Βιβλίο Σκόνη στον χρόνο 
Συγγραφείς Γιάννης Γλύκας
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πνοή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γιάννης Γλύκας έγραψε ένα συναρπαστικό χρονικό των κρίσιμων για την ελληνική Ιστορία δεκαετιών 1910-1920 και έριξε στη λαίλαπα των γεωπολιτικών και κοινωνικών αλλαγών δύο νέους ανθρώπους με όνειρα, φιλοδοξίες και προσδοκίες. Το κείμενο ισορροπεί ανάμεσα στο ιστορικό και στο ρομαντικό είδος, χωρίς να υπηρετεί πιστά κανένα από τα δύο, διαγράφοντας έτσι μια φρέσκια και διαφορετική πλοκή γεμάτη εκπλήξεις και κυρίως δένοντας με έξυπνο τρόπο τις επιμέρους ιστορίες. Η Ρωσική Επανάσταση, ο Εθνικός Διχασμός, η έξοδος της Ελλάδας στον πόλεμο, η γενοκτονία των Ποντίων, η μικρασιατική εκστρατεία και η καταστροφή της Σμύρνης είναι το φόντο της δράσης του μυθιστορήματος και ζωντανεύουν μέσα από σύντομες αφηγήσεις, αντιπαράθεση απόψεων με όχημα τους λιτούς διαλόγους, λίγα και βασικά πραγματολογικά στοιχεία, όλα τους αναπόσπαστα και φυσιολογικά ενταγμένα στη ροή της αφήγησης. Ταυτόχρονα, η ερωτική ιστορία του Δημήτρη και της Αριάδνης είναι προσεκτικά σχεδιασμένη, χωρίς κλισέ και αναδεικνύει μέσα από ενδιαφέρουσες εξελίξεις όχι μόνο τα συναισθήματά τους, τα εμπόδια που γνωρίζουν, τους εχθρούς που πολεμάνε αλλά και το μεγαλείο της ανθρώπινης ψυχής μέσα από ένα αναπάντεχο και συγκινητικό τέλος.

Στην Οδησσό του 1916 και συγκεκριμένα στην καρδιά της ελληνικής συνοικίας ζει η οικογένεια Λιβαδά. Ο πατριάρχης Γεώργιος είναι έμπορος ασημιού και κάτοχος μεταλλείων αργύρου στον Καύκασο και στη Μαύρη Θάλασσα ενώ εμπορεύεται επίσης αγροτικά προϊόντα από τα κτήματα της γυναίκας του, Θάλειας Κεσόγλου. Η μοναχοκόρη τους, Αριάδνη, δυσανασχετεί με τα σαχλά και κακομαθημένα πλουσιοκόριτσα της τάξης της και έχει για καλύτερή της φίλη την ψυχοκόρη τους, Γεωργία, μια κοπέλα που την έχουν μορφώσει και την προσέχουν. Η μητέρα είναι υπερπροστατευτική και ο πατέρας είναι κατά βάση απών, αφού δουλεύει συνέχεια και αφιερώνεται στις υποθέσεις του. Η Αριάδνη αναγκάζεται να ξεκινήσει τις κοινωνικές εξόδους στον κύκλο τους αλλά προτιμά να συζητά για τις τρέχουσες πολιτικές και οικονομικές εξελίξεις, παρ’ όλο που ο πατέρας της της απαγορεύει να διαβάζει εφημερίδες. Η κοπέλα θέλει να ενημερώνεται, να έχει άποψη, να εκφράζει τη γνώμη της, εξ ου και εκφράζει έντονες αντιρρήσεις όταν έρχεται η στιγμή να την παντρέψουν οι γονείς της με κάποιον που αντιπαθεί. Με την αστάθεια της χώρας να αυξάνεται και τον πληθωρισμό στα ύψη, με την Ουκρανία να μεταμορφώνεται, ο Λιβαδάς νιώθει πως τα πράγματα πλέον δεν είναι καλά κι έτσι ξεπουλάει όση περιουσία του απέμεινε και παίρνει την οικογένειά του στη Χίο για μια νέα αρχή.

Στο νησί ζει ο Δημήτρης Σουμελίδης, γιος επιφανούς εφοπλιστή, απόφοιτος του Εμπορικού Τμήματος της Σχολής της Χίου, που εργάζεται ως υπεύθυνος λογιστηρίου στα Ταμπάκικα. Ο νεαρός, μετά την επιστράτευσή του στους Βαλκανικούς πολέμους θέλει να πολεμήσει για την απελευθέρωση του νησιού του από τους Τούρκους και να μη συνεχίσει τις σπουδές του ούτε να αναλάβει μεγάλες θέσεις, οπότε κάνει επ’ αυτού σχέδια με τον αδελφικό του φίλο, Μανώλη Ζερβό, εργάτη σε βιοτεχνία τούβλων. Η διαφορετική κοινωνική τους τάξη δεν εμπόδισε την αγνή φιλία τους και ο Δημήτρης προσπαθεί να βοηθήσει όπως μπορεί τον φίλο του που παντρεύεται και ετοιμάζεται ν’ αποκτήσει παιδί. Όταν επιτέλους η Ελλάδα βγαίνει στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο, οι δυο νέοι θα καταταγούν για να πολεμήσουν τους Γερμανοβούλγαρους. Η σκληρή η ζωή στο μέτωπο αντιδιαστέλλεται με τις ελάχιστες μέρες ανάπαυλας στην κοσμική Θεσσαλονίκη, όπου η νοσοκόμα Αμαλία Τόμσον είναι το καταφύγιο του Δημήτρη από τη λαίλαπα που μαίνεται γύρω του. Ο Δημήτρης και η Αμαλία θα κάνουν σχέδια για ένα καλύτερο αύριο, χωρίς να βλέπουν τα σύννεφα της μικρασιατικής εκστρατείας να μαζεύονται από πάνω τους.

