Βιβλίο Το μπουρμπουλάκι
Συγγραφέας Μαρία Βενιζελέα
Εικονογράφος Ίρις Σαμαρτζή
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Μαρία Βενιζελέα έγραψε ένα τρυφερό και γλυκό παραμύθι για παιδιά από 6 ετών και πάνω που τιμά τη διηνεκή φιλία και ταυτόχρονα μας χαρίζει πολλές πληροφορίες γύρω από την παραγωγή, το μάζεμα και το εμπόριο της μαστίχας. Με απλές προτάσεις, ρεαλιστικές σκηνές, πλούσιο λεξιλόγιο και ορολογία που επεξηγείται στο τέλος παρακολουθούμε από τη μια πώς δημιουργείται, πώς μαζεύεται, πώς καθαρίζεται και πώς ετοιμάζεται η μαστίχα και από την άλλη πώς έρχονται κοντά δύο διαφορετικοί χαρακτήρες που μεγαλώνουν μαζί αδιαφορώντας για τις αντίθετες κοινωνικές τους καταβολές.

Η ιστορία ξεκινάει με τη Μαρκέλλα, που ζει στα Μαστιχοχώρια της Χίου, να τρέχει με τον φίλο της, τον Μηνά, να βοηθήσουν τον πατέρα της στα χωράφια με το «κέντημα», εν όψει της άφιξης της κόρης του νέου Γενουάτου Κυβερνήτη, Μαργαρίτας,. Ο τόπος τους είναι μια καστροπολιτεία-λαβύρινθος, γεμάτη καλντερίμια και «διαβατικά», που χτίστηκε με τέτοιο τρόπο ώστε να κρατάει ασφαλείς τους κατοίκους και τη μαστίχα από τις επιδρομές των πειρατών. Η Μαργαρίτα είναι ένα προσιτό, γλυκό και απλό κορίτσι που θέλει με χαρά να μάθει τα πάντα για τη μαστίχα και κυρίως να βοηθήσει είτε στο κέντημα είτε στις βεγγέρες, οπότε παρακολουθούμε μαζί τους και βήμα προς βήμα πώς κεντάνε τον σχίνο με την κατάλληλη προετοιμασία και διαδικασία, πώς περιμένουν να στερεοποιηθεί το «δάκρυ», δηλαδή η μαστίχα, πώς καθαρίζουν το προϊόν οι γυναίκες λέγοντας τραγούδια και ιστορίες και πολλά άλλα.

Χάρη στο βιβλίο έμαθα πολλά για τη μαστίχα και πόσο κοπιαστική δουλειά είναι η φροντίδα της, που κρατάει όλο τον χρόνο: περιποίηση χειμώνα και άνοιξη, κέντημα καλοκαίρι και φθινόπωρο, καθάρισμα τον χειμώνα. Κι όταν όλα είναι έτοιμα, τότε αρχίζει το υπέροχο ταξίδι στον κόσμο μέσω του εμπορίου. Επίσης έμαθα για το τιμητήρι, το καυκί, τις χειρόφτριες, τα τεσσάρων ειδών δρομόνια και πολλά άλλα αντικείμενα μέσα από μια συναρπαστική και καθόλου κουραστική εξιστόρηση που με έκανε να σεβαστώ όχι μόνο των κόπο των εργατών αλλά και την καθαυτή μαστίχα. Το παραμύθι, ταυτόχρονα με τις εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες, καταγράφει και τη φιλία μεταξύ της Μαρκέλλας και της Μαργαρίτας, τις όμορφες στιγμές που περνάνε όσο μεγαλώνουν και τα συναισθήματά τους από τον κόσμο που ανακαλύπτουν μαζί. Το δέσιμο των δύο κοριτσιών σφραγίζεται μ’ ένα μπουρμπουλάκι γεμάτο μαστίχα όταν πρέπει να πάρουν μια σημαντική απόφαση και τότε…

