Βιβλίο Η γιατρίνα 
Συγγραφέας Πασχαλία Τραυλού
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Πασχαλία Τραυλού θέλησε να σκαλίσει το παρελθόν της ενδιαφέρουσας αυτής προσωπικότητας και να αναζητήσει τα ελατήρια των ανήκουστων πράξεών της, να εισχωρήσει στην ψυχή και τα τραύματα μιας γυναίκας που φτάνει σ’ ένα φιλήσυχο και ήρεμο χωριό, μετατρέποντάς το σταδιακά και με ποικίλους έμμεσους και άμεσους τρόπους σε τόπο θανάτου (μιλάμε για δολοφονίες τουλάχιστον σαράντα αντρών, κυρίως μεταξύ 1914 και 1929). Πώς καταφέρνει να κερδίσει με το μέρος της σχεδόν όλους τους κατοίκους και να εκλογικεύει κάθε της πράξη; Τι απέγινε ο άντρας της; Ποια ψυχικά τραύματα κουβαλάει μαζί της; Το κατασκεύασε το επιχείρημα που χρειαζόταν για να ικανοποιεί τα φονικά της ένστικτα ή μήπως η αγριότητά της που επηρέασε και τις άλλες γυναίκες είναι μια κραυγή αγανάκτησης και μια τρανταχτή απόδειξη πως η βία αναπαράγει μόνο βία; Ας μην ξεχνάμε άλλωστε πως είμαστε σε μια εποχή όπου η οικογένεια επέλεγε τον μέλλοντα σύζυγο μιας νεαρής έφηβης γυναίκας χωρίς αυτή να έχει άποψη επί του θέματος και πως το διαζύγιο δεν ήταν κοινωνικά αποδεκτό ακόμη κι αν ο άνδρας ήταν αλκοολικός ή βίαιος. Γυναίκες γερασμένες πριν την ώρα τους, καταβεβλημένες από την κακοπέραση και τις γέννες, παραμελημένες από σύζυγο, γονείς μα κυρίως από τον ίδιο τους τον εαυτό, ανέκφραστες, με κυρτούς ώμους και «με το παγωμένο βλέμμα των ανθρώπων που έχουν αποδεχτεί την κακοποίηση σαν μια διαδικασία δεδομένη και αναπόφευκτη» (σελ. 128), ζουν στο Ναγκιρέβ: «…ένα διαβολοχώρι που δεν το ‘χε ο χάρτης, κάπου στα νοτιοανατολικά της Βουδαπέστης, ανάμεσα σε κάποιο δάσος κι ένα παρακλάδι του Δούναβη» (σελ. 10). «Πίσω απ’ την πόρτα του καθένας έκανε ό,τι ήθελε, αρκεί να έλεγε τυπικά την καλημέρα του, να εκκλησιαζόταν τακτικά και να απέφευγε τη σύγκρουση με τον νόμο» (σελ. 257).

Η Πασχαλία Τραυλού συνέθεσε ένα δυνατό, ανατρεπτικό μυθιστόρημα γεμάτο απανωτές εκπλήξεις και βαθιά ψυχογραφήματα, με γεγονότα που φωτίζουν σταδιακά την προσωπικότητα της Φαζέκας και τις αλληλεπιδράσεις της με τα μέλη της κλειστής κοινωνίας του Ναγκιρέβ και με διακριτικές νότες ρομάντσου και καλολογικών στοιχείων. Ρεαλισμός και ωμότητα συναγωνίζονται τα ηθικά διλήμματα που πηγάζουν από την ιστορία ενώ ο έρωτας καταφέρνει να τρυπώσει ανάμεσα στις λέξεις και να αλλάξει την πορεία των γεγονότων. Πρωταγωνίστρια φυσικά η νεοφερμένη «γιατρός», που: «Διέθετε ανέκαθεν τη ζηλευτή δεξιότητα να διαβάζει την ψυχολογία των άλλων με την άνεση που κάποιος φυλλομετρά νωχελικά μια εφημερίδα» (σελ. 14). Είναι μια γυναίκα που έρχεται σε μια κλειστή πατριαρχική κοινωνία γεμάτη στερεότυπα και προκαταλήψεις, με έναν ιερέα που κατ’ επίφασιν κρατάει ουδετερότητα απέναντι στις ζωές των ποιμνίων του αλλά και αναθεματίζει χωρίς δισταγμό όσους λοξοδρομούν από το μονοπάτι της αρετής με τη σκέψη ενός διαζυγίου ή άλλων ανομημάτων.

