Βιβλίο Kairlov 
Συγγραφέας Πέμη Γκανά
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κύφαντα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Πέμη Γκανά έγραψε ένα δυνατό, ανατρεπτικό ιστορικό μυθιστόρημα που αναβιώνει την αριστοκρατική τάξη της Ρωσίας του 1866 και τις σκληρές κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες του απλού λαού που ζούσε έξω από τα παλάτια και τις όπερες της Αγίας Πετρούπολης αλλά δεν έπαυε να πίνει νερό στην υγεία του τσάρου. Χωρίς να μπαίνουμε σε πολλές ιστορικές λεπτομέρειες που ίσως κουράσουν, η ιστορία ξεδιπλώνεται με αληθοφάνεια και ενδιαφέρουσες εξελίξεις από την Αγία Πετρούπολη ως το Μινσκ και μας ταξιδεύει από τη χλιδή και την έντονη κοινωνική ζωή ως την απομόνωση και τις κρυφές διπλωματικές συνεργασίες. Η Αναστασία Ιβάνοβνα Κορλόφσκι, μεγάλη δούκισσα της Λευκορωσίας, απόγονος των δύο ισχυρότερων οικογενειών που ενώθηκαν το 1797 με τον γάμο των γονιών της, γεννήθηκε το 1805 στην Αγία Πετρούπολη, στην πρωτεύουσα μιας αχανούς χώρας. Η Αναστασία μεγάλωσε στην Αυλή του παλατιού νομίζοντας πως η παραμυθένια της πραγματικότητα ήταν κοινή για όλο τον κόσμο, κατάφερε όμως να χτίσει έναν ταπεινό, σεμνό χαρακτήρα, γεμάτο όνειρα και ελπίδες για μόρφωση, παρόλο που ήξερε πως αυτά δε θα γίνουν ποτέ πραγματικότητα σε μια εποχή που η γυναίκα προορίζεται μόνο για τον γάμο και τα παιδιά. Ένα τυχαίο γεγονός αλλάζει τη ρότα της ζωής της Αναστασίας, στρέφεται στη φιλανθρωπία, συμμετέχει στις πολιτικές συζητήσεις του άντρα της με τον προσωπικό γιατρό του τσάρου και αποκτά σφαιρικές γνώσεις.

Το 1821 παντρεύεται τον τρίτο της ξάδελφο Ιλιά Ντμίτριεβιτς Κορλόφσκι, έναν τρυφερό, ήρεμο, ευγενικό άντρα που την κάνει ευτυχισμένη. Τα χρόνια περνούν αλλά παιδί δεν αποκτούν, με αποτέλεσμα να δεχτούν κάτι που θα αποδειχθεί μεταγενέστερα επικίνδυνο αλλά δεν τους νοιάζει. Η ζωή τους ανατρέπεται ριζικά όταν η αδελφή της, Κατιάνκα, μια δύστροπη, εγωίστρια, πονηρή και ψεύτρα γυναίκα, παντρεύεται τελικά τον γιο του τσάρου και γίνονται οι επόμενοι τσάροι μετά τον θάνατο του πεθερού της. Η Αναστασία εξορίζεται στον πύργο Κάιρλοφ όπου βιώνει την υστερία και την κατάθλιψη, αργεί να σταθεί στα πόδια της αλλά τα καταφέρνει, έχοντας πλάι της τη μοναδική της φίλη, την ψυχοκόρη Όλγα. Οι εντολές της τσαρίνας τη χωρίζουν από όσους αγαπάει και το μυστικό που κρατάει καλά φυλαγμένο την κρατάει στη ζωή μέχρι να το αποκαλύψει, με αποτέλεσμα η Κατιάνκα να φοβάται για τη θέση της και να καταστρώνει τη μια ενέδρα πίσω από την άλλη την ώρα που κάποιοι αποφασίζουν να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους.

