικής πόλης στον πόλεμο και οι δύσκολες, απάνθρωπες μέρες στη Γυάρο στεφανώνουν την ανέλιξη, όχι την εξέλιξη, αυτών των γυναικών. Ειδικά οι σελίδες που αφορούν στη Γυάρο θα λυγίσουν και τον λιγότερο αδαή περί της συγκεκριμένης ιστορικής περιπέτειας.

Η γιαγιά Αντρονίκη, τα παιδιά της Νικόλας, Αλέξανδρος, Γιάγκος, Αριστέα και Αμαλία και οι εγγονές της Αγνή, Ανθή, Αυγή, η δισέγγονη Αντριάνα είναι πρόσωπα διαφορετικά, εξεζητημένα, που δεν τα συναντάς σε άλλα μυθιστορήματα, φτιαγμένα από στόφα μεγάλου τεχνίτη στη γραφή και χάρηκα που μου συστήθηκαν κι εμένα. Δεν τις αγάπησα, δεν τις συμπάθησα, τις λυπήθηκα όμως και τις οικτίρησα. Άντρες στα πόδια τους στην κυριολεξία, στραβοτιμονιές της μοίρας, αδυναμία του ανθρώπου να σταθεί δυνατός και να πάρει σωστές αποφάσεις ανεπηρέαστος, παιδιά με λανθασμένη πατρότητα κι όλα αυτά δοσμένα απλά, κατανοητά, χωρίς να χαθώ ούτε στιγμή, μιας και τα πρόσωπα, παρ’ όλη την εναλλαγή των πρωτοπρόσωπων αφηγήσεων, είχε το καθένα το χώρο του και την ευκαιρία του να μιλήσει, να συμπληρώσει, να μετανιώσει, να θυμώσει. Και όλα αυτά με μια αφήγηση νευρώδη, γεμάτη ιδιωματισμούς και υπέροχα καλολογικά στοιχεία!

Άλφα λοιπόν στο βιβλίο αυτό και στις ηρωίδες του. Το συνιστώ ανεπιφύλακτα για όσους θέλουν κάτι το διαφορετικό στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

“Και οι άνθρωποι δε γίνονται έτσι τυχαία , όλοι γεννιόμαστε μ’ έναν καμβά για ψυχή, σ\’ άλλος αυτός είναι χοντρός σαν τσουβάλι, ανθεκτικός, αδρός, σ\’ άλλους τούλι ψιλό, διάφανο, λεπτεπίλεπτο, κι έρχονται οι κεντητές και οι κεντήστρες, η κεντήστρα η μία, η αρχή και το τέλος, η Μητέρα, κι αν οι βελονιές της είναι αβρές, απαλές, κεντιέται καλά ο καμβάς, και ο τσουβαλένιος και ο τούλινος, κι αν οι βελονιές είναι άτσαλες, κακές, βίαιες, σκίζεται η ύφανση και κρέμονται τα κουρέλια και κανείς δεν μπορεί να τα ενώσει, να τα φέρει σε λογαριασμό, θα κρέμονται για μια ολόκληρη ζωή” (σελ. 85).

-η λυρική περιγραφή της πυρκαγιάς της Θεσσαλονίκης-

“Καρβούνιασε αυτή η φωτογραφία, ακουμπισμένη στη φρουτιέρα πάνω στο μάρμαρο της κονσόλας στο σπίτι της Αριστέας, καρβούνιασε, φίδι σύρθηκε η φλόγα στα πρώτα σπίτια του Μεβλίχανε κι άρχισε να γλείφει με μεγάλη αδηφάγα γλώσσα ό,τι έβρισκε μπροστά της, πρώτα ρούχα και στρωσίδια και μετά έπιπλα και κουφώματα και παντζούρια και γλυκάθηκε η φωτιά και της καλάρεσε, και παρέα με τον Βαρδάρη άρχισε να τρέχει όλο και πιο γρήγορα, όλο και πιο γρήγορα και να τινάζεται και να κυματίζει και να κατατρώει, κρουτς κρουτς κρουτς, και να θεριεύει πια, κυρά κι αφέντρα, θόλωσε η πόλη κι έγιναν όλα στάχτη και ρημαδιό, κι όσοι πρόλαβαν άρπαξαν το κατιτίς τους κι όλοι οι άλλοι, οι περισσότεροι, τίποτε, άντε μια κρεβατόστρωση, άντε κανέναν μπόγο με ρουχομάνι, τρέξαν να σώσουν τους εαυτούς τους και τους δικούς τους…” (σελ. 143).

