Βιβλίο Οι γυναίκες που φορούσαν τα μαύρα
Συγγραφέας Πάνος Ιωαννίδης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το τέταρτο μυθιστόρημα με ήρωα τον ιδιωτικό ντετέκτιβ Πέτρο Ριβέρη και, δυστυχώς για μένα (άργησα να ανακαλύψω αυτόν τον τόσο καλό συγγραφέα), το πρώτο που έπιασα στα χέρια μου, με ταξίδεψε σε μια σκοτεινή Θεσσαλονίκη και μου σύστησε τη σκοτεινή πλευρά όχι μόνο της πόλης αλλά και της ανθρώπινης ψυχής. Παραστατικές, ρεαλιστικές και κινηματογραφικές περιγραφές, δρόμοι, οδοί και πλατείες που διασχίζουν οι χαρακτήρες, κλιμακούμενη πλοκή, σασπένς και μια κεντρική ιδέα-γροθιά στο στομάχι με κράτησαν ως το δυνατό τέλος. Από την αρχή η ατμοσφαιρικότητα της γραφής με ταξίδεψε στην καθημερινότητα της συμπρωτεύουσας, πώς ξυπνάει, τι συμβαίνει σε διάφορα σημεία της ώστε από το γενικό να μεταβούμε στο ειδικό, στην καθαρίστρια του δήμου με τα προσωπικά της προβλήματα που ανακαλύπτει το πρώτο πτώμα της ιστορίας: «Το λυκαυγές έχει απλώσει το πέπλο των ουράνιων χρωμάτων του στην ατμόσφαιρα».

Βαρδάρης και πλατεία Δημοκρατίας, αλλαγή βάρδιας στο εργοτάξιο του μετρό, πολυτελή ξενοδοχεία «που αντανακλούν στη λάμψη τους τη χαμένη αίγλη της πλατείας», ο κουλουράς στη γωνία Ενωτικών με Μοναστηρίου, πόρνες του δρόμου «στο μαλακό υπογάστριο της πόλης, στην Μπάρα», ο θαλασσινός αέρας του Θερμαϊκού κόλπου που «σμίγει με τα καυσαέρια και το άρωμα της νύχτας», τα φαρμακεία που «σήκωναν μαχμουρλίδικα τα ρολά τους», η πλατεία Μαβίλη με τη «στυφή γεύση της φτώχειας», με «ηλικιωμένους που η σύνταξή τους τελειώνει στο δεκαπενθήμερο, να περιφέρονται άσκοπα, γυρεύοντας έναν κόσμο που δεν υπάρχει πια» (σελ. 142), αυτά και πολλά άλλα μας συστήνουν με τον καλύτερο τρόπο τον τόπο δράσης του βιβλίου.

Η ιστορία ξεκινάει όταν στη Μοσκώφ, στο άγαλμα του βασιλιά Κωνσταντίνου Α΄, η καθαρίστρια του δήμου βρίσκει το πτώμα ενός κρεοπώλη με την ξεριζωμένη του καρδιά να σπαρταράει ακόμη στο χέρι του. Στη συνέχεια δολοφονείται ένας σεφ, αυτοκτονεί ένας νονός της νύχτας και το κουβάρι μπλέκεται για τα καλά, με αποτέλεσμα ο Πέτρος Ριβέρης να μην μπορεί να βγάλει άκρη. Ο ντετέκτιβ αναρρώνει από την επίθεση που δέχτηκε στον «Καιρό των ρόδων», μετά από εντατικές φυσιοθεραπείες σε κλινική για έξι μήνες, με το σώμα του να έχει ατονήσει. Είναι ζωντανός μεν αλλά με «στραγγισμένο πνεύμα» και οι γιατροί τού συνιστούν να αλλάξει επάγγελμα. Η αναρρωτική του απουσία του άφησε ελεύθερο χρόνο για σκέψεις και διαπιστώσεις και ταυτόχρονα άλλαξαν πολλά όσο έλειπε για έναν περίπου χρόνο. Από τη στιγμή που γύρισε δυστυχώς ασχολείται με χαζές και ασήμαντες υποθέσεις, πληρώνοντας τις συνέπειες από τις πράξεις του και τους εκβιασμούς από σημαντικά πρόσωπα, απότοκα των εξελίξεων στο προηγούμενο μυθιστόρημα. Ταυτόχρονα, το δεξί του χέρι, ο χάκερ Κορμοράνος, επέστρεψε στην εταιρεία ιδιωτικών ερευνών απ’ όπου ξεκίνησε με τον Ριβέρη ενώ η κοπέλα του, η Αύρα Συκουτρή, τον αφήνει για μια θέση καθηγητή στη Σορβόννη: «Ο καθένας μας έχει πάρει τον δρόμο του…η σχέση μας είναι στη φάση της απόκλισης και όχι της συμπόρευσης» (σελ. 35).