Ο πύργος του Κάιρλοφ είναι ένα μέρος με απέραντες εκτάσεις, μέσα στις οποίες υπάρχουν το εκκλησάκι του Αγίου Αλεξάνδρου και η μονή της Αγίας Σοφίας με ηγούμενο τον στάρετς Νικόλαο. Οι άνθρωποι της δούλεψης των Κορλόφσκι έχτισαν ένα μικρό χωριό κοντά στον πύργο κι έτσι ο τόπος είναι γεμάτος ζωή και δραστηριότητα. Σε αυτό το μέρος έρχεται το 1866, λίγα χρόνια μετά τη στέψη των νέων τσάρων και τα τραγικά γεγονότα στη ζωή της Αναστασίας, η Αντριάνα Αλεξέγιεβνα Κορλόφσκι,  σύζυγος του Φίοντορ Ιλιέβιτς Κορλόφσκι, μητέρα της Όλγας και της Νατάλιας, που φέρνει τον Φίοντορ στα όριά του και την ξαποστέλνει στη μητέρα του, στον Κάιρλοφ. Ο Φίοντορ εργάζεται στην τσαρική αυλή, περπατώντας χωρίς να το ξέρει σε μια λεπτή κλωστή από την οποία κρέμεται η ζωή του και το μέλλον του, με αποτέλεσμα να υπάρχουν καταιγιστικές εξελίξεις στη ζωή του που απογειώνουν την πλοκή. Πώς θα συμβιώσουν αυτές οι δύο γυναίκες; Η Αντριάνα συνηθισμένη στα πλούτη και στις ανέσεις, η Αναστασία με λογοκριμένες, ημιτελείς γραπτές επιστολές του γιου της, όλα ελεγμένα και απομονωμένα από την τσαρίνα αδελφή της, είναι δύο εντελώς διαφορετικοί χαρακτήρες κι έτσι η συγκατοίκηση κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον.

Το μυθιστόρημα είναι γεμάτο από ενδιαφέροντες ολοκληρωμένους χαρακτήρες που ο καθένας έχει το δικό του παρελθόν και ξεχωριστές ιδιοσυγκρασίες και αντιλήψεις, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένα συναρπαστικό παζλ στο οποίο αποτυπώνονται με ενάργεια και προσοχή η κοινωνία και οι συνθήκες στη Ρωσία του 19^ου αιώνα. Ο Αλεξέι Σεργκέεβιτς, σωματοφύλακας του Φίοντορ, η Σιλβί Ντιπόν, η νταντά της Νατάλιας, μια φτωχή γυναίκα από το Παρίσι που πρόλαβε να φύγει για τη Μόσχα πριν ξεσπάσει η επανάσταση του προλεταριάτου, η Πρασκόβια Αλεξάντροβνα, οικονόμος του Φιόντορ Ιλίεβιτς Κορλόφσκι, με μοχθηρή ψυχή, σκοτεινή, δίχως έλεος, η οποία με ευχαρίστηση κατασκοπεύει τον Φιόντορ με αντάλλαγμα τα χρήματα, η Πωλίνα Μιχαήλοβνα Ζόρκοφ, με εκπληκτική και σπάνια ομορφιά, της οποίας ο αξιοσέβαστος πατέρας κλέφτηκε με τη Νορβηγίδα μητέρα της όταν πήγε οικογενειακώς διακοπές στη Φινλανδία, η οικονόμος του πύργου Άννα Γιοβάνοβιτς, ο γιος της, Κρίστο Γιοβάνοβιτς, και βαφτισιμιός της Αναστασίας που είναι ο επιστάτης των κτημάτων, ο υπασπιστής του τσάρου Όλεγκ Ντμίτριεβις Ντμίτριεφ που φέρνει την είδηση για παραμονή της τσαρικής οικογένειας τα Χριστούγεννα του 1866 στον Κάιρλοφ αλλά έχει και κρυφό κίνητρο για να έρθει στον πύργο, ο Σεργκέι Λεμπέσκι, γιος μουσικών από το θλιβερό Σεστρόρετσκ, που κατάφερε να ξεφύγει απ’ όλ’ αυτά σπουδάζοντας νομικά στη Μόσχα και στη Βιέννη και υπηρετώντας στο διπλωματικό σώμα της Ρωσίας στη συνέχεια, και τώρα διορίστηκε πρώτος τη τάξει σύμβουλος του τσάρου, σε μια θέση-κλειδί τη στιγμή που ξεσπάει η ενέδρα με στόχο την Αναστασία και την Αλεξάνδρα και πολλοί άλλοι κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον και συμμετέχουν σε πρωτόγνωρες εξελίξεις που δεν ξέρεις πού θα οδηγήσουν!

