Βιβλίο Ταξίδι στην ομίχλη
Συγγραφέας Κάκια Ξύδη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Οσελότος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Στο «Ταξίδι στην ομίχλη» έχουμε μια γυναίκα που παρουσιάζεται από τη συγγραφέα με τα προτερήματα και τα ελαττώματά της. Διάβασα για την προηγούμενη ζωή της, κατάλαβα τα λάθη της, γιατί εξακολουθούσε να είναι παντρεμένη με έναν άντρα που αδιαφορούσε για κείνη και ακόμη ακόμη την απατούσε! Τη συμπόνεσα, τη λυπήθηκα αλλά και τη συγχάρηκα όταν αποφάσισε να ζήσει τα θέλω της και όχι τα πρέπει των άλλων. Και μου άρεσε πολύ το τέλος που δεν ήταν το αναμενόμενο και με κέρδισε που άφηνε ανοιχτή μια χαραμάδα για κάτι άλλο, κάτι ξεχωριστό, κάτι που δε με προετοίμαζε η ροή της αφήγησης γι’ αυτό.

Άλλη μια ερωτική ιστορία, πάλι γύρω από ένα ερωτικό τρίγωνο, ένα κείμενο που όμως το έγραψε η λογοτέχνις Κάκια Ξύδη και αυτό από μόνο του είναι εχέγγυο ότι το μυθιστόρημα είναι ένα σκαλοπάτι ψηλότερα από πλευράς ποιότητας και γραφής από τα άλλα του είδους. Ας τονίσω ξανά ότι δε διαβάζω με αγάπη ερωτικές ιστορίες ή αν τις διαβάζω προσπερνώ τους εσωτερικούς μονολόγους και τα αισθήματα. Να όμως που από αυτό το κείμενο δεν παρέλειψα ούτε λέξη. Η Τάνια, και πίσω από αυτήν η κυρία Ξύδη, μου έδωσε πλήρη την εικόνα της ζωής της, τις προσδοκίες της, τα όνειρά της, τους στόχους της, τις απορίες της, τις ανασφάλειές της, την αγωνία της, το μίσος της, τον έρωτά της, όλα αυτά που αποτελούν μια γυναίκα του σήμερα, μια ηρωίδα που έρχεται αντιμέτωπη με το καμένο φαΐ, τον απόντα σύζυγο, τα απαιτητικά παιδιά  της, την τρέλα της καθημερινότητας, την πίεση της μέρας.

Και όλα αυτά χωρίς το μυθιστόρημα να καταντά γυναικουλίστικο, ψυχοπονιάρικο, μελό ή άρλεκιν. Αυτό από μόνο του είναι ένα μεγάλο κατόρθωμα, γιατί έχοντας κάποιος διαβάσει ένα σωρό ερωτικές ιστορίες, έχοντας κάποιος καταλάβει πολύ καλά τι συμβαίνει στη σημερινή λογοτεχνία, μπορεί κάλλιστα να γράψει ένα ακόμη δείγμα μοντέρνου και μοδάτου κειμένου, όμως η συγγραφέας αυτά τα προσπερνά. Η γραφή της, οι σκέψεις της, τα συναισθήματά της, η αφήγησή της, η πλοκή της, οι χαρακτήρες που καταγράφει, αποτελούν ένα υπέροχο, ολοκληρωμένο σύνολο που δεν ήθελα να τελειώσει. Συντροφιά με σωστές λέξεις, τοποθετημένες στην κατάλληλη θέση και με την κατάλληλη σειρά, διαλεγμένες προσεκτικά, χαιρόμουν που διάβαζα ένα ελληνικό γυναικείο μυθιστόρημα.

Στα μειονεκτήματα του βιβλίου ήταν το ταξίδι στην Πορτογαλία, που για μένα κράτησε πολύ περισσότερες σελίδες από ό,τι ίσως ήταν απαραίτητο, όμως ακόμη κι αυτό δεν το άφησα στιγμή. Τα διάβασα όλα! Ναι, ήταν ένα κρίσιμο ταξίδι αυτογνωσίας και συναισθηματικής νοημοσύνης, δε με κούρασε, απλώς μου φάνηκε ανισομερές συγκριτικά με το υπόλοιπο κείμενο.