Η ηρωίδα του βιβλίου βήμα προς βήμα ριζώνει στον καινούργιο τόπο, ανυπομονώντας το μαχαίρι, τα μαντζούνια και το ψαλίδι της να παίξουν τους ρόλους τους. Οξυδερκής, διεισδυτική και ικανή χειρίστρια των ανθρώπων, γίνεται σχεδόν αμέσως απαραίτητη στο χωριό. «Κι ώρες ώρες είχε την αίσθηση πως δεν έραβε μονάχα καινούρια φουστάνια αλλά ολοκαίνουριες μοίρες για τις γυναίκες αυτού του τόπου» (σελ. 129). Γεμάτη συναισθηματική δυσλεξία, ανθεκτική σε ερωτικά ερεθίσματα, αρνιέται να επενδύσει στους ανθρώπους, είναι «μια ύπαρξη μεταλλαγμένη από εμπειρίες που είχαν χαράξει στην ψυχή της ένα αφύσικο σχήμα» (σελ. 412). Τελικά πώς θα τη χαρακτήριζε κανείς; Αμείλικτο δαίμονα που χειραγωγεί ή άγγελο που σώζει; Δαίμονα με αγγελικές προθέσεις ή άγγελο με πείσμα σατανικό; Το μυθιστόρημα την παρακολουθεί στενά κατά την άνοδο αλλά και την πτώση της, γιατί ο άνθρωπος είναι πάντα αστάθμητος παράγοντας κι έτσι το σχέδιό της σύντομα αρχίζει να «μπάζει νερά». Απρόσμενα γεγονότα χτίζουν μα και γκρεμίζουν τη δημοτικότητά της, δημιουργώντας μια σφιχτοδεμένη πλοκή γεμάτη αγωνία και σασπένς. Η συγγραφέας κρατάει ίσες αποστάσεις, τοποθετεί τα κοινωνικά γεγονότα και τις ψυχογραφίες στην κρίση του αναγνώστη, καταγράφει τις πράξεις και τις αντιδράσεις, πουθενά όμως δεν παίρνει θέση, αντίθετα, αφήνει τα γεγονότα να μιλήσουν μόνα τους και να ξεδιπλωθεί η ιστορία όσο γίνεται πιο αντικειμενικά και ολοκληρωμένα.

