Βιβλίο Η δίκη που άλλαξε τον κόσμο 
Συγγραφέας Στέφανος Δάνδολος
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η δράση διαδραματίζεται στην Ιερουσαλήμ και στη Ρώμη, στην Όστια της Ιταλίας, στην Καισάρεια, πότε στην εποχή του Ιησού, πότε το 71 μ. Χ., την εποχή που βασιλεύει ο Βεσπασιανός που έχει βάλει στόχο τον αφανισμό «μιας μικρής ενοχλητικής αίρεσης» από τη μακρινή Ιουδαία. Γνωρίζουμε πρόσωπα λιγότερο γνωστά που βίωσαν καταστάσεις και πήραν αποφάσεις που άλλαξαν τον ρου της Ιστορίας, με τρόπο που αναμιγνύει ιδανικά τη μυθοπλασία με τις ιστορικές πηγές. Υπάρχουν σωστή και τεκμηριωμένη αναπαράσταση της εποχής, ρεαλισμός στη σκιαγραφία των χαρακτήρων, ακόμη και λογοτεχνικές αρετές, όπως παρομοιώσεις, μεταφορές και όμορφα καλολογικά στοιχεία («…πολιορκώντας αγέρωχα τις ανάσες που τράνταζαν το στήθος της», σελ. 58). Διαρκείς είναι οι μεταβάσεις από την εποχή του Πιλάτου στα χρόνια του Πετρώνιου, χωρίς όμως να χαθώ ή να κουραστώ κάπου. Αντίθετα, ο συγγραφέας βοηθάει αρκετά την ανάγνωση, χωρίς να διστάζει ακόμη και να παρεμβληθεί στα γραφόμενά του με προσωπικές παρατηρήσεις και σχόλια.

Το κείμενο από τη μια ζωντανεύει έναν ισχυρό Έπαρχο που έστειλε στον μαρτυρικό θάνατο της σταύρωσης έναν άντρα που με ήρεμη φωνή («που ηχούσε σαν θρόισμα φύλλου») επέμενε πως ήρθε στον κόσμο να μαρτυρήσει για την αλήθεια κι από την άλλη έναν αιμοβόρο Ρωμαίο αξιωματικό, που όμως σύντομα γύρισε την πλάτη του στο παρελθόν κι αποσύρθηκε σε μια ήρεμη αγροικία για να βοηθάει τους συνανθρώπους του. Τι κοινά στοιχεία έχει ο Μάξιμος με τον Πιλάτο, πώς θα τα ανακαλύψει και πώς θα επηρεάσουν τη μετέπειτα ζωή του; Ποια είναι η μυστηριώδης γυναίκα που φέρνουν στο σπίτι του για να τη φροντίσει με την αδελφή του, Λιβία; Παρουσιάζονται με αξιοθαύμαστη ισορροπία δύο διαφορετικοί πόλοι αφήγησης, με τον Πετρώνιο να μην έχει ξεχάσει τη γυναίκα του, την Ιουστίνη, και να έχει ασπαστεί κρυφά τον χριστιανισμό, κάτι που τον βάζει σε κίνδυνο όταν αρχίζουν οι σαρωτικές επιθέσεις του Βεσπασιανού. Συγκινημένος από τις περιπέτειες του αξιωματικού, έστρεφα το βλέμμα μου παράλληλα στη ζωή του Πόντιου Πιλάτου και της γυναίκας του, Κλαυδίας Πρόκλας, μιας Ρωμαίας αριστοκράτισσας με ευαισθησίες μικρού παιδιού, που «έβλεπε το σύμπαν σαν ένα άθροισμα από πράξεις καλοσύνης» (σελ. 59). Εκείνος παράξενος και αντιφατικός, εκείνη ευγενική, είναι «το αντρόγυνο που είχε κρύψει κάθε ρωγμή του πίσω από τη χρυσή λάμψη της δόξας». Ο Πόντιος Πιλάτος ήδη πέντε χρόνια κυβερνούσε «αυτήν την ανεμοδαρμένη άκρη του κόσμου» για λογαριασμό του αυτοκράτορα Τιβέριου ως Επίτροπος της Ιουδαίας κι έχει υπό την ευθύνη του μια ράτσα δύσκολη, «έναν λαό που είναι πιο σκληρός και από τις πέτρες των τειχών του» (σελ. 11). Πώς γνωρίστηκε με την Κλαυδία, πώς εξελίχθηκε η σχέση τους, πώς μπήκε ανάμεσά τους η σταύρωση του Ιησού είναι ερωτήματα που τέμνουν τη διαπροσωπική τους σχέση. Τι συνέβη εκείνη τη μοιραία μέρα που άλλαξε άρδην τη στάση του απέναντι στους Ιουδαίους, στον αρχιερέα Καϊάφα και στον αυτοκράτορα Τιβέριο; Γιατί γέρασε μέσα σε μια στιγμή; Τι συνέβη στο όρος Γαριζίν κι αποτέλεσε την ταφόπλακα της καριέρας του; Η προσωπικότητά του τεκμηριώνεται μέσα από επιστολές και μαρτυρίες συγχρόνων και μεταγενεστέρων, πρακτικά συνεδριάσεων της Συγκλήτου, μελέτες επιστημόνων και λογίων της δικής μας εποχής κ. ά.

Για την Κλαυδία Πρόκλα και τον Πόντιο Πιλάτο ελάχιστα στοιχεία είναι γνωστά κι έτσι η ιστορία τους βασίζεται στη μυθοπλασία. Ο συγγραφέας καταφέρνει να ζωντανέψει ρεαλιστικά το ζευγάρι, να βρει τις αντιθέσεις και τα κοινά τους σημεία, να τους χωρίσει και να τους ενώσει και να βγάλει μια τρυφερότητα και μια αγάπη από τον Πιλάτο που δεν την περίμενα από έναν αυστηρό και σκληρό Επίτροπο ξένης χώρας. Η Κλαυδία από την άλλη είναι ένα υπόδειγμα καλοσύνης, δοτικότητας και αγάπης που δε διστάζει να σκληρύνει απέναντι στον σύζυγό της, ως ένδειξη δυσαρέσκειας για τις επιλογές που αναγκάστηκε να ακολουθήσει. Ασπάστηκε τον χριστιανισμό χάρη στη θεραπαινίδα της, Ραχήλ, τίποτα όμως δε θα είναι ξανά το ίδιο μετά τη δίκη του Ιησού. Η Κλαυδία θα είναι ο συνδετικός κρίκος μεταξύ του Πόντιου Πιλάτου και του Πετρώνιου Μάξιμου, με τρόπο που θα απογειώσει τη δράση και θα δρομολογήσει αναπάντεχες εξελίξεις, δίνοντάς μου την ευκαιρία να δω και να κατανοήσω τα πρώτα βήματα του χριστιανισμού μέσα από τα λόγια και τις διακηρύξεις των μαθητών του Χριστού.

Εξίσου ευρηματικό είναι και το γεγονός πως η καθαυτή δίκη αργεί να βγει στο προσκήνιο ενώ ο ίδιος ο Ιησούς εμφανίζεται ελάχιστα κι όμως η σκέψη Του, η νοοτροπία Του, αυτά που πρέσβευε επηρεάζουν τις εξελίξεις του μυθιστορήματος και συντείνουν στις αλλαγές των χαρακτήρων, στις απρόσμενες ιστορικές ανατροπές και σε απρόβλεπτους παράγοντες. Κάθε επιμέρους πλοκή έχει και τις δικές της εκπλήξεις, όπως για παράδειγμα η ζωή της Ραχήλ που αναζητά η Κλαυδία, η οποία συνδέεται αναπάντεχα μ’ ένα σημαντικό γεγονός αφήνοντάς με άφωνο με τον χειρισμό της ιστορίας της, η αγάπη της Λιβίας για τον αδερφό της, Πετρώνιο Μάξιμο, ο προδότης των κρυπτοχριστιανών κλπ. κι όλοι αυτοί οι χαρακτήρες επηρεάζονται άμεσα ή έμμεσα από τις διδαχές ενός φτωχού ξυλουργού που ήταν ο Υιός του Θεού κι ήρθε για να διδάξει την αγάπη και να σώσει την ανθρωπότητα με τα δικά Του μελίρρυτα λόγια.

