Βιβλίο Ο τρόπος που λες τ’ όνομά μου
Συγγραφέας Κώστας Κρομμύδας
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα του Κώστα Κρομμύδα αφηγείται τη ζωή ενός παντρεμένου ζευγαριού που έχει παραιτηθεί κι έχει αφομοιωθεί από τη ρουτίνα, χωρίς να ξέρει πως το παιδί τους είναι έτοιμο να ανοίξει τα δικά του φτερά, έχοντας πάρει τις δικές του αποφάσεις και φυσικά ξέροντας τι πραγματικά συμβαίνει ανάμεσα στους γονείς του. Δυνατές και ρεαλιστικές σκηνές, χαρακτήρες ίδιοι με τους ανθρώπους που συναντάμε καθημερινά στις ζωές μας, που έχουν γνωστά και διαχρονικά προβλήματα και φοβίες, λιτοί διάλογοι, αναπάντεχες εξελίξεις μου κράτησαν συντροφιά, γεμίζοντάς με διλήμματα, σκέψεις και προβληματισμούς.

Κεντρικό πρόσωπο είναι η μητέρα, μια γυναίκα στα 50, που πορεύεται με ανθρώπους που κάνουν τη μοναχικότητά της δυσβάσταχτη, με μια ζωή όπου οι μήνες και τα χρόνια περνάνε με ιλιγγιώδη ταχύτητα αλλά οι στιγμές κυλούν βασανιστικά αργά. Περνάει από κόσκινο τη σχέση της με τον άντρα της, Στέλιο: «Το να είσαι μόνος όντας μέσα σε σχέση είναι ίσως ένα από τα πιο άβολα συναισθήματα, μιας και αυτό το δέσιμο είναι το πιο δυνατό ου μπορεί να υπάρξει μεταξύ δυο ανθρώπων. Τι γίνεται όμως όταν αισθάνεσαι παντελώς απομονωμένος και αποσυνδεδεμένος από τον άλλον;» (σελ. 12). Ένας σύζυγος που έχει γίνει αδιάφορος, αγενής, πιεστικός, θέλει να γίνουν τα πράγματα όπως ξέρει εκείνος καλύτερα, με κορωνίδα τη σχέση της κόρης τους, η οποία αποφάσισε να φύγει τελικά από το σπίτι. Αυτό θα φέρει μια μεγάλη αποκάλυψη στο φως και τίποτα δε θα είναι ξανά το ίδιο. Οι παρατηρήσεις της αφηγήτριας αντικατοπτρίζουν τη σημερινή πραγματικότητα σε κάθε ανθρώπινη σχέση και δείχνουν πόσο βαθιά και ουσιαστικά ξέρει να παρατηρεί ο συγγραφέας γύρω του και πως καταγράφει όχι για να εντυπωσιάσει ούτε για να δώσει λύσεις αλλά για να κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου σε όσους αναγνωρίσουν τον εαυτό τους στις εικόνες που ζωντανεύει με ενάργεια ώστε να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους και να βρουν τον πραγματικό τους εαυτό, να δουν τι πραγματικά φταίει στη σχέση τους.