Ο Ανέστης Δερμεντζόγλου, δικηγόρος και φίλος του Ριβέρη, του αναθέτει να αποδείξει την αθωότητα της ερωμένης του παντρεμένου χασάπη που βρέθηκε νεκρός, Πηνελόπης Πινότση. Ο Δερμεντζόγλου και ο Ριβέρης κάποτε ήταν δεμένοι αλλά τώρα ο δικηγόρος «είχε πάρει έναν δρόμο που δεν μου άρεσε και τόσο», όπως λέει ο ήρωας του βιβλίου. Στο πλάι τους, ο Επιμενίδης Κρητικός, πρώην ψευδομάρτυρας που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στον «Καιρό των ρόδων» και νυν ιδιοκτήτης γραφείου κηδειών, πρόθυμος να βοηθήσει στις έρευνες, μιας και ξέρει καλά την  πόλη και τον υπόκοσμό της, και ο αστυνόμος Χρήστος Ζερβός, που επίσης βιώνει τις συνέπειες από τις εξελίξεις στο προηγούμενο βιβλίο, έχοντας υποστηρίξει σθεναρά τον Ριβέλη σε κρίσιμα σημεία εκείνης της υπόθεσης. Μόνο που το δικό του ενδιαφέρον για την υπόθεση πηγάζει από άλλα κίνητρα. «Υπήρχε ένα αναμφίβολο μπλέξιμο των νεκρών που έζεχνε φτήνια, κλοπή και λαμογιά. Κάθε εύρημα οδηγούσε σε κάτι άλλο, μεγαλύτερο, που έβγαζε σε μια ακόμη παγίδα που έπρεπε να αποφύγω» (σελ. 195). Το ένα ίχνος οδηγεί στο άλλο, η Πινότση θεωρείται ένοχη, οι δολοφονίες που ακολουθούν αναστατώνουν κάποιους που θέλουν πάση θυσία να παραμείνει το παρελθόν τους καλά κρυμμένο και μέσα σ’ όλ’ αυτά αρχίζουν να εμφανίζονται ιστορίες κακοποίησης συζύγων και συντρόφων, μόνο που όλα αυτά είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου.

«Οι γυναίκες που φορούσαν τα μαύρα» είναι ένα πολύ δυνατό, ατμοσφαιρικό και ανατρεπτικό νουάρ μυθιστόρημα με διαρκείς εκπλήξεις και μεγάλες αποκαλύψεις που οδηγούν σ’ ένα απροσδόκητο τέλος. Μου άρεσε πολύ η επιλογή του συγγραφέα να αγκαλιάσει με στοργή τα θύματα κακοποίησης αλλά να αφήνει τα καθαυτά γεγονότα να αποδείξουν στον αναγνώστη αν και κατά πόσο βοηθάει η αυτοδικία σε τέτοιες περιπτώσεις και πόσο σάπιος, αργός και άδικος είναι ο νόμος απέναντι στα θύματα. Αν λοιπόν μια γυναίκα κακοποιείται και κάνει καταγγελία, οι συνέπειες θα είναι δυσβάσταχτες, αν πάρει τον νόμο στα χέρια της επίσης, επομένως τι πρέπει πραγματικά να γίνει; Ψιχία της απάντησης βρίσκονται διάσπαρτα στο κείμενο. Εκτός από την κινηματογραφική γραφή και τις ολοζώντανες, ρεαλιστικές περιγραφές, υπάρχουν και σκόρπια καλολογικά στοιχεία, μεταφορές και παρομοιώσεις, που χαρίζουν ιδιαιτερότητα στο στυλ του συγγραφέα, όπως εδώ για τη Θεσσαλονίκη: «έλαμπε σαν μεσόκοπη δεσποινίδα που περιμένει ακόμα τον κατάλληλο μνηστήρα για να πει το ναι». Μια πόλη-γυναίκα: «Από το καλοχτενισμένο κεφάλι που αγνάντευε τη μέρα από τα πέρατα της Καλαμαριάς μέχρι τα απλωμένα πόδια της, που έφταναν έως τις μοναχικές προβλήτες του Καλοχωρίου» (σελ. 57). Κάπου κάπου υπάρχει και απρόσμενο χιούμορ, όπως με το όνομα «Θεοδώρα η Αυτοκράτειρα» που δόθηκε στην καντίνα στη στροφή του περιφερειακού για Άνω Ηλιούπολη! Ένα δυνατό κείμενο-γροθιά στο στομάχι!

