Βιβλίο Αμαλία: μια πόρνη στα αζήτητα 
Συγγραφέας Βασίλης Τζανακάρης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελληνοεκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Βασίλης Τζανακάρης έγραψε ένα σκληρό μα και συγκινητικό αφήγημα για την πόρνη Αμαλία, τη «Χιονάτη» που ευεργέτησε, προίκισε, πάντρεψε, βάφτισε, υιοθέτησε πολύ κόσμο και ταυτόχρονα για τη Θεσσαλονίκη του 1963, με τα ποικίλα κοινωνικά, πολιτιστικά και ιστορικά γεγονότα που τη σημάδεψαν. Με λόγο που ρέει, με διαρκείς εναλλαγές από το αφηγηματικό παρόν (1963) στις δεκαετίες 1920-1940 όπου έζησε η Αμαλία, με πλήθος πληροφοριών για τα διάφορα γεγονότα των εκάστοτε εποχών, με λιτά καλολογικά στοιχεία και με διεισδυτικές παρατηρήσεις γύρω από τις εποχές και πώς αλλάζουν και μεταβάλλονται, ξεδιπλώνεται το χρονικό μιας γυναίκας που έγινε μάρτυρας στη σφαγή των γονιών της από τους Τούρκους, πουλήθηκε από συγγενικό πρόσωπο σε πορνείο της Σμύρνης κι από κει έζησε απάνθρωπες συνθήκες στην Αλεξάνδρεια, στον Πειραιά και τελικά στη Θεσσαλονίκη. Μια γυναίκα που «μπήκε στην κόλαση και βγήκε χωρίς να μολύνει ποτέ την ψυχή της» κι ας γέμισε με μίσος απύθμενο για όλα τα αρσενικά του κόσμου με αφορμή τα όσα έζησε και υπέφερε στα χέρια τους.

Ο συγγραφέας, με αφορμή τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη και την επίθεση στον βουλευτή της ΕΔΑ Γιώργο Τσαρουχά, ταξιδεύει στη Θεσσαλονίκη για λογαριασμό της εφημερίδας του, τα «Δημοκρατικά Νέα», για να παρακολουθήσει τις ανακρίσεις και τις έρευνες για τους ενόχους αλλά και για να καταγράψει το κλίμα που επικρατεί εν όψει των εκλογών του Νοεμβρίου 1963. Παρακρατικές οργανώσεις της Δεξιάς, απότοκες ή και κομμάτι των εκλογών βίας και νοθείας δυο χρόνια πριν, ο Ανένδοτος Αγώνας του Γεωργίου Παπανδρέου, αρχηγού της Ένωσης Κέντρου κ. ά. συναποτελούν μια έκρυθμη κατάσταση που κανείς δεν ξέρει πού θα οδηγήσει όσο ο ανακριτής Χρήστος Σαρτζετάκης αναζητά την άκρη του νήματος. Ταυτόχρονα, γνωρίζουμε πολύ καλά και παραστατικά τη Θεσσαλονίκη, «την πρωτεύουσα των προσφύγων» όπως τη χαρακτήρισε ο Γιώργος Ιωάννου, μια πόλη όμορφη, ανοιχτή και ευάλωτη. Και πού δεν περπατάμε και πού δε στεκόμαστε: Φλόκας, Χρυσό Παγώνι, ΧΑΝΘ, Διεθνής Έκθεση, Λευκός Πύργος, Ντορέ, Καμάρα, βιβλιοπωλείο Μόλχο, Καφέ-Τραμπούκ, σε στενά και μνημεία, σε περιοχές και κτήρια μιας πόλης που κουβαλάει αίμα δολοφονιών στην πλάτη της (Γεώργιος Α΄, Γιάννης Ζέβγος, Τζορτζ Πολκ, Γρηγόρης Λαμπράκης).

Κεντρικό πρόσωπο του βιβλίου είναι η θρυλική για την εποχή της Αμαλία, μια μελαχρινή, ψηλή γυναίκα, με λεπτά χαρακτηριστικά και όμορφη, που δέχεται να μιλήσει στον συγγραφέα όταν συναντιούνται τυχαία, να βγάλει στην επιφάνεια όσα είχε για πάντα κλεισμένα στην ψυχή της, να ανέβει στην κυριολεξία ένα βουνό και να αναβιώσει τα όσα πέρασε. Μιλάει για πράγματα που κάποτε ήταν όμορφα, ξεθάβοντάς τα με πόνο μέσα από πληγωμένες μνήμες, ζωντανεύει τα λιγοστά χαρούμενα στιγμιότυπα, ξεχωρίζει τα περισσότερο δύσκολα και σκληρά. Από τη σφαγή και τον βιασμό των γονιών της από τους Τούρκους στις αρχές του αιώνα, χρόνια «σκληρά κι αβάσταγα σε βάρος από γεγονότα», μας μιλάει για τον θείο Παυλάκη, έμπορο στην περιοχή της Σμύρνης (πόσο την είχε αγαπήσει αυτή την πόλη η Αμαλία) και πώς κατέληξε σε σωματέμπορους και καταχραστές και στο πορνείο της μαντάμ Έλλης, τι συνέβη με τον Αριστείδη Στεργιάδη και τον νόμο του για τα μπουρδέλα και πολλά άλλα.

Σιγά σιγά φτάνουμε και στην Αθήνα του μεσοπολέμου, χρόνια δίσεχτα, γεμάτα πείνα, ανέχεια και χίλιες δυο στερήσεις, με το νοσοκομείο Συγγρού να αποτελεί τον φόβο και τον τρόμο για τις πόρνες, μιας και χιλιάδες ανατριχιαστικά περιστατικά το συνοδεύουν, με τις Τζιτζιφιές και τον Ιλισό και τα τάχα μου «ζυθοπωλεία» τους, όπου έβρισκε κανείς στα πίσω λερά δωμάτια ευκαιρίες για εφήμερο έρωτα και με την Πεντέλη, όπου φτιάχνονταν οι πρόχειρες καλύβες για τους φυματικούς που τους έδιωχναν οι καλοκαιρινοί κατασκηνωτές της Αθήνας, με το κολαστήριο του «Σωτηρία» που διέκρινε τους φτωχούς που ξημεροβραδιάζονταν μες στο κρύο μέχρι να θεραπευτούν απ’ όσους είχαν τη σχετική άνεση, «ένας κόσμος απελπισίας και απογοήτευσης». Ο Πειραιάς φυσικά παίζει επίσης πρωταγωνιστικό ρόλο, με τα Λεμονάδικα της κάμας και των τεκέδων στην Ακτή Τζελέπη, με τα καφέ σαντάν και τα χασισοποτεία, με την ατμόσφαιρα φόβου και τρόμου που κυριαρχούσε, με τα Βούρλα της Δραπετσώνας, «τον καταυλισμό της ανοχής», όπου χιλιάδες καβγάδες, φονικά και φασαρίες αναστατώνανε τα σπίτια των φιλήσυχων γειτόνων που τύχαινε να μένουν κοντά με τις οικογένειές τους. Ο κύκλος ολοκληρώνεται με τη Θεσσαλονίκη της Κατοχής, το τελευταίο λιμάνι της Αμαλίας, μια πόλη γεμάτη πείνα και κρύο, μαυραγορίτες και χαφιέδες, Εβραίους, όπου η πορνεία ανθίζει στα κρυφά, στα παράνομα και στα σκοτεινά, στα κέντρα διασκέδασης που άνοιξαν το 1942 και όπου σύχναζαν οι κατακτητές, οι χαφιέδες, οι σωματέμποροι, στα καζίνο και στις χαρτοπαικτικές λέσχες.

Έχουμε λοιπόν τη μονομερή πρωτοπρόσωπη αφήγηση της Αμαλίας, που είναι γεμάτη κινηματογραφικές εικόνες, συναισθήματα, ειλικρίνεια και αντικειμενικότητα κι από την άλλη τον συγγραφέα, με ένα έξυπνο αφηγηματικά εύρημα, να τη διανθίζει είτε με τα πολιτικά γεγονότα της εποχής με αφορμή τα όσα ο ίδιος έκανε, κατέγραφε ή διάβαζε στις εφημερίδες στον κενό χρόνο ανάμεσα στις συναντήσεις του με την Αμαλία είτε καταγράφοντας την κίνηση έξω από τη βιτρίνα του Φλόκα όπου συναντιούνται, με εικόνες που αλλάζουν όσο περνάει ο καιρός και χειμωνιάζει, με λιτές περιγραφές του καιρού, με παρατηρήσεις πάνω στον κόσμο που περνάει (τι φοράει, πώς κινείται, τι κοιτάζει, τι αγοράζει από τα καταστήματα), στα μέσα μεταφοράς και στα οχήματα που διασχίζουν τους δρόμους, λεπτομέρειες δηλαδή που εμπλουτίζουν το κείμενο και χαρίζουν μικρές ανάσες όσο η Αμαλία αλλάζει θέμα, τόπο, εποχή στις αφηγήσεις της.

Ο Βασίλης Τζανακάρης έγραψε ένα αφήγημα γεμάτο παραστατικές εικόνες και ενάργεια, που με αφορμή τις περιπέτειες της Αμαλίας μας συστήνει εποχές δύσκολες και σκληρές που τις έχουμε ωραιοποιήσει μέσα από αφηγήσεις και άλλες μαρτυρίες. Δεν είναι μόνο βιογραφία αλλά και το χρονικό του ελληνικού 20ού αιώνα που άλλαξε άρδην με αφορμή διάφορα γεγονότα (πρόσφυγες, πόλεμοι, αστυφιλία), με έμφαση στην καθημερινότητα του απλού κόσμου και στις ποικίλες διαστρωματώσεις της ελληνικής κοινωνίας. Το βάρος δίνεται στον μεσοπόλεμο, μια εποχή όπου σημαντικές εφευρέσεις όπως το τηλέφωνο πέρασαν στην καθημερινότητα των ανθρώπων, οι διαπροσωπικές σχέσεις ανδρών και γυναικών προσδιορίστηκαν από καινούργιους κανόνες (ένδυση, διασκέδαση κλπ.), οι γυναίκες βγήκαν από τα σπίτια κι άρχισαν να εργάζονται, αλλά υπάρχει και μια λιγότερο γνωστή σκοτεινή, πλευρά: έγκλημα, πορνεία, ναρκωτικά, επάρατες αρρώστιες.

Χιλιάδες γυναίκες κυρίως από χαμηλά κοινωνικά στρώματα, έπεφταν με τα μούτρα στον πληρωμένο έρωτα, παρακινημένες από ορφάνια, φτώχεια, χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, προσφυγιά (είτε από τη μικρασιατική καταστροφή είτε από την άφιξη χιλιάδων επαρχιωτόπουλων που έρχονται για ένα καλύτερο αύριο στην πρωτεύουσα). Είναι ανατριχιαστικό το γεγονός πως εκείνη την εποχή ήταν πάνω από 50.000 οι πόρνες σύμφωνα με μια έρευνα. Αντάμα με αυτά έρχονται και οι κίνδυνοι του «επαγγέλματος», όπως λέπρα, φυματίωση, σκουλαμέντο και μαλαφράντζα («μπες βγες κι ο Θεός βοηθός») κι ας μην ξεχνάμε τις ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες. Ο φόβος του νοσοκομείου Συγγρού για τις χειρότερες περιπτώσεις κρέμεται πάνω από τα κεφάλια χιλιάδων γυναικών και όλες τους αποζητούν ένα αντρικό λιμανάκι να χωθούν, να ζαρώσουν μέσα του και να τα ξεχάσουν όλα. Η αστυνομία και το υγειονομικό καιροφυλακτούσαν έτσι κι αποκτούσε καμία κάποια από αυτές τις ασθένειες, όλες τους κλειδαμπαρωμένες στα υπόγεια του νοσοκομείου μέχρι να τις εξετάσουν αλλά οι άντρες που τις κόλλησαν μια χαρά επέστρεφαν στα σπίτια και στις οικογένειές τους, κάτι που δείχνει πόσο μονόπλευρη ήταν πάντα η κοινωνία.

Μια γυναίκα περιζήτητη, με αιμάτινη καριέρα στη σωματεμπορία, γεμάτη φόβους, άγχος, ανασφάλειες, επιθυμίες, θυμό και μια εποχή γεμάτη αλλαγές, ανατροπές, ελπίδες και όνειρα συναντιούνται και δημιουργούν ένα ταξίδι στον χρόνο και στην ανθρώπινη ψυχοσύνθεση. Ένα κείμενο-ποταμός για μια γυναίκα που αδικήθηκε, κινδύνεψε και τελικά κατέληξε στα αζήτητα, γραμμένο με σεβασμό και αγάπη από έναν άνθρωπο που έχει διορατικότητα, ταλέντο και εμπειρία. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχουν φωτογραφίες από το προσωπικό αρχείο του συγγραφέα με όψεις της Θεσσαλονίκης και διάφορα κοινωνικά και πολιτικά επίκαιρα γεγονότα της εποχής.

Βιβλίο Από την Κέρκυρα στην Αίγυπτο με μια βαλίτσα όνειρα 
Συγγραφέας Μεταξία Φιλιππάτου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Γραφή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Μεταξία Φιλιππάτου έγραψε με ενάργεια και παραστατικότητα το χρονικό της προγιαγιάς της, Γιαννούλας, που προσπάθησε να μεγαλώσει τα παιδιά της με αυταπάρνηση, ενδιαφέρον και ηθικές αρχές. Κέρκυρα, Πειραιάς, Βόλος, Αλεξάνδρεια και Κάιρο είναι οι τόποι που υποδέχτηκαν τους Πουλάτους και φιλοξένησαν τις ελπίδες, τα όνειρα, τις προσδοκίες, τις χαρές και τις λύπες τους. Ανατροπές και εμπόδια, δυσκολίες και λύσεις, φροντίδα και υποστήριξη μπροστά σε δυσάρεστα γεγονότα, αποφάσεις που πρέπει να ληφθούν για το καλό των παιδιών κι ας αποδειχθούν λάθος καταγράφονται ακριβοδίκαια και ζωντανεύουν με ρεαλισμό τις συνθήκες ζωής εκείνης της εποχής.