Βιβλίο Το βραχιόλι της φωτιάς
Συγγραφέας Βεατρίκη Σαΐας-Μαγρίζου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Καλό μυθιστόρημα, τρυφερό και συγκινητικό. Η συγγραφέας γράφει για τη ζωή της οικογένειάς της από τη μεγάλη πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης του 1917 έως το Ολοκαύτωμα του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Τα μέλη της οικογένειας, τα παιδιά που απέκτησαν, τα όνειρά τους για το μέλλον, η πλούσια και άνετη ζωή αλλά και η στροφή στη φτώχεια λόγω πτώχευσης. Και μετά ο Χίτλερ και η Τελική Λύση, εκκαθάριση όλων των Εβραίων. Ποιοι γλύτωσαν, πώς, ποιοι δεν τα κατάφεραν. Στο σημείο όπου συγκεντρώθηκαν οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης και πήγαν με τρένο στο Νταχάου, όπου κάποιοι εξολοθρεύτηκαν και κάποιοι αγωνίζονταν να επιβιώσουν, η συγκίνηση φτάνει στο αποκορύφωμα, αφού η συγγραφέας χρησιμοποιεί πολύ προσεκτικά τις λέξεις και αποφεύγει τον φθηνό εντυπωσιασμό. Ουσιαστική μαρτυρία για ουσιαστικές απώλειες. Λίγο άκυρος ο τίτλος του βιβλίου, αφού δεν διαδραματίζει και κανέναν πρωτεύοντα ρόλο το βραχιόλι στην πλοκή της ιστορίας. Απλά ανοίγει το μυθιστόρημα, οπότε και η οικογένεια Σαΐας γλυτώνει από τη φωτιά χάρη στους τσιγγάνους, στη ματρόνα των οποίων η Μπενούτα χάρισε το αγαπημένο της βραχιόλι ως ένδειξη ευγνωμοσύνης, και το κλείνει όταν ο εγγονός της επιστρέφει στον καταυλισμό κατά παράκληση της γυναίκας που είχε δεχτεί το βραχιόλι για να του το γυρίσει πίσω και να κλείσει ο κύκλος. Καλό μυθιστόρημα και αξιοπρεπές. Όπως η συγγραφέας γράφει στην τελευταία σελίδα του βιβλίου “ένιωσε την ανάγκη να γράφει για αλήθειες, μήπως και ο κόσμος γίνει καλύτερος”.

ΥΓ. Η φωτογραφία είναι από το site gramho.

Βιβλίο Οι ψίθυροι του Βαρδάρη
Συγγραφέας Σοφία Βόικου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο βιβλίο της κυρίας Βόικου με μάγεψε, με κράτησε σφιχτά δεμένο ως το τέλος του, με ταξίδεψε, με συγκίνησε, με λύπησε, μου έμαθε πολλά, με σεργιάνισε, με κέρασε σοκολάτες από του Φλόκα, μου έδειξε κρυφά και φανερά κομβικά σημεία της συμπρωτεύουσας μέσα από τις περιπέτειες, τους έρωτες και τα λάθη των πρωταγωνιστών. Μεχμέτ εφέντης, Σοφία και Αναστασία, Ιμπραήμ, Τζαννέτος, Ζοζεφίν (Σάρρα), Εσρά. Ποτέ δεν είχα φανταστεί ότι η ελληνικότατη αυτή πόλη είχε τόσα πολλά τούρκικα τοπωνύμια και μια τόσο πολυκύμαντη ιστορία. Ποτέ πριν δεν είχα γευτεί την πίκρα και την αδικία των πυροπαθών του 1917 όσο τώρα, που η φρικιαστική αυτή σελίδα τόσο επιδέξια και ταλαντούχα ξεδιπλώθηκε από την πένα της συγγραφέως.