Επομένως, θα καταφέρει η Τάνια να βρει την ψυχική ισορροπία της; Θα υποκύψει στο φλερτ του Άρη ή θα παραμείνει στην ασφάλεια του άντρα της; Πώς θα αντιδράσουν τα παιδιά της απέναντι στις αποφάσεις της; Τι συνέπειες θα έχουν οι πράξεις της στον κοινωνικό και επαγγελματικό της περίγυρο; Εμπιστευτείτε τη συγγραφέα σε κάτι υπέροχα καλογραμμένο.

Βιβλίο  Η Λέσχη Δουμάς ή Η σκιά του Ρισελιέ
Τίτλος πρωτοτύπου El club Dumas
Συγγραφέας Arturo Perez-Reverte
Μεταφραστής Δημήτρης Δημουλάς
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Προσοχή, η παρουσίαση μπορεί να περιέχει SPOILERS =)

Ομολογώ ότι αυτό το βιβλίο με προβλημάτισε πολύ. Πάρα πολύ. Έχουμε τον Λούκας Κόρσο, κυνηγό βιβλίων για λογαριασμό άλλων, ο οποίος αναλαμβάνει διπλή αποστολή: να εξακριβώσει τη γνησιότητα ενός χειρογράφου του Αλέξανδρου Δουμά πατρός (τέσσερις σελίδες από τους Τρεις Σωματοφύλακες) και να εξακριβώσει ποιο από τα τρία αντίτυπα του Βιβλίου των Εννέα Πορτών του Βασιλείου των Σκιών είναι πλαστό ή αν είναι όλα αυθεντικά. Για το χειρόγραφο ο Κόρσο απευθύνθηκε στον λογοτέχνη και λόγιο επιστήμονα-φιλόλογο Μπόρις Μπάλκαν, που αφηγείται και την ιστορία. Τις Εννέα Πύλες τού τις ανέθεσε ο βιβλιόφιλος και βιβλιοπώλης Βάρο Μπόρχα. Το βιβλίο το τύπωσε ο Αριστείδης Τόρκια το 1666 στη Βενετία και έχει 9 γκραβούρες (ανάτυπα από παλαιότερη έκδοση του Delomelanicon, ενός βιβλίου-μύθος στον κύκλο των συλλεκτών βιβλίων σχετικών με απόκρυφες επιστήμες, μιας και ήταν, για να το πω απλά ,το Ευαγγέλιο γραμμένο από τον Σατανά). Τέλος πάντων, οι γκραβούρες από τις 9 Πύλες έχουν τον μαγικό τρόπο να καλέσουν τον Σατανά. Ο Κόρσο ξεκινά την αποστολή του: τα άλλα δύο αντίτυπα είναι σε Σίντρα (Πορτογαλία) και Παρίσι. Έτσι, κατά την πορεία της ανάγνωσης ξετυλίγονται δύο χωριστές ιστορίες: η ιστορία της δημιουργίας των Τριών Σωματοφυλάκων και οι περιπέτειες του αιρετικού και απαγορευμένου βιβλίου Οι Εννέα Πύλες.