Εξίσου ενδιαφέροντες και πολυπρισματικοί είναι και οι υπόλοιποι κάτοικοι: ο κρατικός υπάλληλος και χήρος επί δεκαεπτά χρόνια Γκιόργκι Άισμπεργκ, η αντρογυναίκα Άγκνες Πίντερ, που έχει τον οίκο ανοχής της ευρύτερης περιοχής και μεγαλώνει βαρυγκομώντας τον πνευματικά καθυστερημένο Βίτορ και την αδελφή του, Μπλάνκα, ο Σέρβος Νεντέλικο Σαμπρίνοβιτς (είναι κρυφά ερωτευμένος με μια κοπέλα του χωριού, σε μια περίοδο που η Αυστροουγγαρία κατείχε σερβικά εδάφη και οι αντάρτες έστηναν ενέδρες για να σκοτώνουν Ούγγρους στρατιώτες, επομένως τι μέλλον μπορεί να έχει μια τέτοια σχέση; ), η Ιρέιν Λουτζ, μία από τα θύματα των κακοποιητικών συζύγων, ο εσωστρεφής, δίκαιος, οξυδερκής και τυπικός αστυνόμος Στέφαν Ζόλταν, η προξενήτρα του χωριού Γκιούλα, που ζει με τον γιο της, Κρίστεκ, και τη γυναίκα του, Έλζα, ένα κορίτσι που μετά χαράς το έδωσε ο πατέρας της για να έχει ένα στόμα λιγότερο, ένα ασχημάτιστο πλάσμα που η Γκιούλα προόριζε για ερωμένη, πλύστρα, μαγείρισσα και μάνα των παιδιών της, με αντάλλαγμα ένα πιάτο φαΐ, ο αυστηρός τοποτηρητής των ηθών και των εθίμων πάτερ Άμπρους, με σκοτεινό ψυχισμό, αδέκαστος και άτεγκτος (βρίσκει τον μάστορά του με τη Φαζέκας κι έτσι απολαμβάνουμε τις μάχες των δύο δαιμόνων για επικράτηση στο ποίμνιο), ο Στράτος Κεκέρογλου από την Κομοτηνή, που με το ξέσπασμα του πολέμου βρέθηκε αιχμάλωτος στο στρατόπεδο του Γκέρλιτς και μπλέχτηκε αναπάντεχα με τις ζωές των χωρικών και πολλοί άλλοι, άντρες μα κυρίως γυναίκες, συγκροτούν ένα ενδιαφέρον μυθιστόρημα που δεν μπορείς να μαντέψεις πώς θα εξελιχθεί, μιας και τα πράγματα έρχονται διαρκώς πάνω κάτω.

Όλα τα μυθιστορηματικά γεγονότα πλέκονται ιδανικά με τις ιστορικές συνθήκες που οδήγησαν στο ξέσπασμα του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου. Μεταξύ αυτών, ο Νεντέλικο και ο φίλος και πρότυπό του, Γκαβρίλο Πρίντσιπ, που δολοφόνησαν τον Αρχιδούκα Φραγκίσκο Φερδινάνδο της Αυστρίας. Η συγγραφέας έχει μελετήσει καλά και προσεκτικά, όπως πάντα, το αντικείμενό της και παραθέτει εύληπτα και κατατοπιστικά τα εθνοτικά και κοινωνικά προβλήματα της περιοχής και το παρασκήνιο που οδήγησε στην έκρηξη του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου, καταστάσεις που εντάσσει αρμονικά στην αφήγηση, επηρεάζοντας τους χαρακτήρες του μυθιστορήματος και τις πράξεις τους. Μαζί με τη σταδιακή κλιμάκωση στον χώρο της Σερβίας και της Αυστροουγγαρίας κλιμακώνονται και οι σχέσεις μεταξύ των κατοίκων, προετοιμάζοντας τον αναγνώστη για την αιματηρή παγκόσμια σύρραξη και ταυτόχρονα για τη σιωπηρή εσώτερη διαμάχη στο Ναγκιρέβ.

«Η γιατρίνα» είναι μια μυθιστορηματική προσέγγιση της κατάστασης στην οποία οδήγησε η Σουζάνα Φαζέκας το ήσυχο ως την άφιξή της χωριό του Ναγκιρέβ και μια ρεαλιστική απεικόνιση της εποχής και της καθημερινότητας των κατοίκων, εν όψει του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου. Ταυτόχρονα όμως είναι και μια κραυγή βοήθειας απέναντι στη δύσκολη θέση της γυναίκας που δυστυχώς υφίσταται ακόμη και σήμερα, όταν βασανίζεται, ταλαιπωρείται, κακοποιείται από τον σύζυγο, τον αδελφό ή τον πατέρα σε μια κοινωνία που κωφεύει ελαφρά τη καρδιά στα «ξένα προβλήματα». Σίγουρα, η λύση δεν είναι αυτή στην οποία καταφεύγουν με ποικίλους τρόπους οι ηρωίδες του βιβλίου, άλλωστε οι ανατροπές και το τέλος δείχνουν τις συνέπειες των πράξεών τους, γι’ αυτό και η συγγραφέας προσπαθεί, με όχημα τις κλειστές πόρτες του χωριού, να φωτίσει και να υποστηρίξει τις δύσκολες στιγμές της γυναικείας κακοποίησης, τη μοναξιά που βιώνουν, τις εναλλακτικές λύσεις που υπάρχουν και δεν τις βλέπουν λόγω της κατάστασής τους και οποιοδήποτε άλλο βήμα που θα φέρει τη γυναίκα πιο κοντά στην αυθυπαρξία και θα ενισχύσει την αυτοπεποίθησή της, όχι για να υπερέχει του άντρα αλλά για να συμβιώνει αρμονικά μαζί του και να είναι υγιής και αισιόδοξη.