Οι ιστορίες τέμνονται, παραλληλίζονται, απομακρύνονται. Οι χαρακτήρες μπαίνουν ο ένας στη ζωή του άλλου, κάνουν λάθη, ζουν πάθη, καιροσκοπούν, αγαπούν, αλλαξοπιστούν. Τα ιστορικά γεγονότα τονίζονται με ενεστώτα διαρκείας και οι πρωταγωνιστές του βιβλίου παρασύρονται από τα απόνερά της. Εκπληκτική γραφή, ορθός χειρισμός της πλοκής, αληθοφάνεια και αρμονική συμβίωση του μύθου και της πραγματικότητας. Οι αδελφές Σοφία και Αναστασία μπλέκονται σε ένα περίεργο ερωτικό παιχνίδι με τον Μεχμέτ-Εμμανουήλ, υποταγμένες στις επιθυμίες του πατέρα τους και του κοινωνικού περιβάλλοντος. Ο Τζαννέτος δε διστάζει να εξαπατήσει γυναίκες και πατρίδα για να σώσει το τομάρι του. Η πορεία του είναι η πιο ενδιαφέρουσα από όλες, γιατί έχει τρομερά σκαμπανεβάσματα και λόγω του χαρακτήρα του περίμενα πώς και πώς αν θα τιμωρηθεί. Αγάπησα την Εσρά, την ψυχή της πόλης, ένα πλάσμα που ζει στις υπόγειες κρύπτες και στα ρέματα, μυρίζοντας την ευτυχία αλλά και την καταστροφή. Σφιχτοδεμένο κείμενο, με ανατροπές, συγκινητικό, ερωτικό, κοινωνικό, ιστορικό, αληθινό, απλώς υπέροχο!

Η μόνη μου ένσταση ήταν η εξέλιξη της ιστορίας από ένα σημείο και μετά. Κατ’ εμέ, το μυθιστόρημα τελείωσε με την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1924. Μέχρι εκεί ήταν σφιχτοδεμένο, δε με κούρασε, δεν πλατείαζε, τα γεγονότα έρχονταν απανωτά και φυσιολογικά. Μετά όμως, αν και καλύφθηκαν με τον γνωστό λυρικό και μοναδικό τρόπο γραφής που ποτέ δε με απογοητεύει, φάνηκε σαν η συγγραφέας να προσπαθούσε να κυνηγήσει τα ιστορικά γεγονότα για να εξελίξει τους ήρωές της, κάτι που δε φάνηκε επ’ ουδενί ως τότε. Φωτογραφίζονται η δικτατορία του Πάγκαλου, ο εμφύλιος στην Ισπανία, οι παραμονές της κυριαρχίας του Χίτλερ και το άδειασμα της Θεσσαλονίκης από τους Εβραίους στην Κατοχή. Μου φάνηκαν αποσπασματικά χωρία που απλώς θέλουν να ολοκληρώσουν την ιστορία. Το κείμενο και το ύφος δεν προδίδουν ποτέ τον αναγνώστη, σε μένα όμως δημιουργήθηκε αυτή η αίσθηση κατά την ανάγνωση.

Η ιστορία ξεδιπλώνεται μέσα από τα μάτια της ηλικιωμένης πια Σοφίας, που αφηγείται τα γεγονότα στην εγγονή της, αφήνοντάς την άφωνη με τις ανατροπές και συγκινημένη με τους έρωτες. Η νέα κοπέλα του σήμερα έχει όλα τα χαρακτηριστικά: αγαπάει τη γιαγιά της αλλά βαριέται τις ιστορίες της, θέλει να ακούσει για το παρελθόν αλλά σε σύντομη μορφή γιατί έχει και τη δουλειά της που την ταλανίζει όλη την ώρα, η γιαγιά Σοφία είναι μια ηλικιωμένη τετραπέρατη και με ιδιοτροπίες. Είναι το ιδανικό επιστέγασμα για αυτήν την υπέροχη ιστορία. Ιδιαίτερη αναφορά στην αυστηρή επιλογή των φωτογραφιών που προηγούνται κάθε ενοτήτων του βιβλίου και αναδίδουν τη γνήσια, αυθεντική μυρωδιά της εποχής.

Η λατρεμένη κυρία Βόικου με το νέο της βιβλίο αποδεικνύει ότι δεν πειραματίζεται απλώς με το στυλ της και τις ιστορίες που διαλέγει, ούτε ανεβαίνει σκαλοπάτια. Με κάθε νέα της απόπειρα αλλάζει τελείως σκάλα! Πρόκειται για μια μοναδική και ταλαντούχα πένα που εξελίσσεται, αναβαθμίζεται και σε κάθε της νέο στοίχημα βγαίνει νικήτρια! Οι «Ψίθυροι του Βαρδάρη» είναι από τα καλύτερά της βιβλία.