Ως προς το πρώτο σκέλος, μαθαίνουμε ΤΑ ΠΑΝΤΑ για τον Δουμά, την ερωτική του ζωή, τις επιφυλλίδες που δημοσίευε σε συνέχειες και που αργότερα κυκλοφόρησαν ως αυτοτελή βιβλία (οι Τρεις Σωματοφύλακες, Μετά είκοσι έτη, Ο υποκόμης της Βραζελόνης -η τριλογία των Τριών Σωματοφυλάκων δηλαδή-, ο Κόμης Μοντεχρίστο κ. π. ά., μέχρι και πλήρη και αναλυτικό κατάλογο σε ποιες εφημερίδες κυκλοφόρησαν και από πότε ως πότε σε επιφυλλίδες όλα αυτά τα κείμενα). Ακόμη, έχουμε  ταυτοποίηση των μυθιστορηματικών προσώπων με την πραγματικότητα, δηλαδή από ποια πρόσωπα εμπνεύστηκε ο Δουμάς, ποια τα πραγματικά τους ονόματα και η πραγματική τους δράση. Έχουμε ακόμη και φωτογραφίες του Δουμά, σκίτσα από τις ιστορίες του, που παραλληλίζουν τη δράση με αυτήν στο μυθιστόρημα του Perez-Reverte. Ακόμη αποκαλύπτεται σε όσους δεν ξέρουν ότι ο Δουμάς συνεργαζόταν με τον Αύγουστο Μακέ, ο οποίος του υπέβαλλε μια αρχική πλοκή για κάθε μυθιστόρημά του κι ο Δουμάς, με το ταλέντο του και την ικανότητά του έδινε πνοή, τρισδιάστατη αφήγηση, πλαστικότητα στους ήρωες των έργων του. Αυτό οδήγησε αργότερα και σε νομικές διενέξεις για την πατρότητα των κειμένων που αποδίδονται στον Δουμά: ανήκαν στον Μακέ ή στον Δουμά; Κι όλα αυτά τελειώνουν την 1η Δευτέρα του Απριλίου στο Μεγκ, ακριβώς όπως ξεκινάει δηλαδή το μυθιστόρημα των 3 Σωματοφυλάκων! Ο Μπάλκαν τυχαία έπεσε πάνω στα χειρόγραφα των Τριών Σωματοφυλάκων, τα οποία, αν και μετά τη δημοσίευσή τους συνήθως πετάγονταν, αφού είχαν ήδη στοιχειοθετηθεί στην εφημερίδα, φαίνεται κάποιος εκδότης κατά λάθος ή σκόπιμα τα κράτησε. Έτσι ο Μπάλκαν, μιας και τα χειρόγραφα έχουν τις σημειώσεις και του Μακέ και του Δουμά, αντί να επιφέρει ένα σκάνδαλο που θα διαβρώσει για πάντα την πατρότητα των έργων του Δουμά, στηριγμένος σε αυτά τα κεφάλαια, δημιούργησε μια λέσχη Δουμάς, που συγκεντρώνεται μια φορά το χρόνο στο Μεγκ! Έλα όμως που ένας εκδότης, από εκδίκηση που ο Μπάλκαν ανακάλυψε ότι γράφει επιφυλλίδες πατώντας στα ίχνη της νοοτροπίας της εποχής του Δουμά (και κάπου κάπου, ακόμη χειρότερα, ξεπατικώνοντας αποσπάσματα από κείμενα τέτοιου είδους), πουλάει τις 4 σελίδες που έχει στην κατοχή του και αυτοκτονεί!

Πάμε τώρα στις 9 Πόρτες. Ο Κόρσο συναντιέται με τους άλλους δύο συλλέκτες που έχουν τα άλλα γνωστά αντίτυπα του βιβλίου και τα αντιπαραβάλλει. Έκπληκτος, διαπιστώνει ότι υπάρχουν διαφορές στις γκραβούρες! Μικρολεπτομέρειες που κάνουν τις γκραβούρες τελείως διαφορετικές μεταξύ τους! Επιπλέον σε κάποιες υπάρχει η υπογραφή του τυπογράφου Τόρκια και σε άλλες η υπογραφή LF, κάτι που βοηθάει στη φήμη ότι αυτές τις εικόνες τις έφτιαξε ο Εωσφόρος (Lucifer)! Γιατί όμως οι διαφορές; Και γιατί δεν διαφέρουν όλες στα ίδια σημεία; Το συμπέρασμα είναι ένα: και τα τρία βιβλία μαζί (ειδικά οι γκραβούρες τους) καλούν τον Εωσφόρο, τα κρυπτογραφημένα λατινικά κείμενα των εικόνων μαζί συνδυασμένα και με συγκεκριμένο τρόπο αποκαλύπτουν την αλήθεια. Σε αυτό το σκέλος της ιστορίας διαβάζουμε πάρα πολλά για τα βιβλία, για τη συντήρησή τους, για την κατασκευή τους, την τυπογραφία, πλήθος τυπογραφικοί και βιβλιολογικοί όροι, αξίες και δεσίματα παλαιών εκδόσεων. Ο αναγνώστης συμμετέχει στο παιχνίδι, μιας και παρατίθενται και οι 9 γκραβούρες στο βιβλίο με τη σειρά τους. Εδώ να σημειώσω ότι ο Τόρκια και τα έργα που τύπωσε, ακόμη και το Ντελομελάνικον, είναι μη υπαρκτά, καθαρά φανταστικά στοιχεία που επινόησε ο συγγραφέας για να βοηθήσουν στην πλοκή του έργου του.