Η κεντρική ηρωίδα έχει κι αυτή, όπως τόσες γυναίκες, τον φόβο της μοναξιάς και της δυστυχίας βαθιά ριζωμένο μέσα της, γι’ αυτό και δεν αντιμετωπίζει τις λύσεις: «Την έτρεμα αυτή τη δυστυχία και γι’ αυτό προτιμούσα τη μετριότητα που τουλάχιστον είχα εξασφαλισμένη» (σελ. 16). Μήπως όμως ήρθε η στιγμή να πάρει αυτές τις αποφάσεις; Μήπως το βάρος που την πιέζει πρέπει να το διώξει και ας γίνει ό,τι είναι να γίνει; Τι επιλέγει κάποιος που φτάνει σε σημείο καμπής; Στασιμότητα και τέλμα ή άγνωστα μονοπάτια; Κι αν μέσα σε όλα αυτά έρθει ο πραγματικός έρωτας στη ζωή της; Πώς θα το χειριστεί; «Μπορείς να σταματήσεις, μπορείς να τρέξεις πιο γρήγορα ή ακόμη και να γυρίσεις πίσω» (σελ. 186). Η κόρη της, Φοίβη, θα τη χρειαστεί σε μια κρίσιμη φάση της ζωής της, με μια απόφαση που θα τινάξει τις ενδοοικογενειακές σχέσεις στον αέρα. Και τώρα; «Η ελπίδα ήταν το μοναδικό μου όπλο εκείνη τη στιγμή. Έπρεπε να τη βρω, για το κορίτσι μου…Όλα όσα είχα φανταστεί για το δικό της αύριο, ξαφνικά έγιναν εύθραυστα» (σελ. 92). Η κοπέλα βρίσκεται ξαφνικά αντιμέτωπη μ’ έναν δυνατό εχθρό και ψάχνει να κρατηθεί απ’ όπου μπορεί. Ο σύντροφός της, ο Γιώργος και ο κολλητός της, ο Νίκος, θα της σταθούν, ο πατέρας της όμως κρατάει μια αυστηρή, αδιάλλακτη στάση. Η Φοίβη παραδέχεται: «Παρότι αγαπώ και τους δυο γονείς μου ξεχωριστά, εδώ και χρόνια δεν μπορώ να τους αγαπήσω μαζί. Δεν μπορώ δηλαδή να αγαπήσω τις στιγμές που μοιραζόμαστε οι τρεις μας, γιατί νιώθω πως έχει χαθεί η αγάπη μεταξύ τους» (σελ. 130-131).

Μάνα και κόρη έρχονται ακόμη πιο κοντά και κάνουν ενδιαφέρουσες συζητήσεις με καίρια διαχρονικά μηνύματα γύρω από την αγάπη, τον έρωτα, τις σχέσεις, τα παιδιά. Η μητρότητα είναι ένα ταξίδι δίχως τέλος και θέλει μεγάλη δύναμη και επίγνωση για να αφήσεις το παιδί σου να πετάξει ελεύθερο στη δική του ζωή. Απλώς ελπίζεις να το βοήθησες τόσο όσο να μη σ’ έχει ανάγκη και να σταθεί όρθιο στις δυσκολίες. «Η μάνα είναι και δάσκαλος αλλά και μαθητής. Το ταξίδι δεν είναι μονόπλευρο. Το παιδί της γίνεται συχνά καθρέφτης, θυμίζοντάς της τον ίδιο της τον εαυτό. Τα όνειρα και όσα δεν κατάφερε να ζήσει. Αυτά για τα οποία ίσως μετανιώνει» (σελ. 63-64). Το πιο σημαντικό για ένα παιδί είναι να νιώθει αγάπη, ασφάλεια και σταθερότητα. Και ο έρωτας; «Ο αληθινός έρωτας δεν είναι η αρχή. Είναι αυτά που χτίζεις μετά μαζί με τον άλλον» (σελ. 69).  Οπότε, γιατί σβήνει με τα χρόνια; Δε σβήνει, απλώς αλλάζει μορφή! Δίνει τη θέση του στην οικειότητα και μετατρέπεται σε κάτι πιο βαθύ, κάτι που θέλει δουλειά κι από τους δυο για να κρατηθεί ζωντανό για καιρό αλλιώς ξεθωριάζει. «Πρέπει συνεχώς να θυμάσαι γιατί ερωτεύτηκες αυτόν τον άνθρωπο. Πρέπει και εκείνος βέβαια να κάνει το ίδιο…» (σελ. 69). Βασικά: «…η συντροφικότητα απαιτεί ισορροπία, υπομονή και ρεαλισμό» (σελ. 166). Αυτά και πολλά άλλα μηνύματα διαποτίζουν τις σελίδες του γλυκόπικρου αυτού βιβλίου.