«Η δίκη που άλλαξε τον κόσμο» δεν τον άλλαξε επειδή η έκβασή της ήταν η Σταύρωσή Του αλλά γιατί όσοι συμμετείχαν σε αυτήν με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο άλλαξαν ριζικά την κοσμοθεωρία τους, τις αντιλήψεις τους, τη νοοτροπία τους κι όλα αυτά καταγράφονται στρωτά, συναρπαστικά και τεκμηριωμένα. Το μυθιστόρημα διαπραγματεύεται την πιο παλιά ιστορία του κόσμου, την ιστορία του ανθρώπινου πόνου, τον ίδιο τον χριστιανισμό και είναι μια συγκινητική και τρυφερή ιστορία που αναβιώνει την Ιταλία και την Παλαιστίνη των τελευταίων χρόνων του Ιησού Χριστού και των πρώτων της γέννησης μιας θρησκείας που θα σαρώσει εκ βάθρων κάθε φιλοσοφική και θεολογική σκέψη. Τα ιστορικά γεγονότα αναμιγνύονται με τη μυθοπλασία δημιουργώντας ένα ανατρεπτικό κείμενο με λογοτεχνικές αρετές που στηλιτεύει την αιμοδιψή συμπεριφορά του όχλου για άκριτη τιμωρία και άτυπες δίκες, που υποστηρίζει την αγάπη και τη δοτικότητα σε όσους έχουν ανάγκη και χρειάζονται βοήθεια, που καταγράφει άκρως ρεαλιστικούς χαρακτήρες με σύνθετες προσωπικότητες και που ζωντανεύει με τον καλύτερο τρόπο τις αρετές του χριστιανισμού αποφεύγοντας τον διδακτισμό και τα «πρέπει».

Βιβλίο Τρομοκρατικό χτύπημα
Τίτλος πρωτοτύπου L’ attentat
Συγγραφέας Yasmina Khadra
Μεταφραστής Γιάννης Στρίγκος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Αμίν χάνει τη γη κάτω από τα πόδια του. Αρνείται να το πιστέψει. Μόνο όταν λαμβάνει ένα γράμμα από τη νεκρή σύζυγό του που το παραδέχεται κλονίζεται συθέμελα. Ενώ αρχίζει να δέχεται ρατσιστικές επιθέσεις και σχόλια, ακόμη και από το νοσοκομείο τον διώχνουν, με τη βοήθεια της καλύτερής του φίλης, μεταβαίνει στη Βηθλεέμ και ακολουθεί τα χνάρια της φατρίας που έκανε πλύση εγκεφάλου στη γυναίκα του. Δε θέλει να σκοτώσει ή να εκδικηθεί, θέλει να καταλάβει τι δεν της προσέφερε που το εκμεταλλεύτηκαν κάποιοι άγνωστοι και της άλλαξαν τα μυαλά.

Αυτό το ταξίδι δυστυχώς θα είναι μια μεγάλη αποκάλυψη και για τον ίδιο, όχι μόνο για τη γυναίκα που αγαπούσε και ονειρευόταν τόσο πολύ που δεν τη ζούσε, όσο και για το πουπουλένιο στρώμα που του χαρίζει η κοινωνική αναγνώριση, αν και Παλαιστίνιος. Μπορεί να ζει σε μια τσιχλόφουσκα, δίπλα του όμως υπάρχουν άνθρωποι που δεν ανέχονται την ταπείνωση και την προσβολή και θέλουν να ζήσουν ελεύθεροι και αξιοπρεπείς. Ένα ένα γκρεμίζονται τα τείχη της άνετης και απυρόβλητης ζωής του χειρούργου, ο οποίος έρχεται αντιμέτωπος με την πραγματική διάσταση των γεγονότων στη χώρα που τον φιλοξενεί, άλλωστε το Τείχος των Δακρύων χωρίζει την κάπως άνετη πρωτεύουσα του Τελ-Αβίβ από την κατεστραμμένη και βομβαρδισμένη Τζαμίν.

Ένα ταξίδι αυτογνωσίας, η ανατροπή μιας δεδομένης αλλά όχι και αληθινής κατάστασης, το τέλος του χτες και η αρχή ενός νέου αύριο. Κι όταν ο Αμίν συμφιλιώνεται με τα ιδανικά που ενέπνευσαν τον αγώνα της γυναίκας του για ελευθερία, ένα αντίστοιχο τρομοκρατικό χτύπημα, αυτήν τη φορά από έναν ξάδερφό του, του γκρεμίζει και τον τελευταίο θεμέλιο λίθο για την πραγματικότητα που ζει, όσο κι αν επιμένει ότι μεγαλύτερη αξία έχει το δικαίωμα να ζεις και να σώζεις ζωές παρά να αυτοκτονείς και να δολοφονείς, όσο αγνές κι αν είναι οι προθέσεις σου.

Ένα κείμενο-κόλαφος για τις σχέσεις Εβραίων και Παλαιστινίων, που σηκώνει κάθε εκατοστό της κουβέρτας του μεσανατολικού ζητήματος και δε σε αφήνει να ανασάνεις είτε από την αποφορά αυτών που εκμεταλλεύονται επιθυμίες απλών ανθρώπων για πανανθρώπινα ιδανικά (δεδομένα για πολλές χώρες της Δύσης) είτε από τα χημικά και τη σκόνη των εμπόλεμων περιοχών. Μηνύματα και ηθική παντού, καλογραμμένο κείμενο, απίστευτη ψυχολογική επεξεργασία.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Το παιδί είναι δώδεκα χρόνων κι έχει καρδιά από πορσελάνη. Σ’ αυτήν την ηλικία, όπου ερωτεύεται κανείς τα πάντα κεραυνοβόλα, μόνο και μόνο επειδή η εμπιστοσύνη που νιώθει για τα πράγματα είναι τόσο μεγάλη όσο και η χαρά του, το αγοράκι θα ήθελε να χαρεί τους καρπούς της ζωής, πεπεισμένο πως το μόνο που χρειάζεται να κάνει είναι να σηκώσει το χέρι για να δρέψει την ευτυχία του κόσμου όλου…» (σελ. 11).

Διαβάστε για τη νοοτροπία των ανθρώπων-καμικάζι όπως την καταγράφει ο μεγάλος αυτός συγγραφέας:

«Αρκεί ένας απλός μηχανισμός να μπει σε λειτουργία στο ασυνείδητο κι αυτό είναι όλο. Τα κίνητρα δεν έχουν όλα την ίδια βαρύτητα αλλά γενικά πρόκειται για πράγματα που μεταδίδονται απ’ τον έναν στον άλλον μέσα σε μια στιγμή…Ή σου πέφτουν ξαφνικά στο κεφάλι σαν πυραμίδα ή αγκιστρώνονται μέσα σου σαν σκουλήκι που σου τρώει τα σωθικά. Έπειτα παύεις να βλέπεις πια τον κόσμο με το ίδιο μάτι. Δεν έχεις παρά μονάχα μια σκέψη στο μυαλό: να ανασηκώσεις αυτό το πράγμα που κατοικεί στην ψυχή και στο σώμα σου για να δεις τι κρύβεται από κάτω. Απ’ αυτό το σημείο και μετά είναι αδύνατον πια να κάνεις πίσω. Άλλωστε, δεν είσαι εσύ πια που έχεις το τιμόνι στα χέρια. Νομίζεις πως κάνεις αυτό που θέλεις αλλά δεν είναι αλήθεια. Δεν είσαι πια παρά το όργανο των ίδιων σου των απωθημένων. Για σένα, η ζωή και ο θάνατος είναι το ένα και το αυτό. Κατά κάποιο τρόπο έχεις πια οριστικά απαρνηθεί οτιδήποτε θα μπορούσε να σου δώσει μια ευκαιρία να επιστρέψεις στη γη. Αεροβατείς. Είσαι ένας εξωγήινος. Ζεις στα όρια ενός άλλου κόσμου, κυνηγώντας τα ουρί του Παραδείσου και τους μονόκερους. Δεν θέλεις πια να ακούς λέξη για τούτον εδώ τον κόσμο. Περιμένεις μονάχα τη στιγμή που θα κάνεις το διάβημα. Ο μόνος τρόπος για να ξανακερδίσεις όσα έχασες ή να επανορθώσεις αυτά που δεν κατάφερες, με δυο λόγια, ο μόνος τρόπος για να χαρίσεις στον εαυτό σου μια θέση στο μύθο είναι να έχεις ένα ωραίο τέλος: να μεταμορφωθείς σε πυροτέχνημα μέσα σ’ ένα κατάμεστο σχολικό λεωφορείο ή σε τορπίλη που εξαπολύεται με θανατηφόρα ταχύτητα ενάντια στο άρμα του εχθρού. Μπουμ! Και ιδού το μεγάλο άνοιγμα, με ανταμοιβή την υπόσταση του μάρτυρα. Η μέρα που θα περιμαζέψουν τη σορό σου γίνεται τότε στα μάτια σου και η μοναδική στιγμή κατά την οποία θα αποκτήσεις αξία στα μάτια των άλλων. Τα υπόλοιπα, η προηγούμενη μέρα και η επόμενη, παύουν να σ’ απασχολούν πια, για σένα δεν υπήρξαν ποτέ» (σελ. 98-99).

«Ο Εβραίος γεννήθηκε ελεύθερος σαν τον άνεμο, απόρθητος σαν την έρημο της Ιουδαίας. Παρέλειψε να οριοθετήσει την πατρίδα του σε σημείο που παραλίγο να του την πάρουν από τα χέρια, επειδή για πολύ καιρό πίστευε πως η γη της επαγγελίας ήταν πάνω απ’ όλα εκείνη όπου δε θα υπήρχε κανένας τοίχος που να εμποδίζει το βλέμμα του να φτάνει πιο μακριά από τις κραυγές του» (σελ. 246).

Βιβλίο Η επόμενη στάση
Συγγραφέας Δημήτρης Πολίτης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ίαμβος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο κύριος Δημήτρης Πολίτης γράφει ένα ευρηματικό κοινωνικό μυθιστόρημα, γεμάτο ζωές ανθρώπων που όλοι μας συναντάμε καθ’ οδόν για τη δουλειά μας. Μια καθημερινή ρουτίνα μάς φέρνει αντιμέτωπους με χιλιάδες πρόσωπα, που ίσως κάποιους απ’ αυτούς τους ξανασυναντήσουμε αργότερα σε κάποια φάση της ζωής μας. Οι χαρακτήρες είναι καλοδουλεμένοι και συγκροτούν ένα πάνθεον ηρώων με ποικίλες κουλτούρες, αντιλήψεις, προσδοκίες, προσωπικότητες, με διαφορετικά ερεθίσματα και αντιδράσεις σε γεγονότα που έρχονται αναπάντεχα να τα βιώσουν.  Η αφήγηση δεν είναι μονοδιάστατη, μιας και η ιστορία ξεκινάει με το πρωινό δρομολόγιο του Κηθ Μακφάρλαντ προς τη δουλειά του αλλά στην πορεία επιστρέφουμε στην Ιρλανδία για να δούμε τις σημαντικότερες στιγμές της ζωής του. Με τον ίδιο τρόπο συστήνονται και οι υπόλοιποι, με περιορισμένες και απολύτως απαραίτητες αναδρομές στο παρελθόν τους την ίδια ώρα που διαδραματίζονται κρίσιμα γεγονότα στο παρόν τους.

Εκτός από αυτό όμως, έχουμε σε δύο τουλάχιστον περιπτώσεις και ανάκληση γεγονότων, μιας και στην πορεία της ανάγνωσης η πλοκή προχωράει ως συνέπεια κάποιων περιστατικών που όμως περιγράφονται αργότερα μες στην αφήγηση. Δεν είναι τόσο δύσκολο ή απωθητικό όσο ακούγεται, απλώς ο συγγραφέας πειραματίζεται με ποικίλες μορφές αφήγησης, προσκαλώντας τον αναγνώστη σε διαφορετικά χρονικά επίπεδα και χωρίς να τον αφήνει να κουραστεί ούτε λεπτό. Επιπρόσθετα σε αυτό έχουμε και το διαρκές ερώτημα: «γιατί εκτός από τον Κιθ και το εργασιακό του περιβάλλον μας απασχολούν άνθρωποι που βιώνουν καταστάσεις τόσο μακριά από τις Βρυξέλλες»; Συνιστώ στον αναγνώστη λοιπόν υπομονή, γιατί το κάθε τι έχει τη δική του κατάλληλη θέση μα πάνω απ’ όλα το ανατρεπτικό τέλος θα τον αφήσει άφωνο και γεμάτο ένταση, επομένως «Η επόμενη στάση» πρέπει να διαβαστεί χωρίς ανυπομονησίες και βιαστικό ξεφύλλισμα.

Ο Κηθ Μακφάρλαντ από την Ιρλανδία εργάζεται στις Βρυξέλλες, στο Τμήμα Αγροτικών Επιδοτήσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ως προϊστάμενος λογιστηρίου, και μια μέρα βρίσκει ένα υπηρεσιακό σημείωμα αρχειοθετημένο στο κοινό ηλεκτρονικό αρχείο που προερχόταν από το προσωπικό γραφείο του Λιθουανού Επιτρόπου και μεροληπτούσε σε μια διαδικασία υποβολής προσφορών για ένα σημαντικό project. Η Φεριντέ Οκέμ, μητέρα ενός βρέφους και χήρα, ζει στην Άγκυρα και μαθαίνει πως έχει επιθετικό καρκίνο. Η Κάσια Οφιανέφσκα, που ζει στο Κατοβίτσε της Πολωνίας, γνωρίζει τον γοητευτικό Αμερικανό Ντέιβιντ Καντίνσκι σ’ ένα σεμινάριο στην Κρακοβία όπου την έστειλε το Υπουργείο Οικονομικών της Πολωνίας στο οποίο εργάζεται. Η Σεβερίν Ντ’ Υντεκέμ-Μορέ, με σοβαρά ψυχικά τραύματα από την παιδική της ηλικία, μιας και μεγάλωσε μ’ έναν αυταρχικό και τυραννικό πατέρα, είναι η διευθύντρια του Κηθ, σε μια από τις πιο σημαντικές Γενικές Διευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στην οποία αναρριχήθηκε πατώντας επί πτωμάτων. Ο Τζοβάνι ντελ Κολόμπο από την κεντρική Ιταλία εργάζεται ως διερμηνέας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Βρυξελλών και αποφασίζει να εκδικηθεί τον παντρεμένο σύντροφό του όταν του ανακοινώνει τον χωρισμό τους. Μια σφαγή αμάχων Παλαιστινίων είναι η αφετηρία ενός αναπάντεχου ταξιδιού.