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«…το κακό δεν υπάρχει μόνο ως επιλογή στη ζωή μας αλλά όταν είναι κατάλληλες οι συνθήκες δύναται να κυριαρχεί» (σελ. 30).

«Τα ισχυρότερα ψέματα τα λέμε εμείς οι ίδιες στον εαυτό μας και μετά έρχεται συνήθως κάποιος άντρας, ο οποίος δεν είναι και ό,τι καλύτερο κυκλοφορεί στην πιάτσα, για να μας κάνει τον βίο αβίωτο» (σελ. 274).

Βιβλίο Στη σκιά της ζωής τους 
Συγγραφέας Ελένη Κ. Τσαμαδού
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ελένη Τσαμαδού έγραψε μια τρυφερή και συγκινητική ιστορία για μια γυναίκα που παντρεύτηκε νωρίς λόγω εγκυμοσύνης έναν άντρα που δεν πρόλαβε να αγαπήσει, παράτησε τις σπουδές της και κλείστηκε στο σπίτι. Όλη η ζωή της ένα λάθος: δεν πήγε στο κολέγιο λόγω εγκυμοσύνης, δόθηκε στον άντρα που της άρεσε, με τον οποίο και παντρεύτηκε, και αμέσως έγινε σύζυγος και μητέρα χωρίς άλλα ενδιαφέροντα και φίλες, χωρίς κοινωνική ζωή και χόμπι, «μια γυναίκα χωρίς προσωπικότητα, άχρωμη και αδιάφορη». Τελικά διαπίστωσε πως όλα αυτά ήταν χάσιμο χρόνου, μιας και ο σύζυγός της δεν την εκτίμησε ποτέ ως γυναίκα.

Όλα ξεκινάνε όταν η μητέρα της Λούση, μετά τον θάνατο του άντρα της, αρχίζει να παραληρεί και να μιλάει σ’ έναν φανταστικό συνομιλητή ενώ δεν αποχωρίζεται τη δικηγορική τσάντα του νεκρού συζύγου. Η Λούση και ο αδελφός της τη βάζουν σε ίδρυμα και οι γιατροί αποφαίνονται: αρχή αλτσχάιμερ και αποσχιστική διαταραχή, δεν υπάρχει θεραπεία. Κλαίει, γελάει και μιλάει συνέχεια στα ελληνικά, κοιτώντας και ψαχουλεύοντας κάποιες επιστολές μέσα στην περίφημη τσάντα. Μετά τον θάνατό της, οι επιστολές αυτές ωθούν τη Λούση να φύγει από την Αμερική. Τι δουλειά έχει στην Ελλάδα και γιατί το έσκασε σαν κλέφτρα, χωρίς να ειδοποιήσει κανέναν; Τι ελπίζει να βρει; Γιατί κράτησε τις επιστολές των γονιών της και ποιοι απεικονίζονται στη φωτογραφία που τις συνοδεύει; Τι συνέβη στην Πάτρα του 1945;

Μια γυναίκα χωρίς γνώση ελληνικών θα έρθει στην Ελλάδα να ξεκινήσει μια σειρά από έρευνες. Ένας άθλος που δε λυγίζει όμως τη θέληση της Λούση και η κοπέλα θα ξεκινήσει να ψάχνει το παρελθόν των γονιών της, πώς γνωρίστηκαν, πώς και γιατί ήρθαν στην Ελλάδα, μόνο που σύντομα θα διαπιστώσει πως αυτή η έρευνα την αφορά προσωπικά με απρόσμενο τρόπο. Κάποια γεγονότα που θα ζήσει στην Ελλάδα και θα την ξαναγεννήσουν θα τη φέρουν αντιμέτωπη με την οικογένειά της, τον αδελφό, τον σύζυγο, τα παιδιά της, που θα της γυρίσουν την πλάτη. Θα βρει τη δύναμη να συνεχίσει να ζει; Πώς θα τα καταφέρει;