Βιβλίο Τη μέρα που πάγωσε ο ποταμός
Συγγραφέας Σταύρος Χριστοδούλου
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Καστανιώτης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα είναι ένα καλογραμμένο και συναρπαστικό κείμενο για απαιτητικούς αναγνώστες που παραθέτει, με αφορμή τη διαλεύκανση της υπόθεσης, διάφορες ιστορίες των εμπλεκόμενων προσώπων, χτίζοντας έτσι σταδιακά ποικίλες προσωπικότητες, με ξεχωριστά ενδιαφέροντα, διαφορετική ψυχοσύνθεση και αντίθετες οπτικές γωνίες. Η πλοκή με πήγε από τη δεκαετία του 1980, την κομμουνιστική Ουγγαρία και την Ελλάδα της Αλλαγής ως τη δεκαετία του 2000, μέσα από τα σκοτεινά πάρκα στου Γκύζη και τα φωτεινά διαμερίσματα του Λυκαβηττού, από τα λημέρια του αγοραίου αντρικού έρωτα, τα ξενοδοχεία και τα σινεμά της μιας ώρας ως την αλλαγμένη Βουδαπέστη, με τις μη τουριστικές γωνίες της. Η αφήγηση έχει κάτι το ιδιαίτερο, που απαιτεί έναν σχετικό βαθμό προσήλωσης: σε αρκετές περιπτώσεις, λίγο πριν εξελιχθεί η επόμενη σκηνή της κεντρικής υπόθεσης, η εξιστόρηση στρέφεται στο παρελθόν και μας αναλύει μέσα από συναρπαστικά ρεαλιστικά γεγονότα το ποιόν ενός βασικού χαρακτήρα που εμφανίζεται στο περί ου ο λόγος σημείο.

Πρόκειται δηλαδή για κάτι σαν «αφηγηματικές παρενθέσεις» που βοηθάνε τον αναγνώστη να κατανοήσει καλύτερα τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα και τον τρόπο που αντιδράει κάποιος στα γεγονότα, μιας και θα μπορούσε το παρελθόν να αναπτυχτεί παράλληλα με το παρόν και το μυθιστόρημα να πάρει εκτενέστερη μορφή. Αντίθετα, ο πειραματισμός αυτός δένει σφιχτότερα το κείμενο, φωτίζει τα καίρια σημεία και καταφέρνει να ολοκληρώσει ένα σημαντικό κομμάτι του χτες πριν συνεχίσει με το σήμερα. Υπέροχη επιλογή ηρώων, ποικιλία στις ζωές τους, διαβάθμιση των κινήσεών τους και πάντα ένα κομμάτι να μένει στο φως, είναι χαρακτηριστικά που κατ’ εμέ πέτυχαν να συστήσουν καλύτερα τα πρόσωπα και να χτιστεί ένας αρραγής τοίχος-πλαίσιο γύρω από τα τεκταινόμενα. Δεν αποκάλυπτε τα πάντα ο συγγραφέας, αντίθετα, με αυτό το «σκωτσέζικο ντους» η αγωνία χτύπησε κόκκινο, ειδικά όσο πλησίαζα προς το τέλος και την ταυτότητα του δολοφόνου.