Η εικονογράφηση της Ίριδας Σαμαρτζή είναι πρωτότυπη και γεμάτη χρώματα και απλότητα. Μου έκαναν εντύπωση τα σχέδιά της, γιατί μου θύμιζαν κολλάζ και ταυτόχρονα ένιωθα λες και οι φιγούρες αποτυπώνονται τρισδιάστατες μπροστά σ’ ένα δισδιάστατο σκηνικό, σαν τις χάρτινες κατασκευές που κάνουν τα παιδιά στο δημοτικό σχολείο. Αυτή η πρωτοτυπία δίνει μια διαφορετική ρεαλιστική απεικόνιση, κάνοντάς με να νιώθω πως οι ήρωες του βιβλίου θα αλλάξουν ξαφνικά θέση και θα πάνε κάπου αλλού, συνεχίζοντας ένα δικό τους παιχνίδι και καλώντας με να τους ακολουθήσω. Το φόντο είναι εξίσου απλό μα ταυτόχρονα γεμάτο ενάργεια και παραστατική δύναμη, με αποτέλεσμα να έχουμε μια πρωτότυπη και ξεχωριστή εικονογράφηση που συνοδεύει με τον καλύτερο τρόπο το κείμενο.

Το μπουρμπουλάκι είναι πήλινο σκεύος που χρησιμοποιείται στη Χίο για τη μεταφορά της μαστίχας και με απρόσμενο τρόπο δένει για πάντα τη Μαρκέλλα και τη Μαργαρίτα, σε μια ιστορία γεμάτη τρυφερότητα και πολλές πληροφορίες γύρω από την παραγωγή, το μάζεμα και την επεξεργασία της μαστίχας. Το γλωσσάρι και ο χάρτης στο τέλος του βιβλίου βοηθάνε τα παιδιά να κατανοήσουν καλύτερα την εποχή, την καθημερινότητα και τον τόπο όπου ζουν οι ηρωίδες του παραμυθιού και τα παρακινούν να μάθουν περισσότερα για το ευλογημένο αυτό προϊόν.

Βιβλίο Ο τελευταίος Κένταυρος του Πηλίου 
Συγγραφέας Χρήστος Μπουλώτης
Εικονογράφος Φωτεινή Στεφανίδη
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα παιδί αγαπάει τόσο πολύ την ιστορία των Κενταύρων που κάνει τα αδύνατα δυνατά για να αποδείξει στους γύρω του ότι αυτά τα μαγικά πλάσματα, ένας συνδυασμός αλόγου και ανθρώπου, υπάρχουν ακόμη κι έτσι ανεβοκατεβαίνει στο Πήλιο και αναζητά τα ίχνη τους. Όποτε κουράζεται ξαποσταίνει σ’ ένα πλάτωμα κοντά στην πόλη, όπου υπάρχουν αραδιασμένα τα φημισμένα εργαστήρια πλινθοκεραμοποιίας. Εκεί καθημερινά χιλιάδες μάστορες και τεχνίτες πλάθουν από πηλό χιλιάδες τούβλα και κεραμίδια και τα ψήνουν στους κλίβανους. Μια μέρα το αγόρι εντοπίζει διάφορα σημάδια και ακολουθεί τα ίχνη τους, με χίλιες δυο απορίες στο μυαλό του γι’ αυτά. Ανήκουν όντως σε Κένταυρο ή είναι παιχνίδι της φαντασίας του; Τα καρύδια που τον συντροφεύουν σε κάθε του αναζήτηση, σαν από θαύμα, είναι γεμάτα με χρήσιμες και σημαντικές πληροφορίες για την κεραμοποιία και για τη συναρπαστική διαδικασία της επεξεργασίας των πρώτων υλών. Άργιλος και πηλός, πλάσιμο και ψήσιμο δημιουργούν αντικείμενα σημαντικά για την καθημερινή χρήση, όχι μόνο οικοδομικά αλλά και καθημερινά, όπως σκεύη για το νοικοκυριό, παιχνίδια και ειδώλια.