Η Γιαννούλα και ο Αναστάσης αποφασίζουν ν’ αφήσουν τους Λιαπάδες της Κέρκυρας και να μετακομίσουν στον Βόλο, όπου ο Αναστάσης έχει βρει δουλειά στους σιδηροδρόμους Θεσσαλίας. Έχουν τέσσερα παιδιά, τον Σπύρο, με μια λογική που τον κάνει να μοιάζει μεγαλύτερος από την ηλικία του, την ανέμελη Κατίνα που παίρνει εύκολα αποφάσεις, την εσωστρεφή και συγκρατημένη Αγγελική, τον ατακαδόρο, γελαστό και αεικίνητο Γιώργο και ένα μωρό. Τα παιδιά μεγαλώνουν σε δύσκολες συνθήκες αλλά σε χαρούμενο και ελπιδοφόρο περιβάλλον, γεμάτα αγάπη από τους γονείς τους που τα νουθετούν όσο μπορούν καλύτερα: «Να αγαπάμε τα βιβλία και τους καλούς ανθρώπους και να μην τσακωνόμαστε». Μεγαλώνουν απλά αλλά αυστηρά και ταυτόχρονα γλυκά και προσπαθούν να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες. Δύο χρόνια μετά, που πλέον έχουν στήσει καλά το νοικοκυριό τους, Ο απρόσμενος θάνατος του Αναστάση αναγκάζει τη χήρα γυναίκα του να πάρει τα παιδιά της και να μεταναστεύσει στην Αίγυπτο, με τη φροντίδα της Εταιρείας Σιδηροδρόμων που στέλνει εκεί ανθρώπους έμπιστους και φροντίζει να μορφωθούν τα παιδιά τους. Έτσι η Γιαννούλα ακολουθεί έναν μεγάλο αγώνα δρόμου, με δύσκολες αποφάσεις που οφείλει να πάρει εκείνη και μόνο, μια γυναίκα που δεν πρόλαβε να θρηνήσει τον άντρα της γιατί δόθηκε στην έγνοια και στη φροντίδα των παιδιών της. Πρέπει να σταθεί όρθια και καμαρωτή, χωρίς ίχνος στενοχώριας ή αμφιβολίας, θα τα καταφέρει άραγε;

Η συγγραφέας καταγράφει σχεδόν βήμα προς βήμα τα δύσκολα ταξίδια της οικογένειας μεταξύ Κέρκυρας και Βόλου, στα οποία πηγαινοέρχονται με διάφορες αφορμές, και φυσικά το ταξίδι προς την Αλεξάνδρεια με το πλοίο. Δεν επιλέγει δηλαδή να μας παρουσιάσει την οικογένεια του βιβλίου της στον έναν τόπο και στον άλλον αλλά τους δίνει χώρο και χρόνο κάθε φορά, όσο διαρκεί η εκάστοτε μετακίνησή τους, να εκφράσουν τους δισταγμούς, τις αμφιβολίες, τους φόβους και τις ελπίδες για το τι θα συναντήσουν και τι θα βιώσουν κάθε φορά. Σε όλες τις απαραίτητες μετακινήσεις της οικογένειας ως την τελική απόφαση η συγγραφέας έχει και κάτι διαφορετικό να τονίσει, να δείξει, να αναφέρει, όπως την κούραση του ταξιδιού, τις στάνες που φιλεύουν γάλα τα παιδιά, τα πανδοχεία κλπ. Έτσι ξεπηδάει η ελληνική επαρχία των τελών του 19^ου αιώνα, με την απλότητα, τη φιλοξενία της, τη φτώχεια της, τις δυσκολίες της. Διάφορες και ποικίλες μικροπεριπέτειες, γνωριμίες με χαρακτήρες που θα συναντήσουμε αργότερα, μικρές εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες για το κάθε μέρος και πολλά άλλα, όλα δοσμένα με συντομία και χωρίς πολλές λεπτομέρειες, κάνουν το κείμενο ενδιαφέρον από την αρχή ως το τέλος.

Στην Αίγυπτο, αρχικά στην Αλεξάνδρεια και μετά στο Κάιρο, η οικογένεια της Γιαννούλας ριζώνει για τα καλά, κάνει φιλίες και απλές γνωριμίες, περνά δύσκολες αλλά χαρούμενες στιγμές, ώσπου μια νέα αλλαγή θα τους φέρει αντιμέτωπους με νέες αποφάσεις. Αρχικά, η οικογένεια Πουλάτου μένει με το ζεύγος Γιάννη και Ελένης Παντελίδη, εκείνος φιλόλογος και εκείνη νηπιαγωγός, αποσπασμένοι από την Ελλάδα. Περπατάμε μαζί τους στην προκυμαία, στις εκκλησίες, στα αρχοντικά σπίτια της πόλης, στην Τοσιτσαία Σχολή. Μια λίστα με πληθώρα αλλαγών, πάντα προς το καλύτερο, πέφτει βαριά στους ώμους της Γιαννούλας μέχρι να τα βάλει όλα σε μια σειρά, οι Παντελίδηδες θέλουν τα παιδιά της κι αυτά να μπουν σε μια τάξη, να δουλέψουν ή / και να σπουδάσουν, να κάνει κι η Γιαννούλα κάτι στο σχολείο ή να μάθει κέντημα στις φίλες της Ελένης στις ζουρ φιξ της. Κι έρχεται το Κάιρο στις ζωές τους, με την Αχιλλοπούλειο και την Αμπέτειο και άλλα ευαγή ιδρύματα να αντικατοπτρίζουν τον πλούτο αλλά και το ενδιαφέρον των Ελλήνων της χώρας για τη μόρφωση και την ευζωία.

Το μυθιστόρημα «Από την Κέρκυρα στην Αίγυπτο με μια βαλίτσα όνειρα» είναι μια γλυκόπικρη αφήγηση γεμάτη χαρές και λύπες μιας μονογονεϊκής οικογένειας που προσπαθεί να επιβιώσει σε μια εποχή σκληρή αλλά γεμάτη αγάπη και ελπίδα για το μέλλον. Αγαθότητα, αλληλεγγύη, καλοσύνη κυριαρχούσαν τότε και τα γνωρίζει η Γιαννούλα στις προσπάθειές της να μεγαλώσει τα τέσσερα παιδιά της μόνη μετά τον θάνατο του συζύγου της. Απλή μα δυνατή γραφή, με παραστατικότητα και ενάργεια, λιτή αφήγηση που αφήνει τις σκηνές να ζωντανέψουν ολοκάθαρα μπροστά στον αναγνώστη, διεισδυτικά ψυχογραφήματα και αγνά συναισθήματα πλουτίζουν το κείμενο. Μέσα από τα μάτια των μεγάλων μα κυρίως των παιδιών καταγράφονται τα όνειρα, οι ελπίδες και οι προσδοκίες όλων ενώ οι απανωτές ανατροπές κρατούν το ενδιαφέρον αμείωτο ως την τελευταία σελίδα.

Βιβλίο Μαντάμ Αμάντα
Συγγραφέας Άγγελος Χαριάτης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης 24 Γράμματα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Άλκης Μπαμπαλής, ξεπεσμένος ντετέκτιβ στα όρια του αλκοολισμού, που τον εκδίωξαν από το Σώμα αλλά δεν έχει κόψει επαφές με την Αστυνομία για πολλούς λόγους, έχοντας τελειώσει με την υπόθεση του Κυρίου Χι, προσπαθεί να επιβιώσει ρέποντας όλο και περισσότερο στον αλκοολισμό. Σε τραγική πλέον οικονομική κατάσταση, βουτηγμένος στο ποτό και στη ζεστή αγκαλιά της πόρνης Νόρας, προσπαθεί να ξεχάσει την Παόλα που τα κάνει όλα και που τον εγκατέλειψε τόσο άκαρδα. Ο ήρωας του βιβλίου είναι ένα «ανόθευτο μείγμα σκληρότητας και ευθραυστότητας» που «προσπαθούσε να βρει την ισορροπία του μέσα σ έναν κόσμο που είχε πια πάψει να τον καταλαβαίνει» (σελ. 7). Οι συναντήσεις του με τη Νόρα είναι αυτές δύο ψυχών που βρίσκουν καταφύγιο η μία στην άλλη μακριά από την καθημερινότητά τους. Εκείνη του έχει απόλυτη εμπιστοσύνη και εκείνος είναι στο πλάι της σε κάθε κρίσιμη στιγμή. Η Νόρα είναι μια μπαργούμαν και κατ’ επιλογήν πόρνη, που θέλει να ξεφεύγει από τη σκληρή και μίζερη ζωή της διαβάζοντας τις σελίδες ιλουστρασιόν περιοδικών γεμάτων με πλούσιες ζωές και ψεύτικες ευτυχίες. Εκεί θα βρει ο ντετέκτιβ τις πρώτες αναφορές στα εγκλήματα που μιμούνται τα βιβλία της Αμάντας Καγιά λίγο πριν τον προσλάβει ο κουνιάδος της, Βλάσσης Μώρας, «ένας ξεπεσμένος ηθοποιός, με ροπή προς το αλκοόλ, έτοιμος να παραδοθεί χωρίς ίχνος μετάνοιας και χωρίς φόβο σε όλων των ειδών τις ακολασίες»! (σελ. 46).

Το μυθιστόρημα βρίθει χαρακτήρων, εκ των οποίων άλλοι είναι στη φωτεινή και άλλοι στη σκοτεινή πλευρά της ζωής. Η κυρίως ύποπτη, η Αμάντα, εμπνεύστηκε τον ήρωα των μυθιστορημάτων της, ιδιωτικό ερευνητή Αλκίνοο Ναλμπάντη, από τον σύζυγό της, ντετέκτιβ Ιάκωβο Αυλακιώτη, έναν μύθο στον χώρο της ασφάλειας και των ερευνών. Είναι μια γυναίκα με στητή κορμοστασιά που θυμίζει δεσμοφύλακα σε ναζιστική φυλακή, μια φιγούρα που σίγουρα οι κρατούμενοι θα την αποκαλούσαν «μαντάμ Αμάντα»! Τι σχέση είχαν μεταξύ τους τα θύματα; Τι ρόλο παίζουν η Αμάντα Καγιά και τα βιβλία της στους φόνους; Γιατί η συγγραφέας δεν είναι συνεργάσιμη στις έρευνες του Μπαμπαλή; Είναι απλώς αντιπάθεια προς τον ντετέκτιβ ή κρύβει κάτι βαθύτερο; Μέσα από την ιστορία ο συγγραφέας αφήνει αιχμές για και λοιδωρεί τη σημερινή κατάσταση στον χώρο της λογοτεχνίας, όπου έχουμε από τη μια τα εύπεπτα μυθιστορήματα με τη ρέουσα πλοκή, τη χρήση εύκολων λέξεων και νοημάτων, τις αυξημένες πωλήσεις και από την άλλη βιβλία με δύσκολο λεξιλόγιο, εκφράσεις για αποκρυπτογράφηση και φυσικά (ή δυστυχώς) ελάχιστες πωλήσεις. Κουλτούρα και υποκουλτούρα, λοιπόν και το δίλημμα ταλανίζει τον αναγνώστη όσο προσπαθεί να μαντέψει τον ένοχο: μαζικά αγαθά και κατανάλωση ή περίσκεψη και λογοτεχνικότητα;

Εκτός από τα πρόσωπα που δολοφονούνται και κινούνται στον κύκλο της Αμάντας Καγιά, άτομα ποικίλων νοοτροπιών, αντιλήψεων και στάσεων ζωής, έχουμε και σημαντικούς ανθρώπους που βοηθάνε τον Μπαμπαλή στο έργο του, με προεξάρχοντα κατ΄ εμέ τον Αντώνη, ο οποίος στα τριάντα του, φερμένος από την Αίγυπτο, κάνει γύρα με το χιλιοτρακαρισμένο φορτηγάκι του για να βρίσκει βιβλία και να τα δίνει για πολτοποίηση, μόνο που τα λογοτεχνικά τα κρατάει για τη βιβλιοθήκη του και τα διαβάζει. Αυτό αρχικά εκνευρίζει τον Μπαμπαλή, που δεν του αρέσουν τα βιβλία και τα θεωρεί χάσιμο χρόνου, γεμάτου με ονειρώξεις και φαντασιώσεις του κάθε ελαφρόμυαλου, στην πορεία όμως κι όσο οι φόνοι αυξάνονται, θα του φανεί χρήσιμο γιατί το κλειδί του μυστηρίου ίσως και να κρύβεται στα βιβλία της Καγιά. Ιδιαίτερη προσωπικότητα που με έκανε να γελάσω είναι ο Αβέρκιος Ουσταμπασίδης, που εργάζεται στη Διεύθυνση Εγκληματολογικών Ερευνών, όπως και ο ιατροδικαστής με την ανεκδιήγητη εμφάνισή του.