Υπέροχο πάνθεον ηρώων, διαλεχτές και καλογραμμένες ιστορίες, που με γέμισαν σκέψεις και αισθήματα, αληθοφανέστατα παιχνίδια της μοίρας και οι ζωές όλων αυτών να συνενώνονται χωρίς υπερβολές και παρατραβηγμένες καταστάσεις. Τα περιστατικά που βιώνουν όλοι τους πριν έρθουμε στο παρόν των Βρυξελλών, εκτός από τη δυναμικότητα στην αφήγηση, είναι καλογραμμένα μικρά ψυχογραφήματα, γεμάτα ανθρωπιά, ρεαλισμό και παραστατικούς διαλόγους. Μου άρεσαν αυτά που επέλεξε ο συγγραφέας και φυσικά ο τρόπος μέσω των οποίων έπλασε αυτούς τους δυνατούς και υπέροχους πρωταγωνιστές, που με ταξίδεψαν από στάση σε στάση: απώλειες αγαπημένων προσώπων, κίνδυνοι από ψυχολογική βία, μάχη ενάντια στον άτρωτο σχεδόν καρκίνο, άνανδρες δολοφονίες Παλαιστίνιων οικογενειών από Ισραηλινούς και πολλά άλλα αναμετρώνται σε ένταση και δύναμη με τις εξελίξεις του σήμερα, όπου ο κάθε χαρακτήρας έρχεται σε μια κρίσιμη καμπή της ζωής του και πρέπει να κάνει ένα βήμα παρακάτω. Ο συγγραφέας φωτίζει με εξίσου παραστατικό τρόπο ένα σημαντικό γεγονός από τη ζωή του κάθε προσώπου που θα του δώσει το ψυχικό σθένος και θα τον κάνει να συγκροτήσει την ταυτότητα με την οποία κινείται πλέον στο μυθιστόρημα: πείσμα, δύναμη, αντοχή, πάθος είναι γνωρίσματα που σφυρηλάτησαν τις ζωές των πρωταγωνιστών. Δεν είναι τυχαίο μάλιστα που όλοι τους έχουν ξεφύγει από τον θάνατο ή έχουν βιώσει το βάρος της οριστικής απώλειας.

Μου φάνηκε ιδιαίτερο το γεγονός πως κάθε κεφάλαιο έχει τον τίτλο συγκεκριμένης στάσης από τη γραμμή 1 του μετρό των Βρυξελλών, υπό την οποία ξεδιπλώνονται οι περιπέτειες κάθε χαρακτήρα. Επίσης, χωρίς πολλά καλολογικά στοιχεία, ο συγγραφέας καταφέρνει να περιγράψει την ατμόσφαιρα και το κλίμα των Βρυξελλών πολύ παραστατικά, κάνοντάς με να νιώθω πως είμαι κι εγώ εκεί, σε αυτήν την «υγρή και μουντή» πόλη, πως ξυπνάω με ομίχλη «τα σκούρα πρωινά» και περπατάω σε πεζοδρόμια «με νοτισμένες πλάκες», πως κατεβαίνω στο μετρό ή μπαίνω στα γυάλινα κτήρια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Κλείνοντας, εύχομαι να μπορούσα να γράψω όλα όσα μου γέννησε το τέλος του βιβλίου αλλά φυσικά αυτό δεν είναι εφικτό. Μου έδωσε να καταλάβω πως ο συγγραφέας δεν ήθελε να ρίξει το βάρος στη φυσική νομοτέλεια ενός μυθιστορήματος, με αρχή, μέση και τέλος (με την έννοια της ολοκλήρωσης) αλλά, βαθιά συγκινημένος από ανώνυμες απώλειες και με δέος απέναντι στο δευτερόλεπτο εκείνο που θα σου αλλάξει τη ζωή για πάντα, προτίμησε να γράψει ένα κείμενο γεμάτο ένταση, πάθος, πρόσωπα, εξελίξεις και γεγονότα ώστε να κρατήσει τον αναγνώστη σε αγωνία και ξαφνικά να του δείξει πως δεν εξαρτώνται όλα από μας τελικά. Στο τελευταίο κεφάλαιο λοιπόν ολοκληρώνεται με πρωτότυπο τρόπο η ιστορία που με ταξίδεψε στην πρωτεύουσα του Βελγίου και μου γνώρισε ανθρώπους που θα ήθελα να είχα συναντήσει από κοντά για να συγχαρώ, υποστηρίξω, αγκαλιάσω ή καταχερίσω. Και δεν είναι μόνο το φινάλε αλλά και το γεγονός πως εκεί στο τέλος μπαίνουν και τα τελευταία κομμάτια του παζλ, αφήνοντάς με άφωνο με τη συγγραφική δεινότητα του κυρίου Πολίτη και τον τρόπο που άλλαξε την οπτική γωνία με την οποία με καλωσόρισε στο πρώτο κεφάλαιο του μυθιστορήματος. Παρ’ όλ’ αυτά, ένας χαρακτήρας που εμφανίζεται πολύ αργότερα από τους άλλους, αν είχε βγει νωρίτερα και έκοβε τις εξελίξεις της δικής του ζωής σε σελίδες τοποθετημένες ανάμεσα στα υπόλοιπα κεφάλαια θα απογείωνε την ένταση, την αγωνία και το σασπένς σε δυσθεώρητα ύψη.

Δυστυχώς, το βιβλίο δεν έχει την επιμέλεια που θα του άξιζε, μιας και βρίθει τυπογραφικών λαθών ενώ βρήκα πάρα πολλές αβλεψίες όπως: «την έπιασε απροειδοποίητη» αντί «απροετοίμαστη» (σελ. 148) ή «Τα λεφτά θα σας εμβαστούν» (σελ. 279) και περιττές εκφραστικές επαναλήψεις: «να την ξανασφίξει δυνατά και πάλι» (σελ. 123), «να σταθεί σταθερός» (σελ. 136), «…λεπτά χείλη, μόνιμα σφιγμένα που προσπαθούσαν να καμουφλάρουν μόνιμα τη στριμάδα τους αυτή…» (σελ. 191) κ. ά. Αυτά όμως δε στάθηκαν ικανά ν’ αποσοβήσουν τα θετικά συναισθήματα που μου δημιουργήθηκαν κατά την ανάγνωσή του.

«Η επόμενη στάση» είναι ένα συναρπαστικό και διεισδυτικό μυθιστόρημα που μεταμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο ταξιδεύει κανείς με το μετρό και μου σύστησε, μέσω μιας άρτιας συγγραφικής δουλειάς, χαρακτήρες αληθινούς, πολύπλοκους, με σάρκα και οστά, που με καλωσόρισαν στις ζωές τους και την καθημερινή τους ρουτίνα αλλά και στα κρυμμένα τους μυστικά (κέντημα η σκηνή της δολοφονίας του κατάκοιτου με ενέσεις ινσουλίνης). Ένταση στην αφήγηση, απροσδόκητες εξελίξεις κι ένα από τα καλύτερα αμφίσημα φινάλε βιβλίου που θα προβληματίσει αρκετούς αναγνώστες είναι μερικά από τα θετικά χαρακτηριστικά του μυθιστορήματος.

Βιβλίο Η κραυγή της πέτρας
Τίτλος πρωτοτύπου Le cri des pierres (إن شاء الله: 2- صرخة الحجارة)
Συγγραφέας Gilbert Sinoué
Μεταφραστής Βασιλική Κοκκίνου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Συρία, Αίγυπτος, Λίβανος, Παλαιστίνη, Ιράκ, Ιορδανία: ποια η μοίρα τους και η τύχη τους μετά τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, πώς τις αντιμετωπίζουν αυτοί που έχουν την Ιστορία στα χέρια τους και πόσο επηρεάζει το βαθμό έντασης στο καζάνι που βράζει η παρουσία των Εβραίων στην Παλαιστίνη, που στέλνονται καραβιές με εντολή των Άγγλων; Με αφορμή αυτήν την ιστορία ξεδιπλώνονται οι ιστορίες πέντε οικογενειών, που μπλέκονται μεταξύ τους, και διαβάζουμε την Ιστορία μέσα από τις τύχες, τις πληγές και τις χαρές αυτών των ανθρώπων. Δεν είναι κουραστικό, έτσι όπως είναι γραμμένο είναι σαν να φωτίζονται σκηνές και κομμάτια της Ιστορίας που δεν κρατάνε πάνω από 4-5 σελίδες, οπότε ο αναγνώστης δεν μπλέκεται και δεν κουράζεται. Δεν έχουμε ατέλειωτη και συνεχή ροή γεγονότων, ονομάτων, ιστορικών πράξεων αλλά σύντομες, βαθιές ανάσες πάνω στην αιματηρή πορεία της Μέσης Ανατολής στο χρόνο. Σχεδόν αποσπασματικά παρακολουθούμε και τις εξελίξεις στις ζωές των οικογενειών, με αποτέλεσμα να έχουμε ένα πολύχρωμο ψηφιδωτό που αντανακλά πραγματικές πτυχές και γεγονότα στο διάβα του χρόνου.