Έτσι ξεκινάει ένα από τα πιο καλογραμμένα και ενδιαφέροντα μυθιστορήματα που έχω διαβάσει ως τώρα, με ολοκληρωμένους χαρακτήρες, μελετημένο ιστορικό πλαίσιο και ρεαλισμό. Μου άρεσε πολύ ο τρόπος που ζωντανεύουν τέσσερις βασικές πόλεις, τόσο αντίθετες και ταυτόχρονα τόσο ίδιες μεταξύ τους. Η Οδησσός με το μνημείο του Ρισελιέ, τις σκάλες Πριμόρσκι, την όπερα, που ηλεκτροδοτήθηκε από τα τέλη του 19^ου αιώνα επί δημαρχίας Γρηγορίου Μαρασλή και την εντυπωσιακή τρυφηλή ζωή της αστικής τάξης σε μια περίοδο κοινωνικών αναταραχών, επαναστάσεων και δολοφονιών. Η Θεσσαλονίκη του 1917 γεμάτη Έλληνες, Άγγλους και Γάλλους που γυμνάζονται και εκπαιδεύονται για το μέτωπο όσο το περίφημο ζέπελιν ίπταται πάνω από την πόλη, με τον Ελευθέριο Βενιζέλο και τον Μορίς Σαράιγ να κερδίζουν τον θαυμασμό και τις εντυπώσεις, με τα κομψά ξενοδοχεία Σπλέντιτ και Όλυμπος Παλάς και άλλα αγαπημένα τοπόσημα. Η Σμύρνη με την Μπελαβίστα και τα Γυαλάδικα, το Ρολόι και το Και, τον Φραγκομαχαλά και την Πούντα, όπου θα ζωντανέψει η καταστροφή με συγκροτημένο τρόπο και χωρίς τις κοινοτοπίες της πλοκής που συναντάμε σε άλλα μυθιστορήματα που αναφέρονται στην ίδια περίοδο. Τέλος, η Χίος με τον Κάμπο και τα Μαστιχοχώρια, με τον Καινούριο Δρόμο και τα Ταμπάκικα, με τη Δασκαλόπετρα και τη μεθυστική μυρωδιά της μαστίχας και των λεμονιών.

Όπως έγραψα και πριν, οι παράλληλες ιστορίες του Δημήτρη και της Αριάδνης κάποια στιγμή τέμνονται, όταν πλέον έχουν τεθεί γερά οι βάσεις της πλοκής κι αναρωτιόμουν πώς θα αλλάξουν κάποια πράγματα στη ζωή τους αν και εφόσον υποκύψουν στον έρωτα που θα γεννηθεί ανάμεσά τους. Ο συγγραφέας κατάφερε με έξυπνο τρόπο και χωρίς υπερβολές να κρατήσει όλους τους χαρακτήρες μαζί, τέμνοντας την πορεία τους σωστά και με τρόπο που κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον ενώ ταυτόχρονα φέρνει κοντά μας καινούργιους, απαραίτητους για να προχωρήσει η ιστορία παρακάτω. Στρωτή γραφή, σύντομοι και ζωντανοί διάλογοι, ρεαλισμός, μελετημένο και προσεγμένο ιστορικό, κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο κρατάνε αμείωτο το ενδιαφέρον. Αυτός ο τρόπος γραφής μάλιστα με κράτησε χωρίς να προσπερνώ σελίδες στο τρίτο μέρος, που διαδραματίζεται στη Σμύρνη, για την οποία έχω διαβάσει χιλιάδες βιβλία. Επίσης, το τέλος με συγκίνησε και μου έδειξε το μεγαλείο ψυχής κάποιων ανθρώπων, ειδικά αυτών που έχουν αγαπήσει πολύ στη ζωή τους και μ’ έπιασε εξ απήνης, μιας και, μόλις συνήλθα από το κλάμα, ήρθε κάτι άλλο να μου κλείσει το μάτι, να με γεμίσει αισιοδοξία και να μου χαρίσει ένα «λες να;».

«Σκόνη στον χρόνο» είναι ο άνθρωπος, λίγη σκόνη αλλά και αγάπη. Αγάπη σαν αυτή που νιώθεις για τον άλλον κι όχι σαν αυτή που νιώθει εκείνος για σένα, αυτό είναι το σωστό, αυτή και η σειρά. Ο Δημήτρης, η Αμαλία, η Αριάδνη θα ζήσουν έναν έρωτα με μυρωδιά από μανταρίνι, μαστίχα και ιώδιο που κατά καιρούς τον καλύπτει το μπαρούτι του πολέμου που ρίχνει κάθε φορά όλους τους ήρωες του μυθιστορήματος και σε νέα δεινά. Ένα καλογραμμένο, ενδιαφέρον, ανατρεπτικό και τρυφερό μυθιστόρημα που με γέμισε εικόνες και συναισθήματα.