Ο Άγγελος Χαριάτης έγραψε άλλο ένα ικανοποιητικό αστυνομικό μυθιστόρημα γεμάτο ανατροπές, ατμόσφαιρα, ένταση και εντελώς προσωπικό στυλ αφήγησης. Κύριος χώρος δράσης είναι ο Πειραιάς και η Τρούμπα, ο «βαθύς Πειραιάς, μια άλλη χώρα φυτεμένη στο κράτος. Κάτι σαν τον Άγιο Μαρίνο, σε μια σαφώς πιο βίαιη εκδοχή του» (σελ. 64). Οι ήρωες του βιβλίου κινούνται κι αλλού, στο Ρουφ, στο Γκάζι, στο Θησείο, στη Βαρβάκειο Αγορά, στο Κολωνάκι, στου Ψυρρή, στα Εξάρχεια. Όπως έγραψα και πιο πάνω, το στυλ είναι καθαρά προσωπικό, με κινηματογραφικό ρυθμό αφήγησης, απανωτές ανατροπές, ενδιαφέρουσα κλιμάκωση της πλοκής και σε κάποια σημεία με μια λεξιθηρία που εύκολα μετατρέπεται σε βερμπαλισμό («υποτονθόρισε»). Πρόκειται για ένα αξιοπρεπές ατμοσφαιρικό μυθιστόρημα, στο οποίο εμφιλοχωρούν με φειδώ απρόσμενες παρομοιώσεις και καλολογικά στοιχεία («Έξω στον δρόμο, το απόγευμα αργοπέθαινε, έτσι που έσβηνε στις όψεις των πολυκατοικιών», σελ. 219) που βοηθάνε να πάρουμε μιαν ανάσα πριν το επόμενο θύμα. Η πλοκή είναι καλοσχεδιασμένη, η αποκάλυψη της αλήθειας λογική και πειστική, ο Μπαμπαλής δυσκολεύεται να φτάσει στον ένοχο και η λύση είναι σωστή και μη αναμενόμενη.

Βιβλίο Μέρσι 
Συγγραφέας Κωνσταντίνα Μόσχου
Κατηγορία Χιούμορ / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Κωνσταντίνα Μόσχου συνεχίζει με αμείωτο κέφι και με σεβασμό προς τον αναγνώστη να γράφει ιστορίες με τον ντετέκτιβ που μασάει μαστίχες Χίου και μπλέκει σε κωμικοτραγικά περιστατικά. Η συγγραφέας καταστρώνει και πάλι μια άψογη και υποδειγματική πλοκή με αναπάντεχες αποκαλύψεις, χαρακτήρες με διττούς ρόλους, προδοσίες, απάτες και παράλληλες πορείες που διασταυρώνονται ευφάνταστα, μόνο και μόνο για να αλλάξουν δρόμο πριν ανταμώσουν ξανά. Η νέα υπόθεση κλιμακώνεται σταδιακά, η ζωή του ζωγράφου είναι πιο μπερδεμένη απ’ όσο δείχνει, μυστηριώδη κλειδιά εμφανίζονται και δεν ξέρουμε τι ανοίγουν, ένα πτώμα δεν είναι αυτό που φαίνεται (όχι, πτώμα είναι αλλά ποιανού είναι), παράνομες κόντρες αυτοκινήτων αναστατώνουν το Κερατσίνι ενώ σαφέστατες υπόνοιες για χοντρό παιχνίδι πλαστογράφησης έργων ζωγραφικής παραμένουν φήμες αφού δεν μπορεί κανείς να βρει τις αποδείξεις και τον βαθμό εμπλοκής του Μπόνταλη. Οι σοφιστείες του εικαστικού, η προσπάθειά του να αποτυπώσει το χρώμα της ρωγμής στους πίνακές του, ο αγώνας του να δείξει την απόσταση ανάμεσα στους ανθρώπους στα έργα του προκαλούν θυμηδία ή ακόμη και ακράτητα γέλια, τα οποία κόβονται με το μαχαίρι όσο προχωράει η υπόθεση και βυθιζόμαστε όλο και περισσότερο στην ιστορία και στις τραγικές για κάποιους συνέπειές της. Από την άλλη, η Μερσέδες Αλόνσο ή Μέρσι είναι μια αδίστακτη γυναίκα που από pole dancer στην Αγγλία κατέληξε συνοδός πολυτελείας στη Βαρκελώνη και τώρα, με βάση τη Μύκονο, υπάρχουν φήμες πως έχει στήσει δίκτυο πωλήσεων πλαστών πινάκων ζωγραφικής μεγάλης αξίας μαζί με τον κομμωτή της, Γιώργο Λακωνιάτη: «Χτενίζει του φαλακρού το κεφάλι και ξυρίζει του σπανού τα γένια» (σελ. 32), έτσι λένε στην πιάτσα, όταν βέβαια δεν κουτσομπολεύουν για τις υποτιθέμενες ή και όχι ερωτικές του σχέσεις με τη Μέρσι.

Μια βεντάλια χαρακτήρων δρα και σε αυτό το βιβλίο, κάνοντας τα πράγματα πιο δύσκολα και περίπλοκα ως προς τον αριθμό των ενόχων και των υπόπτων. Ανάμεσά τους ξεχώρισα την Άντα, μοντέλο του Μπόνταλη, η οποία χαλαρώνει επίσης με μαστίχες Χίου και ο ρόλος της στην ιστορία είναι άρτια ισορροπημένος ανάμεσα στην προδοσία και στην υποστήριξη. Επίσης, αγάπησα πολύ τον «Μόγλη», ένα παιδί που ζει στις ερημιές, παραμελημένο ακόμη κι απ’ την Πρόνοια, ένας μικρός ήρωας που παίζει έναν απρόσμενο μα καταλυτικό ρόλο στην ιστορία. Ισορροπεί ανάμεσα στην αλητεία και στην αθωότητα της ηλικίας του, εκβιάζει αλλά και βοηθάει, κρύβει πράγματα, ψάχνει για αγάπη. «Το αγόρι ήταν πεινασμένο, βρόμικο, μοναχικό, το ποδήλατό του παμπάλαιο και ταλαιπωρημένο αλλά εκείνο έτρεχε κι είχε όλο τον κόσμο στα χέρια του…δεν είχε τίποτε παρά μόνο τη ζωή του» (σελ. 155). Έχουμε και μια ψυχίατρο, την πιο κωμική απ’ όλες τις νότες του βιβλίου, την Ιουλία Τσατάλου, η οποία καταφέρνει να χρεώσει τον Παντελιά εν είδει ψυχοθεραπείας την ώρα που εκείνος την επισκέφθηκε για μια ανάκριση! Φυσικό ήταν λοιπόν ο τελευταίος να ανταποδώσει με μια ειρωνεία που σπάει κόκαλα: «Τσατάλου; Μήπως από την έκφραση «τσατάλια τα νεύρα»;

Στο «Μέρσι», η υπόθεση ξεδιπλώνεται alla prima, που λένε και στη ζωγραφική, όπου κάθε στρώση ψέματος ή αλήθειας σκεπάζεται επιδέξια με επόμενη στρώση, προτού φανερωθεί το λάθος ή το σωστό! «…όλες οι υποθέσεις έχουν αρχικά λάθος εκτιμήσεις» (σελ. 166), καταλήγει κάποια στιγμή ο ντετέκτιβ, ο οποίος, από ένα σημείο και μετά, μπλέκεται σ’ ένα παιχνίδι ψεμάτων και απάτης όπου τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται και κανένας δεν είναι αυτό που δείχνει, με αποτέλεσμα να εξοργιστεί με το παιχνίδι που παίζεται στην πλάτη του και να ακολουθήσει χαμούλης. «Σαν μια παρτίδα σκάκι όπου υποψιάζεσαι την κίνηση του αντιπάλου αλλά δεν έχει έρθει ακόμα η ώρα εκείνος να την κάνει κι αυτό τα ανατρέπει όλα» (σελ. 216). Η Κωνσταντίνα Μόσχου επέστρεψε με ένα έξυπνο και ισορροπημένο αστυνομικό μυθιστόρημα, γεμάτο ένταση, ανατροπές, κωμικές σκηνές, εκπλήξεις και ολοζώντανους καθημερινούς διαλόγους. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση βοηθάει τον αναγνώστη να καταλάβει την ψυχοσύνθεση του ντετέκτιβ και να γνωριστεί καλύτερα με το επαγγελματικό και το προσωπικό του περιβάλλον. Η σχέση του με την Τζέσυ Καραπιπέρη, που θεωρεί τον εαυτό της τραγουδίστρια υψηλών προδιαγραφών και άγεται και φέρεται για μια καριέρα, εξακολουθεί να τον ταλαιπωρεί, μόνο που επιτέλους αρχίζει να βλέπει σοβαρά τη σχέση τους, παρόλο που αποφεύγει να το δείξει για να μη χάσει τη σκληράδα του. Είναι πιστός στο καθήκον, πολέμιος του άδικου, επιμένει να βρει τη λύση στις δουλειές που αναλαμβάνει και σκέφτεται πολύ απλά. Τώρα βυθίζεται στον κόσμο της τέχνης, έναν χώρο που δε γνωρίζει καθόλου και προσπαθεί να καταλάβει τι συμβαίνει: εκβιασμός, απαγωγή, δίκτυο πώλησης πλαστών πινάκων όπου τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται αρχικά;

Στο πλάι του ντετέκτιβ συναντάμε παλιούς γνώριμους από προηγούμενες περιπέτειές του, εκ των οποίων ο καθένας βάζει κι από ένα λιθαράκι στην εξιχνίαση της υπόθεσης ενώ κάποιοι αλλάζουν στάση και χαρακτήρα, σβήνοντας διαμιάς το παρελθόν τους: τον ανυπέρβλητο καφετζή Σωτήρη με τις καλλιτεχνικές πορτοκαλάδες του, με ένα εύστροφο μυαλό που παίρνει μπρος σε ακανόνιστα διαστήματα, τον αστυνόμο Χαραλάμπους που εργάζεται στην αγαπημένη μου θέση των πληροφοριών, όπου βρίσκεις παντού χαρτιά, στοιβαγμένα ή απλωμένα, ντοσιέ και σκόνη, τον αρχηγό Γεώργιο Παπαμιχαήλ, που δε θέλει τον Παντελιά στα πόδια του ενώ ταυτόχρονα αγωνίζεται να δικαιολογήσει τον μισθό του εν όψει των άλυτων κατά συρροή εγκλημάτων, τον Χάρη Νικολάκη, γνωστό δικηγόρο που ανακατεύεται με διασημότητες, τον ιατροδικαστή Πελοπίδα Αλιάκμονα που πάντα δίνει την πιο τρελή αλλά ίσως και την πιο σοφή συμβουλή και μαζί με τον Παντελιά αναπολούν τα σχολικά παιδικά τους χρόνια που τους έδεσαν με αυτήν τη γερή φιλία, την κοπέλα του Πελοπίδα πλέον Μαίρη Καστοριάδου, αστυνομικό-μοντέλο και ανιψιά του Παπαμιχαήλ, τον πιστό, άτεγκτο και απρόσιτο αστυνόμο Λευτέρη Σιγανό, δεξί χέρι του αρχηγού και φυσικά την Αθηνά, ένα ιγκουάνα που χάρισε η Τζέσυ στον αγαπημένο της και που, παρ’ όλο που κάθεται ακίνητο, καταβροχθίζει ό,τι υπάρχει στο γραφείο του.

Το «Μέρσι» είναι ένα μυθιστόρημα που μπλέκει αριστοτεχνικά την αλήθεια με το ψέμα, αλλάζει θέσεις στους υπόπτους και πότε τους φέρνει προς το φως και πότε προς το σκοτάδι, ξεκινάει με μια απαγωγή κι ένα πτώμα που εξαφανίζεται για να συνεχίσει με σταδιακά βήματα που θα μας οδηγήσουν στην καρδιά ενός δικτύου πλαστογραφίας και στη συνέχεια βάζει τα πιόνια του παιχνιδιού στη σωστή τους θέση. Πρόκειται για ένα κείμενο που δεν έχει αίματα ούτε σκληρές εικόνες ενώ ταυτόχρονα η κωμικότητα που ενυπάρχει ανάμεσα στις σελίδες είναι έτσι τοποθετημένη που να μην υποβαθμίζει τη «σοβαρότητα» των περιστατικών. Επιπλέον, το γέλιο προκαλείται αβίαστα όχι τόσο από ατάκες όσο από την αλληλουχία των γεγονότων ή την τραγική ειρωνεία που εμφανίζεται κάπου κάπου.  Η συγγραφέας ξέρει να παίζει καλά με το μυαλό του αναγνώστη και τον προ(σ)καλεί σε μια περιπέτεια διαφορετική από τις άλλες. Επιπλέον, η νέα υπόθεση που θα αναλάβει ο Παντελιάς θα τον φέρει κοντά στον θάνατο και θα του αλλάξει τον τρόπο σκέψης. Θα βρεθεί σε μεγάλο κίνδυνο και θα καταλάβει πως η ζωή πρέπει να είναι γεμάτη και όχι εύθραυστη και στερεοτυπική. Μήπως ήρθε η στιγμή να αλλάξει σελίδα και να τ’ αφήσει όλα πίσω του; Αλήθεια, το ιγκουάνα Αθηνά τι γνώμη έχει επ’ αυτού;

Βιβλίο Ο δολοφόνος στις σελίδες 
Συγγραφέας Χρήστος Μαρκογιαννάκης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Χρήστος Μαρκογιαννάκης έγραψε άλλο ένα δυνατό whodunit με υπόπτους, ανακρίσεις, ανατροπές και ενδιαφέροντες χαρακτήρες. Με το γνωστό και αγαπημένο ύφος αφήνει κάποια ίχνη από δω, δείχνει κάτι πιο κει, καταδεικνύει κάποιους ως πιθανούς υπόπτους, όλα αυτά τα στοιχεία όμως κατά την πορεία της ανάγνωσης ίσως τα προσπερνάμε κι έτσι, όταν φτάνουμε στο τέλος, τα πάντα ανατρέπονται. Ο δολοφόνος στηρίζεται σε μυθιστορήματα-σταθμούς της αστυνομικής λογοτεχνίας, θεωρώντας τα ως ιστορίες που ψάχνουν πέρασμα από τη φαντασία στην πραγματικότητα, ιστορίες που μένουν φρέσκες εκατοντάδες χρόνια μετά την εποχή που γράφτηκαν κι αυτός είχε τη μεγαλοφυία να αναδείξει. Τα θύματα αυξάνονται, ο άγνωστος εχθρός γίνεται ολοένα και πιο τολμηρός, δημιουργικός και απρόβλεπτος κι ο Μάρκου νιώθει πιο στριμωγμένος από ποτέ! Γιατί: «Έτσι κι ο φόνος. Είναι τέχνη αν… τον απεκδύσουμε από την ηθική του απαξία, αν τον δούμε αποκομμένο απ’ ην ποινική του αξιολόγηση, μέσα από ένα πρίσμα αποκλειστικά αισθητικό» (σελ. 270).