Εδώ δε θα αναλύσω τα ιστορικά γεγονότα του βιβλίου όπως έκανα στην παρουσίαση της «Πνοής του γιασεμιού». Η κραυγή της πέτρας είναι η κραυγή για ελευθερία, η κραυγή εναντίον κάθε μορφής αδικίας, η κραυγή εναντίον των απίστων. Πλέον η κατάσταση έχει ξεφύγει από κάθε έλεγχο και ο θρησκευτικός πόλεμος συνεχίζεται αμείλικτος και ανελέητος. Τζιχάντ, Ιντιφάντα, Σαντάμ Χουσείν, Νάσερ, Σαντάτ, Ακίλε Λάουρο, Ηνωμένη Αραβική Δημοκρατία, Λωρίδα της Γάζας, αεροπειρατείες, Γιάσερ Αραφάτ, όλα παρουσιάζονται στις σελίδες αυτού του καταπληκτικού συγγραφέα. Έμαθα πώς ξεκίνησε ο θρησκευτικός φανατισμός, για τι αγωνίζονται (έστω και με άσχημο τρόπο) οι άνθρωποι-καμικάζι που δε διστάζουν να πάρουν μαζί τους αθώους ανθρώπους στον άλλο κόσμο, έμαθα πολλά και ντρέπομαι που είμαι άνθρωπος.

Μέσα σε όλα αυτά τα γεγονότα υπάρχουν άνθρωποι που πονάνε, που ματώνουν, που σχεδιάζουν χάρτες χωρίς να τους νοιάζει το κόστος και το μέλλον. Ο συγγραφέας έχει διαλέξει με πολύ μεγάλη προσοχή τι χαρακτήρες θα φέρει στο φως, τι καταστάσεις θα ζήσουν, σε τι συνθήκες θα αλλάξουν τη νοοτροπία και το χαρακτήρα τους. Τα ιστορικά πρόσωπα επηρεάζουν τις πράξεις τους, τις σκέψεις τους, το μέλλον τους. Και ιδού ανάγλυφη η τοιχογραφία της Μέσης Ανατολής στα μάτια του αναγνώστη. Ο αναγνώστης έχει ευκαιρίες να ξεκουραστεί, να σκεφτεί, να διαβάσει κάτι άλλο, το κείμενο ποτέ δεν καταντά κουραστικό ή ένα άψυχο μάθημα ιστορίας. Αυτό είναι πραγματικά τέχνη!

Στο τέλος του βιβλίου, όπως και στο προηγούμενο, υπάρχει συμπληρωματική βιβλιογραφία για όσους θέλουν να εντρυφήσουν περισσότερο.

Χαρακτηριστικό απόσπασμα:

«-Ο όχλος είναι μια μάζα ανθρώπων που συγκεντρώνονται ανάλογα με τις περιστάσεις. Ο λαός είναι μια συνεχή οντότητα που διαμορφώνεται από την Ιστορία. Αντίθετα από τον όχλο, ο λαός ξέρει τι θέλει. Μόνο που δεν ξέρει πώς να το καταφέρει. Γι’ αυτό χρειάζεται τους αρχηγούς. Αφοσιώνεται τυφλά σ’ αυτούς, εφόσον κι αυτοί αφοσιώνονται σ’ εκείνον. Αλλά όταν αυτοί, αντί για οδηγοί, συμπεριφέρονται σαν αφέντες, όταν προδίδουν τις προσδοκίες του εξαιτίας της πλεονεξίας τους ή από προσωπική φιλοδοξία, τότε τους ανατρέπει. Καίει αυτούς που έκανε το λάθος να λατρέψει. Ένας λαός δεν αφοσιώνεται σε αρχηγούς για ν’ αποκτήσουν αυτοί πλούτη ή για να δοξαστούν -πόσο μάλλον για να τον οδηγήσουν στην καταστροφή. Αφοσιώνεται σε αυτούς για να τους υποχρεώσει να πετύχουν καλύτερες συνθήκες ζωής. Τέτοιους αρχηγούς, πιστέψτε με, δε θα τους εγκαταλείψει ποτέ» (σελ. 144-145).

Βιβλίο Η πνοή του γιασεμιού
Τίτλος πρωτοτύπου Le souffle du jasmin (إن شاء الله: 1-أريج الياسمين)
Συγγραφέας Gilbert Sinoué
Μεταφραστής Βασιλική Κοκκίνου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Αίγυπτος: μετά τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο αναδύεται η μορφή του αγωνιστή Σάαντ Ζαγλούλ και το κόμμα του, Ουάφντ. Μετά από αποτυχημένες προσπάθειες στη διεθνή διπλωματική κονίστρα για αποτίναξη του αγγλικού ζυγού, οι Άγγλοι εξορίζουν τον Ζαγλούλ στη Μάλτα, με αποτέλεσμα να έχουμε την πρώτη μεταπολεμική επανάσταση στην Αίγυπτο το 1919, που οδήγησε στην ανεξαρτησία της χώρας το 1922. Ο Ζαγλούλ έγινε πρωθυπουργός, όμως η στάση και η συμπεριφορά του βασιλιά Φαρούκ έκανε την κατάσταση ετοιμόρροπη. Το 1952 ο Νάσερ και ο Ναγκίμπ έκαναν πραξικόπημα και ανάγκασαν τον Φαρούκ να παραιτηθεί υπέρ του γιου του, Φουάντ. Το 1953 η Αίγυπτος είναι μια δημοκρατική χώρα, όμως ο Νάσερ ανατρέπει τον Ναγκίμπ και αναλαμβάνει την εξουσία ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Το βιβλίο κλείνει με τον αραβο-ισραηλινό πόλεμο του 1956, με στόχο τη διεθνοποίηση του Καναλιού του Σουέζ.

Συρία: το 1916 υπεγράφη η μυστική Συμφωνία Σάικς-Πικό, με την οποία οι Άγγλοι και οι Γάλλοι χώριζαν τις αραβικές χώρες σε σφαίρες επιρροής. Η Ρωσία συμμετείχε σε λιγότερο βαθμό, όμως η συμφωνία αποκαλύφθηκε μετά την έκρηξη της Ρωσικής Επανάστασης. Οι Άγγλοι, αποσκοπώντας στον έλεγχο της Μεσογείου, κράτησαν υπό την επιρροή τους την Ιορδανία, το νότιο Ιράκ και την περιοχή μεταξύ Χάιφας και Άκρας. Η Γαλλία κράτησε τη νοτιοανατολική Τουρκία, το βόρειο Ιράκ, τη Συρία και τον Λίβανο. Όταν βρέθηκε πετρέλαιο στη Μοσούλη τα πράγματα χειροτέρεψαν. Το 1920 έχουμε το ανεξάρτητο βασίλειο της Συρίας του Φαϊζάλ, όμως η Διάσκεψη του Σαν Ρέμο υπαγόρευσε τη γαλλική κατοχή της Συρίας. Ο Σουλτάνος Αλ-Ατράς πολέμησε σκληρά εναντίον των Γάλλων, όμως ηττήθηκε και το έσκασε στην Υπεριορδανία. Μετά τον πόλεμο, οι Βρετανοί και η συνεχιζόμενη αντίσταση στη χώρα έδιωξαν τα γαλλικά στρατεύματα από τη χώρα. Το 1948 η ήττα της στον αραβο-ισραηλινό πόλεμο οδήγησε σε μια σειρά από πραξικοπήματα. Η χώρα αναμιγνύεται στον αραβο-ισραηλινό πόλεμο .

