Βιβλίο Το ζεϊμπέκικο της Κατίνας 
Συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα ξεκινάει το 1939 με τους κατοίκους της Ραμόνας να είναι μια μεγάλη οικογένεια, να έχουν κοινά βάσανα και κοινές ελπίδες, να γίνονται ένα τα βράδια γυρίζοντας την πλάτη τους στα κακόφημα μαγαζιά της περιοχής, η οποία θεωρούνταν η Βαβέλ της Θεσσαλονίκης, μιας και φιλοξενούσε όλες τις φυλές του Ισραήλ. Εκεί κατέφυγε το 1922 με τον άντρα της, Γιάννη, η κυρα-Παγώνα, παλιά αρχόντισσα της Περγάμου και επιβλητική προσωπικότητα. Ξεκινάνε από την αρχή και ζουν μες στη φτώχεια με τα παιδιά τους. Η Παγώνα θα μπορούσε να είναι μια γυναίκα ταπεινή, να καταλάβει το μέγεθος της οικονομικής και ψυχολογικής τους καταστροφής, αυτός όμως ο πόνος δυστυχώς μετέστρεψε αλλιώς τη συμπεριφορά της, την έκανε υπολογίστρια, άτεγκτη και με πρόσχημα «το καλό των παιδιών της» δεν παύει να φτιάχνει τις ζωές όλων κατά το «τι θα πει η γειτονιά», να υπολογίζει και να μετράει τα πάντα, γίνεται συμφεροντολόγα και σκληρή, έτοιμη για πόλεμο και πισώπλατες μάχες. Τ’ αγόρια της και η αδελφή της Κατίνας δε σηκώνουν κεφάλι, είναι πειθήνια και υπάκουα, η ηρωίδα του βιβλίου όμως: «Είναι ένας άνεμος αυτό το κορίτσι. Και ο άνεμος δε φυλακίζεται» (σελ. 17).

Όταν έρχεται η ώρα να αποφασίσουν οι γονείς της Κατίνας στα 16 της για τον υποψήφιο γαμπρό, γίνεται μια μεγάλη έκρηξη. Η μάνα δε ζητάει τη γνώμη της γι’ αυτόν τον γάμο, ο πατέρας παραμένει άβουλος και τα αδέλφια σιωπηλά οπότε η Κατίνα αρχίζει μια έντονη επανάσταση, αντιμιλάει, αυθαδιάζει: «-Εγώ θα πάρω όποιον αγαπήσω, όχι όποιον μου δώσεις εσύ… Στην Πέργαμο θαρρείς ότι βρίσκεσαι ακόμα; Ξύπνα, μάνα, το όνειρο τελείωσε. Στους φτωχομαχαλάδες της Θεσσαλονίκης ζεις. Εδώ ζούμε όλοι μας» (σελ. 50). Γι’ αυτό και τελικά το σκάει με τον Πέλοπα, τον φίλο του αδελφού της, Γιώργου, με τον οποίο ερωτεύτηκαν κεραυνοβόλα. Πρόκειται για έναν περήφανο και θαρραλέο, δίκαιο, μπεσαλή και όμορφο άντρα που έβγαλε κουτσά-στραβά το σχολείο. Με αυτήν την «αποκοτιά» του ζευγαριού ξεκινάει ένα συναρπαστικό οικογενειακό χρονικό γεμάτο ανατροπές, ολοζώντανες σκηνές και σωστούς διαλόγους.