Ο δεύτερος πρωταγωνιστής του βιβλίου είναι ο γλυκός και τρυφερός Κένταυρος, γεμάτος λύπη και στενοχώρια που ξέρει πως οι άνθρωποι δεν τον βλέπουν αφού δεν πιστεύουν ότι υπάρχει. Αυτό δεν τον εμποδίζει όμως να συμπεριφέρεται με αλτρουισμό και να τους βοηθάει σε δύσκολες στιγμές χωρίς να εμφανίζεται, με αποτέλεσμα οι άνθρωποι να αποδίδουν τη βοήθειά του σε θαύμα. Ο Κένταυρος δεν έχει σταματήσει να μπερδεύεται με τους κατοίκους του Πηλίου, να μοιράζεται τις αγωνίες τους, να χαίρεται με τη χαρά τους και να τους συμπονάει. Όσο κι αν τους αγαπάει όμως, ξέρει πως, αν προσπαθήσει να εμφανιστεί μπροστά τους, εκείνοι θα τον κλείσουν σε ζωολογικό κήπο ή σε τσίρκο και θα τον κάνουν πειραματόζωο. Είναι ένα μυθικό πλάσμα, οπότε ζει αιώνες στη γη, γι’ αυτό και μέσα από τις συναρπαστικές του αφηγήσεις ταξιδεύουμε στα αρχαία και στα μυθολογικά χρόνια, συναντάμε τον Φρίξο και την Έλλη, ακόμη και τους Αργοναύτες κι από κει φτάνουμε στους πρόσφυγες της Νέας Ιωνίας Βόλου και στα πρώτα βήματα των πλινθοκεραμοποιείων του τόπου. Ο Κένταυρος μάλιστα παραδέχεται πως τα μουγκρητά των μηχανών και η μαυριδερή όψη τους τον φοβίζουν! Ακόμη και τον Θεόφιλο γνώρισε που ζωγράφιζε τα σπίτια του τόπου και αναζητούσε κι αυτός τον Κένταυρο! Επομένως, μήπως έφτασε η ώρα το αγόρι της ιστορίας να τον συναντήσει και να γνωριστούν; Η εικονογράφηση της Φωτεινής Στεφανίδη κινείται σε παλ χρώματα και αποτυπώνει με καλοδουλεμένη προοπτική και ενδιαφέρουσες οπτικές γωνίες τη θέα από το βουνό του Πηλίου, την Πλινθοκεραμοποιία Τσαλαπάτα και τον Παγασητικό κόλπο. Ποικίλες εκφράσεις σε πρόσωπα, ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες όπως ο καπνός που παίρνει το σχήμα του Κένταυρου ή η γατούλα που ψαχουλεύει στα τούβλα, οι σωστές διαστάσεις παιδιού και Κένταυρου, το φόντο και το βάθος που υπάρχουν σε πολλές εικόνες είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά της δουλειάς που έκανε η Φωτεινή Στεφανίδη.

«Ο τελευταίος Κένταυρος του Πηλίου» είναι μια υπέροχη ιστορία για τη δύναμη της φαντασίας που όλα μπορεί να τα κάνει πραγματικότητα, όπως με τον Κένταυρο: αν έστω και ένα παιδί πιστεύει πως υπάρχει, αυτός θα εξακολουθεί να κινείται στη σφαίρα του θρύλου και του μύθου και δε θα χαθεί, δε θα εξαφανιστεί από τη συλλογική μνήμη, δε θα δοθεί στη λήθη. Καλογραμμένο κείμενο, με πλούσιο λεξιλόγιο και μικρές προτάσεις, με παραστατική αφήγηση, με πολλά πραγματολογικά στοιχεία που παρατίθενται ευσύνοπτα και με ένα υπέροχο, συγκινητικό φινάλε. Με μια αλληγορική προτροπή, ο συγγραφέας μέσω του Κένταυρου προτρέπει τα παιδιά να συγκεντρώνουν, να ψάχνουν, να απολαμβάνουν, να μαθαίνουν τους μύθους, τα παραμύθια και τις παραδόσεις του τόπου τους, ώστε να φτιάξουν μια «πολιτεία ξεχασμένων μύθων και σπάνιων παραμυθιών» για να μην ξεχάσουν τις ρίζες τους και την καταγωγή τους, να σεβαστούν έτσι την παράδοση και να τη συνεχίσουν στο μέλλον. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες για όσα ιστορικά και μυθολογικά στοιχεία αναφέρονται στο παραμύθι, δοσμένες με τέτοιο τρόπο που θα ωθήσουν τα παιδιά να ψάξουν περισσότερο γι’ αυτές.