Ιράκ: το Ιράκ τελούσε υπό αγγλική κατοχή, όμως άσχημες επιλογές ανθρώπων σε θέσεις ισχύος στη χώρα και ο απόηχος της κακής μεταχείρισης του ήρωα Τ. Ε. Λώρενς (γνωστού και ως Λώρενς της Αραβίας) έκαναν τους Άγγλους να αλλάζουν συνέχεια ανθρώπους σε σημεία-κλειδιά της διοίκησης του Ιράκ. Τελικά το 1932 το Ιράκ κηρύχτηκε ανεξάρτητο, αν και οι στρατιωτικές δυνάμεις των Άγγλων παρέμεναν. Το 1941 ανετράπη ο Αμπντάλα από τον Ρασίντ αλ-Γκαϊλάνι και με τον αγγλο-ιρακινό πόλεμο, οι Άγγλοι επιτέθηκαν στο Ιράκ από φόβο ότι οι φιλοναζιστικές τάσεις του Γκαϊλάνι ίσως αποκόψουν την παροχή πετρελαίου στους Συμμάχους.

Λίβανος: το 1920 ήταν μέρος του Βασιλείου της Συρίας αλλά ο Συρο-Γαλλικός πόλεμος οδήγησε τους Άραβες στην ήττα. Οι Γάλλοι ανέκτησαν τις χαμένες περιοχές και το 1926 ο Λίβανος έγινε ανεξάρτητο κράτος. Κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου η κυβέρνηση του Βισύ χρησιμοποίησε το Λίβανο για να περάσουν γερμανικά στρατεύματα και να επιτεθούν στους Άγγλους. Οι Άγγλοι επιτέθηκαν στη χώρα και την κατέλαβαν. Ο Λίβανος, υπό γαλλική κατοχή ξανά, έκανε εκλογές, κάτι που δεν αναγνώρισαν οι Γάλλοι, η γενική κατακραυγή όμως τους ανάγκασε να αναγνωρίσουν τον Λίβανο ως ανεξάρτητο. Στο Λίβανο συγκατοικούν Μαρονίτες, Σουνίτες, Σιίτες, μουσουλμάνοι και χριστιανοί ορθόδοξοι. Ο Λίβανος συμμετείχε ενεργά στον αραβο-ισραηλινό πόλεμο.

Έχουμε και την Παλαιστίνη! Εν συντομία στις χώρες της Παλαιστίνης ζούσαν Άραβες και μόλις έληξε ο Πρώτος Παγκόσμιος πόλεμος ξεκίνησε η ιδέα του σιωνισμού, με αποτέλεσμα χιλιάδες Εβραίοι να αποβιβαστούν στη γη της Παλαιστίνης και να αναγκαστούν να συγκατοικήσουν με τους Άραβες κατοίκους, κατόπιν προτροπής και υποστήριξης των Άγγλων, ώστε να έχουν την περιοχή στο χέρι τους. Εμφύλιες συγκρούσεις υπήρξαν χιλιάδες και γιγαντώθηκαν όταν με τα πολλά οι Άγγλοι απλώς έπαψαν να θέλουν ως προτεκτοράτο τους την Παλαιστίνη. Ο εμφύλιος πόλεμος που ξέσπασε είχε ως αποτέλεσμα ποταμούς αίματος και την ανεξαρτησία της Παλαιστίνης το 1948. Σύντομα, με τον Αραβο-ισραηλινό πόλεμο, τα πράγματα άλλαξαν. Η Ιορδανία κατέλαβε τη Δυτική Όχθη και η Αίγυπτος τη Λωρίδα της Γάζας. Περισσότερα για τον αραβο-ισραηλινό πόλεμο με αφορμή τη Διώρυγα του Σουέζ εδώ.

Μέσα σε όλα αυτά τα γεγονότα υπάρχουν άνθρωποι που πονάνε, που ματώνουν, που σχεδιάζουν χάρτες χωρίς να τους νοιάζει το κόστος και το μέλλον. Ο συγγραφέας έχει διαλέξει με πολύ μεγάλη προσοχή τι χαρακτήρες θα φέρει στο φως, τι καταστάσεις θα ζήσουν, τι συνθήκες θα επηρεάσουν τη νοοτροπία και το χαρακτήρα τους. Τα ιστορικά πρόσωπα έχουν αντίκτυπο στις πράξεις τους, στις σκέψεις τους, στο μέλλον τους. Και ιδού ανάγλυφη η τοιχογραφία της Μέσης Ανατολής στα μάτια του αναγνώστη. Επαναλαμβάνω ότι έγραψα τις ανωτέρω παρατηρήσεις ώστε ο αναγνώστης να έχει μια εισαγωγική-συνολική εικόνα της τοιχογραφίας που θα διαβάσει και όλα αυτά τα γεγονότα ξεδιπλώνονται αργά, προσεκτικά, μελετημένα και καθόλου κουραστικά. Ο αναγνώστης έχει ευκαιρίες να ξεκουραστεί, να σκεφτεί, να διαβάσει κάτι άλλο, το κείμενο ποτέ δεν καταντά κουραστικό ή ένα άψυχο μάθημα ιστορίας. Αυτό είναι πραγματικά τέχνη!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Σε έναν κόσμο χωρίς μελαγχολία, τα αηδόνια θα άρχιζαν να ρεύονται» (σελ. 213).

«Ένα πετάρισμα των βλεφάρων η διάρκεια της ζωής μας, ώσπου να τη συνηθίσουμε ένα χέρι μας δείχνει την έξοδο. Άδικο; Όχι. Αναμφίβολα ήταν υγιές να παραχωρείς τη θέση από τη στιγμή που η αποστολή σου εκπληρώθηκε» (σελ. 296).

Βιβλίο Η εφήμερη ομορφιά του έρωτα
Συγγραφέας Στέλλα Βρετού
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κλειδάριθμος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα συγκινητικό, ρομαντικό μυθιστόρημα, γραμμένο με φρέσκια ματιά και με πάμπολλες εκπλήξεις που ξεφεύγουν από κάθε στερεότυπο πλοκής. Ξεκίνησα να το διαβάζω περιμένοντας να δω δυο ανθρώπους να ζουν τον έρωτά τους και να διαλύονται μέσα στον χρόνο ενώ ένα τρίτο πρόσωπο θα μπει και θα τους χωρίσει. Νόμιζα πως θα συναντήσω ατέλειωτα κεφάλαια πάθους, χιλιάδες σελίδες έρωτα και εφήμερων υποσχέσεων, ποτισμένων μάλιστα με άρωμα από τις Χίλιες και μία νύχτες. Σχεδόν αμέσως διαψεύστηκα, γιατί η κυρία Στέλλα Βρετού ενδιαφέρεται πραγματικά για τους χαρακτήρες που δημιούργησε και για τον αναγνώστη που θα την εμπιστευτεί. Η Ιφιγένεια και ο Αντρέι ζούνε συναρπαστικές στιγμές στην Ανατολία που τους φέρνουν πιο κοντά ενώ οι περιγραφές τοπίων, ανθρώπων και καταστάσεων είναι λεπτομερέστατες και ποικίλουν σε λεξιλόγιο και εικόνες. Είναι το ερέθισμα για να αφοσιωθεί η Ιφιγένεια στην τέχνη της φωτογραφίας, που της είχε μάθει ο Αντρέι και να αποτυπώνει στον φακό της ακριβώς την εφήμερη στιγμή της χαράς, της αγάπης, της μητρότητας. Κι όταν το ζευγάρι καταλύει επιτέλους στην Αλεξάνδρεια, το μυθιστόρημα παίρνει μια αναπάντεχη τροπή που θα ρίξει τους πρωταγωνιστές του σε απομακρυσμένα μονοπάτια.