Βιβλίο Το σπάσιμο 
Συγγραφέας Τάσος Παπαναστασίου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για την τρίτη περιπέτεια του αστυνόμου Άλκη Απτόσογλου, η οποία είναι άμεσα συνδεδεμένη με τις εξελίξεις στο προηγούμενο βιβλίο, «Η σιωπή δεν σε κρατά ζωντανό», οπότε καλό είναι να διαβαστούν με τη σειρά (όχι όπως εγώ, που είπα για πρώτη φορά να το ρισκάρω και έφαγα τα μούτρα μου από την πρώτη σελίδα). Ο Απτόσογλου λοιπόν είχε καταφύγει στο Καρπενήσι για να αντιμετωπίσει τα φαντάσματά του και να μαζέψει τα σκόρπια κομμάτια του, μπλέχτηκε όμως σε μια ιστορία που είχε τις ρίζες της στο Ολοκαύτωμα και στην Κατοχή, με αποτέλεσμα να επιβαρυνθεί ακόμη περισσότερο ο ψυχισμός του. Υπάρχουν σαφείς αναφορές ως προς το τι απέγιναν οι ήρωες του βιβλίου, κάποιοι εκ των οποίων δρουν κι εδώ και η κίνηση του Απτόσογλου να δολοφονήσει κάποιον πυροδοτεί τις εξελίξεις του παρόντος βιβλίου. Η αρχή της ιστορίας είναι κομμάτι της προηγούμενης, αυτά που ακολουθούν όμως και το ξεσκέπασμα της σαπίλας σε πολιτικούς και αστυνομικούς κύκλους είναι αυτοτελές και πολύ δυνατό. Σκληρός μπάτσος λοιπόν ο Απτόσογλου, πατέρας της Άννας και της Αναστασίας που τώρα ζουν στη Ρώμη, πλέον δολοφόνος και επίορκος, επιστρέφει με αυτά τα έξτρα βάρη στη Θεσσαλονίκη με την πικρή αίσθηση πως απέτυχε σε όλα. Δυστυχώς η υπόθεση του Καρπενησίου δεν τον αφήνει ήσυχο, αφού κάποιος θέλει εκδίκηση γι’ αυτό που έκανε και ταυτόχρονα οι δυσάρεστες εξελίξεις στην υγεία του σχιζοφρενούς αδελφού του, Δημήτρη, που έχει κλειστεί τριάντα χρόνια τώρα σε μια «αποθήκη ψυχών» τον καταρρακώνουν και τον σπάνε. Κολλητός του φίλος είναι ο Ρώσος Βιτάλης που ήρθε στην Ελλάδα το 1990, κινείται στις σκιές, γνωρίζει όλα όσα συμβαίνουν στην πόλη, οφείλει στον Απτόσογλου τη σταθερότητα της ζωής της οικογένειάς του, ψυχρός και ψύχραιμος.

Ταυτόχρονα, παρακολουθούμε τη ζωή της Τάνιας στην Οδησσό από το 2008 ως το σήμερα, δέκα χρόνια μετά, και μαθαίνουμε για το πώς έχασε δικούς της ανθρώπους από το πυρηνικό ατύχημα του Τσερνομπίλ, σε πόσο άσχημη οικονομικά κατάσταση ζει, πώς αποφάσισε να βρει δουλειά στο εξωτερικό, ποιοι και πώς την εκμεταλλεύτηκαν και την έριξαν σε κύκλωμα σωματεμπορίας και πώς εξαφανίστηκε η κόρη που απέκτησε στο μεταξύ. Η Τάνια, αποφασισμένη να πάρει το παιδί της πίσω, ζει σκληρές και απάνθρωπες στιγμές, με το περιβόητο «σπάσιμο» να είναι μόνο η αρχή. Στημένοι έλεγχοι στα σύνορα, βιασμοί για αντίτιμο «στραβών ματιών», καλά οργανωμένο δίκτυο, οι δουλειές γίνονται «κρυφά, γρήγορα και χωρίς να αφήνουν πολλά πολλά ίχνη», κακοποίηση, αποκτήνωση, απόπειρες αυτοκτονίας, εξαπάτηση, εκμετάλλευση, πόνος, απελπισία, ταπεινώσεις και ευτελισμοί, με ευυπόληπτους πολίτες και όμορφες γυναίκες να κρύβονται πίσω από τα κυκλώματα, βγάζοντας πολλές φορές το πιο σκληρό τους πρόσωπο. Νέες κοπέλες πωλούνται και αγοράζονται, δεκάχρονα παιδιά το ίδιο ή εμπορεύονται τα όργανά τους ή καταλήγουν στα φανάρια αν είναι τυχερά και δεν τα προτιμήσουν για ερωτικές δοσοληψίες. Θα καταφέρει να βρει το παιδί της η Τάνια; Πώς θα συνδεθεί η ιστορία της με την υπόθεση του Απτόσογλου; Πώς θα καταφέρει να επιβιώσει σε μια Θεσσαλονίκη που δείχνει το σκληρό της πρόσωπο σε όποιον δε γνωρίζει; Η λυρικότητα του συγγραφέα απέναντι στην πόλη είναι υποβλητική: «Η Θεσσαλονίκη τον Νοέμβριο μπορεί να σε διαλύσει αν δεν προσέξεις» (σελ. 32). Και στη συνέχεια: «Η υγρασία το φθινόπωρο στη Θεσσαλονίκη διαπερνά τις ψυχές των ανθρώπων που δεν έχουν λυμένα βασικά θέματα στις ζωές τους» (σελ. 116). Αγάπησα την Άνω Πόλη: «Είναι αυτά τα στενά της δρομάκια, η χάραξη που υπάρχει από αιώνες, τα παλιά σπίτι, τα σκοτεινά σοκάκια, η μυσταγωγική μερικές φορές ατμόσφαιρα, που άλλες φορές γίνεται ασφυκτική. Όλα όσα κάνουν την Άνω Πόλη ξεχωριστή και άγνωστη στους πολλούς» (σελ. 59). Η Αριστοτέλους «ένα παράξενο γκέτο αγοραπωλησιών», ο σταθμός του τρένου, με τα βαγόνια που γίνονται κλίνες για την πρώτη στάση των τραυματισμένων κοριτσιών, ανάμεσά τους και η Τάνια και πολλά άλλα τοπόσημα και μνημεία δίνουν το πιο ρεαλιστικό φόντο για τη δράση.