Εκτός λοιπόν από τον πειραματισμό στην αφήγηση, ως προς το αστυνομικό σκέλος του μυθιστορήματος έχουμε μια κλιμάκωση του σασπένς και απανωτές αποκαλύψεις που προσθέτουν ή αφαιρούν ονόματα από τη λίστα υπόπτων. Αν κάποιος θεωρηθεί ύποπτος, κάτι θα συμβεί που θα τον απαλλάξει ή κάποιος ένοχος ίσως τελικά αποδειχθεί αθώος! Όλα όμως με μέτρο, σοβαρότητα, συγγραφική ωριμότητα και απόλυτη επίγνωση της ιστορίας και του τρόπου χειρισμού της. Ειδικά το φινάλε έκλεισε τον κύκλο με ένα σωστό και κατάλληλο τέλος, που με άφησε απόλυτα ικανοποιημένο.

Όσο αγάπησα το ντουέτο Στράτου και Στέλιου, την αρμονία στη σχέση τους και την επιτυχημένη τους χημεία, τόσο με απογοήτευσε ο αστυνόμος Στέλιος Σουρούνης κατά μόνας. Από την αρχή σχεδόν μου φάνηκε περίεργος, ιδιαίτερος και μισάνθρωπος, στη συνέχεια όμως η μυστηριώδης συμπεριφορά του δικαιολογήθηκε από την οικογενειακή του καθημερινότητα, επ’ ουδενί όμως δε με έπεισε. Ειδικά οι σκηνές που, άτεγκτος και ρατσιστής ων, απείλησε μια οικογένεια έγχρωμων γειτόνων του να φύγουν από την περιοχή, με υπερβάλλοντα ζήλο και κατάχρηση εξουσίας, δε με έκαναν να τον μισήσω απλώς αλλά και να αναρωτηθώ σε τι χρησιμεύει αυτό το κομμάτι. Δυστυχώς ο Σουρούνης στη συνέχεια αποδεικνύεται στενοκέφαλος και με μια συμπεριφορά παρωχημένη, με αποτέλεσμα αυτό να ξεσπάσει στην κοινωνική του ζωή, όμως εξακολουθώ να νιώθω πως κάποιο κομμάτι μου λείπει, σε σημείο που να νιώθω πως ο χαρακτήρας αποδόθηκε σχεδόν ελλιπής. Ξέρω όμως πως σε μια δεύτερη ανάγνωση θα το κατανοήσω περισσότερο, γιατί τα κείμενα του κυρίου Χριστοδούλου πάντα θα έχουν κάτι νέο να αποκαλύψουν και σε επόμενες αναγνώσεις.

Η προσωπική ζωή του Γιάνος του Ούγγρου μου φάνηκε γεμάτη από περιστατικά και εκπλήξεις, με ένα μυστικό καλά κρυμμένο ως την κρίσιμη στιγμή. Διαβάζοντας για τις περιπέτειές του από την πατρίδα του στην Ελλάδα και κατά τη διαμονή του εδώ ένιωθα πως διάβαζα ένα καλογραμμένο noir μυθιστόρημα, με ολοζώντανη αναπαράσταση των περιοχών και των δρόμων στους οποίους κινείται ο Γιάνος. Γωνίες, οδοί, πάρκα, σινεμά, μπαρ ήταν αληθοφανέστατα και μου έδειξαν τι συμβαίνει σε μια πόλη που ποτέ δεν κοιμάται και σ’ έναν άνθρωπο που ήθελε να βρει κάτι καλύτερο από κει που έφυγε. Η περίπλοκη προσωπικότητά του δε με ενόχλησε. Οι πράξεις του και οι σκέψεις του, τα αισθήματα που γεννιούνταν κατά καιρούς και ανάλογα με τις συνθήκες είχαν μια λογική αλληλουχία κι ας έπαιζε επικίνδυνα με την ταυτότητά του, βάζοντας σε κίνδυνο τη ζωή του. Παντρεμένος με παιδί, με μια γυναίκα που διαδραματίζει τον δικό της ρόλο στην εξέλιξη της ιστορίας, εραστής και μπλεγμένος στα γρανάζια της νύχτας είναι μια συμπαθητικά αντιπαθής προσωπικότητα.