Η Πένυ Παπαδάκη καταφέρνει μέσα σε μόλις 260 σελίδες να καταγράψει την ιστορία μιας οικογένειας που αυξάνεται και πληθύνεται όσο περνάνε τα χρόνια, να φέρει στο φως χιλιάδες μικρά και μεγάλα περιστατικά, να μας συστήνει διαρκώς νέους χαρακτήρες, τους οποίους και ωριμάζει από σελίδα σε σελίδα όσο έχουμε στο φόντο τα ιστορικά γεγονότα της Κατοχής, του Εμφυλίου, ακόμη και της Δικτατορίας του 1967. Πρόκειται για την ιστορία μιας γυναίκας που πάλεψε με τα «πρέπει» και τα «θέλω» της κοινωνίας όπου μεγάλωσε και βγήκε νικήτρια. Η Κατίνα έκανε αυτό που επιθυμούσε και βίωσε τις συνέπειες χωρίς να βαρυγκωμάει. Το κείμενο χαρίζει στιγμές ανθρωπιάς δοσμένες σε εποχές πόνου και σκληρότητας, ρίχνει άπλετο φως σε μια ζωή υπόγεια, ποτισμένη με την ιδεολογία του κομμουνισμού και κυνηγημένη ακριβώς γι’ αυτήν. Η Κατίνα δουλεύει παντού, κάνει ό,τι μπορεί για να φροντίσει την οικογένειά της όσο ο Πέλοπας κρύβεται στο βουνό συμμετέχοντας στον Εμφύλιο, συλλαμβάνεται, φυλακίζεται, εξορίζεται στη Μακρόνησο κι όλα αυτά του στοιχίζουν την υγεία και μπαινοβγαίνει στο σανατόριο («Στη ζωή του είχε παλέψει για πολλά ιδανικά. Και η αγάπη είναι κι αυτή ένα ιδανικό και μάλιστα το ωραιότερο. Δεν αξίζει λοιπόν κι αυτή τον αγώνα της;», σελ. 154). Δευτεραγωνιστές και πρωταγωνιστές περιτριγυρίζουν την Κατίνα, την ατσαλώνουν και την προδίδουν, την αγκαλιάζουν και την εκμεταλλεύονται, την επηρεάζουν και τους επηρεάζει. Κι ο άντρας της ο αγωνιστής, που δεν κατάφερε να είναι κοντά της στις κρίσιμες στιγμές της, όταν θα είναι πλέον ελεύθερος, θα μετατραπεί σε βάναυσο, θρασύδειλο αγρίμι και θα υποστεί τις συνέπειες των επιλογών του. Τι θα κάνει λοιπόν; Θα σταθεί στα πόδια του ή θα λιποψυχήσει; «Γιατί θέλει τσαμπουκά αυτή η ζωή η σκρόφα για να τα βγάλεις πέρα μαζί της» (σελ. 257).

Η οικογένεια που δημιουργεί η Κατίνα μεγαλώνει, αναπτύσσεται, διακλαδίζεται και δημιουργεί μια συναρπαστική ιστορία, μέσα από την οποία ξεπηδάνε τρυφερές μα και σκληρές στιγμές, διαχρονικές αλήθειες και αδρά σκιαγραφημένοι χαρακτήρες που όσο κι αν αυξάνονται (και μειώνονται) ούτε χάθηκα όσο διάβαζα ούτε κουράστηκα, μιας και όλοι αποτελούν ένα καλοφτιαγμένο λιθαράκι μιας αρραγούς ιστορίας. Χιλιάδες ιδέες και σκέψεις με συντρόφευαν όσο διάβαζα το μυθιστόρημα αυτό: Πόσο σημαντικά είναι τα παιδιά στη ζωή μας και πόσο πολύ πρέπει να γαντζωνόμαστε πάνω τους; Πόσο έτοιμοι είμαστε να βιώσουμε τις συνέπειες των επιλογών μας και πόση δύναμη θέλει για να έρθουμε αντιμέτωποι με τις πραγματικές μας επιθυμίες; Πώς μπορεί να χαθεί σταδιακά ο ηρωισμός, η ανεξαρτησία, η γενναιότητα για χάρη της αγάπης και να δώσουν τη θέση τους στην υπακοή, στο προγραμμένο της μοίρας, στην ίδια τη ρουτίνα; Πόσο λάθος είναι να μη δείχνουμε αυτό που αισθανόμαστε και πώς θα επηρεάσει αυτό τη ζωή μας; Προλαβαίνουμε να αλλάξουμε;