Βιβλίο Θεοί από στάχτη
Συγγραφέας Πασχαλία Τραυλού
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η κυρία Πασχαλία Τραυλού επιστρέφει στην εποχή που μας ταξίδεψε με το «Άγαλμα στη σοφίτα» και καταφέρνει να αποτυπώσει με ακόμη μεγαλύτερη παραστατικότητα και να χειριστεί ακόμη καλύτερα μια ιστορία πολυεπίπεδη και πολυπρόσωπη. Έρευνα χρόνων, μελέτη και κυρίως αγάπη απέναντι στους χαρακτήρες που έπλασε είναι κάποια από τα εχέγγυα που βρήκα σε αυτό το συναρπαστικό μυθιστόρημα. Επιπλέον υποδέχτηκα θετικά το πόσο πιο εμπλουτισμένες και πολυπρόσωπες ήταν οι ιστορίες των οικογενειών που παρελαύνουν στο μυθιστόρημα από τη δωρική περίληψη του οπισθόφυλλου, που δεν προετοιμάζει τον αναγνώστη για το τι θα συναντήσει διαβάζοντας αυτές τις σελίδες.

Η ας πούμε εισαγωγή στην ιστορία της Ροζαλίας είναι βαμμένη με αίμα, μιας και ο Αρίστος, γιος μιας πλύστρας κι ενός καροτσέρη, ερωτεύεται την Ελπινίκη, κόρη του ιδιοκτήτη του εμποροραφείου και ραφτάδικου όπου δουλεύει κι όπου έχει διαπρέψει με τις ιδέες του, την προκοπή του και την αγάπη του για το ρούχο. Μέσα από αυτόν τον αμφίπλευρο έρωτα ξεδιπλώνονται οι κοινωνικοί δεσμοί και οι ηθικές προκαταλήψεις μιας μεικτής κοινότητας, όπου ζουν αρμονικά Έλληνες και Τούρκοι: «Τον ίδιο ήλιο κοιτούσαν με τους Ρωμιούς και με το ίδιο φεγγάρι ερωτεύονταν» (σελ. 35). Σύντομα αυτές τις διαφορές αποσοβεί αναίτια και άδικα το τουρκικό λεπίδι, με τις σφαγές του ελληνικού στοιχείου το 1914, μια πρόβα τζενεράλε για τη σφαγή της Σμύρνης που θα ακολουθήσει. Η συγγραφέας αποφεύγει να επεκταθεί σε περιγραφές γεγονότων που όλοι ξέρουμε ή έχουμε διαβάσει σε πολλά άλλα μυθιστορήματα και καταγράφει με ψυχραιμία, όσο γίνεται μεγαλύτερη ουδετερότητα και βαθιά διεισδυτικότητα τα γεγονότα που θα οδηγήσουν τους δύο αγαπημένους να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και να βρουν καταφύγιο στη Θεσσαλονίκη.

Μου άρεσε πολύ η έκφραση που συνοψίζει το αδιάρρηκτο δέσιμο των Ελλήνων που δε θέλησαν να εγκαταλείψουν τα πάτρια εδάφη, παρ’ όλο τον τρόμο και τις σφαγές του εθνικιστικού κινήματος του Κεμάλ: «Εδώ είναι θαμμένος ο άντρας μου, εδώ είναι ο τάφος του για να του ανάβω ένα κεράκι, εδώ είσαι εσύ και ο κόσμος που γνωρίζω και με έχει βολέψει σαν παλιά τρύπια παντόφλα που αρνούμαι να την πετάξω γιατί πήρε το σχήμα του ποδαριού μου» (σελ. 40).

Η συμπρωτεύουσα περιγράφεται απαράμιλλα, μελετημένα και καλοσχεδιασμένα μέσα από τις περιπέτειες του Αρίστου και της Ροζαλίας. Μου έκανε εντύπωση που, με προεξάρχοντα τον φανατισμό κυρίως του παπα-Γιώργη, ο οποίος κατά τα άλλα εκπροσωπεί μια ανεξίκακη θρησκεία, οι φτωχοί, πεινασμένοι και διωγμένοι πρόσφυγες αρνούνταν να υποκύψουν στα θέλγητρα των Εβραίων και δε ζητούσαν δουλειά από αυτά τα «γεννήματα του διαβόλου». Κι όμως δουλειές υπήρχαν μπόλικες, ανάγκη περισσότερη, αλλά όχι, πιστό το ποίμνιο στον ποιμένα του! Από την άλλη βέβαια ούτε οι Εβραίοι, που κυριαρχούσαν για πολύ καιρό στον οικονομικό χάρτη της πόλης, καλοδέχτηκαν τους πρόσφυγες: «Έχοντας βρει τα ζύγια τους με τους Τούρκους οι εβραίοι έμποροι δεν ήθελαν να διασαλευτούν οι ισορροπίες και προτιμούσαν διεθνές το λιμάνι της πόλης» (σελ. 74).