Υπέροχη, απολαυστική και συναρπαστική αποτύπωση της εποχής, της χώρας, των συνηθειών, της καθημερινότητας: «Ο κόσμος τραγουδούσε… Τους δίναμε απλόχερα την ψευδαίσθηση ότι τάχα ήταν μέρος της Ιστορίας, λες και νοιαστήκαμε ποτέ γι’ αυτούς, λες και νοιάστηκε ο ορθόδοξος τσάρος για κάτι άλλο πέρα από τον οίκο του. Μας ενδιέφεραν μόνο τα κορμιά τους, αυτά που έπεφταν στις μάχες νεκρά, για τη δόξα του Τσάρου, για τη δόξα της Ρωσίας. Τους εντυπωσιάζαμε με λάβαρα, θυρεούς και πρωτόκολλα. Καημένη Ρωσία, καμένοι μουζίκοι, καημένοι υποτακτικοί» (σελ. 144). Αυτές είναι οι πικρόχολες διατυπώσεις της Αναστασίας που συμπαρίσταται στον φτωχό λαό, βλέπει τι γίνεται γύρω της και νιώθει κι η ίδια παγιδευμένη στο status quo της αδερφής της. Καλολογικά στοιχεία που ζωντανεύουν την πανέμορφη φύση του πύργου, ενδιαφέρουσα πλοκή που δεν ξέρεις πού θα καταλήξει, χαρακτήρες που διασταυρώνονται με πρωτότυπο τρόπο, αριστοτεχνικό μπλέξιμο του ιστορικού με το ρομαντικό στοιχείο, όλα αυτά κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον ως το τέλος. Πουθενά δε βρήκα ούτε μία γραμμή περιττή, αντίθετα, η δύναμη των περιγραφών και ο πλούτος των λέξεων ζωντανεύουν την τσαρική Ρωσία των μέσων του 19^ου αιώνα και ταυτόχρονα την αδικημένη ζωή μιας δούκισσας που ζει σε χρυσό παλάτι, μιας γυναίκας που έχει φυλακιστεί και δεν μπορεί να βιώσει από κοντά τις χαρές και τις λύπες των ανθρώπων που αγαπάει. Η παγωμένη ατμόσφαιρα έρχεται σε αντίθεση με τη ζεστή κατά βάση καρδιά της Αναστασίας και οι μακρινές αποστάσεις της αχανούς χώρας, με τους ήρωες να πηγαινοέρχονται από τη μιαν άκρη στην άλλη, είναι σα να προσομοιάζουν με την εξορία της ηρωίδας του βιβλίου που ζει απομονωμένη στον πύργο του Κάιρλοφ. Μάλιστα, η συγγραφέας ξέρει να χειρίζεται καλά την κεντρική της ιδέα, από την οποία δεν απομακρύνεται ποτέ, παρά τα πολλά κι ενδιαφέροντα πρόσωπα που εμπλουτίζουν την ιστορία. Κλειδωνόμαστε στον πύργο του Κάιρλοφ, τρέχουμε με τα άλογα στις στέπες της Ρωσίας, θαυμάζουμε τα παλάτια της Αγίας Πετρούπολης, κρυβόμαστε σε μοναστήρια κι όλα αυτά μέχρι να δούμε αν η συνωμοσία της τσαρίνας πέτυχε ή αν θα καταφέρουν οι σύμμαχοι της Αναστασίας να επαναφέρουν την τάξη. Το τέλος μου άρεσε πάρα πολύ, γιατί δεν επέφερε μια αιματηρή ανατροπή με βαριές θυσίες αλλά αφήνει μιαν απειλή να αιωρείται στον αέρα, βάζει τα πράγματα σε μια σειρά και ταυτόχρονα τα αφήνει να αιωρούνται ως κίνδυνο για τυχόν αντιστάσεις και αντιρρήσεις.

Το «Kairlov» της Πέμης Γκανά είναι ένα ιστορικό μυθιστόρημα που καταγράφει με δυνατές λεπτομέρειες και αναπάντεχες εξελίξεις τις συνωμοσίες που εξυφαίνονταν στα παλάτια και τα πολυτελή γραφεία με στόχο ανθρώπινες περιουσίες και ζωές και ταυτόχρονα ένα συγκινητικό και τρυφερό μυθιστόρημα αφιερωμένο στην αγάπη της μητέρας που θα κάνει τα πάντα για να προστατέψει το παιδί της. Ποικίλες μορφές πατρικής και μητρικής αγάπης θα καθοδηγήσουν σε αποφάσεις ίσως λανθασμένες ίσως και σωστές και θα αποτελέσουν τον κινητήριο μοχλό που θα εμπλουτίσει τα γεγονότα με νέες εξελίξεις, θα φέρουν καταστροφές ή σωτηρία, θα οδηγήσουν σε νέες αποφάσεις-ανταπάντηση και θα στήσουν ένα από τα πιο πυκνογραμμένα και πλούσια σε πλοκή μυθιστορήματα ου έχω διαβάσει.