«Το ζεϊμπέκικο της Κατίνας» είναι μια συναρπαστική ιστορία με ενδιαφέρουσες προσωπικότητες, καλούς και κακούς χαρακτήρες, που μπαινοβγαίνουν στη ζωή της Κατίνας, την αγκαλιάζουν ή τη διώχνουν, την κοροϊδεύουν ή την αγαπούν, τη στηρίζουν ή την προδίδουν. Ενδιαφέροντα και διαχρονικά νοήματα φωτίζουν τον δρόμο τους και παρουσιάζονται ολοκληρωμένοι, ρεαλιστικοί, με ατέλειες και λάθη, ακριβώς όπως όλοι οι άνθρωποι του κόσμου. Από το 1939 έως περίπου τα τέλη της δεκαετίας του 1980 διάφορα γεγονότα ξεδιπλώνονται με τέχνη και φωτίζουν τις καλές και τις κακές στιγμές μιας οικογένειας που δημιουργήθηκε από μια γυναίκα που δε δίστασε να ακούσει την καρδιά της και να κάνει την επανάστασή της σε μια εποχή που αυτό ήταν κάτι αδιανόητο. Μια γυναίκα που χορεύει το δικό της ζεϊμπέκικο όσο τη χειροκροτούν φίλοι αγαπημένοι μα κι εχθροί, την Κατίνα. Ένα όμορφο ταξίδι σε εποχές και ανθρώπους που ίσως ανήκουν στο παρελθόν, η σκέψη τους, τα ψυχογραφήματά τους, οι πράξεις τους όμως ταιριάζουν απόλυτα με την εποχή μας και είναι πιο επίκαιρα από ποτέ.

Βιβλίο Αντίπαλοι στην αγάπη
Συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ας μιλήσουμε για τις ανθρώπινες σχέσεις. Όχι γύρω από ένα τραπέζι αλλά γύρω από ένα γκαζόν. Ας κοιτάξουμε την αλήθεια κατάματα και ας παραδεχτούμε τα λάθη μας. Να μην επισημάνουμε τα λάθη του άλλου αλλά να εντοπίσουμε τα δικά μας, αυτά που αποφεύγουμε να χαϊδέψουμε κι ας είναι μες στα πόδια μας. Γιατί φταίνε και οι δύο; Σε ποιον βαθμό πήρε ο ένας το λάθος του άλλου και το γιγάντωσε; Κατά πόσο αξίζει ένα βαρύ κατηγορώ στην ίδια τη ζωή και στη ρουτίνα, που σαν αυτοκόλλητες φίλες κάνουν  τα δικά τους σχέδια στις πλάτες των ανυποψίαστων ανθρώπων; Η αγαπημένη συγγραφέας κυρία Πένυ Παπαδάκη είναι εδώ να καταθέσει τη δική της, διαφορετική και έμπειρη ματιά πάνω στο αιώνιο πρόβλημα των ανθρώπινων σχέσεων. Μετουσιώνει τις δικές της εμπειρίες ζωής σε μια αληθινή, ουσιαστική αφήγηση, γεμάτη ευαισθησία και οξυδέρκεια.

Ο Μιχάλης, που ζει έναν τελματωμένο γάμο με τη Νίτσα, ο Δημήτρης, που η ζωή του είναι το χατίρι της μάνας του ενώ η γυναίκα του, Άρτεμη, αγωνίζεται να ξεχωρίσει τις επιθυμίες της από τα πρέπει του νεογέννητου μωρού τους, ο άνεργος Κώστας με τη μανικιουρίστα Βάσω που έχει στρωμένο πελατολόγιο και φέρνει λεφτά στο σπίτι, κάτι που δε χάνει ευκαιρία να το χτυπάει στον άντρα της που τον κατάντησε κι αυτή κι οι κόρες της δουλικό, ο Θέμης που παντρεύτηκε την Αλίκη μόνο και μόνο για να τον βρει χρόνια μετά λίγο για τα όνειρα και τις φιλοδοξίες της και ο Φαίδωνας που διάλεξε να γίνει πατέρας με την ελαφρόμυαλη Ρέα, μια γυναίκα που τους διέλυσε λόγω των προσωπικών της επιθυμιών αλλά τα βρήκε σκούρα με την επόμενη επιλογή της ενώ χρόνια αργότερα η κόρη τους, Φωτεινή, θα ζήσει ένα σκληρό μάθημα από τον ίδιο της τον πατέρα είναι τα παιδιά που διάλεξε η συγγραφέας να φωτίσει.