Ο αστυνόμος Χριστόφορος Μάρκου, ο οποίος θεωρεί σπίτι του τη ΓΑΔΑ παρά το διαμέρισμά του στον Λυκαβηττό, όπου φυσικά δεν προσκαλεί κανέναν εκεί, πριν ακόμη αρχίσουν ν’ αυξάνονται τα θύματα, έχει το προαίσθημα πως κάτι κακό ετοιμάζεται να ξεχυθεί στην πόλη. Στο πλάι του, βρίσκουμε την profiler Ρουμπίνη Γαετάνου, με την οποία είχε μια σύντομη σχέση αλλά τη σταμάτησε με τετριμμένες δικαιολογίες, κάτι σαν «είναι αφοσιωμένος στη δουλειά του και είναι αντιδεοντολογικό αυτό που κάνουν». Εκείνη δείχνει επαγγελματίας, μέσα της όμως έχει θυμό για τον εαυτό της που αφέθηκε να παρασυρθεί και δεν είδε τα σημάδια από την αρχή. Θα επηρεάσει αυτό όμως την αντικειμενικότητα και τον επαγγελματισμό της; Ο επικεφαλής του Τμήματος, αστυνόμος Μιχάλης Ρώβης, βρίσκεται και πάλι στο μάτι του κυκλώνα αφού η υπόθεση αργοσέρνεται και ταυτόχρονα δείχνει ανεξήγητη συμπάθεια στον νεοφερμένο αστυνόμο Κωνσταντίνο Μανιά, έναν νεαρό συνάδελφο από τη Θεσσαλονίκη, που φαίνεται προσποιητός και κάλπικος. Ο Μάρκου πάντα δούλευε μόνος και τώρα ο Ρώβης τον αναγκάζει να συνεργαστεί με τον Μανιά. Είναι πραγματικά τόσο προσηνής, υπάκουος και συναδελφικός, οπότε ο Μάρκου κάνει λάθος στην κρίση του ή κρύβει κάτι; Τι φοβάται και προσπαθεί να γίνεται αρεστός απ’ όλους; Γιατί φοβάται πως ο Μάρκου θα ανακαλύψει τα σκοτάδια που έχει φυλακίσει στα κλουβιά του μυαλού του;

Είμαστε δύο μήνες μετά την υπόθεση «Θάνατος επί σκηνής» και η Βέρα, που είχε εξαφανιστεί μετά την υπόθεση της θείας της, επιστρέφει στη ζωή του Μάρκου και προσπαθούν να αποκαταστήσουν τη φιλία τους μετά απ’ όσα τους χώρισαν. Η πρόσκλησή της σε μια λέσχη αστυνομικής λογοτεχνίας και τα αστυνομικά μυθιστορήματα που τους αρέσει να διαβάζουν φαίνεται να είναι τα πρώτα βήματα προς αυτό. Ανανεωμένη και αισιόδοξη, ζει τον έρωτά της με τον Ορέστη Αλεξίου, υπεύθυνο της λέσχης, προσπαθώντας να κρατηθεί μακριά από μεγάλα σχέδια ενώ ταυτόχρονα αναρωτιέται ποια είναι η πραγματική σχέση του συντρόφου της με την Αγγελική Ορφανού, την υπεύθυνη των εκδηλώσεων. Ο Ορέστης αφιέρωσε τα πάντα για να κάνει τη λέσχη νούμερο ένα στον χώρο κι έτσι της έδωσε νέα πνοή σε μια εποχή που οι προγενέστεροι την είχαν βαλτώσει. Η συνταξιούχος Ασπασία Δαμίγου, που βαριέται τις κοινωνικές συναναστροφές της ηλικίας της και τα γεροντίστικα χόμπι, δίνει σημαντικά χρηματικά ποσά για την ανανέωση της λέσχης και συμμετέχει ενεργά στις συναντήσεις, μιας και οι φόνοι και οι σκοτωμοί την εξιτάρουν περισσότερο από ένα πινάκλ.

Ο Χρήστος Μαρκογιαννάκης έγραψε άλλο ένα ενδιαφέρον και ανατρεπτικό αστυνομικό μυθιστόρημα, αυτήν τη φορά αφιερωμένο στην αστυνομική λογοτεχνία, με ενδιαφέρουσες αναφορές σε σχόλια και ρήσεις διάσημων συγγραφέων αστυνομικών μυθιστορημάτων και με προσεγμένα σχόλια για τα είδη αυτής της λογοτεχνίας, όπως τα σκανδιναβικά («Του φαίνονταν υπερβολικά βίαια, υπερβολικά σκοτεινά», σελ. 43). Ενστερνίστηκα την άποψη του Αλεξίου ότι πάνω απ’ όλα τα αστυνομικά μυθιστορήματα είναι «στηριγμένα σε μια καρτεσιανή λογική, σου παρέχουν ενδείξεις προκειμένου να φτάσεις στην αλήθεια μέσα από ανατροπές, ψέματα και ανακρίβειες. Όπως στη ζωή. Μέσα απ’ τις προσπάθειες παραπλάνησης που επιχειρούν όχι μονάχα οι πρωταγωνιστές αλλά και οι ίδιοι οι συγγραφείς. Οι συγγραφείς που συχνά κρατούν για το τέλος ένα στοιχείο τόσο κρίσιμο…» (σελ. 269). Άγκαθα Κρίστι, Πέτρος Μάρκαρης, Φρεντ Βαργκάς, Έντγκαρ Άλαν Πόε, Πατρίσια Χάισμιθ, Σόφι Χάννα και άλλοι συγγραφείς εμπνέουν τον δολοφόνο και ρίχνουν τον αστυνόμο Μάρκου σε βαθιά νερά. Ο χειρισμός της υπόθεσης είναι σωστός, οι αμφιβολίες και οι βεβαιότητες εναλλάσσονται, οι εξελίξεις φωτίζονται με τρόπο που θέλει ο συγγραφέας κι αυτό δημιουργεί ένα διαρκές παιχνίδι γάτας και ποντικιού με τον αναγνώστη. Οι αναφορές στον παιδοκτόνο Μανόλη Δουρή (φυσικά με αλλοιωμένα ονόματα) και στην υπόθεση με τα τηγανόψωμα που είχε συγκλονίσει παλιά την Ελλάδα δείχνουν πόσο δεμένες είναι η πραγματικότητα με τη φαντασία, με τη δεύτερη να ωχριά μπροστά στην πρώτη.

«Ο δολοφόνος στις σελίδες» αποπνέει μια εσάνς παλιών αστυνομικών μυθιστορημάτων, αποφεύγει τις φριχτές λεπτομέρειες, δίνει σωστά ψυχογραφήματα, περιέχει κλιμακούμενη αγωνία και απανωτές ανατροπές. Το βιβλίο είναι «πεπαλαιωμένο» (ακολουθεί δηλαδή τις δομές των κλασικών αστυνομικών μυθιστορημάτων) και ταυτόχρονα ολόφρεσκο, έξυπνο, με σασπένς κι ομολογώ ότι όσο πλησίαζα στο τέλος τόσο πιο γρήγορα διάβαζα για να βρω τον δολοφόνο και για να δω αν τα «ψίχουλα» που μου άφηνε ο συγγραφέας κάπου κάπου με οδηγούσαν στον ένοχο. Υποψίες, φήμες, κουτσομπολιά κι ένας κλειστός κύκλος υπόπτων που αρνείται να δείξει τα μυστικά του δυσκολεύουν την υπόθεση κι όλα αυτά με κράτησαν αιχμάλωτο ως την τελευταία σελίδα! Μα τι όμορφη ιδέα να διαπράττονται φόνοι βασισμένοι σε κλασικά και όχι μόνο έργα της αστυνομικής λογοτεχνίας, σαν ένα «κλείσιμο του ματιού» του συγγραφέα στο είδος που υπηρετεί. Πόσο έξυπνα στήθηκε η πλοκή και αποκαλύφθηκε ο ένοχος! Ο Χρήστος Μαρκογιαννάκης βελτιώνεται αισθητά σε κάθε του βήμα.

Βιβλίο Εργαστήριο ραπτικής 
Συγγραφέας Χρυσούλα Διπλάρη 
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα 
Εκδότης 24 Γράμματα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Χρυσούλα Διπλάρη έγραψε ένα χορταστικό μυθιστόρημα γεμάτο μικρές και μεγάλες ιστορίες, με πολλούς πρωταγωνιστές και κομπάρσους, με ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες, διεισδυτικά ψυχογραφήματα κι έναν προσεγμένο καμβά πάνω στον οποίο ξεδιπλώνεται μια πλοκή που αντικατοπτρίζει την άνοδο και την πρόοδο της ελληνικής κοινωνίας από το 1950 έως το 1980 περίπου. Κάθε ήρωας βάζει το δικό του λιθαράκι στην ιστορία, έρχεται και φεύγει ή παραμένει, συναναστρέφεται με την Πάτρα, μπαίνει στη ζωή της απρόσμενα, γεμάτος ιδέες, απόψεις, ιστορίες κι έτσι σε κάθε κεφάλαιο μάθαινα και κάτι διαφορετικό, κάτι καινούργιο, χωρίς όμως να χαθώ ούτε για μια στιγμή, μιας και η συγγραφέας κρατάει καλά τον μίτο της ιστορίας που θέλει να μας αφηγηθεί. Και με τι όμορφες και κομψές παρομοιώσεις μπαίνουμε μες στην ιστορία: «Το καλοκαίρι είχε πια για τα καλά πατήσει και τα δυο του ποδάρια στην αυλή…» (σελ. 20), «Οι ματιές τους δέθηκαν για μια στιγμή κι ο χωμάτινος δρόμος κράτησε για λίγο τη σκονισμένη του ανάσα» (σελ. 38), «…την οδήγησε έξω, σε μια νύχτα που ανυπομονούσε να πετάξει τα μπαλωμένα πασουμάκια της για να χορέψει ξυπόλητη τσιφτετέλι και καρσιλαμά» (σελ. 46).

Η Πάτρα, ορφανή μετά τον βομβαρδισμό του Πειραιά στον πόλεμο, μεγαλώνει στα Μανιάτικα της δεκαετίας του 1950, με τη θεία της, Βιργινία, που της φέρεται χειρότερα κι από δούλα. Ανακούφιση και παρηγοριά έχει το ράψιμο που έμαθε από τη θεία της, περίφημη μοδίστρα, και τη μαγεύει το πώς ένα κομμάτι πανί μπορεί να μεταμορφώσει μια γυναίκα. Σκοτώνεται στη δουλειά, χωρίς ελεύθερο χρόνο, χωρίς διάθεση για έρωτες, αφοσιώνεται στο όνειρό της να σταθεί στα πόδια της. Στην αρχή τουλάχιστον! Η συγγραφέας ζωντανεύει με ρεαλισμό, παραστατικότητα και κινηματογραφική ματιά την καθημερινότητα μιας μαθητευόμενης μοδίστρας και ταυτόχρονα την κατάσταση στις φτωχογειτονιές του Πειραιά. Από τη μια παρακολουθούμε τον φανταχτερό κόσμο της καλής κοινωνίας, με βεγγέρες και σουαρέ, με φορέματα και κοσμήματα, με πατρόν και χτενίσματα «του συρμού», σε μια εποχή που ο κόσμος προσπαθεί να ξεχάσει τον πόλεμο και ταυτόχρονα οι «στυλοβάτες της καινούργιας κοινωνίας», με τις στολές, τα μέσα, τις γνωριμίες και το κύρος τους, δημιουργούν ισχυρές συμμαχίες, πλουτίζουν κι άλλο και περιφέρουν κόρες, συζύγους και αδελφές σε χορούς και δεξιώσεις. Στον αντίποδα ο απλός κόσμος, οι γυναίκες με τα παιδιά κι οι άντρες με τις συζύγους τους «μα και ό,τι καλό βρεθεί στην πλώρη», σπιτικά γεμάτα απλά όνειρα μα δύσκολα πραγματοποιήσιμα, με συχνή ενδοοικογενειακή βία αλλά με σιωπηρή αποδοχή γιατί: «είχε μαζί του τρία παιδιά, που έπρεπε να φαν, να πιούν, να ντυθούν, να ποδεθούν. Έτσι ήταν η ζωή. Έτσι ήταν οι άντρες…έτσι την έμαθαν» (σελ. 34).