Ο αστυνόμος Απτόσογλου θα συνεργαστεί με την «κλειστή», δυναμική και αποφασιστική υπαστυνόμο Αντιγόνη Δημητρίου που ζει με την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή της μητέρας της και με τον πατέρα της, όσο ο μικρότερος αδελφός της, Νίκος, που γλύτωσε από επίθεση της μητέρας τους, μένει πλέον μακριά τους. Ο κόσμος γύρω της είναι σε μόνιμη σύγκρουση με τη σκιά στην ψυχή της, ανέπτυξε δικούς της μηχανισμούς άμυνας, ανακουφίζεται στην ηρεμία της εσωστρέφειας. Η πρώτη τους κοινή υπόθεση, μια κλήση για κακοποίηση συζύγου, σταδιακά θα τους οδηγήσει σε κάτι μεγαλύτερο κι από κει θα αρχίσει να ξετυλίγεται το κουβάρι του trafficking, με κάποιους χαρακτήρες να παίζουν διπλούς ρόλους, άλλους να είναι αδίστακτοι και αποφασιστικοί, άλλοι να περιμένουν την ιδανική ευκαιρία για εκδίκηση, άλλοι να είναι βυθισμένοι στον βούρκο ως τον λαιμό, όλοι τους άνθρωποι που σκορπάνε τη θλίψη, το μαρτύριο, την εκμετάλλευση και τον θάνατο. Σταδιακά η Δημητρίου και ο Απτόσογλου έρχονται πιο κοντά, ρίχνουν τις άμυνές τους, εμπιστεύονται και εξομολογούνται ο ένας στον άλλον, κάτι που ελαφρύνει τις ψυχές τους, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν αφήνουν για τον εαυτό τους ένα τόσο δα μικρό κομμάτι επιφυλακτικότητας. Είναι ενδιαφέρουσα η σχέση μεταξύ τους, χωρίς υφέρποντα ή ορατό ερωτισμό, απλώς ένα απάγκιο για τα βάρη του καθενός. Κι οι δυο τους όμως «είναι πολύ αδύναμοι μπροστά στη δύναμη των διεφθαρμένων», θα καταφέρουν λοιπόν να ξετυλίξουν το κουβάρι; Η διοικητής Δήμητρα Λιόλιου τι ισορροπίες θα κρατήσει και πώς θα αναμιχθεί στα γεγονότα; Είναι αντικειμενική και δίκαιη ή κρύβεται κάτι άλλο πίσω από αυτό το προσωπείο;

Η μαγιά της ιστορίας, όπως έγραψα και στην αρχή, βασίζεται στα γεγονότα του προηγούμενου βιβλίου, από κει και πέρα όμως αναπτύσσεται μια τόσο ενδιαφέρουσα βεντάλια καταστάσεων και προσώπων που πατάνε στα δικά τους «πόδια» και ξεδιπλώνεται μια ιστορία γεμάτη ανατροπές και αναπάντεχες εξελίξεις. Αν εξαιρέσουμε το ότι τα περισσότερα επίθετα αρχίζουν από Α, τη συχνή χρήση της λέξης «οκέι» και πως τα πιο πολλά πρόσωπα έχουν μια τραυματική εμπειρία από το παρελθόν (από το οποίο αγωνίζονται να ξεφύγουν) ή από το παρόν (στο οποίο έχουν παγιδευτεί), ήτοι η κόρη μιλάει στη γάτα της με τη σκέψη της κι όχι στη μάνα της που έχει απηυδίσει μαζί της, μια άλλη μάνα κάνει τα πάντα για πληρώνει το νοσοκομείο του γιου της που είναι σε κώμα, ο πατέρας μιας κοπέλας δεν άντεξε τον χωρισμό της γυναίκας του και ξεσπάει στην κόρη του κακοποιώντας την, ο αδελφός του αστυνόμου ήταν σε ψυχιατρείο και πολλά άλλα, αν εξαιρέσουμε λοιπόν αυτούς τους τρανταχτούς κοινούς τόπους, η νέα υπόθεση του Απτόσογλου μας ξεναγεί και πάλι στα άδυτα του υποκόσμου της Θεσσαλονίκης και μας δείχνει με τον πιο ωμό τρόπο τις απάνθρωπες συνθήκες της σωματεμπορίας. Ανατροπές, αποκαλύψεις, απαγωγές, ανθρωποκυνηγητό, αδίστακτοι χαρακτήρες, ένας πρωταγωνιστής με βαρύ ψυχολογικό φορτίο, μια προσεκτικά σχεδιασμένη πλοκή, όλα αυτά με αιχμαλώτισαν και με παρέσυραν σ’ έναν κόσμο που κινείται γύρω μας χωρίς να παίρνουμε χαμπάρι με αμέτρητα θύματα ψυχολογικής και σωματικής κακοποίησης.