Μέσα από τα μάτια του Αλμπέρτο Μαλάχ, στενού φίλου της Ροζαλίας, η κυρία Τραυλού αποτυπώνει με διαύγεια και λυρισμό την ταυτότητα της πόλης: «Έως τότε στα μάτια του ρομαντικού Αλμπέρτο η πόλη έσταζε αδικαιολόγητα θλίψη και αίμα, αφού όλοι θα μπορούσαν να συνυπάρξουν αν έβαζαν στην άκρη τους αλλιώτικους θεούς και τα συγκρουόμενα συμφέροντά τους. Θεωρούσε πως η Θεσσαλονίκη ήταν ένας αλόγιστα πληγωμένος τόπος που αδυνατούσε να βρει την ταυτότητά του παραπαίοντας ανάμεσα στα συμφέροντα προσφύγων, ντόπιων, μουσουλμάνων κι Εβραίων. Και διόλου δεν σκοτιζόταν ποιος πράγματι έφταιγε γι’ αυτές τις πληγές» (σελ. 129).

Κόντρα σε αυτές τις αντιλήψεις και μετά από μυριάδες προσπάθειες να σταθεί στα πόδια του και να φροντίσει τη γυναίκα που αγαπά και τον αδερφό της που σώθηκε μαζί τους, ο Αρίστος υποκύπτει και ζητά δουλειά στο ραφτάδικο του Σαούλ Μοδένο, ενός μαγκούφη, τσιγκούνη και τσιφούτη Εβραίου και η τύχη τους αλλάζει, αν και με δυσκολία.

Με τα γεγονότα που εκτυλίχτηκαν στα μικρασιατικά παράλια, καθώς και με τις έντονες διαφορές που περιγράφονται στη συνέχεια μεταξύ των Εβραίων και των χριστιανών προσφύγων η κυρία Τραυλού δείχνει το αέναο εκκρεμές ζύγι της Ιστορίας απέναντι σε κατατρεγμένους και σε προνομιούχους. Το γεγονός ότι οι άνθρωποι στην ουσία δεν έχουν τίποτα να μοιράσουν φαίνεται από τη σκέψη της συγγραφέως να παρατάξει εκπροσώπους των τριών βασικότερων θρησκειών και να παραθέσει ακριβοδίκαια τις αντιλήψεις τους, δείχνοντας πως οι ανθρώπινες επιθυμίες, τα πάθη και τα ελαττώματα πάντα θα υποκινούνται από συμφέροντα άλλων ή θα φουντώνουν χάρη σε έξυπνα ενορχηστρωμένη προπαγάνδα.  Κι όχι μόνο υφίστανται και πάντα θα υπάρχουν ανισότητες αλλά η μικρόνοια και οι διαφορετικές μα κατά βάθος τόσο ίδιες κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες εγκολπώνονται ένα διαχρονικό φαινόμενο, αυτό του ρατσισμού.