Έχω ένα σημαντικό ερώτημα: γιατί να μπλεχτούν αυτές οι δύο υποθέσεις; Κάλλιστα θα μπορούσαν να στηρίξουν δύο διαφορετικά βιβλία, με τα σχετικά τρεναρίσματα, επιπλοκές και ανατροπές. Γιατί αυτό το συνονθύλευμα; Πραγματικά στο τέλος πονοκεφάλιασα περισσότερο παρά ενθουσιάστηκα. Έκπληκτος ανακάλυψα ότι το βιβλίο γυρίστηκε και ταινία το 1999, με τίτλο «Η Ένατη Πύλη» και την είδα, μπας και ξεμπερδευτώ. Ο σκηνοθέτης Ρόμαν Πολάνσκι πέταξε τελείως το σκέλος του Δουμά και κράτησε μόνο αυτό του παγανιστικού βιβλίου και καλά έκανε. Λοιπόν το μυθιστόρημα είναι καλογραμμένο αλλά μπερδεμένο, έχει ανατροπές, αγωνίες, φόνους, μυστήρια και ταξίδια ανά την Ευρώπη αλλά οι δύο παράλληλες ιστορίες περισσότερο συγχύζουν παρά βοηθάνε τον αναγνώστη.

Βιβλίο Νυχτερινό τρένο για Λισαβόνα
Τίτλος πρωτοτύπου Nachtzug nach Lissabon
Συγγραφέας Pascal Mercier
Μεταφραστής Μαρία Αγγελίδου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο καθηγητής Ράτμουντ Γκρεγκόριους, μοναχικός, χωρίς οικογένεια, που διδάσκει σε λύκειο της Βέρνης, μονήρης, με την ίδια ρουτίνα κάθε μέρα, σώζει ένα βράδυ από απόπειρα αυτοκτονίας μια Πορτογαλίδα, η οποία όμως έπειτα εξαφανίζεται, αφήνοντάς του ένα βιβλίο του ποιητή Αμαντέου ντε Πράντου. Ο καθηγητής, μαγεμένος από το άκουσμα της πορτογαλικής γλώσσας και από τα φιλοσοφικά κείμενα του συγγραφέα, τα παρατάει όλα και σπεύδει στη Λισαβόνα για να βαδίσει στα ίχνη του Πράντου, να γνωρίσει τους ανθρώπους γύρω του, να ζήσει τα μέρη όπου περπάτησε, μεγαλούργησε, διέπρεψε. Ο Αμαντέου ντε Πράντου ήταν γιατρός, ακολουθώντας τις επιταγές του διακεκριμένου καρδιολόγου πατέρα του, την περίοδο της δικτατορίας του Σαλαζάρ. Μια μέρα, από ιατρική υποχρέωση, σώζει τη ζωή του αρχιβασανιστή του καθεστώτος, πέφτοντας στα μάτια των συμπολιτών του κι έτσι κατατάσσεται στην Αντίσταση.