Ελάχιστα πράγματα μπορώ ν’ αποκαλύψω για τις εξελίξεις, μιας και το μυθιστόρημα είναι ένα ταξίδι που με γέμισε σκέψεις και προβληματισμούς όσο απολάμβανα τις μη αναμενόμενες εξελίξεις στην οικογένεια Κυριαζή. Ανατροπές, ρομαντισμός, σκληρός ρεαλισμός, αποφάσεις που αλλάζουν ζωές και επηρεάζουν ανθρώπους, ένας υπέροχος και απολαυστικός έρωτας (αχ, «αυτός ο τρόπος που λες τ’ όνομά μου») γιατί ποτέ δεν είναι αργά για μια νέα αρχή και χιλιάδες διαχρονικά μηνύματα πάνω στις σχέσεις, στη μητρότητα, στην τεχνητή γονιμοποίηση με ικανοποίησαν απόλυτα από αναγνωστικής άποψης. Ειδικά όταν πλησιάζουμε στο τέλος, μια απόφαση με βρήκε εντελώς αντίθετο και με έκανε να ανησυχήσω για το μέλλον των ηρώων, ο συγγραφέας όμως είναι πάντα εκεί, να καταγράψει με αντικειμενικότητα και κυρίως με αγάπη προς τους χαρακτήρες που δημιούργησε κάθε συνέπεια και κάθε κίνητρο που οδήγησε στο τέλος του βιβλίου, αφήνοντάς με μ’ ένα αινιγματικό χαμόγελο στα χείλη. Άραγε, ποιος είναι υπέρ και ποιος κατά της τεχνητής γονιμοποίησης και των εναλλακτικών τρόπων κύησης; Ποια είναι τα υπέρ και τα κατά του επιπέδου της τεχνολογίας που έχει φτάσει η ιατρική; Είναι σωστό ή όχι να σταματάμε κυήσεις αν τα έμβρυα είναι βέβαιο ότι θα παρουσιάσουν σοβαρές ασθένειες ή / και σύνδρομα; Είπαμε, ο συγγραφέας είναι ξεκάθαρος: «Δεν επεμβαίνουμε στη φυσική επιλογή, απλώς ενημερώνουμε έγκαιρα για γενετικές ασθένειες που θα αναπτυχθούν… Εμείς προχωράμε και η Πολιτεία οφείλει να θεσπίσει κανόνες και νόμους, έτσι ώστε η χρήση όλων των επιστημονικών επιτευγμάτων να γίνεται για το γενικό καλό και όχι για άλλους σκοπούς» (σελ. 159).

«Ο τρόπος που λες τ’ όνομά μου» είναι ένα γλυκό, τρυφερό μυθιστόρημα-ύμνος στη μητρότητα και στη γυναικεία αυτοδιάθεση, γεμάτο σκέψεις, μηνύματα, προβληματισμούς και ταυτόχρονα μια ιστορία που κυλάει σα γάργαρο νερό: πότε φουσκώνει και πότε κελαρύζει, αφήνοντας πίσω της αισιοδοξία, δύναμη, αυτοπεποίθηση σε όποιον έχει αναγνωρίσει τον εαυτό του στις ζωές των χαρακτήρων. Γιατί: «Δεν είναι όλες οι μοναξιές ίδιες. Άλλος τη βιώνει από αδυναμία, άλλος από ατυχία και άλλος από επιλογή… Η μοναξιά στην πόλη είναι πολλές φορές αόρατη αλλά πάντα παρούσα… Τους τυλίγει όλους, άλλοτε σαν λύτρωση και κάποτε σαν φυλακή» (σελ. 177).