Βιβλίο Το καπέλο του Σικόρσκι 
Τίτλος πρωτοτύπου Капелюх Сікорського
Συγγραφέας Volodymyr Danylenko (Володи́мир Григо́рович Даниле́нко)
Μεταφραστής Oksana Tereshchenko
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πνοή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα είναι πολυδιάστατο και κινείται σε διάφορους θεματικούς άξονες, με την κεντρική ιδέα να αφορά τις προσπάθειες και το πείσμα του Ιγκόρ Σικόρσκι να πετύχει ώστε να τον εγκρίνει η γυναίκα που αγάπησε βαθιά και να την παντρευτεί. Καταγράφονται ο βίος και τα επιτεύγματα του σημαντικού αυτού Ουκρανού μηχανικού, η νοοτροπία του, οι προσδοκίες του, οι ελπίδες του, οι απογοητεύσεις του, το ταλέντο του με τέτοιο τρόπο που δεν κουράστηκα στιγμή, άλλωστε δεν είναι μυθιστορηματική βιογραφία αλλά ένα καλογραμμένο, με απρόσμενη πλοκή και διαχρονικές ιδέες, μυθιστόρημα. Αρχίζει με την τυχαία γνωριμία δύο άγνωστων αντρών στο αεροδρόμιο του Κιέβου το 2009, η οποία δίνει το έναυσμα της καθαυτής ιστορίας και μέσα από γλαφυρές περιγραφές και συναρπαστική αφήγηση ξεδιπλώνονται τα όνειρα και τα σχέδια ενός ανθρώπου που εμπλούτισε τον κόσμο της αεροναυπηγικής. Πώς άλλαξαν ένα καπέλο και μια γυναίκα τη ζωή του; Γιατί εξαιτίας της Καρολίνα Γκουλί αποφάσισε να σπουδάσει στη Στρατιωτική Σχολή της Αγίας Πετρούπολης πρώτα και στη συνέχεια αεροναυπηγική στο Παρίσι; Τι τον έκανε να ακολουθήσει διαφορετική πορεία και ν’ αφοσιωθεί στον στρατό μόλις τελείωσε τις εγκύκλιες σπουδές του και γιατί πάλι τα παράτησε μετά από μόλις τρία χρόνια; Πώς μπορεί ένα σπουργίτι κι ένας γάτος να εμπνεύσουν μια πτητική μηχανή; Αυτά και άλλα ερωτήματα απαντώνται στο ιδιαίτερο αυτό βιβλίο.

Τα πρώτα βήματα στην ενήλικη ζωή του Σικόρσκι γίνονται σε μια εποχή που η Ρωσική Αυτοκρατορία κυριαρχεί στην ασιατική ήπειρο και η σημερινή Ουκρανία είναι προσαρτημένη σ’ αυτήν, με αποτέλεσμα να μυρίζει μπαρούτι, μιας και η καθημερινότητα των Ουκρανών είναι δύσκολη: η γλώσσα τους, η κουλτούρα τους, η ίδια η ιστορία τους είναι υπό διωγμό. Διάχυτη είναι η ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα στη χώρα με αναταραχές και διεκδικήσεις από την Αυτοκρατορία: «Ο Θρόνος ραγίζει, σ’ όλες τις επαρχίες συγκροτούνται ομάδες» (σελ. 54). Ο πατέρας του Σικόρσκι ήταν διευθυντής στο Τμήμα Ψυχικών και Νευρολογικών Νόσων στο Πανεπιστήμιο του Αγίου Βολοντίμιρ, κάτι που εκπλήσσει την Καρολίνα: «Είναι δυνατόν σ’ αυτή τη σάπια αυτοκρατορία να διευθύνει πανεπιστημιακό τμήμα άτομο με προοδευτικές απόψεις;» (σελ. 41). Πράγματι, όπως παραδέχεται με διορατικότητα ο ίδιος ο πατέρας του πρωταγωνιστή, προς υπεράσπιση της επιλογής του να υπηρετεί πιστά τη Ρωσική Αυτοκρατορία: «Εδώ, αν η κυβέρνηση είναι στα χέρια των αληθινών πατριωτών, δεν θα παραμείνει και πολύ σ’ αυτούς, επειδή θα φάνε ο ένας τον άλλον.. και στη συνέχεια θα έρθουν οι αληθινοί νοικοκύρηδες και θα βάλουν τη δική τους τάξη» (σελ. 45). Μέσα από άκρως ρεαλιστικά στιγμιότυπα βλέπουμε πώς ήταν οι σχέσεις με τους Ρώσους, ποιες ήταν οι συνθήκες της καθημερινότητάς τους, τι καθεστώς υπήρχε, πόσο έντονη ήταν η αδικία της υποταγής της ουκρανικής κουλτούρας και ταυτότητας στη ρωσική, πώς το στέμμα των Ρομανόφ διαφέντευε τα πάντα κλπ. όχι με διδακτισμό αλλά ως αναπόσπαστο κομμάτι της εξιστόρησης, αφήνοντας έτσι τον κάθε αναγνώστη να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα. Δεν είναι αντιπολεμικό μυθιστόρημα, απλώς ο ήρωας ζει σε μια εποχή γεμάτη ένταση και επαναστάσεις που αποτελούν κομμάτι της ζωής του. Δυστυχώς η πολεμική πραγματικότητα που βιώνουμε σήμερα ανάμεσα στις δύο χώρες είναι που κάνει το κείμενο τραγικά επίκαιρο σήμερα, δέκα χρόνια μετά την πρώτη έκδοσή του.