Μανιάτικα και Ταμπούρια, Θεμιστόκλειο και Άη Γιώργης, Ικόνιο και Ηλεκτρική, παντού η πάλη για το μεροκάματο από χιλιάδες ανθρώπους μα και παιδιά, με τα πράγματα να γίνονται ακόμη πιο δύσκολα από τις αθρόες προσελεύσεις κόσμου από την επαρχία που ήλπιζε και πίστευε σ’ ένα καλύτερο αύριο, δυσχεραίνοντας όμως την κατάσταση. Για να μην αναφερθώ στο φαινόμενο της μετανάστευσης που πλήγωσε την Ελλάδα ανεπανόρθωτα: «πηγαίνουν να δουλέψουν για τη χώρα που ευθύνεται για τα δεινά τους»…»Είναι κάτι σαν επιδημία, σαν κακιά αρρώστια, κολλητική» (σελ. 106)! Φθηνή λοιπόν η διασκέδαση, με κρασί χύμα και φαγητό κατσαρόλας στα χιλιάδες κέντρα της Κοκκινιάς, μιας περιοχής με Μικρασιάτες πρόσφυγες πρόθυμους για γλέντι, κέφι, χορό, καλοπέραση παρά τα βάσανα. Κοιτάμε μέσα από τις κουρελούδες που έχουν για πόρτες και μέσα από τα παράθυρα με τον βασιλικό, τρομάζουμε με τις μπουρούδες που σφυρίζουν για τις βάρδιες, χαζολογάμε το μελισσολόι που στήνεται γύρω από το φόρεμα-παραγγελία: «Εργατόπαιδα με ντρίλινα παντελόνια, οικοδόμοι με μπράτσα σιδερένια, φαντάροι που έβγαιναν με άδεια, χασομέρηδες και μάγκες» καιροφυλακτούν να δουν τις μοδιστρούλες! Η συγγραφέας τοποθετεί κομψά τα αντίθετα χαρακτηριστικά αυτών των κόσμων, καταγράφει με οξύνοια και παρατηρητικότητα τα ποικιλόμορφα γνωρίσματα της κοινωνικής σύνθεσης του μεταπολεμικού Πειραιά, στήνει ένα υπέροχο φόντο στο οποίο βάζει αξέχαστους ήρωες και ανατροπές. «…στα γύρω καφενεία οι άνεργοι κι οι τεμπέληδες, στο σχολείο τα παιδιά, στο νοικοκυριό τους όσες γυναίκες δε δούλευαν έξω, στις βιοτεχνίες και στις φάμπρικες» (σελ. 68-69). Πώς και πώς περίμεναν τις Κυριακές όλοι: «…η μόνη από τις επτά της εβδομάδας που ένιωθαν άνθρωποι στ’ αλήθεια, που έβλεπαν του Θεού το πρόσωπο» (σελ. 150). Εκδρομές και μπάνιο στο Πέραμα το καλοκαίρι, ρεφενέ πάρτι και σινεμά ή θέατρο ή μια ταβέρνα τον χειμώνα… «Σε λίγες ώρες η μέρα θα γύρναγε και θα ήταν Δευτέρα…η ζωή θα τους πήγαινε για βοσκή στις φάμπρικες, στα καρνάγια, στα μηχανουργεία, στη βελόνα, στα μικρομάγαζα, κάποιους ελάχιστους σε γραφεία και υπηρεσίες, κάποιους ακόμα λιγότερους στο πανεπιστήμιο» (σελ. 150).

Ποιους να ξεχωρίσω από τους συνοδοιπόρους της Πάτρας; Η Φιφή, μοναχοκόρη δικαστικού και μέλλουσα σύζυγος στρατιωτικού, χαίρει μεγάλης εκτίμησης στους κύκλους των μοδιστρών, τις οποίες όμως αλλάζει συχνά. Η Μπέμπα, η πορσελάνινη κουκλίτσα, επιβεβαιώνεται μέσα από την ξεπεταγμένη συμπεριφορά της απέναντι στους άντρες που θαυμάζουν την ομορφιά της αλλά μπλέκει με τον φωτογράφο Πέρη. Είναι μια απελευθερωμένη γυναίκα που αρχίζει υποσυνείδητα να ακολουθεί τα χνάρια της μητέρας της που την είχε εγκαταλείψει. Μια σχέση που πέρασε από σαράντα κύματα, γεμάτη ψέματα και απάτη: «Έκοψε κι έραψε στα μέτρα του την προσωπικότητα του κοριτσιού και μετά έδωσε μια και ξέσκισε το δημιούργημά του, σαν φτηνό φουστάνι…κι άιντε τώρα να συμμαζέψεις τα ξεφτίδια» (σελ. 130). Η Μαρίνα, που ερωτεύτηκε και δεν έχανε λεπτό χωρίς δικαιολογία για να πεταχτεί στο ψιλικατζίδικο αλλά ουσιαστικά για να δει τον άντρα που αγάπησε, τον Γιώργο. Τι καρδιοχτύπια στα κρυφά τους ραντεβού, τι ξενύχτια προσμονής, «γιατί οι νέοι να μην μπορούν να χαρούν την αγάπη τους ελεύθερα, παρά να κρύβονται και να λένε τόσα ψέματα λες και κάνουν έγκλημα», σελ. 47); Η Ναζλή από την Καππαδοκία που αρνούνταν τα προξενιά αλλά τώρα στα τριάντα έριξε τα μούτρα της και χάρη στους παράδες του πατέρα της από το μπακάλικο άρχισε να ψάχνει εντατικά για γαμπρό, να προλάβει να κάνει και κανένα παιδί να μην τη φωνάζουν γεροντοκόρη! Κι όταν καταφέρνει να καπαρώσει κάποιον που εξακολουθεί να κάνει λαδιές και μετά τον γάμο, αρχίζουν τα μάγια και οι εξελίξεις είναι αναπάντεχες!

Να και η Σμαρώ που ζει με την οικογένειά της στη Δραπετσώνα, στα Λιπάσματα, όπου η ατμόσφαιρα είναι επιβαρυμένη και ανθυγιεινή. Την παίρνουν για εκπαιδευόμενη μοδίστρα, είναι ξύπνια και πρόθυμη αλλά κρύβει πονηριά κι έναν τρόπο υπολογιστικό! Η Μαρίτσα ερωτεύεται τον Τάκη, ο οποίος σε δυο χρόνια τελειώνει τις σπουδές της ιατρικής και μετά ειδικότητα, αγροτικό, στρατός….Η Μαρίτσα θα περιμένει όσο χρειαστεί κι ας της δημιουργεί προβλήματα η μάνα του η Μανιάτισσα που δε δέχεται τη μοδιστρούλα για τον γιο της. Η Βάσω η δασκάλα, «μια στριφνή γεροντοκόρη, που η ξινίλα του χαρακτήρα της ξεχείλιζε από κάθε πόρο του κορμιού της και αποτυπωνόταν τελικά στις δεκάδες ρυτίδες που ήταν εγκατεστημένες στο πρόσωπό της…» (σελ. 291), η δεκατριάχρονη Πιπίτσα, με σύνδρομο Down, που μαραζώνει μονάχη στο σπίτι και βρίσκει διέξοδο στα ρούχα, στους ταφτάδες, στα υφάσματα του μοδιστράδικου και πόσοι άλλοι! Πρόσφυγες από την Πόλη μετά τα Σεπτεμβριανά, νέα παιδιά που δε θέλουν να μάθουν τέχνη αλλά να σπουδάσουν, η Αμαλία που ερωτεύτηκε τον Φάνη κι αυτός άρχισε να τη δέρνει μετά τον γάμο, κοπέλες υποταγμένες στη γνώμη του αδερφού που τάχα μου ξέρει καλύτερα αλλά με ολέθρια και τελεσίδικα αποτελέσματα, ιστορίες που μας ταξιδεύουν πότε στο παρόν και πότε στο παρελθόν μέσα από στόματα πρόθυμα να μιλήσουν, ψυχές φορτωμένες να ξεσπάσουν. «…εκείνος ο μικρόκοσμος ήταν καμωμένος από ζέρσεϊ, ένα ύφασμα ελαστικό, που όλους τους χωρούσε και σε όλους ταίριαζε…» (σελ. 289).

Είναι όμως το μυθιστόρημα της Χρυσούλας Διπλάρη απλώς μια καλογραμμένη πινακοθήκη χαρακτήρων με συναρπαστικές εξελίξεις, ανατροπές και τρυφερά ή και σκληρά στιγμιότυπα; Όχι (μόνο), μιας και σε αρκετά σημεία η συγγραφέας αποπειράται να κατανοήσει τις ανθρώπινες σχέσεις, τη στάση και τη συμπεριφορά των αντρών προς τις γυναίκες και το ανάποδο, καταλήγοντας σε διαχρονικές παρατηρήσεις: «…τι είναι αυτό που σπρώχνει τις γυναίκες να κάνουν τα κέφια των αντρών; Είναι απλά μια υποταγή στην επιθυμία τους ή μια πράξη αγάπης προς το ταίρι τους; Ή κάτι κι απ’ τα δυο μαζί; Ίσως πάλι, ανάλογα την περίσταση» (σελ. 79). Γράφει για τον γάμο και τη ρουτίνα: «Ωραίος ο έρωτας, το χτυποκάρδι της προσμονής…η ευτυχισμένη οικογένεια, κανείς δε μιλάει όμως για το «μετά», τι γίνεται, πώς γίνεται, με ποιον ζεις πραγματικά… τι λόγο έχεις εσύ στη σχέση αυτή, πότε αρχίζει η μιζέρια και σε καταπίνει, πού πάει ο έρωτας όταν πεθαίνει» (σελ. 175-176). Πώς άρχισε η γυναίκα να ξεφεύγει από την αυστηρή οικογενειακή ζωή και να χαράζει το δικό της ελεύθερο μονοπάτι στη διψασμένη για χαρά και αισιοδοξία γενιά του 1950; «…τώρα που οι γυναίκες δούλευαν κι αυτές κι είχαν το δικό τους πορτοφόλι, τα εργαστήρια ραπτικής γνώριζαν μεγάλη άνθηση. Χωμένα σε αυλές, σε δωμάτια σπιτιών, σκαρφαλωμένα σε ταράτσες, με μαθήτριες ή χωρίς, με υποτυπώδεις ευκολίες, τα μοδιστράδικα εξυπηρετούσαν τις ανάγκες χιλιάδων γυναικών και έφερναν στα νοικοκυριά ένα σεβαστό ποσό, το οποίο όχι μόνο ενίσχυε τα οικονομικά της κάθε οικογένειας αλλά έπαιζε και σημαντικό ρόλο στο ευρύτερο κοινωνικο-οικονομικό υπόβαθρο ανάπτυξης των υποβαθμισμένων περιοχών. Τα αθέατα εισοδήματα των κοριτσιών της βελόνας, μαζί με τα εμβάσματα των ναυτικών και των ξενιτεμένων επισκεύασαν τα παλιά σπίτια που έμπαζαν νερά, έχτισαν καινούργια ή αγόρασαν διαμερίσματα στις καινούργιες πολυκατοικίες που ξεφύτρωναν όλο και ταχύτερα δεξιά κι αριστερά…» (σελ. 287-288).

«Εργαστήριο ραπτικής» φωτεινό, αστραφτερό, γεμάτο πελάτισσες και μαθητευόμενες, υφάσματα και φιγουρίνια, κουτσομπολιά και όνειρα στήνεται στις σελίδες του συναρπαστικού αυτού μυθιστορήματος, όπου με την κομψή και καλαίσθητη σελιδοποίηση μας υποδέχεται σε κάθε κεφάλαιο μια κουβαρίστρα που θα ξετυλίξει νέα ιστορία ή θα εμπλουτίσει την προηγούμενη ενώ ταυτόχρονα με αχνή πλάγια γραμματοσειρά αναγράφονται η σελιδαρίθμηση και οι επικεφαλίδες. Κινηματογραφική αφήγηση, ωραίες εναλλαγές μεταξύ κεφαλαίων, σωστές ψυχοσυνθέσεις, ενδιαφέροντες χαρακτήρες, αυθεντικότητα και ρεαλισμός στις περιγραφές του τόπου, της εποχής, των ανθρώπων, της κουλτούρας, της κοινωνικής συμπεριφοράς και προσεγμένες παρομοιώσεις στήνουν έναν αξέχαστο καμβά γεμάτο κόπιτσες και γαζιά που προσπαθούν να κρατήσουν ενωμένο το ελληνικό κοινωνικό και οικονομικό πλαίσιο της μεταπολεμικής εποχής. Ένιωθα πως ήμουν δίπλα σε αυτούς τους ανθρώπους, τους έβλεπα από κοντά, χάρη στην πένα της συγγραφέως ζωντάνευε μπροστά μου κάθε λεπτομέρεια και με ταξίδευε. Ένα συναρπαστικό, γλυκόπικρο μυθιστόρημα γεμάτο αλήθειες, όνειρα, φιλοδοξίες, προδοσίες και εξελίξεις σε ζωές ανθρώπων της διπλανής πόρτας!

Βιβλίο 444 π. Χ.: Ο θάνατος της εταίρας Κλεψύδρας
Συγγραφέας Νίκος Φαρούπος
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Βρισκόμαστε στο 444 π. Χ., όπου ο Χρυσός Αιώνας του Περικλή βρίσκεται στο αποκορύφωμά του χάρη στις τριακονταετείς σπονδές μεταξύ Αθήνας και Σπάρτης που εξασφαλίζουν ειρήνη για μεγάλο διάστημα κι έτσι καλλιεργούνται οι επιστήμες και τα γράμματα, χτίζονται ο Παρθενώνας, το Ηφαιστείο, ο ναός του Ποσειδώνα στο Σούνιο κ. ά. Ο Νίκος Φαρούπος έχει μελετήσει πολύ καλά την εποχή, τους ανθρώπους και την κουλτούρα της εποχής και καταφέρνει να στήσει μια ενδιαφέρουσα αστυνομική πλοκή γεμάτη υπόπτους, κίνητρα και ανατροπές. Η Κλεψύδρα, ιδιοκτήτρια του πολυτελέστερου οίκου του άστεως, δολοφονείται και ο θάνατός της αναστατώνει την κοινωνία. Η πάλαι ποτέ πανέμορφη εταίρα ήταν πια μια κουρασμένη γριά αλλά οι ιέρειές της ήταν καλά εκπαιδευμένες στα μυστικά των ηδονών. Εκείνο το βράδυ έλειπαν από τον οίκο κι έτσι ο δράστης βρήκε πρόσφορο έδαφος. Το πορνείο όμως ήταν και μια σημαντική πηγή πληροφοριών για το εμπόριο, τη διπλωματία και τις διεθνείς σχέσεις του άστεως με τον τότε γνωστό κόσμο, πληροφορίες που διαχειριζόταν ο Διονύσιος, οπότε η υπόθεση είναι λίγο πιο προσωπική. Παράλληλα πρέπει να βρεθεί και ο ένοχος για τον βάναυσο τραυματισμό ξακουστών αθλητών που βγαίνουν εκτός στίβου λίγο πριν τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Ένα μπερδεμένο κουβάρι λοιπόν στα χέρια του Διονύσιου που καλείται να λύσει μια υπόθεση με πολλά και άγνωστα παρακλάδια. Ένοχοι που ομολογούν εγκλήματα γιατί είναι πιόνια κάποιου άλλου, πολιτικές έριδες, λάθη, προδοσίες, όλα αυτά αποτελούν εμπόδια για τις έρευνες του Διονύσιου που προσπαθεί να μην επηρεαστεί από τη θεά Φήμη και από τις παγίδες που συναντάει στον δρόμο της αλήθειας.