Η Ιφιγένεια και ο Αντρέι, καθώς και πρόσωπα που θα συναντήσουν αργότερα στη ζωή τους, έχουν ένα στέρεο οικογενειακό υπόβαθρο που έχει δημιουργήσει ήδη την πρώτη μαγιά του χαρακτήρα τους και όσο προχωράει η πλοκή, παραμένοντας πιστοί στα ιδανικά τους, αρχίζουν σιγά σιγά να αλλάζουν, να σφυρηλατούνται από γεγονότα απρόσμενα, που θ’ αλλάξουν την πορεία τους και θα του φέρουν αντιμέτωπους με τον πραγματικό εαυτό τους: κάποιοι θα καταφύγουν στη δειλία κι ίσως το μέλλον τούς αλλάξει, κάποιοι θα ανακαλύψουν πόσο πραγματικά δυνατοί και αυτάρκεις είναι, κάποιοι άλλοι θα παρασυρθούν από το αθέλητο ψέμα και τις συνέπειές του, όλοι όμως θα ολοκληρώσουν τον κύκλο τους με ρεαλισμό, αληθοφάνεια και πιστότητα στα πρώτα τους βήματα. Αυτό εκτίμησα μεταξύ άλλων στο μυθιστόρημα, ότι δηλαδή μιλάμε για γνήσια και σωστή λογοτεχνικότητα και άρτια επεξεργασία ιστοριών και χαρακτήρων, χωρίς να παρασυρόμαστε σε περιττολογίες.

Η Ιφιγένεια γεννήθηκε στη Σμύρνη, κόρη μαστιχέμπορου, ζει και κινείται στον αστικό κύκλο της πόλης αλλά από την αρχή σκιαγραφείται ως άνθρωπος με ενδιαφέροντα και βαθιά παρατηρητικότητα. Οι σχέσεις της με την οικογένειά της καταγράφονται ακριβοδίκαια, πικραίνεται από τη συμπεριφορά της μάνας της απέναντί της, ιδιαίτερα αν συγκριθεί με της αδελφής της, Ελισώς. Οι απορίες της δείχνουν έναν άνθρωπο που σκέφτεται και παλεύει για να βελτιωθούν θέσεις και καταστάσεις. Προσπαθεί να καταλάβει τους οικογενειακούς δεσμούς, να αιτιολογήσει στάσεις και συμπεριφορές ώστε να βρει τον δικό της εαυτό μέσα σε αυτό το άνετο και αρχοντικό σπίτι. Ατίθαση και αγοροκόριτσο, με σεβασμό όμως στους γονείς της, παρ’ όλο που η μάνα της τη θεωρεί ανυπάκουη, ακόμη κι όταν γνωρίζει τον έρωτα στα μάτια του ζωγράφου παρασύρεται, πάντα όμως με επιφυλάξεις. Το γεγονός πως τον ακολουθεί τελικά φαίνεται απότοκο μιας στέρεα δομημένης λογικής κι όχι ξεμυάλισμα, γι’ αυτό κι όταν αλλάζουν τα πράγματα στην Αλεξάνδρεια δείχνει έτοιμη να πάρει τη ζωή στα χέρια της. Το παρελθόν της οικογένειας, από τον Πύργο της Χίου, κυλάει ανεμπόδιστα ως το παρόν της αφήγησης στην πλανεύτρα Σμύρνη με τις ευωδιές, τα έθιμα, την πολυπολιτισμικότητα, τα κέντρα διασκέδασης, τις χοροεσπερίδες, με το Μεροπάκι, την παρακόρη, να είναι η απαραίτητη ελαφριά και ολίγον κωμική νότα της ιστορίας.

Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση, εναλλάξ με τριτοπρόσωπη, δίνει ζωντάνια και παραστατικότητα ενώ αραιά και πού φαίνεται να απευθύνεται σε συγκεκριμένο άτομο, το οποίο παραμένει κρυφό ως το λυτρωτικό δεύτερο μέρος του βιβλίου. Αυτή η αφηγηματική μέθοδος βοηθάει την Ιφιγένεια να έρθει πιο κοντά στον αναγνώστη, να του εκμυστηρευτεί πράγματα και να τον προετοιμάσει για κάποια μελλοντικά γεγονότα. Ευτυχώς αυτές οι γενικές και αόριστες αναφορές στο εγγύς ή απώτερο μέλλον δε δημιουργούν αίσθηση «παντογνωσίας», που θα απωθούσε την ανάγνωση, αντίθετα, είναι ενδείξεις οικειότητας και σφαιρικότερης αντιμετώπισης των γεγονότων από μεταγενέστερη σκοπιά, όπου κάποιος έχει πληρέστερη εικόνα για όσα συνέβησαν και είναι σε θέση να τα τοποθετήσει στις πραγματικές τους διαστάσεις και να δει καλύτερα τα αίτια και τα αιτιατά που οδήγησαν στο τέλος. Μάλιστα, όταν τα ευχάριστα γεγονότα της Σμύρνης συνδυάζονται μ’ ένα αρκετά μεταγενέστερο ταξίδι επιστροφής της Ιφιγένειας σ’ έναν εντελώς αλλαγμένο τόπο, εκεί ένα δάκρυ συνοδεύει αυτά τα σπαράγματα του μέλλοντος, κυρίως λόγω του βιασμού των αναμνήσεων κι όχι λόγω των καθαυτών αιματηρών ιστορικών γεγονότων.

Ανατριχιαστικά ωμή και δοσμένη ρεαλιστικά, όπως έγραψα και πριν, είναι η απόφαση της Ιφιγένειας να εγκαταλείψει τους δικούς της λίγες μέρες μετά την άφιξη στη Σμύρνη του ελληνικού στρατού. Περίλυπη και τρομοκρατημένη, ντροπιασμένη και ταυτόχρονα ευτυχισμένη! Κι αμέσως μετά ένα συναρπαστικό ταξίδι στην Ανατολία, γεμάτο ποικίλες και ολοζώντανες περιγραφές, εκπληκτικές λεπτομέρειες που συνθέτουν μια φτωχή και αναπάντεχη καθημερινή ζωή ταπεινών ανθρώπων, αρώματα, χρώματα, στιγμές! Ικόνιο και σουφισμός, Βηρυτός, Παλαιστίνη, Αντιόχεια, Χαλέπι και τόσα άλλα μέρη μάς συστήνονται μέσα από την ευσύνοπτη ιστορία τους. Τα πασίγνωστα χαλιά μάλιστα, σε μια σκηνή, θυμίζουν το σπιτικό της Ιφιγένειας και τη συζήτηση με τον πατέρα της: «-Ποιος τα φτιάχνει; -Κορίτσια όπως εσύ. Κάθονται στον αργαλειό και κεντάνε με τα μικρά δάχτυλά τους τα όνειρά τους. -Θα ήταν ταξίδια τα όνειρά τους» (σελ. 153). Κι επιπλέον πηγάζει λες αυθόρμητα το πανεθνικό μήνυμα για ειρήνη από λαούς υποχείρια εξουσιαστών: «Το πρόβλημα παντού, ίσως περισσότερο στην Παλαιστίνη, ήταν ότι αυτοί που τραβούσαν γραμμές με μολύβια και χάρακες αγνοούσαν τι εθνότητες που ζούσαν εκεί, αδιαφορούσαν για τις επιθυμίες τους, το θρήσκευμά τους» (σελ. 183). Αυτές οι εμπειρίες, αυτό το ταξίδι, διανθισμένο με εύληπτα και συναρπαστικά γεγονότα των εκάστοτε τόπων, είναι η ευκαιρία για τη συγγραφέα να τονίσει μεταξύ πολλών άλλων πως όσες διαφορές κι αν υπάρχουν, οι άνθρωποι είναι ίδιοι κι έχουν ένα ριζικό: «-Όσο καιρό ταξιδεύουμε στις πόλεις της Μέσης Ανατολής, συνειδητοποιώ πόσο κοντά βρίσκονται ο ισλαμισμός κι ο χριστιανισμός σε τούτο το κομμάτι της γης. Θρησκείες που γεννήθηκαν η μια μέσα από την άλλη, λαοί που είχαν το ίδιο ιστορικό παρελθόν, άνθρωποι που μοχθούν για τα ίδια πράγματα, έχουν τις ίδιες αγωνίες» (σελ. 175-176).