Βιβλίο Πικρά κεράσια
Συγγραφέας Δημήτρης Αλεξίου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Είναι όντως πολλά τα πρόσωπα κι αν το διαβάσει κάποιος με μεγάλα χρονικά διαστήματα θα χαθεί και θα χάσει και τη μαγεία του βιβλίου. Ενώ, αν το πιάσεις ενιαία, ο συγγραφέας με παρεμβολές σε βοηθάει να καταλάβεις για τι πράγμα μιλάει, σε ποιον αναφέρεται κλπ. Όντως θα έπρεπε η αφήγηση να συμβαδίζει με την εποχή και όντως αυξηθήκαμε και πληθύναμε μετά τον πόλεμο. Πώς καταφέρνουν όμως οι ήρωες να βρουν τον δρόμο τους, να βρουν δουλειά και να ανταπεξέλθουν σε όλες τις δυσκολίες της ζωής… Μπορεί να είναι χαζό για όσους είναι απαισιόδοξοι αλλά είναι μαγικό για κάποιον που το διαβάζει και για κείνον που το γράφει. Η αλήθεια είναι ότι η ιστορία είναι τραβηγμένη από τα μαλλιά σε ελάχιστα σημεία ευτυχώς.

Δυστυχώς (ακολουθεί SPOILER) επιτρέψατε μου να εναντιωθώ σε ένα πράγμα, που με ξένισε αρκετά: δεν είναι δυνατόν, όσο προχωρημένης νοοτροπίας και να είσαι, έστω και μάνα να είσαι που θες το καλό του παιδιού σου, να ανεχτείς την ομοφυλοφιλική σχέση του γιου σου, σε μια περίοδο που η ομοφυλοφιλία ήταν παράνομη (αυτό καταργήθηκε με το ΠΑΣΟΚ το 1981, αν θυμάμαι καλώς) και πάλι καλά που τη γλύτωσε ελαφρώς ο Φώτης στον στρατό (έχω διαβάσει για πολύ χειρότερες περιπτώσεις). Ήταν μια περίοδος που κρατούσες τέτοιου είδους πράγματα κρυφά μετά φόβου Θεού. Ούτε καν αναφέρθηκε κάτι τέτοιο στο έργο. Οι συνθήκες γνωριμίας και ανάπτυξης αυτής της σχέσης δόθηκαν τρυφερά και αληθοφανώς αλλά η όλη αυτή περιπέτεια ήταν χωμένη βαθιά στο σκοτάδι. Και το χειρότερο από όλα ήταν ο τρόπος που απέκτησαν παιδί. Σόρυ αλλά εκεί χάθηκε η μπάλα. Δέχομαι την ανάγκη της κοπελιάς του αδερφού του Φώτη να κάνει παιδί από οικογένεια τόσο δική της αλλά όχι τριπλέτα βρε παιδιά. Θα δεχόμουνα την εξωσωματική γονιμοποίηση. Είναι δυνατόν να είσαι τόσο στενά δεμένος με τον σύντροφό σου που να πάρετε μαζί μια γυναίκα για να αποκτήσετε έτσι παιδί; Και μετά δε σε ξέρω, δε με ξέρεις. Τρομερά δύσκολο, όσο αληθοφανώς κι αν θέλει να καταδειχτεί. Αυτή η περίπτωση ήταν πέραν του κόσμου τούτου.

Ευτυχώς που η γραφή του Δημήτρη, οι γυναίκες του, τα πάθη τους και οι περιπέτειές τους ήταν τόσο καθημερινές, τόσο λιτές, τόσο τραγικές και τόσο όμορφες που δεν κόλλησα ιδιαίτερα σε αυτό. Σε γενικές γραμμές ήταν ένα όμορφο ταξίδι, που κράτησε αρκετά, με γέμισε σκέψεις και άγχος για την ηλικία και για τα χρόνια που περνούν. Και φυσικά τρελάθηκα με το τέλος. Η εγγονή της Πλουσίας συνεχίζει το έργο με τα κεράσια. Κρίμα που η Σάμος αναφέρεται τόσο λίγο. Και η Ρώμη όπου αναζητείται το μαύρο πρόβατο (μαύρο για όσους δεν ξέρουν την ψυχολογία του, εννοώ) της Πλουσίας.