Δούλοι, αστυνόμοι, εταίρες, στρατηγοί, απλός κόσμος στήνουν ένα ενδιαφέρον πάνθεον υπόπτων. Ο συγγραφέας μάλιστα αναμιγνύει υποδειγματικά υπαρκτά και φανταστικά πρόσωπα και τα στήνει σε ένα καλά σχεδιασμένο παιχνίδι που ιντριγκάρει τον αναγνώστη. Ρεαλισμός και αληθοφάνεια κυριαρχούν στο βιβλίο και χάρη στις γλαφυρές περιγραφές ένιωσα σα να βρίσκομαι κι εγώ δίπλα στον Διονύσιο στην προσπάθειά του να μην απογοητεύσει τον παιδικό του φίλο, Περικλή, ένα άντρα-υπόδειγμα πολιτικού και ανθρώπου. Με τον Περικλή έχουν κοινά θέματα που τους απασχολούν κοινά οράματα, είναι άριστοι συζητητές και ρήτορες. Ο Περικλής έχει ευγένεια και δαιμόνια ευφυία, πλατιά μόρφωση και ρητορική δεινότητα χωρίς να γίνεται λαοπλάνος ή να κάνει κατάχρηση της εξουσίας του, σπάνια αστειεύεται, δεν αισχρολογεί: «Ο φίλος μου ήταν ένας άοπλος, πειστικός τύραννος που καταδυνάστευε τον λαό με το γιγαντιαίο ηθικό του ανάστημα και την απαράμιλλη γοητεία του» (σελ. 57-58). Δίπλα του βρίσκεται η Ασπασία, λεπτή, αεικίνητη, γοητευτική και πανέξυπνη, συνδυάζει τον ερωτισμό της Αφροδίτης με τη σοφία της Αθηνάς, είναι μυημένη στη γεωμετρία και στη φιλοσοφία, κατέχει την τέχνη του λόγου (όλα αυτά αποκλειστικό προνόμιο των αντρών), είναι αφιερωμένη στον Περικλή με αληθινό, πρωτόγνωρο και συγκινητικό πάθος, εξ ου και συγκατοίκησαν αγνοώντας ψιθυριστές και συκοφάντες.

Ο Διονύσιος έχει περιουσία, ανήκει στην τάξη των ιππέων, επιβλέπει την κατασκευή του Ηφαιστείου (θα είχαν τελειώσει αν ο Περικλής και ο Ικτίνος δεν έδιναν προτεραιότητα στον Παρθενώνα και στον ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο), είναι χήρος κι έχασε δυο γιους στη μάχη της Κορώνειας. Αποφεύγει παρορμητικές ενέργειες και βιαστικές αποφάσεις, αφού έχει μάθει από τα λάθη του στο παρελθόν και υποστηρίζει πως η ήττα έχει και μια επωφελή πλευρά, σε κρατά ταπεινό και μακριά από την ύβρι. Δεξί του χέρι είναι ο αφοσιωμένος Σκύθης τοξότης Ζεύξιππος, με μυστηριώδη καταγωγή, που αιχμαλωτίστηκε από Κρήτες πειρατές αλλά τον αγόρασε ο Διονύσιος στην αγορά της Δήλου. Είναι λιγομίλητος, φιλομαθής και εργατικός, με σκληρό παρελθόν, δέχεται το πεπρωμένο του χωρίς να δυσανασχετεί. Στις σελίδες του βιβλίου παρελαύνουν και άλλα γνωστά πρόσωπα της εποχής όπως ο Σωκράτης, ο Ηρόδοτος, ο Φειδίας, ο ηγέτης του ολιγαρχικού κόμματος Θουκυδίδης και άλλοι. Τόπος δράσης φυσικά η Αθήνα (Αγρυλή, Έσω Κεραμεικός, Ίππιος Κολωνός, Δήμος Σκαμβωνιδών, Μελίτη, Κοίλη, Πνύκα και άλλες συνοικίες) αλλά και ο Πειραιάς, με τα λιμάνια του Κάνθαρου και της Ζέας, τον λόφο της Μουνιχίας, με τα ναυπηγεία, τον ναύσταθμο, τον ναό της Αρτέμιδος. «Η Αθήνα ήταν η πόλη των τεχνών, της ποίησης και του φιλοσοφικού στοχασμού και ο Πειραιάς το παράθυρό της στον κόσμο» (σελ. 183). Από κεφάλαιο σε κεφάλαιο εμφανίζονται καινούργιοι ύποπτοι, οι ανακρίσεις οδηγούν σε επόμενο βήμα και σε επόμενο, τα κίνητρα και οι ύποπτοι, όπως και οι επιθέσεις σε αθλητές, αυξάνονται ενώ σε κάποια σημεία οι εκτεταμένες περιγραφές βοηθούν καλύτερα στην κατανόηση της εποχής, της κουλτούρας και της καθημερινότητας. Τα καλολογικά στοιχεία είναι ελάχιστα αλλά όμορφα: «Το άρμα του Ήλιου είχε ξεκινήσει την πορεία του προς τη γη των Εσπερίδων και πυρπολούσε τις κορυφογραμμές του Υμηττού όταν ξεκινήσαμε για τη συνοικία της Κοίλης» (σελ. 226).

Η αφήγηση είναι πρωτοπρόσωπη, ακολουθείται δηλαδή ένα δύσκολο εγχείρημα που κρύβει πολλούς κινδύνους, ο έμπειρος συγγραφέας όμως καταφέρνει να προσπεράσει τις δυσκολίες και τα εμπόδια και στήνει προσεκτικά την εποχή και την ιστορία του. Απόλαυσα την τεκμηριωμένη και προσεκτική αναβίωση των κοινωνικών, στρατιωτικών, ιατρικών, πολιτικών και άλλων εξελίξεων, την παραστατική καταγραφή της καθημερινότητας, το προσεγμένο λεξιλόγιο, τους ενδιαφέροντες χαρακτήρες και την κλιμακωτή πλοκή. Άλλωστε, το σύντομο εισαγωγικό σημείωμα για το ιστορικό πλαίσιο, οι υποσημειώσεις και το παράρτημα στο τέλος με εκτενείς αναφορές σε γεγονότα, πρόσωπα και λεπτομέρειες που αναφέρονται στο μυθιστόρημα βοηθούν αρκετά και διαχέουν την πληροφορία, αφήνοντας τον αναγνώστη να αποφασίσει μόνος του πόσο και τι θέλει να μάθει παραπάνω. Το μυθιστόρημα του Νίκου Φαρούπου «444 π. Χ.-Ο θάνατος της εταίρας Κλεψύδρας» είναι ένα καλογραμμένο, τεκμηριωμένο, γρήγορο και ανατρεπτικό αστυνομικό-ιστορικό μυθιστόρημα με πολλές εκπλήξεις και ανατροπές που διαδραματίζεται σε μια εποχή-σταθμό για την ανθρωπότητα.

Βιβλίο Κι ως την άλλη μου ζωή θα σε λατρεύω
Συγγραφέας Κώστας Κρομμύδας
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Κώστας Κρομμύδας έγραψε ένα τρυφερό και συγκινητικό μυθιστόρημα για τις δυσκολίες που μας ατσαλώνουν όταν θέλουμε να πραγματοποιήσουμε τα όνειρά μας και ταυτόχρονα ένα προσεγμένο κείμενο που καταδικάζει τη γυναικεία κακοποίηση μέσα από μια σειρά γεγονότων που θα μετατρέψουν την αθώα Μενεξιά σε μια γυναίκα αποφασισμένη να εκδικηθεί όσους της κάνουν κακό. Ένα κορίτσι με μεγάλα μάτια που το χρώμα τους θα της χαρίσουν το όνομά της θα μεγαλώσει σε ορφανοτροφείο γεμάτο θυμό για τους γονείς της που την εγκατέλειψαν αλλά βλέποντας στην πορεία της ζωής της τι περνούσαν όλα αυτά τα χρόνια οι περισσότερες γυναίκες τελικά κατάλαβε πως ίσως η μητέρα της αποφάσισε να την αφήσει χωρίς τη θέλησή της. Είμαστε στη δεκαετία του 1960 κι η Μενεξιά δέχεται μια αναπάντεχη πρόταση που θα την οδηγήσει να ακολουθήσει το όνειρό της, χωρίς να ξέρει πόσο σκληρό θα είναι το τίμημα. Θέλει να ανέβει στο πάλκο, να την ακούει ο κόσμος με προσήλωση, να κρατάει μικρόφωνο. Είναι όμως δύσκολη η αρχή, γεμάτη σκαμπανεβάσματα και με όλους τους γνωστούς κινδύνους του χώρου και του επαγγέλματος. Έχει εφόδιο τη φωνή της μα και το τσαγανό της, το θράσος της, την αυτοπεποίθησή της. Τα γεγονότα που βιώνει τη μεταμορφώνουν, την κλείνουν στον εαυτό της, κάποια στιγμή αποζητάει εκδίκηση, είναι όμως αυτό το κατάλληλο γιατρικό για να ηρεμήσει η ψυχή της; Παλεύει να διώξει τους εφιάλτες της από τις πληγές που της άνοιξαν και τους μερεύει αλλά για λίγο. Κάθε μέρα είναι και μια μάχη που καλείται να δώσει χωρίς κανείς να καταλάβει τίποτα. Πώς θα ατσαλώσουν την προσωπικότητά της τα βιώματα που την ωρίμασαν τόσο νωρίς και πότε θα μαλακώσει ξανά η καρδιά της;

Η αφήγηση ρέει σα νεράκι, ο συγγραφέας δεν αφήνεται σε ευκολίες και κλισέ, αντίθετα, σχεδιάζει προσεκτικά μια ρεαλιστική ιστορία που ζωντανεύει τον χώρο της νύχτας και της πίστας της δεκαετίας του 1960. Με την ίδια μαεστρία καταγράφονται οι δύσκολες μα όχι απάνθρωπες συνθήκες στο ορφανοτροφείο, η νοοτροπία με την οποία γαλουχούνταν τα κορίτσια για τη σκληρότητα της ζωής που ξεκινάει όταν φεύγουν από κει είτε ως ψυχοκόρες είτε ως νταντάδες. Διάχυτος ο φόβος να μην πέσουν σε οικογένεια ή αφέντη που θα τις εκμεταλλευτεί και φυσικά, αν όλα πάνε καλά, θα έχουν παντρευτεί πριν από τα 17 τους, οπότε κάθε σκέψη για κάτι διαφορετικό τις φοβίζει και δεν τολμούν να ρισκάρουν, μιας και οι υπεύθυνες δε σταματούν να μιλάνε για παστρικές, για φτώχεια, για δυσκολίες αν βγουν μόνες τους οι οικότροφοι έξω από αυτήν τη ζωή. Η Μενεξιά όμως σπάει αυτόν τον φραγμό γεμάτη αγάπη και πάθος για το τραγούδι κι έτσι γνωρίζει ανθρώπους και βιώνει καταστάσεις που θα τη φέρουν αντιμέτωπη με τα όριά της και με τη σκοτεινή πλευρά του εαυτού της.

Το μυθιστόρημα διαδραματίζεται στην Πλάκα με τους μάγκες και τους ζητιάνους της, με τα αρχοντικά και με τα καταγώγια, στο Παγκράτι με τη νυχτερινή ζωή του, στην Τρούμπα με τους κινδύνους και τα ξενοδοχεία ημιδιαμονής. Καλοσχεδιασμένο φόντο που ανακατεύει σ’ ένα ενδιαφέρον μίγμα τους ξενύχτηδες και τους βιαστικούς μεροκαματιάρηδες που συναντιούνται κοντά στο ξημέρωμα… Εκεί γνωρίζουμε τον Μάρκο, έναν από τους τελευταίους κουτσαβάκηδες, και τον γιο του, Παντελή, που έχουν το ρεμπετάδικο Ζαΐρα και κάποια καλά κρυμμένα μυστικά. Η βασική τους τραγουδίστρια είναι η Αντωνία, η οποία αρνείται να ακολουθήσει τη μόδα της εποχής και παραμένει κολλημένη στην καρέκλα της. «Ο κόσμος έρχεται για ν’ ακούσει τις φωνές και όχι για να βλέπει τους τραγουδιστές να κουνιούνται σαν λατέρνες», λέει χαρακτηριστικά. Η Αντωνία είναι «ψημένη», σκληρή, αγωνίστρια, έχει μάθει πολύ καλά πως οι άντρες πάντα καιροφυλακτούν για να εκμεταλλευτούν τα όνειρα που κάνουν οι γυναίκες κι έτσι αυτές πρέπει να έχουν μυαλό και τσαγανό, να δοθούν μόνο σε αυτόν που θα τις αγαπήσει πραγματικά. «Οι γυναίκες ερωτεύονται με τα αφτιά και οι άντρες με τα μάτια. Γι’ αυτό οι άντρες λένε ψέματα και οι γυναίκες φοράνε μακιγιάζ» (σελ. 114), τονίζει συχνά. Λίγο πιο κάτω δουλεύει κι ο Παντελής που κατάφερε να ανοίξει το δικό του μανάβικο κι αγωνίζεται για ένα καλύτερο αύριο. Μα κι άλλοι μεροκαματιάρηδες, κι άλλα πρόσωπα που θα μπλέξουν τις ζωές τους με την πορεία της Μενεξιάς.