Βιβλίο Καπράγια
Συγγραφέας Πέμη Γκανά
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πνοή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα δυνατό μυθιστόρημα με χαρακτήρες που παγιδεύονται στη μοίρα τους και ξεσπάνε για τα δικά τους λάθη και κρίματα σε αθώους αλλά και φταίχτες άλλων δεινών, με χαρακτήρες που είναι παγιδευμένοι σε απομονωμένους βράχους είτε πραγματικούς είτε μεταφορικούς και δε βρίσκουν διέξοδο από τη μαυρίλα και τη μιζέρια της ζωής τους. Διαδραματίζεται στο ιταλικό νησί Καπράγια από το 1910 ως το 1914 και είναι γεμάτο από αξέχαστες σκηνές, δυνατά αισθήματα, ρεαλισμό και εκπλήξεις.

Η Ρομίνα Μπρούνο είναι 12 ετών, ζει στο νησί με τους γονείς της, Μάσιμο και Αντονίνα, και με τη νόνα Γκρατσιέλα, προγιαγιά της από τη μεριά της μαμάς της. Η Αντονίνα ακούει φωνές που ουρλιάζουν και την κοροϊδεύουν και πιστεύει πως αυτή είναι η οικογενειακή τους κατάρα που κληρονομείται από γενιά σε γενιά. Όταν γέννησε τη Ρομίνα, οι φωνές έπαψαν αλλά στην πρώτη μετάληψη του παιδιού έγινε κάτι αναπάντεχο. Άτυχο, κακορίζικο, σημαδεμένο και σακάτικο, έτσι την αποκαλεί όλη την ώρα η νόνα της. Τα χρόνια θα περάσουν από πάνω της σφυρηλατώντας έναν ξεχωριστό χαρακτήρα και θα τη φέρουν αντιμέτωπη με κάτι προδιαγεγραμμένο. Δίπλα της, έχει τη Στέλλα, που  ζει σε οικογένεια με εννιά αδέρφια και μια νόνα που καταφέρεται εναντίον της μητέρας του παιδιού συχνά. Μαζί θα μεγαλώσουν, θα επιλέξουν, θα σχεδιάσουν και θα φάνε τα απανωτά χαστούκια που θα αλλάξουν για πάντα τον ψυχισμό τους. Στα πόδια τους θα μπλεχτεί η Οφέλια, ένα συνομήλικο κορίτσι με μυστηριώδη συμπεριφορά και άγρια πράσινα μάτια. «-Είμαι ό,τι φοβάσαι, είμαι ό,τι όλοι αυτοί φοβούνται, είμαι ό,τι σου κρύβουν και ό,τι προσπαθούν να θάψουν στη λήθη» (σελ. 22-23).

Οι γυναίκες στο νησί τραβούν τα βάσανα του νοικοκυριού και μιας ζωής χωρίς πρωτοβουλίες. Η συγγραφέας στήνει δίπλα στα δύο κορίτσια ενδιαφέρουσες ηρωίδες που υποκύπτουν ή αντιστέκονται, δρουν παρορμητικά ή υποτάσσονται. Κάποιες είναι σκληρές, κάποιες τρυφερές, με τους περισσότερους συζύγους να φεύγουν για χρόνια σε μπάρκα ή να θαλασσοπνίγονται. «Καλοκάγαθες στρουμπουλές κουτσομπόλες όλες τους. Τρομαγμένες κάτω απ’ το χέρι του άντρα και τα δεσμά της Καπράγιας… Γεννημένες να υπηρετούν πεθερές, άντρες, παιδιά κι εγγόνια. Ανίσχυρες κι έρμαια στις ορέξεις και τους πόνους» (σελ. 125). «Κουβέντες και λόγια άμαθων κοριτσιών που ονειρεύονται στιβαρά μπράτσα κι άντρες αποφασιστικούς και δυνατούς, αλλά με χαρακτήρα παιδιού, με την πίκρα της θαλασσινής αλμύρας στα χείλη, καπεταναίους φτασμένους κι ευαίσθητους ταυτόχρονα. Και κάναμε σχέδια» (σελ. 19). Έτσι μεγαλώνανε ως κορίτσια. Δέχονται το ξύλο, τις ταπεινώσεις, την κοροϊδία, την απαξίωση. Έτσι τα ‘ξεραν, έτσι τα περίμεναν. Ίδιες με τον τόπο: «Άγρια ήταν η νύφη, ίδια με την Καπράγια, στεγνή, αφόρητη, άχρωμη, τρομακτική. Ένας βράχος κακορίζικος, ένας φάρος σβηστός για να τσακίζονται τα καράβια» (σελ. 279). Μόνο που κάποιες δεν τις συντροφεύει μόνο η υπομονή και η καρτερία αλλά και τα σκοτεινά μονοπάτια του νου, ώσπου…