Ποιος είναι λοιπόν ο Αντρέι Ρομπολόφσκι; Πρόκειται για έναν μυστηριώδη και γοητευτικό άντρα, με σκοτεινό παρελθόν, το οποίο μας ξεδιπλώνεται παράλληλα με τη ζωή του στη Σμύρνη, όπου μετέβη από το Παρίσι, ελπίζοντας σε μια νέα αρχή. Η συγγραφέας γνωρίζει καλά τη ρωσική ιστορία με την οποία ντύνει την προσωπικότητα του ήρωα και περιγράφει γεγονότα που ίσως να μην είναι ευρύτερα γνωστά στο ελληνικό κοινό. Μου άρεσε πολύ ο τρόπος που με βοήθησε να νιώσω την ψυχολογία ενός ζωγράφου, να δω τι διαβλέπει και πώς εκφράζεται με το πινέλο του, πόσο ανάγλυφα αποτυπώνει τα εκάστοτε συναισθήματά του. Ο περίφημος πίνακάς του με τη γυμνή Ιφιγένεια μου θύμισε σε ένταση το «Σ΄ αγαπώ» Λαμπέτη-Χορν στην «Κάλπικη λίρα» κι έτσι κατάλαβα πόσο έντονα είναι τα συναισθήματα αυτών των χαρακτήρων. Τι άλλαξε λοιπόν στην Αλεξάνδρεια; Χμμμ….

Ο Τζέιμς Μπάροουζ είναι μια αναπάντεχη προσθήκη στο ταξίδι του ζεύγους στη Μικρά Ασία, συστήνεται ως Άγγλος περιηγητής, με κλασικές σπουδές στην Οξφόρδη, όμως είναι ένας άνθρωπος που έχει κι αυτός τα μυστικά του. Είναι εκείνος που θα στηρίξει την Ιφιγένεια στα δύσκολα που θα έρθουν, είναι ο δημοσιογράφος που θα καλύψει κάποια γεγονότα, δε θα είναι όμως ποτέ η αγάπη που θ’ αντικαταστήσει τον Αντρέι. Γι’ αυτό μ’ αρέσει η ιστορία που αφηγείται το μυθιστόρημα, γιατί τίποτα δεν είναι αναμενόμενο ως εξέλιξη αλλά τα πάντα δίνονται σωστά και με μεγάλο βαθμό αληθοφάνειας. Όταν μάλιστα τα γεγονότα κυλάνε αβίαστα και φτάνουν ως τη δεκαετία του 1970 δίνεται μια ευκαιρία στον Τζέιμς να επανορθώσει και να κλείσει οριστικά τους λογαριασμούς του με το παρελθόν. Θα τα καταφέρει άραγε;

Μακάρι να μπορούσα να γράψω κάτι πάνω στα αισθήματα που μου δημιουργήθηκαν από τα γεγονότα της Αλεξάνδρειας και μετέπειτα, είναι κρίμα όμως να στερήσω από τον αναγνώστη τη χαρά ν’ ανακαλύψει μόνος του τις αλλαγές που θα ενδυναμώσουν, απογοητεύσουν, κλονίσουν τους ήρωες που τον ταξιδεύουν από την Κωνσταντινούπολη και την Αθήνα ως τα μοναστήρια του Σινά και το Λονδίνο. Μια εξαίρεση θα κάνω για τον Νικόλα, που μεγαλώνει με την πόρνη μάνα του στην Καισαριανή μαζί με τους άλλους πρόσφυγες. Η συγγραφέας τον περιγράφει με τα πιο συγκινητικά χρώματα, μιας και είναι καρπός ομαδικού βιασμού κι η μάνα του πότε τον διώχνει, πότε τον αγκαλιάζει. Μεγαλώνει με μια ουσιαστικά ξένη γυναίκα κι ο χαρακτήρας του πλάθεται μελετημένα και με εγκράτεια, χωρίς συναισθηματικές ακρότητες, ακόμη κι όταν η μάνα του τον εγκαταλείπει για μια καλύτερη ζωή στην Αμερική. Συμπυκνωμένα και με ενάργεια, η ζωή του ως την ενηλικίωση περνάει γρήγορα, χωρίς περιττές σκηνές, κι όταν έρχεται η ώρα για μια σημαντική απόφαση δείχνει το μεγαλείο της ψυχής του, που υπερνικά την πικρία και το μίσος.

Έχουμε λοιπόν γλυκόπικρες ιστορίες που η ροή τους αποφεύγει τις μασημένες, έτοιμες λύσεις και χαράζει τη δική της πορεία μέσα στα χρόνια. Νέες γνωριμίες, απροσδόκητοι παραλληλισμοί, μνήμες-αγκάθια σε κάθε νέα αρχή ωριμάζουν τον Ιφιγένεια, τον Αντρέι, την Ελισώ… Ένα άλλο σημαντικό προτέρημα του κειμένου είναι αυτό ακριβώς, ότι έχουμε να καλύψουμε σχεδόν εβδομήντα χρόνια αφήγησης κι όμως δεν υπάρχει εμμονή να καταγράψουμε την κάθε σχεδόν μέρα των γεγονότων, αντίθετα, κυρίως οι πόλεμοι, περνιούνται πολύ σύντομα, δίνοντας το βάρος της αφήγησης σε μεταγενέστερα γεγονότα, εξίσου σημαντικά για τις αλλαγές στις ζωές των πρωταγωνιστών.

«Η εφήμερη ομορφιά του έρωτα» είναι ένα μυθιστόρημα που με ταξίδεψε από τη Σμύρνη ως τα βάθη της Ανατολής κι από κει σε σημαντικά μέρη της ελληνικής παρουσίας. Συμπυκνωμένες παράγραφοι, λίγα και συναρπαστικά γραμμένα ιστορικά στοιχεία, που παρουσιάζονται είτε εν μέσω συζητήσεων είτε σε εφημερίδες και επιστολές είτε αντικαθρεφτίζονται σε κάποια γεγονότα. Ακόμη και οι παρένθετες, εκτενέστερες αναφορές στις ιστορικές περιόδους προς τεκμηρίωση των γενομένων δε με κούρασαν, παρ’ όλο που θα τις προτιμούσα σε μορφή υποσημειώσεων ή επίμετρου στο τέλος του βιβλίου, μιας και έκοβαν την αφήγηση σε καίριο σημείο ενώ η Ιστορία ήδη είχε ζωντανέψει χάρη στις πράξεις και τα λόγια των χαρακτήρων κι έτσι η παρουσία τους στα συγκεκριμένα σημεία πλεονάζει. Πλούσιο λεξιλόγιο, ελάχιστοι διάλογοι, χωρίς περιττές σκηνές και κεφάλαια, ζωντανεύουν μια διαφορετική ιστορία αγάπης, που παραδέχεται πως όσο εφήμερος κι αν είναι ο έρωτας, αξίζει να τον ζήσει κανείς για όσο κρατήσει. Ένα μυθιστόρημα που ολοκληρώνεται με ένα από τα πιο γλυκόπικρα φινάλε που έχω συναντήσει, φέρνοντάς μου δάκρυα λύτρωσης και ανακούφισης.