Το «Κι ως την άλλη μου ζωή θα σε λατρεύω» είναι ένα ενδιαφέρον και ανατρεπτικό μυθιστόρημα, γεμάτο ανατροπές και σημαντικά διαχρονικά μηνύματα πάνω στις ανθρώπινες σχέσεις («Οι άνθρωποι είναι σαν τα βιβλία. Αρκεί να φυσήξει ένα αεράκι και ο καθένας μπορεί να διαβάσει τις σελίδες», σελ. 309) και κυρίως στην αυτοδιάθεση της γυναίκας που πάντοτε αποτελούσε αντικείμενο εκμετάλλευσης από τους άντρες, κάτι που δυστυχώς είναι επίκαιρο όσο ποτέ στην εποχή μας. Ωραία ιστορία, δοσμένη στρωτά, με παραστατικές περιγραφές, λιτούς διαλόγους και ενδιαφέροντες χαρακτήρες που αλληλοεπιδρούν άψογα, χαρίζοντας στιγμές αγωνίας, συγκίνησης και τρυφερότητας. Είναι ένα κείμενο-κραυγή βοήθειας απέναντι στις γυναίκες που κακοποιούνται από συζύγους, πατεράδες, συντρόφους αλλά ο φόβος της κοινωνικής κατακραυγής επιβάλλει τη σιωπή τους και η απειλή της ατίμωσης και του περιθωρίου σφραγίζει τα στόματά τους. «Η πραγματική αγάπη δεν πονάει, δεν πληγώνει, δεν σκοτώνει» (σελ. 188). Γιατί λοιπόν, όταν περνάει λίγος καιρός, επιστρέφουν τα θύματα στο ίδιο περιβάλλον με την πεποίθηση πως όλα θα φτιάξουν; Γιατί δέχονται τις άσχημες καταστάσεις που βιώνουν ως κανονικότητα; Αφού: «Η πραγματική αγάπη δεν σε φυλακίζει. Σε κρατά ελεύθερη μέσα στην αγκαλιά της» (σελ. 212). Σε αυτά και άλλα ερωτήματα ακουμπάει την πένα του ο συγγραφέας προσπαθώντας να βρει μιαν απάντηση ενώ ταυτόχρονα ζωντανεύουν τα λαϊκά τραγούδια του 1960 με τους εμπνευσμένους στίχους του Κώστα Βίρβου, η δύσκολη ζωή της νύχτας, ο αγώνας της γυναίκας να επιβιώσει σε προσωπικό και σε επαγγελματικό επίπεδο σε έναν τόσο σκληρό χώρο. «Μπορείς να συγχωρέσεις κάποιον μόνο σε μία περίπτωση. Όταν είσαι σίγουρη πως το κακό που έκανε σ΄ εσένα δεν το έκανε ποτέ σε κανέναν άλλο…Ούτε πριν ούτε μετά» (σελ. 310). Θα βρει άραγε η Μενεξιά επιτέλους τη γαλήνη; Θα πραγματοποιήσει το όνειρό της; Με τι συναισθηματικό και ψυχικό κόστος; Ένα δυνατό και καλογραμμένο μυθιστόρημα!

Βιβλίο Χωρίς άντρες
Συγγραφέας Χρήστος Αζαριάδης 
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Χρήστος Αζαριάδης έγραψε ένα φρέσκο και πρωτότυπο μυθιστόρημα γεμάτο ανατροπές, σκοτεινά μυστικά και μια δυστοπική νέα τάξη πραγμάτων, σκοτεινή, επικίνδυνη, σκληρή. Η ιστορία ξεκινάει έναν μήνα μετά τον θάνατο των αντρών, σε μια Αθήνα που ξέρουμε αλλά με μια μορφή που δε θέλουμε να μάθουμε. Από κείνη την ηλιόλουστη και φυσιολογική μέρα που από τη μια στιγμή στην άλλη χάρισε θάνατο, πανικό και πλιάτσικο τίποτα δεν είναι ίδιο. Καμένα και τρακαρισμένα αυτοκίνητα, πτώματα, κομμένο ηλεκτρικό, τουλάχιστον τέσσερα δισεκατομμύρια ψυχές χαμένες σε δευτερόλεπτα και όποιοι (ή μάλλον όποιες) έχουν απομείνει ζωντανοί κλειδαμπαρώνονται στα σπίτια τους. Η δυσωδία της αποσύνθεσης είναι ανυπόφορη, η εικόνα της σήψης τόσων πτωμάτων είναι αποκρουστική. Επτά γυναίκες άγνωστες μεταξύ τους βρίσκουν καταφύγιο στην ιρανική πρεσβεία και προσπαθούν να ξεκινήσουν από την αρχή. Καταστρώνουν σχέδια, ορίζουν ρόλους, ξεχωρίζουν τη θέση τους και μένουν κρυμμένες ώσπου να περάσει το κακό, εξ ου και η έξοδος από την πρεσβεία επιτρέπεται μόνο για προμήθειες. Ναι αλλά όταν αυτές τελειώσουν τι θα γίνει παρακάτω;

Οι χαρακτήρες είναι άψογα δομημένοι και αντικαθρεπτίζουν γυναίκες που έχουμε συναντήσει όλοι στην καθημερινή μας ζωή. Η διαζευγμένη Δήμητρα έχασε τον γιο της την ώρα που έτρεχε να κρυφτεί στην πρεσβεία όπου δούλευε η αδελφή της. Τι απέγινε όμως η Τριανταφυλλιά και γιατί δεν τη βρήκε εκεί; Η σκληροτράχηλη και αποφασισμένη Σοφία δε διστάζει να πάρει αποφάσεις, να τραβήξει όπλο και να βάλει τα πράγματα στη σωστή τους θέση με κάθε κόστος. Κι όμως αυτή η δυναμική γυναίκα βίωνε κάποτε μια νοσηρή σχέση μ’ έναν άντρα που την κακοποιούσε σε κάθε ευκαιρία! Η κόντρα της με τη Δήμητρα δυσκολεύει τη συμβίωση και πάντα παρεμβαίνει η Μαρία, μια έξυπνη, μορφωμένη και ικανή γυναίκα, η οποία όμως δεν μπορεί να πάρει δύσκολες αποφάσεις. Ως επιστήμονας που είναι, μελετάει το φαινόμενο του θανάτου των αντρών και την επίδρασή του στον κόσμο. Στην προηγούμενη ζωή της, ερωτεύτηκε έναν επιστήμονα στον οποίο χάρισε χωρίς δεύτερη σκέψη την έρευνά της κι αυτός το εκμεταλλεύτηκε για να προωθήσει το δικό του όνομα. Πώς αντέδρασε η Μαρία στην προδοσία αυτή; Η Αγγελική, που έχασε τη μικρότερη αδερφή της σε αεροπορικό δυστύχημα, παλεύει με την κατάθλιψη και το βάρος που πλακώνει την ψυχή της από την απώλεια. Ξέρει ποιος μπορεί να τη βοηθήσει να μάθει τι συνέβη στον κόσμο, αν είναι κάποιος πρωτόγνωρος ιός, τρομοκρατική επίθεση ή κάτι άλλο και πιέζει για να μάθει την αλήθεια αλλά με δυσάρεστες συνέπειες. Η νοσηλεύτρια Κατερίνα που εκνευρίζεται με το παραμικρό είναι μια γυναίκα που ο πατέρας της την εγκατέλειψε και μεγάλωσε με τη μητέρα της, έχει το χιούμορ για όπλο της και απέβαλε την ημέρα που χάθηκαν οι άντρες. Η Σιμόν, η μικρότερη της ομάδας, έπεσε θύμα revenge porn από τον συμμαθητή της, Αλέξανδρο, που αγάπησε και εμπιστεύτηκε για να βγει σε αυτές τις φωτογραφίες και στα βίντεο. Κάποτε βασίστηκε στους άλλους, τώρα θα στηριχτεί στα δικά της πόδια. Η έγχρωμη επιδερμίδα της την είχε κάνει στόχο στο σχολείο και βίωσε δύσκολες στιγμές. Τέλος, η θεολόγος Καλλιστώ, με βαθιά πίστη στον Θεό, είναι η μαγείρισσα της ομάδας και ένας από τους σημαντικότερους κρίκους της ομάδας. Ποια είναι η μυστηριώδης φιγούρα που παρακολουθεί από μακριά την πρεσβεία και κάθε κίνηση αυτών των γυναικών; Ποια είναι η αποστολή της και γιατί ξέρει τα πάντα γι’ αυτές; Ποιος την καθοδηγεί και με τι σκοπό;

Μια αγνώριστη Φιλοθέη, ένας λεηλατημένος Φάρος Ψυχικού, μια Βασιλίσσης Σοφίας με τη βομβαρδισμένη Αμερικανική Πρεσβεία αλλά και πιο πέρα, με αφορμή μιαν αποστολή ζωής και θανάτου, η Σπύρου Μερκούρη, το Πάρκο Ριζάρη, η Βασιλέως Κωνσταντίνου, το εγκαταλειμμένο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και η λεωφόρος Συγγρού με το ιδιότυπο Βασίλειό της που μου έφερε ανατριχίλα με την ιεραρχία, τον σκοπό ύπαρξής του και την αλόγιστη χρήση βίας ως αντίποινο για όσα πέρασαν τα θηλυκά μέλη του! Ένα σκηνικό αποκάλυψης είναι το φόντο της ξεχωριστής αυτής ιστορίας, με την αφήγηση να μεταπηδάει από γυναίκα σε γυναίκα για να τις γνωρίσουμε καλύτερα πριν και μετά τον χαλασμό, να δούμε ποιες ήταν και ποιες είναι τώρα, να καταλάβουμε τον ρόλο τους στην ομάδα. Ποια έχει δεύτερα σχέδια, ποια θέλει να κάνει του κεφαλιού της, πώς επηρεάζουν τον ψυχισμό τους τα προηγούμενα βιώματα και οι απώλειες την ημέρα που πέθαναν οι άντρες; Σταδιακά μαθαίνουμε τι συνέβη σε αυτές τις γυναίκες και πώς κατέληξαν στην πρεσβεία, μέσα από πρωθύστερα που εμπλουτίζουν την πλοκή και φωτίζουν ολοκληρωμένα τις ξεχωριστές αυτές προσωπικότητες. Οι εναλλαγές αφήγησης και η χρήση στο παρόν του ενεστώτα διαρκείας και στο παρελθόν του αφηγηματικού αορίστου δίνουν ένταση και παλμό στο κείμενο.

Επομένως έχουμε να κάνουμε μ’ ένα παιχνίδι επιβίωσης σε μια αλλαγμένη κοινωνία και τις σχέσεις μεταξύ ετερόκλητων ανθρώπων που αγωνίζονται να επιβιώσουν; Όχι μόνο. Το μυθιστόρημα έχει σασπένς μέχρι να μάθουμε τι κρύβεται πίσω από αυτήν τη μαζική εξόντωση και καίριες διαχρονικές ιδέες που με προβλημάτισαν και με έβαλαν σε σκέψεις. Ο κόσμος υπό την ηγεσία των αντρών είτε σε κυβερνητικές θέσεις είτε στον μικρόκοσμο της οικογένειας πήγαινε θεόστραβα αλλά θα είναι τώρα καλύτερος ο κόσμος χωρίς αυτούς; Η απάντηση είναι πως όχι αλλά η εξήγηση έχει πολλά και διαφορετικά πρίσματα, όλα όμως περιστρέφονται γύρω από ένα αξίωμα: οι γυναίκες, οι περισσότερες θύματα, θα εκδηλώσουν αυτές ακριβώς τις συμπεριφορές που έμαθαν από τους άντρες! Δεν έχει δηλαδή να κάνει με τη σχέση αντρών-γυναικών αλλά ευρύτερα με αυτήν θύτη και θύματος, αφού, αν το θύμα υφίσταται κακοποίηση και κακομεταχείριση κι αυτό είναι το μόνο που έχει γνωρίσει, δεν υπάρχει περίπτωση να μην το επαναλάβει όταν έρθει σε θέση εξουσίας. Αυτή όμως η άποψη που δίνεται υποδόρια και μέσα από ανατρεπτικά γεγονότα ανατρέπεται ή και εμπλουτίζεται μέσα από αυτές τις επτά διαφορετικές γυναίκες και τις πράξεις τους, τον τρόπο σκέψης τους, τα βιώματά τους. Την ίδια στιγμή λοιπόν έχουμε αγώνα επιβίωσης, τα βήματα επίλυσης ενός μυστηρίου και ενδιαφέρουσες απόψεις, όλα δοσμένα με γρήγορο, καλογραμμένο τρόπο, σύντομα κεφάλαια και προσεγμένη γραφή.

«Χωρίς άντρες» ξημερώνει μια νέα τάξη πραγμάτων και οι γυναίκες, το μοναδικό φύλο που επιβίωσε, αγωνίζεται να βρει τη θέση της σε μια νέα δυστοπική κοινωνία, με νέες ιεραρχίες και προτεραιότητες. Θα είναι καλύτερα τα πράγματα χωρίς τους άντρες ή η ανθρώπινη φύση είναι πάντα ένας αστάθμητος παράγοντας; Τι συνέβη και πώς πραγματοποιήθηκε αυτός ο μαζικός αφανισμός; Πόσο εύκολα μπορεί να διαταραχτεί η ισορροπία μιας ομάδας και με τι συνέπειες; Πώς μπορεί μια κακοποιητική σχέση να πάρει το πάνω χέρι και να καταστρέψει μία και παραπάνω ζωές; Υπάρχει λύση σε αυτό το πρόβλημα; Ο Χρήστος Αζαριάδης στο νέο του μυθιστόρημα αποδομεί τη σημερινή κοινωνία και τη ρίχνει σε μια εποχή πόνου, χαλασμού και αίματος για να τη φέρει αντιμέτωπη με τις ευθύνες των πράξεων της και τις συνέπειές τους.