Σύντομα το κέντρο βάρους της αφήγησης μεταφέρεται στο Παρίσι, σε μια εποχή που πιστεύεται ευρέως πως είναι αφύσικο να πετάει ο άνθρωπος! Κι όμως, ο Σικόρσκι ζει στην Πόλη του Φωτός την εποχή που ο Αλμπέρτος Σάντους-Ντουμό κάνει επιδείξεις με το αερόπλοιό του εκεί και οι αδελφοί Ράιτ στην άλλη μεριά του Ατλαντικού κατασκευάζουν το δικό τους αεροπλάνο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να διαβλέπουν οι χώρες πως το αεροπλάνο θα είναι το νέο όπλο κατά των εκάστοτε εχθρών τους και η αεροναυπηγική ανεβαίνει σε ζήτηση και σχεδιασμό. Νέες μηχανές και νέοι σχεδιαστές έβγαιναν κάθε μήνα! Η ιστορία της αεροπλοΐας αναμιγνύεται ιδανικά με τη ζωή, τις φιλοδοξίες και τα σχέδια του Σικόρσκι, ο οποίος δεν παύει να σκέφτεται την Καρολίνα και να πραγματοποιεί ό,τι μπορεί έχοντας εκείνη ως αφορμή και λόγο ώστε σύντομα να γυρίσει κοντά της, θα τον περιμένει όμως; Μου άρεσε αυτό το θεματικό δίπολο, που παρακολουθούσαμε δηλαδή ταυτόχρονα τις απανωτές επιτυχίες και αποτυχίες του ενός από τη μια και τα βήματα στη ζωή της άλλης, κάτι που με συγκίνησε κι αναρωτιόμουν πότε επιτέλους θα διασταυρωθούν οριστικά οι δρόμοι τους, αφού ο Σικόρσκι για κείνη αγωνίζεται να φτιάξει το ελικόπτερο ώστε να κερδίσει χρήματα και να την παντρευτεί!

Να όμως που και πάλι το κείμενο αλλάζει θεματικό άξονα όταν ο Σικόρσκι επιτέλους φτάνει στη Νέα Υόρκη, οπότε αρχίζουν απανωτές αλλαγές στη ζωή του: κατασκευές και πειραματισμοί, εξαγορές από τον στρατό, συμφωνίες μεταξύ εταιρειών και συγχωνεύσεις, κερδοφορίες και ήττες κ. ά. Ο εφευρέτης αρχίζει έναν αγώνα δρόμου για την καταξίωση και την καθημερινή επιβίωση, οπότε και ο συγγραφέας καταγράφει τι σημαίνει να παλεύεις για το αμερικανικό όνειρο και πώς προσπαθεί ο εφευρέτης από εμπόδιο σε επιτυχία και το ανάποδο να φτιάχνει αμφίβια αεροσκάφη, αεροπλάνα και ελικόπτερα. Ακόμη και οι μηχανολογικοί όροι δε μου φάνηκαν καθόλου κουραστικοί, ούτε οι υπολογισμοί, ούτε οι προϋποθέσεις για το κάθε σκάφος, ούτε οι συζητήσεις μηχανολογικής φύσεως με σχεδιαστές και χρηματοδότες. Όλα αυτά είναι μικρά στιγμιότυπα που κολλάνε αρμονικά σ’ έναν ενιαίο καμβά με μια αφήγηση αρραγή, που φωτίζει κάθε πλευρά του πρωταγωνιστή, ακόμη και τα προβλήματα που απέκτησε με την κόρη του από τον πρώτο του γάμο.

«Το καπέλο του Σικόρσκι» είναι ένα συναρπαστικό, διαφορετικό μυθιστόρημα, άκρως ανθρώπινο και σε πολλά σημεία συγκινητικό, ρεαλιστικό, με υποδειγματική μίξη φαντασίας και πραγματικότητας, με πολλά στοιχεία και πληροφορίες για την ιστορία της αεροπορίας και φέρνει στο φως την ενδιαφέρουσα ζωή ενός ανθρώπου που κατάφερε να ανθίσει μακριά από τις δυσκολίες της κατεχόμενης χώρας όπου γεννήθηκε. Το βιβλίο δεν «κάθεται ήσυχο» αναγνωστικά και θεματικά και μου σύστησε έναν άνθρωπο που δεν το έβαλε κάτω, αφού, έχοντας έναν στόχο κι ένα όραμα, εκείνη, έβαλε τα δυνατά του για να φανεί αντάξιος στα μάτια της, μόνο που η ζωή τον έφερε σε άλλους δρόμους, γεμάτους καταξίωση και απογοητεύσεις. Και πού κολλάει το καπέλο σε όλα αυτά; Αυτό θα αφήσω στον αναγνώστη να το ανακαλύψει!

Βιβλίο Η περιπλάνηση ενός βιολιού
Συγγραφέας Μιχάλης Μπουναρτζίδης
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Οι πρώτες σελίδες μέχρι το έτος 1918 με κράτησαν και διάβασα το κείμενο απνευστί. Πολύ ωραία τοποθετημένη η οικογένεια του Αλέκο εφέντη, οι δυσκολίες του στην Ανατολική Θράκη και τη Μικρά Ασία, ο αγώνας του στη Θεσσαλονίκη. Καλογραμμένες οι ζωές των πρωταγωνιστών και ο έρωτας με την Ελβίρα ακριβοδίκαιος. Το λεξιλόγιο του συγγραφέα, τα καλολογικά στοιχεία, η τοποθέτηση στον χώρο και τον χρόνο ήταν άψογα. Παράλληλα με την ιστορία της Θεσσαλονίκης εξελίσσεται και η ιστορία της Βαρκελώνης, οπότε ήθελα να μάθω πώς κατέληξε εκεί ο Θωμάς, πώς βρέθηκαν με τον Ρώσο Μαξίμ σύντροφοι στις μάχες. Η κηδεία του Χοσέ Μπουεναβεντούρα Ντουρούτι, αναρχικού του ισπανικού εμφυλίου πολέμου, ήταν πολύ παραστατική.