Πέντε άντρες λοιπόν, πέντε άνθρωποι που ζουν με τη γυναίκα πλάι πλάι: ερωμένη, σύζυγος, πεθερά, μητέρα. Πιστοί και υπάκουοι, υπερβολικά ήρεμοι και πειθήνιοι, σκύβουν το κεφάλι και δίνουν τόπο στην οργή. Όχι για πολύ όμως. Σύντομα κάτι θα ανάψει το φιτίλι στις ζωές τους και θα φέρει τα πάνω κάτω. Για καλό; Για κακό; Ποιος ξέρει! Η κυρία Παπαδάκη έχει διαλέξει πολύ καλούς και διαφορετικούς χαρακτήρες και γύρω τους ξεδιπλώνει με τη γλαφυρή και ρεαλιστική γραφή της πάμπολλες πτυχές της σύγχρονης κοινωνικής και οικονομικής ζωής του τόπου μας. Ρεαλιστικοί διάλογοι, πειστικές καταστάσεις, τρισδιάστατοι πρωταγωνιστές και ένα έξυπνο εύρημα που θα τους φέρει αντιμέτωπους με τη ζωή τους.

Ο σκοπός της συγγραφέως δεν είναι να νουθετήσει αλλά να καταγράψει, γι’ αυτό και δεν παίρνει ξεκάθαρα θέση για όσα συμβαίνουν στην παρέα των αντρών και στους γύρω τους. Έχει αγκαλιάσει με την ίδια στοργή όλα της τα δημιουργήματα και τα κατευθύνει προς ένα καλύτερο αύριο, αρκεί από μόνοι τους να βρουν το κλειδί της ευτυχίας και να πάρουν οι ίδιοι τις ζωές στα χέρια τους, χωρίς να τους κατευθύνει η πένα της. Υμνείται η φιλία, τονίζεται η σημασία της αγάπης και όλα αυτά με αφορμή ένα παιχνίδι, γιατί ως γνωστόν οι άντρες από ένα σημείο και μετά δε μεγαλώνουν, απλώς ψηλώνουν, όπως αναφέρει και η κυρία Παπαδάκη.

Πριν τελειώσω το βιβλίο, βιάστηκα να σκεφτώ ότι οι γυναίκες που επελέγησαν είναι ίδιες και μονοδιάστατες. Κακές, στριφνές, βαρετές, μίζερες, επομένως αναρωτιόμουν γιατί να έχουν όλοι οι άντρες το ίδιο ριζικό και να μην υπάρχει κάποιος που, αν όχι ευτύχησε, τουλάχιστον δεν απέτυχε! Το φινάλε του βιβλίου όμως με αποζημίωσε και μου έδειξε πως εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με ένα μισογυνικό κείμενο αλλά με ένα τρυφερό, φίλανδρο μυθιστόρημα που περιστρέφεται γύρω από τους ίδιους άξονες: τη γυναίκα και την μπάλα. Χάρηκα που κάποιοι από την παρέα βρήκαν τον δρόμο τους, πραγματοποίησαν το όνειρό τους και είδαν τη ζωή να χαμογελάει. Αυτό έδωσε πληρότητα στο κείμενο και με βοήθησε να αγαπήσω κι άλλο τη συγγραφέα, η οποία μάλιστα πέταξε στην τελευταία σελίδα έναν τρομερό άσο, αφήνοντάς με άφωνο!