«Τη μέρα που πάγωσε ο ποταμός» ξεκινάει το συναρπαστικό νέο μυθιστόρημα του κυρίου Σταύρου Χριστοδούλου και χαρίζει στον αναγνώστη κάτι διαφορετικό απ’ αυτό που περιμένει. Στρωτό, ρεαλιστικό, καλογραμμένο, με ανατροπές και εντάσεις, διεισδυτική ματιά στην ανθρώπινη ψυχολογία και στις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες της χώρας μας αλλά και της Ουγγαρίας, γεμάτο από ανθρώπους που υποφέρουν αλλά ελπίζουν, πεινάνε και πονάνε, ψάχνουν τη λύτρωση αλλά λιώνουν στα γρανάζια της μηχανής του συστήματος, το μυθιστόρημα με παρέσυρε σ’ ένα ατέρμονο παιχνίδι εξεύρεσης του δολοφόνου και με ταξίδεψε σε ανήλιαγα υπόγεια όπου «ανθρώπινα περιττώματα» εξακολουθούν να ζουν και να ψάχνουν ένα φωτεινότερο αύριο.

Βιβλίο Έγκλημα στη Βουδαπέστη
Τίτλος πρωτοτύπου Budapest noir
Συγγραφέας Vilmos Kondor
Μεταφραστής Φίλιππος Χρυσόπουλος
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Καλογραμμένο και γρήγορο, με εκπλήξεις και ανατροπές. Ο συγγραφέας ξετυλίγει σιγά σιγά το κουβάρι και μας αποκαλύπτει κομμάτι κομμάτι την προηγούμενη ζωή της πλούσιας εβραιοπούλας και τον αγώνα που έκανε για να επιβιώσει στον βρώμικο κόσμο της πορνείας μαζεύοντας λεφτά για να πάει στην Αμερική να βρει τον αγαπημένο της. Ποιος τη σκότωσε και γιατί; Τι μυστικό κρύβει ένας πλούσιος έμπορος καφέ που συνεργάζεται με τους Γερμανούς για να αυξήσει την περιουσία του; Ποιο ρόλο παίζει ένας πυγμάχος-κτήνος που του αρέσει να δέρνει μέχρι θανάτου τους αντιπάλους του, αγνοώντας τους κανόνες του παιχνιδιού; Ωραίοι χαρακτήρες, πολλές και πυκνές περιγραφές της Βουδαπέστης (θέλω να πάω σε αυτήν την πόλη), έντονη η επιρροή της ανόδου του ναζισμού στην ψυχολογία και τη νοοτροπία των Ούγγρων. Θα μείνω στην επαγγελματική πρόταση που δέχτηκε η γυναίκα του Ζίγκμοντ να δουλέψει στο Λονδίνο, στον εκδοτικό οίκο Penguin και στον υπέροχο παππού του Ζίγκμοντ που φτιάχνει μαρμελάδες με ό,τι φρούτα μπορείτε να φανταστείτε σε πολλούς απίθανους συνδυασμούς.

Το συνιστώ για τη γρήγορη εξέλιξη της πλοκής, τους καλοσχεδιασμένους χαρακτήρες, τις ανατροπές, το ιστορικό υπόβαθρο. Δε θα το αφήνετε από τα χέρια σας!

Βιβλίο Η κατάρα του δαίμονα
Τίτλος πρωτοτύπου The demon code
Συγγραφέας Adam Blake
Μεταφραστής Σοφία Τάπα
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Διόπτρα (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η συνέχεια του Ευαγγελίου των δολοφόνων είναι εδώ και παρασύρει τον αναγνώστη σε νέο γύρο περιπετειών, συνωμοσιών, εκπλήξεων, ανατροπών και δολοφονιών. Τρία χρόνια μετά την πρώτη αναμέτρησή τους με τον λαό του Ιούδα, ο Λίο Τίλμαν και η Χίδερ Κένεντι ξαναμπαίνουν στο μάτι του κυκλώνα, αυτήν τη φορά για να συνεργαστούν με αυτούς τους επικίνδυνους και φανατικούς ανθρώπους. Ο λαός του Ιούδα κινδυνεύει από έναν αποστάτη, έναν αιρετικό, που πιστεύει ακράδαντα στην ανωτερότητα της φυλής τους αλλά δεν μπορεί να περιμένει το τέλος του κόσμου και παίρνει την τύχη στα χέρια του, σκορπώντας τον θάνατο με τη συνεργασία χιλιάδων πιστών υπηκόων που τους έχει πείσει για την αλήθεια των δικών του λεγομένων. Ο λαός του Ιούδα ζητά τη βοήθεια των δύο πρωταγωνιστών και στέλνει συμπαραστάτη τους τη μυστηριώδη Ντιέμα, που δεν είναι άλλη από την κόρη του Λίο Τίλμαν!