Δυστυχώς όμως από κει και πέρα το κείμενο δε με τράβηξε καθόλου. Πολεμικές συρράξεις, μάχες, χιλιάδες ιστορικά στοιχεία για τη Ρωσία και την Ουκρανία, τη στρατιωτική και πολιτική τους διοίκηση, πάμπολλες πληροφορίες για την ιστορία της Ευρώπης και πάρα πολλές λεπτομέρειες γύρω από τα πρόσωπα και τα πράγματα του ισπανικού εμφυλίου που αναλύθηκε ενδελεχώς! Δεν εντόπισα σκηνές που θα με βοηθούσαν να πάρω μια ανάσα από τα δρώμενα, σε πολλά σημεία μάλιστα υπήρχαν μακροσκελέστατες παράγραφοι. Ο Θωμάς και η Ελβίρα ήταν λες και έπαιζαν πίσω από μια κουρτίνα που δε με άφηνε να απολαύσω και να ζήσω την ιστορία τους. Σαφέστατα σε ένα ιστορικό μυθιστόρημα πρέπει να υπάρξουν και πληροφορίες για τον τόπο και τον χρόνο, όχι όμως εις βάρος της πλοκής και όχι σε υπερβολικά μεγάλες ποσότητες που ένας μέσος αναγνώστης δεν μπορεί να χωνέψει. Ειδικά από τη στιγμή που στο μυθιστόρημα αναφέρονται ιστορίες και γεγονότα λιγότερο γνωστά στο ελληνικό κοινό (εμφύλιος Ισπανίας και η Ρωσία μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση) και ίσως τολμήσω να πω και ξένα ως προς τη δική μας ιστορική πορεία, πρέπει να υπάρχει κάτι, μια σπίθα, ένα «δώρο» σε όποιον θελήσει να διαβάσει αυτό το μυθιστόρημα. Τρομερή η μελέτη του συγγραφέα, σίγουρα επίπονη η διαδικασία να τιθασευτεί το υλικό, αξιέπαινο το παράρτημα που τοποθετεί σε ενιαία αλφαβητική σειρά τα πρόσωπα και τις οργανώσεις που περνάνε από το μυθιστόρημα, προσωπικά όμως δεν εξέλαβα κάτι ιδιαίτερο και αναγκάστηκα να σταματήσω το διάβασμα πολύ πριν τελειώσει το βιβλίο.

Βιβλίο Ντουλμπέρα
Συγγραφέας Χριστίνα Ρούσσου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα στην αρχή με συνεπήρε. Η ατμόσφαιρα της ευμάρειας, της ακμής του εμπορίου και της άνθισης των τραπεζικών συναλλαγών, οι τρόποι επιβίωσης μετά από οικονομικές πτωχεύσεις, τα διαφορετικά πεδία στα οποία διαπρέπουν τα μέλη της οικογένειας Ζιώππα, τα ελάχιστα και σωστά τοποθετημένα εγκυκλοπαιδικά στοιχεία για την πορεία του ελληνισμού στις μεγάλες πόλεις της Μεσογείου, τα λαογραφικά στοιχεία της ζωής των Βλάχων,  είναι χαρακτηριστικά του κειμένου που με ταξίδεψαν, με σεργιάνισαν, με μέθυσαν, με παρέσυραν. Επίσης υπάρχουν τουλάχιστον δύο κεντρικά γεγονότα που συνδέονται άρρηκτα με το μέλλον αυτής της οικογένειας, οπότε υπάρχουν άφθονα πισωγυρίσματα στο παρελθόν για να δούμε τι συνέβη πριν και γιατί φτάσαμε εδώ. Οι πρόγονοι και οι απόγονοι της Αορίκας γνωρίζουν τα ταίρια τους, παντρεύονται, κάνουν τέκνα, διαπρέπουν ή αποτυγχάνουν στις τράπεζες, στη ναυτιλία, στην κοσμηματοποιία.

Η Αορίκα ήταν μια γυναίκα που ξεχώρισε γιατί μορφώθηκε και είχε στα χέρια της τις τύχες για την ευμάρεια της οικογένειάς της. Ανακατευόταν σε όλα με την καλή έννοια, έκανε ό,τι μπορούσε για να διατηρηθεί ο υλικός αλλά και ψυχικός πλούτος της οικογένειάς της, ήταν σκληρή και αδέκαστη αλλά ταυτόχρονα διορατική και λογική. Η ιστορία της οικογένειάς της δείχνει αναμεμιγμένη στις πολιτικές εξελίξεις της Αιγύπτου, στην ανάπτυξη της παροικίας της Βιέννης, στον Μακεδονικό Αγώνα κλπ.

Δυστυχώς όμως αυτό το συναρπαστικό ταξίδι τελειώνει και ολοκληρώνεται περίπου στη μέση του βιβλίου, οπότε σχεδόν με το ζόρι συνεχίζεται η ιστορία της τρίτης γενιάς, χωρίς συναρπαστικά γεγονότα ή την οξυδέρκεια του άτυπου πρώτου μέρους. Εκεί δηλαδή που αναβίωσε μπροστά μου όλος ο ελληνικός 19^ος αιώνας στις παροικίες του εξωτερικού και σε σημαντικά λιμάνια και πόλεις της Μεσογείου χωρίς να κουραστώ στιγμή, η ιστορία μόλις ολοκληρώθηκε ένιωσα να συνεχίζει σχεδόν υποχρεωτικά για να φτάσουμε στην πέμπτη παρακαλώ γενιά, στο σήμερα, όπου η τελευταία εκπρόσωπος της οικογένειας, η Χρυσή, στο 2000, ανακαλύπτει τα τετράδια της Αορίκας. Ναι, η αφήγηση παραμένει στακάτη και γρήγορη, αλλά γεμίζει από τόσα πρόσωπα και ελάχιστα σε ένταση γεγονότα που από ένα σημείο και μετά αποστασιοποιήθηκα αρκετά και περίμενα να ολοκληρωθεί το χρονικό μόνο και μόνο για ανατρέξω ξανά με λαχτάρα στα πρώτα χρόνια της αφήγησης, να βυθιστώ στην αρμύρα των εμπορικών πλοίων, στο θάμπος των διαμαντιών, στην αγωνία της επιβίωσης και της επικράτησης, να τρυπώσω κι εγώ στα κουρσάρικα καράβια, να ξαναζήσω τους απαγορευμένους έρωτες που ανέτρεψαν τα πάντα στην αρχή της οικογένειας Ζιώππα.