Ως προς τους άντρες, έχουμε ανθρώπους που στύβουν την πέτρα τη θαλασσινή αλλά και γεμάτους πάθος. Ανθρώπους που πολεμάνε το νερό αλλά τα χάνουν σαν πατούν το πόδι στη στεριά. Μαλθακοί και σκληροί, αμαρτωλοί και υποδειγματικοί, απαρτίζουν το άλλο μισό του νησιού. Ο καπτα-Μπαρτόλο Κούτσι είναι σκληραγωγημένος, αυστηρός, με αργασμένη ψυχική πέτσα από αλάτι και βάσανα, τώρα, σε μεγάλη ηλικία, κάνει διεκπεραιωτικά ταξίδια για ανεφοδιασμό του νησιού και για να πηγαινοφέρνει τον γιατρό. «Ήταν τραχύς άντρας, δίχως αβρότητες, μα μπρος της γινόταν άλλος άνθρωπος. Τρυφερός, με την καρδιά του να πονά όταν εκείνη δεν του έδινε σημασία κι ευτυχισμένος για μέρες αν το βλέμμα της έπεφτε πάνω του έστω και τυχαία» (σελ. 61).

Ο γιατρός Σέρτζιο, ημιμαθής αλλά με αγάπη για το επάγγελμά του, σύντομα διαπιστώνει ανησυχητικά σημάδια που δείχνουν ευλογιά καθώς και γεγονότα που θυμίζουν επιληψία ή και σχιζοφρένεια σε μια οικογένεια, οπότε ξεκινάει έναν αγώνα δρόμου για να μάθει και να θεραπεύσει, πριν οι δεισιδαίμονες κάτοικοι το αντιληφθούν και φωνάξουν καθολικούς ιερείς για εξορκισμό. Ξεκινάει έτσι ένας αγώνας δρόμου της επιστήμης ενάντια στην αμάθεια. Άλλωστε το μυθιστόρημα διαδραματίζεται σ’ έναν βράχο ριζωμένο στο τοσκανικό πέλαγος και τα δαιμονικά: «Θέριεψαν απ’ την αμάθεια και τη δεισιδαιμονία που κατέτρωγε πάντα τον άνθρωπο. Και γίνονταν δυνατότερα ώρα με την ώρα καθώς τρέφονταν απ’ τον φόβο» (σελ. 344). Ταυτόχρονα κι ο ίδιος μπλέκει σε κάτι που δεν περίμενε, πνίγοντας τον εαυτό του σε λειψή ζωή, παρασύροντας έτσι και τη Μαριάντζελα, τη γυναίκα που άφησε πίσω, ακριβώς απέναντι, στη Σετσίνα, η οποία τον καλημερίζει κάθε πρωί κοιτώντας την κορυφογραμμή του νησιού που τον φιλοξενεί.

Ταραντέλα και τζίνκα, θάλασσα κι αέρας συντροφεύουν το πέρασμα των χρόνων. Τα κορίτσια παντρεύονται στα δεκατέσσερα και αρχίζουν να γεννοβολάνε. Στην Καπράγια «…τριακόσιες ψυχές, με λύσσα γαντζωμένες στον βράχο τους, πάλευαν για τις ζωές τους» (σελ. 105). Με πόση παραστατικότητα, σκληράδα μα και τρυφερότητα δίνονται οι αποχαιρετισμοί στο λιμάνι όταν οι ναυτικοί σύζυγοι και γιοι κυρίως ξεκινάνε για άγνωστα μέρη, με μόνο τη φωτογραφία των δικών τους και την ελπίδα στα χέρια να τους ζεσταίνει τα φυλλοκάρδια… Στιγμές που έχει ζήσει και η δική μας ναυτοσύνη, μόνο που η συγγραφέας έστρεψε τη ματιά της στη γειτονική Ιταλία και δεν κάρπισε τη νέα της εκδοτική σπορά στην Ελλάδα, κάτι που δίνει αυτομάτως, μαζί με το αξιοπρόσεκτο στυλ γραφής, τη φρέσκια ματιά και την πρωτοτυπία που χρειάζεται η ελληνική μυθιστοριογραφία.