Από την άλλη, πιστεύω πως αν οι ζωές των αντρών του μυθιστορήματος πλέκονταν η μία με την άλλη και με πρωθύστερη αφήγηση, σταματώντας σε κρίσιμα σημεία για να πρχωρήσουμε με τον επόμενο χαρακτήρα, ίσως δινόταν μια καλύτερη οπτική και το κείμενο φαινόταν πιο εμπλουτισμένο και πολυδιάστατο. Με την παράλληλη εξιστόρηση των ζωών των ανδρών, ήταν σα να διάβαζα κάτι σαν διηγήματα και περίμενα να εμφανιστεί ο συνδετικός κρίκος για να αλλάξει η ρότα της αφήγησης. Υπέροχη, στρωτή γραφή, όπως προείπα, απλώς ίσως μια αλληλεπικάλυψη έδινε νέα διάσταση στην πλοκή.

Τελικά υπάρχουν αντίπαλοι στην αγάπη; Υπάρχουν νικητές και νικημένοι σε αυτό το αέναο παιχνίδι; Και η γυναίκα είναι ο διαιτητής, ο προπονητής ή ο απλός θεατής; Η κυρία Πένυ Παπαδάκη καταθέτει τη δική της ματιά σε ένα διαφορετικό, απολαυστικό μυθιστόρημα.

Βιβλίο Χωρίς δίχτυ ασφαλείας
Συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τι μου άρεσε:
– η πρωτότυπη αρχή και οι πρωτότυπες συνθήκες γνωριμίας των πρωταγωνιστών (ο Βασίλης είναι υπεύθυνος ασφαλείας σε σταθμό του μετρό και την προσοχή του τραβά η Άννα, μια γυναίκα που έρχεται στο σταθμό, κάθεται λίγες ώρες και ξαναφεύγει).
-το στυλ και η γραφή: ποιητικό (όχι σε υπερβολική ποσότητα), με ωραίες παρομοιώσεις και μεταφορές
-ότι οι πρωταγωνιστές δεν είναι νέοι αλλά έχουν ήδη τις έγγαμες ζωές τους και η Άννα έχει και παιδί, οπότε η εξέλιξη της πλοκής μάς δείχνει τι γίνεται και πώς ξεπερνιούνται τα εμπόδια και ακόμη περισσότερο μου άρεσε που η ερωτική τους ιστορία υπάρχει σα φόντο, σαν τοιχογραφία, μπροστά από την οποία εκτυλίσσονται τα περιστατικά (δεν έχουμε δηλαδή ερωτικές απιστίες, ζηλιάρηδες συζύγους, μαλλιοτραβήγματα και δεν ξέρω κι εγώ τι άλλο συναντάμε σε ρομάντσα)
-ο συγκλονιστικά αληθινός και παραστατικός τρόπος με τον οποίο μας δίνονται οι συνθήκες εργασίας σε έναν χώρο όπου οι υπάλληλοι κυριολεκτικά στίβονται σαν τις λεμονόκουπες με την απειλή «θα πάρει άλλος τη θέση σου αν δε θες» να κρέμεται πάνω από τα κεφάλια τους
-ο ισχυρός δεσμός της Άννας με τη μητέρα της, τα χρώματα που βάφουν τη σχέση τους, τις αποφάσεις που παίρνουν η μία για την άλλη και το ζεστό, τρυφερό αποκούμπι που πάντα υπάρχει στην αγκαλιά της μάνας, στα λόγια της, στο βλέμμα της, στο ζεστό φαΐ που ετοιμάζει.