Βιβλίο Δεκαεπτά κλωστές 
Συγγραφέας Πάνος Δημάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κάπα Εκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα αρχίζει μ’ έναν εντυπωσιακό πρόλογο, στον οποίο το γεφύρι στην Ξεροσοβάλα μας αφηγείται πόσοι και πόσοι το διέσχισαν ανά τους αιώνες, κάτι που το γεμίζει με την πείρα και τη γνώση τού να ξέρει ποιος αλαφροπατάει, ποιος έχει έγνοιες και ποιος είναι δαίμονας σωστός, να, σαν αυτόν τον άντρα που κοχλάζει από θυμό: «Στέναζε κάτω από το βάρος του οδοιπόρου και της δαιμονικής συντροφιάς του και παρακαλούσε να περάσει γρήγορα και να εξαφανιστεί… ας μην ξαναπερνούσε από δω, να μην υπέμενε άλλη μια φορά το γεφύρι το φορτίο της ψυχής αυτού του περαστικού, γιατί έτρεμε ότι θα διαλυθεί» (σελ. 14). Κι η γέφυρα εμφανίζεται ξανά απρόσμενα στη συνέχεια: «Οι γέφυρες είναι σοφές. Όλες έχουν τη σοφία της πέτρας, ακόμα και οι φρεσκοχτισμένες, γιατί έχουν δει χιλιάδες ανθρώπους μες στους αιώνες και ξέρουν ότι θα δουν άλλους τόσους. Η πέτρα γνωρίζει τα πάντα γιατί υπήρχε εδώ πριν τους ανθρώπους» (σελ. 91-92). Ο Καστελάνης λοιπόν: «Άφηνε τη μία όχθη για να φτάσει στην άλλη με όλο και λιγότερη λογική» (σελ. 14). Ποιος είναι λοιπόν αυτός ο άνθρωπος (ή μήπως θηρίο; ) και πού πάει, τι τον έκανε να γεμίσει θυμό και αποφασιστικότητα; «Η φιγούρα του Καστελάνη ήταν πλέον σαν ένα μαύρο νήμα που κρεμόταν από τον ουρανό, μια κλωστή που έτρεμε σαν να καίγεται» (σελ. 16). Κι η ιστορία ξεκινάει, γυρνώντας μας πίσω στο 1907.

Ο Αντώνης Γερακίτης ή Καστελάνης καταγόταν από οικογένεια αρχοντάνθρωπων που δεν είχαν αίμα ευγενών αλλά θύμιζαν ιδιοκτήτες μεσαιωνικών κάστρων, εξ ου και το παρατσούκλι, όλοι τους μια γενιά σαν κλωστή που τους ενώνει με τους αιώνες «φτιαγμένη από χιλιάδες ίνες ανεπιτήδευτης ευγένειας» (σελ. 23). Ζούσε στα Αρωνιάδικα με πατέρα τσαγκάρη, σε μια εποχή που το νησί, με την Ενετοκρατία ακόμη να επηρεάζει γλώσσα, ήθη, ρούχα και εικόνες, ζει την belle epoque του, οπότε, θέλοντας να βελτιωθεί στην τέχνη του τσαγκάρη, πηγαίνει στη Χώρα για να μαθητέψει δίπλα στον αξεπέραστο τεχνίτη Δέρκο. Αδρά σκιαγραφημένοι είναι και οι γονείς του, με τη μητέρα προσγειωμένη και ρεαλίστρια, αλλά με φιλοδοξίες για καλύτερη ζωή, χωρίς ωστόσο να προβαίνει σε ακρότητες («αυτή η τύχη μου έλαχε, με αυτήν θα πορευτώ»), και με τον πατέρα δουλευταρά και λίγο πιο αισιόδοξο. Θέλουν κι οι δυο τους να φύγει το παιδί από κοντά τους, να αντρειωθεί, να προκόψει, να κάνει την οικογένειά του και τον στηρίζουν σε αποφάσεις κι επιλογές που κάνει, κάτι πρωτόγνωρο ή έστω δύσκολο για την αγροτική κοινωνία της εποχής. Ταυτόχρονα, στα Φράτσια, ζει η Άννα Καμπίτη με την εντελώς αντίθετη φυσιογνωμικά και συμπεριφορικά αδερφή της, Ρόζα, σα να είναι από άλλες γενιές η κάθε μια. Η μεγαλύτερη Ρόζα με κορμί και ομορφιά νέας κοπέλας αλλά μυαλό σαραντάρας, με έμφυτη τάση να κοιτάζει διερευνητικά και με ευθύτητα, να πετάει αιχμές και ανήλεα σχόλια, κάτι που της δημιούργησε κακό όνομα στην τοπική κοινωνία, έχει στο μυαλό της ένα σωρό ξεπερασμένες ιδέες, απόρροια της οπισθοδρομικής μητέρας τους. Από την άλλη, η Άννα είναι προσεκτική κι ενάρετη, συμμορφώνεται με τις νουθεσίες και τις διαταγές των γονιών της και να που συναντάει τον Αντώνη σ’ ένα πανηγύρι κι ερωτεύονται. Η Ρόζα βλέπει ότι σπάει η σειρά παντρειάς, καταλαβαίνει πως θα μείνει στο ράφι κι έτσι γεμίζει θυμό, μίσος, κακία και δηλητήριο για την τύχη της αδερφής της,

Δεν έχουμε όμως μόνο τις οικογένειες των δύο νέων αλλά και χαρακτήρες που προχωράνε την πλοκή παρακάτω, με την ιδιαίτερη προσωπικότητά τους, όπως ο Τζώρτζης Σκαλέρης που ζει στο Κατούνι, έμπορος με παντοπωλείο στο κέντρο του χωριού, επιχειρηματίας που έχει επεκτείνει το εμπόρευμα σε τέτοιο βαθμό που η ποικιλία του να απειλεί τα άλλα μαγαζιά αλλά δεν τον νοιάζει, έχει γίνει πλέον άπληστος. Είναι παντρεμένος με την Αντζολέτα, μια γυναίκα που γεννήθηκε φτωχή αλλά τώρα έχει οικονομική άνεση και φυσικά λατρεύει το χρήμα και μαζί θα αποτελέσουν και την αρχή του τέλους. Έχουμε επίσης την καθημερινότητα του Βρετού και της Ανθής Βιλάνου, ενός ζευγαριού που ζει με τα πεθερικά της Ανθής και τα τρία τους παιδιά, χωράφι και μαντρί εκείνος, το νοικοκυριό εκείνη, τι γλυκός ο μικρόκοσμος που ζωντανεύει κυρίως σε αυτές τις σελίδες, πόσο διεισδυτική η ματιά του συγγραφέα και πόσο προσεγμένη η γραφή του, πόσες όμορφες εικόνες φέρνει στο φως, πώς στήνει ένα νοικοκυριό που είναι χαρούμενο κι ευτυχισμένο με όσα έχει: «Μια τυπική μέρα είχε φτάσει στο τέλος της. Με την τέρψη των μικρών στιγμών που αθροίζονται στο τέλος της μέρας και σχηματίζουν αυτό που λένε ευτυχία, αφού πρώτα σπρώξουν την εξάντληση και τις μικροστενοχώριες και τις θάψουν στο μαλακό έδαφος» (σελ. 166). Κι αυτή η ομορφιά χάνεται σχεδόν αυτόματα όταν διαπιστώνεις πως ο ρόλος των Βιλάνων είναι άκρως τραγικός στο κείμενο!

Όλα ξεκινάνε λοιπόν σα μια κλασική ιστορία αγάπης που τρανώνεται όπως παντού εκείνη την εποχή κι έχουμε διαβάσει σε όλα τα σχετικά μυθιστορήματα. Προκομένοι νέοι, σεβαστικές οικογένειες, κρυφές ματιές στον χορό, προξενιά… Μόνο που η μοίρα φέρνει τούμπα τη ζωή όλων και συνεπακόλουθα το μυθιστόρημα, οπότε συνέχιζα να διαβάζω με κομμένη ανάσα, μαθαίνοντας για πλεκτάνες, για την κακή δύναμη του κουτσομπολιού, για όλα αυτά τα κύματα που πήγαν κι έπνιξαν τον Αντώνη, για τον Πειραιά, για τις ατυχίες που εξακολουθούσαν να τον κυνηγούν, για τον θυμό που μάζευε μέσα του κάθε φορά που κάτι του συνέβαινε. Και πόση ανατριχίλα αναδύεται από το σημείο-μηδέν που ξεκινάει το καθαυτό δράμα, που σπάει η ψυχή, που λυγίζει, που μεταμορφώνεται το πρόβατο σε αιμοβόρο τέρας! Το μυθιστόρημα είναι γεμάτο από χαρακτήρες, κάποιοι εκ των οποίων δε διστάζουν να καταστρέψουν τη φήμη και τη ζωή όποιου βάλουν στο μάτι μεταδίδοντας ακρίτως όσα κουτσομπολιά σκορπίζουν τεχνηέντως άλλοι φυσιολογικοί άνθρωποι σαν αυτούς, νοικοκύρηδες και ηθικοί. Τι τραγικότητα να χάνεται αυτή η ομορφιά μέσα στην κακοδαιμονία και τον φθόνο κι εξαιτίας όλων αυτών μια ψυχή να μαυρίζει όλο και περισσότερο! Προς τιμήν του, ο συγγραφέας δεν ξεφεύγει από τον στενό κύκλο του δράστη ούτε εξαπλώνει το κείμενό του τήδε κακείσε, παρά επικεντρώνεται στην καθαυτή ιστορία και στους παράγοντες που έφεραν το ειδεχθές τέλος. Καλοκαιρινές, Φράτσια, Κατούνι, Αρωνιάδικα, Πιτσινιάνικα, Αλοϊζιάνικα, ένας δοκιμασμένος τόπος, με τις γυναίκες, αχ, πάντα οι γυναίκες, να είναι οι ηρωίδες του καθημερινού μόχθου («Οι δώδεκα άθλοι του Ηρακλή ωχριούσαν μπροστά στα κατορθώματα αυτών των ηρωίδων στο περιβόλι, τον αργαλειό και την κουζίνα», σελ. 164) γιατί: «Αυτές είχαν πιο πολλούς περιορισμούς και περισσότερους ρόλους να εκπληρώσουν:  κόρες, σύζυγοι, μητέρες» (σελ. 51).

Η συγγραφική τέχνη του Πάνου Δημάκη δίνει αφειδώς λυρικές και προσεγμένες περιγραφές του τόπου, των χωριών, των σπιτιών, των δρόμων, των πλατειών, των κατοίκων: «..όσο οι κοκκινωπές σφαίρες της χαράς κυλούσαν μέσα στα καλάθια των χωριατισσών κι ύστερα συνθλίβονταν για να σταλάξουν το δώρο του γλεντιού…» (σελ. 41). Όλη η γεωγραφία του νησιού των Κυθήρων είναι στολισμένη με προσεγμένα καλολογικά αλλά και ρεαλιστικά στοιχεία. Ο συγγραφέας εντρυφεί ακόμη και στις γενικότερες κοινωνικές αντιλήψεις περί γάμου, αμωμίας κλπ. οι οποίες και φυσικά καταστρατηγούνται από κάποια ασυγκράτητα νιάτα, άλλωστε το νησί είναι της Αφροδίτης, όπως και η Κύπρος, μόνο που: «Αυτόν τον [αγνό] έρωτα αδημονούσαν οι νεαρές Κυθήριες δεσποινίδες να νιώσουν, παρόλο που η Κύπρια ξαδέρφη της δικιάς τους Αφροδίτης όλο και τους ψιθύριζε στ’ αυτί λάγνες υποσχέσεις και τις έκανε να ξεστρατίζουν στα απόμερα δασωμένα μέρη…» (σελ. 46). Με εντυπωσίασε επίσης η φροντισμένη έκδοση του βιβλίου, με την ωραία του γραμματοσειρά και το ελαφρύ χαρτί, με μια πρωτότυπη σελιδοποίηση, όπου το μαύρο κυριαρχεί στις πρώτες σελίδες, κάτι που εισάγει τον αναγνώστη από την αρχή στη σκοτεινιά της πλοκής, αλλά κι ενδιάμεσα στα κεφάλαια, τονίζοντας το ασφυκτικό περιβάλλον του δράστη και το αναπόφευκτο τέλος.

Πώς γίνεται λοιπόν αυτός ο φιλόδοξος νεαρός με τη φυσική συστολή και το μεγάλο ταλέντο της υποδηματοποιίας, ο σεβαστικός γιος, να μεταμορφωθεί σε τέρας διψασμένο για εκδίκηση; Ποιος τα έβαλε με την τιμή του και με ποιον τρόπο; Πώς μπορεί ένα σκάνδαλο να ατιμάσει για χρόνια και γενιές ολόκληρες ένα νησί; Πώς γίνεται να χειρίζεται κανείς τόσο καλά το κουτσομπολιό και τις φήμες που όχι μόνο να αναδειχθεί ήρωας αλλά να αυξήσει και τα έσοδά του; Τελικά τον πρώτο ρόλο στη ζωή μας τον έχει η μοίρα ή ο άνθρωπος; Πού σταματάει η δύναμη της μοίρας και πού αρχίζει η ανθρώπινη πρωτοβουλία; Ως πού μπορεί να φτάσει η κακεντρέχεια και ο φθόνος κάποιων για όποιον προοδεύει και δε δίνει ποτέ το παραμικρό δικαίωμα; Πόσα εγκλήματα κρύβουν άλλα εγκλήματα και πόσοι αργοπεθαίνουν παγιδευμένοι μακριά από τις επιθυμίες τους για τη φράση «τι θα πει ο κόσμος»; Να παίρνουμε τον νόμο στα χέρια μας; Ποιος πραγματικά οπλίζει το χέρι του θύτη; Τελείωσα το μυθιστόρημα μ’ ένα βάρος στην ψυχή και το μεγάλο ερώτημα να πλανιέται ακόμη μέσα μου: τελικά ποιος έφταιγε; Οι «Δεκαεπτά κλωστές» είναι ένα δυνατό και σκληρό κοινωνικό μυθιστόρημα με διεισδυτικά ψυχογραφήματα, διαχρονικά μηνύματα και μια πλήρη παράθεση γεγονότων, αίτιων και αιτιατών φωτισμένα από τη μυθιστορία και την αλήθεια αντάμα, γραμμένη με μετρημένο λυρισμό και προσεγμένη αντικειμενικότητα.