Όλες του οι σκέψεις, τα συναισθήματα, οι απόψεις είναι καταγεγραμμένα σε αυτό το βιβλίο που βρήκε ο Γκρεγκόριους, μια σπάνια, για να μην πω χαμένη, έκδοση από έναν εκδοτικό οίκο που κανείς δεν είχε ξανακούσει γι’ αυτόν. Βήμα το βήμα, μέρα τη μέρα, ο καθηγητής αναζητά το κοινωνικό και οικογενειακό περιβάλλον του ντε Πράντου. Θα συναντήσει εμπόδια, θα βρει δυσκολίες αλλά πάνω απ’ όλα θα έρθει αντιμέτωπος με τον ίδιο του τον εαυτό, θα συγκρουστεί με τη νοοτροπία του, τις απόψεις του, τη στάση ζωής. Και όλα αυτά την ίδια στιγμή που ένα μικρό και αθόρυβο ρολόι αρχίζει να μετράει αντίστροφα τις δικές του ώρες. Θα βρει τη δύναμη να αντιμετωπίσει τη δική του περιπέτεια υγείας; Θα λύγισε μπροστά στο φόβο του θανάτου ή θα καταφέρει να ενισχυθεί ψυχικά και να παλέψει επί ίσοις όροις;

Μπράβο στις εκδόσεις Ψυχογιός που εξασφάλισαν αυτό το βιβλίο για το ελληνικό αναγνωστικό κοινό. Η ομώνυμη ταινία βγήκε στους κινηματογράφους το 2013.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα (απ’ ό,τι φαντάζεστε, όλα είναι από το βιβλίο του ντε Πράντου):

“Συμβαίνει άραγε και στους άλλους αυτό; Να κοιτάζουν το παρουσιαστικό τους, την εξωτερική μορφή τους και να μην αναγνωρίζουν τον εαυτό τους; Αντικρίζουν τάχα το είδωλό τους και θαρρούν πως βλέπουν ένα σκηνικό αδέξιο, μια παραμόρφωση της πραγματικότητας; Να συνειδητοποιούν με τρόμο ότι υπάρχει άβυσσος ανάμεσα στην εικόνα που σχηματίζουν γι’ αυτούς οι άλλοι και στην ιδέα που έχουν οι ίδιοι για τον εαυτό τους; Κι ότι η γνώση από μέσα και η γνώση απ’ έξω απέχουν τόσο πολύ μεταξύ τους ώστε είναι αδύνατον να τις θεωρήσει κανείς γνώση του ίδιου προσώπου; Η απόσταση από τους άλλους στην οποία μας τοποθετεί αναγκαστικά αυτή η συνειδητοποίηση μεγαλώνει ακόμα περισσότερο όταν ένα ακόμα στοιχείο ξεκαθαρίζει μέσα μας: πως δηλαδή το παρουσιαστικό μας δεν το βλέπουν οι άλλοι όπως το βλέπουμε εμείς. Γιατί τους ανθρώπους δεν τους κοιτάζουμε σα να ‘ταν σπίτια, δέντρα, άστρα. Τους ανθρώπους τους κοιτάζουμε προσδοκώντας να έρθουμε σ’ επαφή μαζί τους με συγκεκριμένο τρόπο και να τους μεταμορφώσουμε έτσι σε κομμάτια του δικού μας εσωτερικού κόσμου. Η φαντασία μας τους κόβει και τους ράβει για να ταιριάζουν με τις επιθυμίες και τις ελπίδες μας ή αντίθετα, για να επιβεβαιώνουν τους φόβους και τις προκαταλήψεις μας. Δεν καταφέρνουμε να φτάσουμε σίγουροι κι απροκατάληπτοι ούτε καν στα εξωτερικά όρια ενός Άλλου. Καθ’ οδόν το βλέμμα μας ξεστρατίζει και θολώνει από τους πόθους και τα φαντάσματα του νου, που μας σφραγίζουν με την ιδιαίτερη, απαραγνώριστη ταυτότητά μας, που μας κάνουν να είμαστε αυτοί ακριβώς που είμαστε” (σελ. 108-109).

“Ο πραγματικός σκηνοθέτης της ζωής μας είναι η σύμπτωση, ένας σκηνοθέτης γεμάτος σκληρότητα, ευσπλαχνία και συναρπαστική γοητεία” (σελ. 120).