Η «Ντουλμπέρα» είναι ένα συναρπαστικό χρονικό μιας οικογένειας που κατάφερε να αφήσει το στίγμα της όπου άκμαζε ο παροικιακός ελληνισμός, γεμάτο ιστορικά στοιχεία, ανατρεπτικές εξελίξεις και δυστυχώς μια άτονη συνέχεια μόλις περάσαμε στις επόμενες γενιές. Η γραφή της κυρίας Ρούσσου είναι καλή, οι διάλογοι αληθοφανέστατοι και χωρίς περιττολογίες, η περιγραφή των περιστατικών σχεδόν κινηματογραφική και κρατούσε τα απαραίτητα για την αφήγηση, χωρίς φλυαρίες. Είμαι σίγουρος πως το επόμενο κείμενό της θα είναι ακόμη καλύτερο.

ΥΓ. Στο γενεαλογικό δέντρο στην αρχή του κειμένου υπάρχει ένα τυπογραφικό λάθος. Ο Πέτρος Κωνσταντίνου έκανε τον 1^ο του γάμο με την Ευγενία, όχι την Αμαλία. Το αναφέρω γιατί με αυτήν την ιστορία ξεκινάει το βιβλίο και δυσκολεύτηκα πολύ να την παρακολουθήσω με το λάθος όνομα.

Βιβλίο Σ’ όποια γλώσσα κι αν το πεις
Συγγραφέας Δέσποινα Λάππα-Κόντου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η γνωριμία μου με αυτό το βιβλίο ξεκίνησε αντίστροφα. Το Σαββατοκύριακο 19-20/1/2011 ήμουν στον Βόλο, όπου και έγινε η παρουσίαση του βιβλίου από τη συγγραφέα και από τον…πρωταγωνιστή του βιβλίου! Συγκινηθήκαμε όλοι που ο κυρ-Νίκος ήταν εκεί, με τη ζεστή του καρδιά, τα υγρά του μάτια, να μας αφηγηθεί ξανά τις περιπέτειές του με τη γυναίκα της ζωής του, που γνώρισε κάτω από τόσο αντίξοες συνθήκες (δυστυχώς η γυναίκα του “έσβησε” λίγες μέρες νωρίτερα από την παρουσίαση). Ήταν μια ζεστή κι ευχάριστη βραδιά κι ανυπομονούσα να έρθει αυτό το βιβλίο στα χέρια μου. Ένα τρυφερό και ρομαντικό μυθιστόρημα για καρδιές που λαχαταράνε να βρουν το έτερό τους ήμισυ και δεν τα παρατάνε με την πρώτη δυσκολία που συναντούν. Το ζευγάρι μας γνωρίζεται στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Λάντσεντορφ, έξω από τη Βιέννη. Εκείνος Έλληνας από το Βόλο κι εκείνη Ουκρανή από το Κράσνιε Λουτς. Πολλά τα εμπόδια για να γνωριστούν ή έστω να ξεκινήσουν κάτι μαζί. Κακουχίες, φόβος, βασανιστήρια, μαρτύρια, αγωνία, σκληρή δουλειά. Και μετά την απελευθέρωση, η Αντωνία εγκαταλείπει την πατρίδα της για να αφοσιωθεί στον σύζυγό της και στην οικογένειά τους. Οι σεισμοί και οι πλημμύρες στον Βόλο της δεκαετίας του 1950 διώχνουν το ζευγάρι στη δική της πατρίδα. Εκεί άλλες αγωνίες ώσπου να ριζώσουν και να στεριώσουν. Η πολιτική του Χρουστσόφ και ο Ψυχρός πόλεμος δεν τους αφήνουν ήσυχους κι έτσι γυρίζουν οριστικά στην Ελλάδα.

Ωραία συναισθήματα, δεν εκβιάζει το κλάμα ή το γέλιο, ρομαντικό κι ανθρώπινο, χωρίς να καταντάει άρλεκιν ή μελούρα, λες κάπου υπάρχει και για μένα ένας τέτοιος άνθρωπος, θα ζήσω κι εγώ κάποια στιγμή τόσα πουλά δύσκολα αλλά και χαρούμενα πράγματα. Η συγγραφέας γράφει πολύ ωραία, παθιασμένα και ζει το δράμα που της εκμυστηρεύτηκε το ζευγάρι της ιστορίας. Δυο άνθρωποι που ξεπέρασαν τα εμπόδια της γλώσσας και της κουλτούρας, στάθηκαν κοντά ο ένας στον άλλον και ξεπέρασαν τις δυσκολίες, τις αναποδιές και ολοκληρώθηκαν με εγγόνια και δισέγγονα. Από τα ωραιότερα μυθιστορήματα που έχω διαβάσει, ποιητικό, αισιόδοξο, γλαφυρό και τόσο δυνατό σε εκφράσεις και σκέψεις.