Κι από δω ξεκινάει η ζωή της Ροζαλίας, που έρχεται στο φως την ώρα που η μεγάλη πυρκαγιά του 1917 χτυπάει την εξώθυρα του σπιτιού της κι από την οποία σώζονται σαν από θαύμα οι δικοί της. Αυτή η ηρωίδα είναι και η βασική πρωταγωνίστρια της σειράς των βιβλίων που ξεκινάει με τους «Θεούς από στάχτη» και απεικονίζεται με αδρά και ποικίλα χαρακτηριστικά. Είναι ένα κορίτσι που δε διστάζει να ακολουθήσει τα όνειρά της, δεν φοβάται να συνάψει μια γερή φιλία με έναν Εβραίο, τον Αλμπέρτο Μαλάχ και δεν κιοτεύει να ερωτευτεί και να κυνηγήσει το ανέφικτο: να συναντήσει τον γοητευτικό μαέστρο Ανατόλ Κοβάλσκι που ζει στο Παρίσι. Αυτό δεν ήταν από την αρχή αυτοσκοπός της αλλά προέκυψε στην πορεία, όταν, σαν από θαύμα, ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με τη μουσική και βρήκε τη διέξοδό της! «Έκτοτε η Ροζαλία έψαχνε τη δική της ελευθερία μέσα στις νότες. Μπουχτισμένη απ’ τις ιστορίες για τις χαμένες πατρίδες και τους απάτριδες Εβραίους, τους τουρκόσπορους πρόσφυγες και τους πατριώτες προδότες, αναζητούσε στη μουσική το οξυγόνο της» (σελ. 144).

Ιδιαίτερη μνεία θα κάνω στον Μεσοπόλεμο, μιας και βρήκα στα κεφάλαια που ζωντανεύουν αυτήν την περίοδο από τη μια έναν ιδανικό χαρακτηρισμό του Ιωάννη Μεταξά και από την άλλη ένα περιστατικό-αφορμή για άφθονο γέλιο με τον τρόπο που το κατέγραψε η κυρία Τραυλού, όλα αυτά με αφετηρία τις φιλελεύθερες και διευρυμένες αντιλήψεις του Πάκη, αδελφού της Ροζαλίας, που τελικά μπάρκαρε ναυτικός κι έτσι «πολλών ανθρώπων ίδεν άστεα και νόον έγνω», όπως λέει και ο Όμηρος για τον Οδυσσέα. Ο Μεταξάς λοιπόν θεωρείται «Εθνικιστής μεν αλλά μετριοπαθής, λάτρης του Μουσολίνι και του Χίτλερ όμως ταυτόχρονα αγγλόφιλος, ίνδαλμα της ακροδεξιάς αλλά χωρίς φανατισμό και ακρότητες, φέρνοντας μάλλον σε δικτάτορα γιαλαντζί και όχι σε εθνικιστή αυθεντικό…» (σελ. 159). Όταν μάλιστα ο Πάκης φέρνει έναν φωνόγραφο και δίσκους με τραγούδια σουίνγκ, ξεσηκώνοντας τη γειτονιά, σύντομα οι καλοθελητάδες μηνύουν στον Αρίστο πως αυτά τα αμερικανόφερτα άσματα προσομοιάζουν με κομμουνιστών και θα βρουν κάνα μπελά! Αδρότατη περιγραφή εποχής, συμπεριφορών και νοοτροπιών!

Ας περάσουμε και στον Αλμπέρτο τώρα, έναν ιδιαίτερα ευαίσθητο χαρακτήρα, γιο βιβλιοπώλη, που προτιμούσε να κρύβεται στα βιβλία παρά να βγαίνει στον δρόμο να παίζει ποδόσφαιρο ή αργότερα να επισκέπτεται τα μπορντέλα της περιοχής. Κλειστός, διακριτικός, άτολμος σχεδόν, με ένα μεγάλο μαράζι να του τρώει την καρδιά, κατάφερε να βρει διέξοδο και να εκφραστεί για όσα κατάτρυχαν την εβραϊκή κοινότητα, ιδίως μετά το πογκρόμ της συνοικίας του Κάμπελ το 1931, γράφοντας ανώνυμα πύρινα άρθρα σε μεγάλη εφημερίδα της πόλης. Παρ’ όλ’ αυτά, η γνωριμία του με τον άνθρωπο που δίνει αυτά τα κείμενα στην εφημερίδα, θα σταθεί η αρχή του τέλους της αθωότητάς του. Αυτός ο γλυκός χαρακτήρας θα δεθεί με μια στενή φιλία με τη Ροζαλία και μαζί θα αντιμετωπίσουν όλες τις αντιξοότητες της ζωής, ώσπου κάποια στιγμή τα εμπόδια στις επιθυμίες και τα όνειρά τους γίνονται ένα και η Ροζαλία συλλαμβάνει ένα ανατριχιαστικό σχέδιο!