Βιβλίο Καϊκέν: το μαχαίρι της τιμής και της αγάπης
Τίτλος πρωτοτύπου Kaiken
Συγγραφέας Jean-Christophe Grangé
Μεταφραστής Μαρία Γαβαλά
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καλέντης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Ολιβιέ Πασάν είναι ένας χαρακτήρας που δε σηκώνει μύγα στο σπαθί του και ταυτόχρονα ταυτίζεται τόσο με τις υποθέσεις του που αδιαφορεί για τις τυπικές διαδικασίες, με αποτέλεσμα κάθε τρεις και λίγο να του κάνουν επιπλήξεις. Παρ’ όλ’ αυτά καταφέρνει και λύνει τις υποθέσεις που του αναθέτουν, δεν παύει όμως να θεωρείται επικίνδυνος, γιατί το ιδρυματικό παρελθόν του τον έχει βοηθήσει να αναπτύξει έναν ευερέθιστο εαυτό, κάτι που του δημιουργεί συνεχώς προβλήματα στη δουλειά του. Κι όμως, αυτός ο άνθρωπος, που έκανε στροφή στη ζωή του και κατετάγη στην αστυνομία, γνώρισε και αγάπησε μια Γιαπωνέζα που είχε κάνει κι εκείνη τη δική της επανάσταση στην προγραμματισμένη ζωή που ζούσε στη Χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου. Ο συγγραφέας, κατά τη διάρκεια του μυθιστορήματος, περιγράφει με γλαφυρό τρόπο τις πολιτιστικές διαφορές των δύο αυτών ανθρώπων και μου σύστησε τις αρετές και τις δυσκολίες του ιαπωνικού πολιτισμού, τον τρόπο ζωής και σκέψης, το παρελθόν, την ευγένεια, την τυπικότητα, την αρμονικότητα, τη φιλοσοφία κλπ. Η Ναόκο είναι μια γυναίκα που άφησε πίσω της τις τυπικότητες και την καταπιεσμένη ζωή που θα ζούσε για να ανεξαρτητοποιηθεί και να ακολουθήσει τις δικές της επιθυμίες. Αγάπησε με τον τρόπο της τον Πασάν και κάνανε δύο παιδιά, δυο υπέροχα πλάσματα που τώρα καλούνται να προστατεύσουν, γιατί ο Μαιευτήρας ίσως αρχίζει να ζητάει εκδίκηση για την παρενόχληση που του κάνει ο Πασάν.

Η υπόθεση με τον Μαιευτήρα είναι ανατριχιαστική. Με τρομερή δεινότητα και σαφήνεια, ο Grangé δίνει ζωή σε ένα ερμαφρόδιτο πλάσμα που δεν το θέλησε κανείς από την αρχή της ζωής του κι έτσι κλήθηκε να αγωνιστεί και να παλέψει μόνος του για να επιβιώσει, παρά τις συνεχείς καζούρες των παιδιών των ιδρυμάτων, παρ’ όλες τις εγχειρίσεις και τις ενέσεις τεστοστερόνης. Είναι ένα πλάσμα γεμάτο μίσος και κακία για τους ανθρώπους που γνώρισε στο διάβα του και το απέρριψαν, ώσπου γνώρισε την ιστορία του Φοίνικα που αναγεννιέται από τις στάχτες του, άφυλο και αέναο, οπότε βρήκε την απόλυτη ταύτιση κι από κει ξεκινάει η εγκληματική του καριέρα. Αυτό που δε μου άρεσε ήταν που από την αρχή ξέρουμε τον δολοφόνο και ο αστυνομικός απλώς τον κυνηγάει, οπότε αναπτύσσεται ένας αγώνας εναντίον του χρόνου, μιας και ο Μαιευτήρας είναι πάντα ένα βήμα μπροστά. Αυτό που με ξετρέλανε όμως είναι το γεγονός ότι όσο εκτυλισσόταν η ιστορία του ερμαφρόδιτου, κάποιος τρυπώνει στο καλά φρουρούμενο σπίτι του Πασάν και αφήνει κάποια μακάβρια ίχνη, δείχνοντας ξεκάθαρα ότι αν δεν τον αφήσουν ήσυχο θα κάνει κακό στην ίδια την οικογένεια του Πασάν. Κι εκεί που δεν έχω προλάβει να συνέλθω από την αγωνία, η ιστορία του Μαιευτήρα ολοκληρώνεται με τον πιο ανατρεπτικό και ανατριχιαστικό τρόπο, αφήνοντάς με έμπλεο ερωτημάτων και με το χέρι να γυρνά πυρετωδώς τις σελίδες. Γιατί το σπίτι εξακολουθεί να παραβιάζεται!