Και είναι σα να έχει ταξιδέψει εκεί και η ίδια, χαρτογραφώντας με την πένα της κάθε στενοσόκακο, εκκλησία και κτίσμα του νησιού αυτού. Ήθη και έθιμα, παραδόσεις και δοξασίες, δεισιδαιμονίες και προλήψεις, απόψεις και σκέψεις, ακόμη και ο ρόλος της Εκκλησίας σε σημεία καμπής που είναι έντονος ζωντανεύουν με ενάργεια και προσοχή τις αλλαγές στους χαρακτήρες, τους σκαλίζουν, τους σφυρηλατούν, τους επηρεάζουν. Εκτός όμως από τα γεγονότα της κλειστής κοινωνίας, έχουμε και σκηνές από τα μπάρκα σε λιμάνια μακρινά και ξένα, με πόρνες και τρικυμίες, με ναυτικούς που τους καταπίνει η θάλασσα, με πούσι και μαλάρια σε πασατζέρικα και φορτηγά. Εξίσου προσεγμένα και ολοζώντανα καταγράφονται οι συνήθειες των ναυτικών με ορολογίες και περιγραφές που δίνονται υπέροχα και σωστά, χαρίζοντας ακόμη μεγαλύτερη αληθοφάνεια στα δρώμενα και τεκμηριώνοντας περαιτέρω τα ψυχογραφήματα των ηρώων. Ο δε πόλεμος που ξεσπάει στο τέλος και χειροτερεύει την ήδη απογοητευμένη και παγιδευμένη ζωή των ηρώων δίνει την ευκαιρία στη συγγραφέα να περιγράψει λιτά και ταυτόχρονα δυνατά τις συνθήκες που επικρατούν στις μικρές κοινωνίες, με την αγωνία του τι θα φέρει η επαύριο και αν θα γυρίσει ο άνθρωπος που αποχαιρέτησαν με βουρκωμένα μάτια («το μπριγκαντίνι αργά ερχόταν να παραλάβει κορμιά για τον πόλεμο», σελ. 308).

Η αφήγηση είναι κυρίως τριτοπρόσωπη, με τη Ρομίνα να παρεμβάλλεται σε πρώτο πρόσωπο για να προχωράει την πλοκή λίγο παρακάτω, ζωντανεύοντας την εξιστόρηση και δίνοντας νέες οπτικές γωνίες στα γεγονότα. Έχουμε ιδιώματα με ανακατεμένες ελληνικές και ιταλικές λέξεις και προσεγμένο ναυτικό λεξιλόγιο. Η πλοκή εξελίσσεται κλιμακωτά και σταδιακά, γίνεται πολυδιάστατη, αλλάζει τους ήρωες, τους φέρνει αντιμέτωπους με λάθη, αμαρτήματα, αδικίες. Το ύφος είναι εξαίρετο, με ήπιες αλλά και δυνατές εικόνες, όπως αυτή της χαροκαμένης μάνας που σκάβει τη γη και τρίβει το χώμα πάνω της, λες και ξέθαβε τα παιδιά της και τ’ ακουμπούσε πάνω της για να τα νιώσει! Η συγγραφέας κεντάει στις ψυχογραφίες των χαρακτήρων της και στην ατμόσφαιρα των τόπων που τους περιβάλλει.

Το νέο μυθιστόρημα της Πέμης Γκανά είναι ένας ύμνος «για τους ανθρώπους που τους έχει καταπιεί η λήθη, που δεν έχουν αφήσει το αποτύπωμά τους στην Ιστορία», όπως εξομολογήθηκε σε συνέντευξή της η ίδια η συγγραφέας. Ολοκληρωμένοι χαρακτήρες, διαρκείς ανατροπές, μυστηριώδεις φόνοι, η αέναη πάλη του κακού με το καλό με τη βοήθεια των δαιμόνων και των αγγέλων, αμαρτίες και λάθη, όλα συμβαίνουν στον βράχο που λέγεται Καπράγια. Προσεγμένοι διάλογοι, φροντισμένα ιδιώματα, απανωτές αλλαγές και εκπλήξεις, ολοκληρωμένοι χαρακτήρες, δράση και αντίδραση συγκροτούν ένα διαφορετικό και καλογραμμένο μυθιστόρημα.