Υπέροχη, στρωτή γραφή, τεκμηριωμένες λεπτομέρειες ιστορικού, λαογραφικού κοινωνικού και οικονομικού φόντου, ολοζώντανες σκηνές με ρεαλιστικούς διαλόγους και ανατροπές είναι κάποια από τα χαρακτηριστικά που αγάπησα σε αυτό το μυθιστόρημα. Η μόνη μου ένσταση αφορά στη ζωή της Ροζαλίας στο Παρίσι, όπου αρχίζει να ζει τα όνειρά της με βραδύτερο ρυθμό απ’ ό,τι ήταν γραμμένο ως εκείνο το σημείο το μυθιστόρημα. Πέρασα ως αναγνώστης κυριολεκτικά από φωτιά και τσεκούρι, έζησα ανάμεσα στις οικογένειες Εβραίων και χριστιανών, ήμουν λες αυτόπτης μάρτυρας σε δύο σημαντικά γεγονότα που άλλαξαν τις ζωές του Αλμπέρτο και της Ροζαλίας και μόλις η δράση μεταφέρθηκε στο Παρίσι ένιωσα σαν το κείμενο να μην προχωρούσε όσο γρήγορα θα ήθελα. Η Ροζαλία ξεκινάει μια ζωή από το μηδέν και σίγουρα πρέπει να υφανθεί γύρω της ένας νέος ιστός γεγονότων και χαρακτήρων όμως ήταν σχεδόν άνευρες οι περιγραφές και οι εξελίξεις. Επιπλέον το βιβλίο σταμάτησε σε ένα σημείο αρκετά ενδιαφέρον, χωρίς όμως την ένταση και την έκπληξη που θα χάριζε έντονο αίσθημα αγωνίας για το τι θα γίνει παρακάτω. Νιώθω όμως βαθιά μέσα μου πως ίσως η συγγραφέας να θέλει να δώσει μια ανάπαυλα στον αναγνώστη πριν τον ξαναβυθίσει χωρίς ανάσα σε επόμενες εκπλήξεις που θα εκτυλιχτούν στο δεύτερο βιβλίο της σειράς.

Πιστεύω πως ο νέος άθλος με τον οποίο ξεκίνησε να ασχολείται η κυρία Τραυλού δε θέλει να τονίσει μόνο τις κοινωνικές και θρησκευτικές διαφορές μεταξύ των ανθρώπων (που ουσιαστικά υφίστανται μόνο σε χαρτιά επιτελών ή κρυμμένα πίσω από συμφέροντα)  ούτε το βάρος από τις συνέπειες αλόγιστων πράξεων, κυρίως αν εξαιτίας τους διακυβεύονται και αλλάζουν παντοτινά πορεία οι ανθρώπινες ζωές αλλά και την ελπίδα που ξεπετιέται μέσα από τις στάχτες που μένουν ως κατάλοιπα στον βωμό των θεών, μια ελπίδα που λέγεται «νιάτα»: «Ήξερε πως οι άνθρωποι αλλάζουν από γενιά σε γενιά κάνοντας έτσι γενναιότερα βήματα προς το μέλλον και πως αυτή η αλήθεια αποτελούσε έναν κανόνα απαράβατο που ωθούσε πάντα τους νέους να βελτιώνουν τον κόσμο τους» (σελ. 261).  Από την άλλη μέσα από ποικίλα γεγονότα στιγματίζεται ο ρατσισμός απέναντι σε κάθε τι ξένο ή διαφορετικό: στο χρώμα, στη θρησκευτική πεποίθηση, στην ερωτική επιλογή, στο εισόδημα κ. π. ά. μόνο και μόνο για να τονιστούν οι πολύπλευρες εκφάνσεις ενός προβλήματος που παραμένει εμπόδιο για τη βελτίωση των ανθρώπινων σχέσεων, την ευόδωση καινοτόμων ή διαφορετικών ιδεών κλπ.

Στρωτό, καλογραμμένο, μελετημένο και με ένα ενδιαφέρον κεντρικό ζευγάρι ηρώων που συνδέονται με εντελώς πρωτότυπο τρόπο μεταξύ τους, το μυθιστόρημα «Θεοί από στάχτη» διαπραγματεύεται πολλά ζητήματα και καταφέρνει σε πολλές περιπτώσεις να δώσει μια διαφορετική ώθηση στην πλοκή, επιλέγοντας περιστατικά και γεγονότα που δε θεωρούνται κλισέ και με παρέσυραν σε μια εποχή και μια περίοδο που ακόμη μας στοιχειώνει ως λαό συλλογικά και ως ανθρώπους ατομικά.