Από το Λονδίνο στη Βουδαπέστη κι από κει στη Νέα Υόρκη, η ιστορία ξεδιπλώνεται σταδιακά μπροστά στον αναγνώστη και τον παρασέρνει σε συνωμοσίες, ιερά μυστικά, γρίφους και απειλές κατά της ανθρωπότητας. Προσωπικά δε με κράτησε όσο το πρώτο, ακριβώς γιατί διαπραγματεύεται μια ιδέα που ολοκληρώθηκε μια χαρά στο πρώτο βιβλίο. Υπάρχουν πραγματολογικά στοιχεία (στοιχεία οπλουργίας, χημείας, μαθηματικών, βιβλιολογίας, ευρωπαϊκής ιστορίας του 17ου αιώνα) που δείχνουν ψάξιμο και μελέτη του συγγραφέα, αλλά η επανάληψη της κεντρικής ιδέας δε με κράτησε όσο περίμενα. Έχουμε μια καλή συνέχεια του πρώτου βιβλίου όμως ειλικρινά δε θα διαβάσω και τρίτο βιβλίο (σε περίπτωση που έχουμε να κάνουμε με τριλογία). Ειδικά η εμμονή του λαού του Ιούδα στη δική του θεωρία, με τους δικούς του κοινωνικούς και διαπροσωπικούς κανόνες παρ’ όλο που έχουν δει και διαπιστώσει ότι δεν τους βγαίνει (σωρεία θανάτων, περιπτώσεις φυγόδικων από τη φυλή, ανηλεές κυνηγητό από την Αστυνομία λόγω των εγκλημάτων που πραγματοποιούνται στον κύκλο τους) κάπου αρχίζει να μην πείθει.

Βιβλίο Ένας τσιρκολάνος, μια καμήλα και 4.000.000 ερωτήσεις
Τίτλος πρωτοτύπου If you ‘re reading this, I am already dead
Συγγραφέας Andrew Nicoll
Μεταφραστής Φωτεινή Πίπη
Κατηγορία Χιούμορ / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το κείμενο είναι πολύ διασκεδαστικό και ανατρεπτικό. Θα χαμογελάσετε, θα γελάσετε, θα ξαφνιαστείτε. Η πλοκή είναι καλοδουλεμένη και αρκετά πειστική. Οι ανατροπές διαδέχονται η μία την άλλη. Ο τρόπος που πείθει ο Ότο τον κόσμο για τον ρόλο του ως βασιλιάς είναι μοναδικός και πολύ έξυπνος. ΟΚ φτάσαμε στην Αλβανία, γίναμε βασιλιάδες, τώρα τι; Χα, εδώ είναι το ωραιότερο! Τι μπορεί να πάει στραβά; Αφού η χώρα σου σε θέλει! Χμ, για διαβάστε τη συνέχεια….

Οι ήρωες επιλεγμένοι ένας κι ένας: ο ακροβάτης Ότο, η Τίφτι και η Σάρα (οι ερωτικοί πόλοι του Ότο), ο παντοδύναμος Μαξ και ο πανέξυπνος και σοφός Αλμπέρτο, που βλέπει με τα μάτια του νου και της σκέψης. Όλοι μαζί αποτελούν μια πρωτότυπη ομάδα και πιστεύουν στο ιδανικό του Ότο: θα πάνε στην Αλβανία και θα ληστέψουν το κρατικό θησαυροφυλάκιο. Α, ναι, ξέχασα την καμήλα, αλλιώς με τι θα κουβαλήσουν τα κασόνια με το χρήμα;