“Είναι η ψυχή ένας τόπος γεγονότων; Ή μήπως τα υποτιθέμενα γεγονότα είναι οι απατηλές σκιές των ιστοριών μας;” (σελ. 185).

“Τα χρόνια της νιότης μας τα ζούμε σα να ‘μασταν αθάνατοι. Η γνώση της θνητότητας μας τυλίγει σα μια σερπαντίνα που μόλις κι αγγίζει το δέρμα μας. Πότε, σε ποια φάση της ζωής, αλλάζει αυτή η αίσθηση; Πότε αρχίζει η σερπαντίνα να μας σφίγγει, όλο και πιο γερή, όλο και πιο στενή, ώσπου τελικά μας πνίγει; Πότε αρχίζουμε να νιώθουμε την απαλή αλλά ανυποχώρητη πίεση που δεν πρόκειται ποτέ πια να λιγοστέψει; Πώς την αναγνωρίζουμε στους άλλους; Και πώς στον ίδιον τον εαυτό μας;” (σελ. 301).

“Ισχύει πράγματι ότι όλα όσα κάνουμε τα κάνουμε από το φόβο της μοναξιάς; Αυτός είναι ο λόγος που στερούμε από τον εαυτό μας πράγματα για τα οποία θα μετανιώσουμε στο τέλος της ζωής μας; Αυτός είναι ο λόγος που τόσο σπάνια λέμε ό,τι σκεφτόμαστε; Γιατί, αν όχι γι’ αυτό, παραμένουμε γαντζωμένοι σε διαλυμένους γάμους, ψεύτικες φιλίες, πληκτικές γιορτές γενεθλίων; Τι θα γινόταν αν βάζαμε ένα τέλος σ’ όλα αυτά, αν σταματούσαμε αυτούς τους υπόγειους εκβιασμούς και υπερασπιζόμασταν τον εαυτό μας; Αν αφήναμε τις σκλαβωμένες επιθυμίες μας και την οργή για την υποδούλωσή τους να τιναχτούν ψηλά σαν αρτεσιανά φρέατα; Γιατί αυτή η τρομαχτική μοναξιά…τι ακριβώς είναι; Είναι η σιωπή που μένει όταν λείψει το συμβατικό και προσποιητό φέρσιμο; Όταν δεν είναι πια ανάγκη να βαδίζουμε κρατώντας την ανάσα μας στο ναρκοπέδιο του συζυγικού ψέματος και της φιλικής μισής αλήθειας; Είναι η ελευθερία να τρως μόνος, χωρίς κανέναν απέναντί σου; Είναι ο άπλετος άδειος χρόνος που απλώνεται βουβός όταν παύουν οι τυμπανοκρουσίες των ραντεβού και των κανονισμένων συναντήσεων; Δεν είναι υπέροχα πράγματα όλα αυτά; Δεν είναι μια παραδείσια κατάσταση; Γιατί λοιπόν τα φοβόμαστε; Μήπως πρόκειται τελικά για ένα φόβο που υφίσταται απλά και μόνο επειδή δεν έχουμε σκεφτεί ως το βάθος το αντικείμενό του; Μήπως πρόκειται τελικά για ένα φόβο που έχουν ενσταλάξει μέσα μας οι άμυαλοι γονείς, δάσκαλοι και παπάδες; Κι από πού κι ως πού είμαστε σίγουροι ότι οι άλλοι δε θα μας ζήλευαν βλέποντας πόσο μεγάλη έγινε η ελευθερία μας; Και δε θα επεδίωκαν εν συνεχεία τη συντροφιά μας;” (σελ. 424-425).

“Η ζωή μας είναι φευγαλέα σχήματα στην επιφάνεια της άμμου, φτιαγμένα από μια ριπή του ανέμου, κατεστραμμένα από την επόμενη. Σχηματισμοί ματαιότητας, που χαλούν πριν καλά καλά πάρουν τη μορφή τους” (σελ. 526).