Επειδή μου άρεσαν πάρα πολύ όλα αυτά, δυσαρεστήθηκα με την εξέλιξη των συζύγων της Άννας και του Βασίλη, τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν μέσα στους γάμους τους και τα όσα ακολούθησαν ύστερα από κάποιες αποφάσεις των πρωταγωνιστών. Παρ’ όλο που το κείμενο έχει ωραία γραφή, ένιωσα ότι η συγγραφέας δε διεισδύει όσο θα έπρεπε στην ψυχολογία τους, στα αίτια και τα αιτιατά, λες και έχει χτυπήσει την πόρτα της ζωής τους και διστάζει να μπει πιο μέσα. Σε καμία περίπτωση δεν το θεωρώ προχειρογραμμένο κείμενο, όμως όσο γύριζα τις σελίδες τόσο περισσότερο ένιωθα ότι απλώς βλέπουμε τις ζωές των χαρακτήρων, δεν τις παρακολουθούμε. Η δράση και η αντίδραση είναι αληθοφανέστατες, όμως η ανέλιξη και η εξέλιξη δεν είναι τόσο βαθιά μελετημένες και η πλοκή δείχνει βεβιασμένα γρήγορη.

Όλα αυτά δε θα αποτελέσουν εμπόδιο να απολαύσει κάποιος το νέο μυθιστόρημα της αγαπημένης συγγραφέως. Το συστήνω ανεπιφύλακτα γιατί έχει ωραίο λεξιλόγιο, γεννάει συναισθήματα, είναι καλογραμμένο και μας δίνει με μικρά, σύντομα κεφάλαια, μια διαφορετική ερωτική ιστορία, κάτι που θα ενθουσιάσει τους αναγνώστες!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Τι περίεργο. Ενόσω οι γονείς γερνούν γνωρίζοντας συνειδητά το καθήκον τους, τα παιδιά είναι απασχολημένα με τη ζωή τους κάνοντας ακριβώς το ίδιο. Στο τέλος είναι γερασμένα παιδιά γερασμένων γονιών» (σελ. 70).

«Κουβέντα η μάνα. Ό,τι είχε να πει το έλεγε η σιωπή της. Κι έκανε η άτιμη έναν θόρυβο….Η Άννα άρχισε να βγάζει και να πετάει όσα τη βάραιναν καιρό τώρα. Ταυτόχρονα, με κάθε λέξη αποκτούσε απίστευτη ενέργεια. Άδειασε τα πιάτα στον νεροχύτη, τα σκουπίδια στον κάδο απορριμμάτων και τις ενοχές της στον Καιάδα» (σελ. 71).

«Κουράστηκε. Ξεχάστηκε με τα όνειρα που έβγαλε από τη βαλίτσα για να αεριστούν γιατί μύριζαν μούχλα και άρον άρον τα ξανάβαλε μέσα, έριξε και λίγη ναφθαλίνη μην τα φάει ο σκόρος του χρόνου και την έκλεισε καλά. Δε θα το έψαχνε άλλο. Αν ήταν να έρθει κάτι στη ζωή του, ας ερχόταν. Εκείνος θα έκανε χώρο δίπλα του και θα περίμενε» (σελ. 89).

«Γι’ αυτό και ήθελε να της γλυκάνει την πίκρα, να της χαράξει στην ψυχή όμορφες εικόνες από τα τελευταία Χριστούγεννα μαζί της. Να της βάλει ζάχαρη άχνη όπως έβαζε, καλή ώρα, στους κουραμπιέδες και να της σκεπάσει τη θλίψη. Να της βάλει μέλι, όπως στα μελομακάρονα, για να μελώσει ο καημός της. Να ρίξει μπόλικη κανέλα, όπως στις τηγανίτες, και η μυρωδιά της να διώξει μακριά τη δυσωδία της αδικίας» (σελ. 198).

«Ένα βιβλίο η ζωή και κάθε νέο κεφάλαιο μια νέα αρχή. Μερικά τα διαβάζεις αδιάφορα, μερικά γελώντας και άλλα πάλι κλαίγοντας. Μα τι σημασία έχει, το κέρδος κρύβεται στο διάβασμα, στο ταξίδι» (σελ. 291).