Αυτό που με κέρδισε περισσότερο είναι το γεγονός ότι με αφορμή τη σάτιρα, τη διαστρέβλωση, το παράλογο στόρι, ο συγγραφέας πετά από δω κι από κει πολύ σημαντικές κοινωνιολογικές και ιστορικές παρατηρήσεις για την Ευρώπη της δεκαετίας του 1910. Δύο τυχαία παραδείγματα:

1) (κοινωνιολογικό και ανθρωπιστικό παράδειγμα) “Όταν έρχεται μια κοπέλα και σου λέει Οι μπουρμπουλήθρες [της σαμπάνιας] ανεβαίνουν στη μύτη κι εσύ το βρίσκεις ανόητο και βαρετό, όταν εκείνη γελάει με την πρωτόγνωρη απόλαυση που της χαρίζει αυτό το πράγμα κι εσύ όχι, όταν δεν μπορείς να μοιραστείς μαζί της τη διασκέδαση μιας θαυμάσιας καινούργιας εμπειρίας, αυτό, φίλε μου, σημαίνει ότι έχει μπει κιόλας ένα καρφί στο φέρετρό σου. Όταν ένα παιδί γελάει με ένα μπαλόνι ή κλαίει όταν το μπαλόνι σκάει, ενώ εσύ όχι, αυτό είναι κι άλλο καρφί. Και, άκου μου που σου λέω, υπάρχουν μόνο δεκατρία καρφιά στο φέρετρο. Κοίτα μην τα ξοδέψεις πολύ γρήγορα” (σελ. 119).

2) (ιστορικό παράδειγμα): Η Αλβανία είναι μέρος του Μεγάλου Παιχνιδιού. Έχει ακτή και οτιδήποτε αγγίζει τη θάλασσα αγγίζει και τη Βρετανία. Οι Τούρκοι την έχασαν και οι Τούρκοι την ποθούν. Η Γερμανία ποθεί ό,τι ποθούν οι Τούρκοι και η Ρωσία ποθεί το αντίθετο. Τα Βαλκάνια είναι αναμμένο φιτίλι που οδεύει ολοταχώς προς την καρδιά της Ευρώπης, κύριε Βίτε, και είναι έτοιμα να εκραγούν” (σελ. 176).

Επίσης διακρίνουμε πρωτότυπες λογοτεχνικές μεταφορές, με κορυφαία την περιγραφή του Σιδηροδρομικού Σταθμού της Βουδαπέστης: “Φαντάσου μια αίθουσα συναυλιών, μια όπερα, τη μεγαλύτερη και πιο φανταχτερή όπερα που έχεις δει ποτέ στη ζωή σου…Και τώρα φαντάσου πως αυτή η όπερα βγήκε έξω ένα βράδυ και γνώρισε την εντυπωσιακότερη γαμήλια τούρτα που έχει δει ποτέ κανείς…Και μετά φαντάσου πως η όπερα και η τούρτα χόρεψαν ολονυχτίς, μίλησαν και γέλασαν και πέρασαν καταπληκτικά, όπως είναι φυσικό να περάσουν μια όπερα και μια τούρτα και μετά, εννιά μήνες αργότερα, γεννήθηκε ο Σιδηροδρομικός Σταθμός της Βουδαπέστης. Τέτοιο μέρος ήταν” (σελ. 53).

Την ιστορία μάς την αφηγείται σε πρώτο πρόσωπο ο για λίγο βασιλιάς της Αλβανίας αρκετά χρόνια αργότερα, με την έκρηξη του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου, ενώ σκάνε γύρω του βόμβες αντιαεροπορικής άμυνας. Εξαιρετικό κείμενο, σας το συνιστώ ανεπιφύλακτα. Αν βρείτε και τι μπορεί να έκανε η καμήλα από όταν τους εγκατέλειψε μόλις έφτασαν στην Αλβανία μέχρι που τους ακολούθησε όταν τελείωσε αυτή η ιστορία, σας παρακαλώ πείτε μου κι εμένα!