Ειλικρινά, εύχομαι ολόψυχα να μπορούσα να γράψω ποια είναι πραγματικά η κεντρική ιδέα του μυθιστορήματος, όμως θα αφαιρέσω αυθωρεί τη δυνατότητα στον αναγνώστη να μείνει κυριολεκτικά με ανοιχτό το στόμα και μάλιστα επί ώρες όπως εγώ (ευτυχώς που ήμουν σπίτι στο κρίσιμο σημείο αλλιώς θα με μαζεύανε με υποψία αποπληξίας ή εγκεφαλικού στον δρόμο). Ποιος λοιπόν κρύβεται πραγματικά πίσω από την καταδίωξη της οικογένειας του Πασάν και πώς συνδέεται με τον Μαιευτήρα; Γιατί αυτό το πλάσμα θέλει να κάνει κακό στην οικογένεια της Ναόκο; Έμεινα άναυδος όταν είδα κατάματα την αλήθεια και τρόμαξα με τον ευφυή χειρισμό μιας σκέψης που τελευταία άρχισε να κερδίζει έδαφος στο οικογενειακό δίκαιο.

Το τέλος, αν και δε με απογοήτευσε, ήταν πλέον αναμενόμενο. Οι μονομάχοι πήραν τις θέσεις τους, η αλήθεια αποκαλύφθηκε και η λύση θα δοθεί στην Ιαπωνία, οπότε ο συγγραφέας βρίσκει την ευκαιρία να εμπλουτίσει κι άλλο τις γνώσεις του αναγνώστη για τη μακρινή αυτή χώρα. Η γνωριμία με την κουλτούρα της Ιαπωνίας δεν είναι εξόφθαλμα παρένθετη, με την έννοια να τρενάρει ο συγγραφέας τη λύση της ιστορίας ή να γεμίσει άφθονες σελίδες με πληροφορίες για να δώσουμε όγκο στο βιβλίο. Όχι, λίγες πληροφορίες και όπου δει, που συμπληρώνουν τη νοοτροπία των χαρακτήρων και επεξηγούν σε βάθος χρόνου (ή σελίδων) τη δράση και την αντίδραση. Απλώς οι διαρκείς ανατροπές και η μητέρα όλων των αποκαλύψεων σχεδόν ξεφούσκωσαν όσο οδεύαμε αργά αργά προς το αναμενόμενο τέλος (γιατί ξέρεις ποιος θα νικήσει, κλασικός κανόνας από καταβολής κόσμου) ενώ οι φρενήρεις ρυθμοί προς το τέλος μειώθηκαν σχεδόν απότομα μόνο και μόνο για να παρακολουθήσω διεξοδικά το τέλος.

Παρ’ όλα’ αυτά το βιβλίο εξακολουθώ να το υποστηρίζω και κρατώ τις απανωτές ανατροπές που μου επεφύλασσε καθώς και τη μεγάλη έκπληξη της πλοκής, πράγματα που σπάνια μου έχει χαρίσει σε τόσο μεγάλο βαθμό ένα αστυνομικό μυθιστόρημα. Ένα εξαίρετο βιβλίο που παρά τις 563 σελίδες του διαβάζεται πολύ γρήγορα και δεν παίρνεις ανάσα έτσι και βυθιστείς σε ένα κόσμο όπου το καϊκέν, το μαχαίρι της τιμής και της αγάπης, θα δώσει τη λύση.