Στο πλάι της, η Άννα, η γυναίκα που της νοικιάζει μια κάμαρα στην Πάτρα και η κόρη της, Αθηνά. Αυθόρμητη, διακριτική και ζεστή, η Αθηνά κερδίζει αμέσως τη Λούση που παρατηρεί και αρκετές ομοιότητες στις οικογενειακές τους ιστορίες. Μέσα από την οικογένεια της Άννας και της Αθηνάς ξεπηδάνε ενδιαφέρουσες ιστορίες που αντικατοπτρίζουν την ελευθερία της γυναίκας, το δικαίωμα στην άμβλωση, τη γυναικεία χειραφέτηση και ανεξαρτησία, καθώς και τις συνέπειες από τις λάθος επιλογές. Τρεις γυναίκες, η γιαγιά Αναστασία, η μαμά Άννα, η κόρη Αθηνά, το παραδοσιακό, συντηρητικό χτες, το σήμερα και το κυνικό, απελευθερωμένο αύριο δένονται με την ιστορία της Λούση και δημιουργούν μια πολύπλευρη ιστορία γεμάτη ενδιαφέρουσες σκηνές, δραματικά περιστατικά και εκπλήξεις. Επιπλέον, ένα ταξίδι στην Ύδρα θα φέρει απρόσμενες εξελίξεις στη ζωή της πρωταγωνίστριας και θα της ξυπνήσει αισθήματα για καιρό κοιμισμένα.

Το μυθιστόρημα «Στη σκιά της ζωής τους» ρίχνει φως στις παράνομες υιοθεσίες των παιδιών του Εμφυλίου, στο παιδομάζωμα εκείνης της περιόδου, στις τραγικές ιστορίες που χώρισαν οικογένειες για πάντα με μεθόδους που ελάχιστες ήταν νόμιμες και φυσικά δεν ήρθαν όλες στο φως. Παιδουπόλεις, πλαστά δικαιολογητικά, κρυφές αγοραπωλησίες, ακόμη και απαγωγές δημιούργησαν μια από τις μεγαλύτερες πληγές της σύγχρονης Ιστορίας, που ακόμη αιμορραγεί. Η συγγραφέας σκύβει με αγωνία πάνω από αυτές τις περιπτώσεις και αποτυπώνει με πολυεπίπεδη πλοκή και ανατροπές τη ζωή μιας γυναίκας που άλλα πίστευε για το παρελθόν της και άλλα κρύβονταν πίσω από την αλήθεια.

Η καθαυτή ιστορία είναι αρκετά περίπλοκη και φωτίζεται τμηματικά όσο προχωράμε την ανάγνωση, οπότε χρειάζεται προσοχή, πάντως όλα μπαίνουν στη θέση τους και ξεκαθαρίζουν, συγκροτώντας έτσι μια φριχτή ιστορία απάτης και εγωισμού, ειδικά όταν μέσα σε όλα αυτά μπαίνει ανθρώπινος παράγων. Επιπλέον, παρένθετες ιστορίες που εμπλουτίζουν την πλοκή και δημιουργούν ολοκληρωμένους χαρακτήρες μας συστήνουν την κλειστή κοινωνία της Πάτρας του 1945-1947 και τον τρόπο ζωής, αντιλήψεων και νοοτροπίας της ελληνοαμερικανικής κοινότητας της δεκαετίας του 1980. Μια τρυφερή μα και σκληρή ιστορία με διαρκείς ανατροπές, λιτούς διαλόγους, ποικίλες μορφές αφήγησης και ρεαλισμό που με κράτησε σε αγωνία ως το τέλος.

Βιβλίο Ήμουν έντεκα όταν πέθανα 
Συγγραφέας Πυθαγόρας Ελευθεριάδης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Πυθαγόρας Ελευθεριάδης έγραψε ένα βιβλίο γεμάτο δυνατές εικόνες, λιτούς διαλόγους, απανωτές ανατροπές και έξυπνα ευρήματα που δε με άφησαν σε ησυχία. Από τη ζωή στο ορφανοτροφείο, με τους μικροκαβγάδες, τους αυστηρούς κανόνες, τις ελάχιστες φιλίες πηγαίνουμε στο σπίτι του πλούσιου γιατρού της πόλης ο οποίος ζει με μια ψυχικά ασταθή σύζυγο που αρνείται να αγαπήσει τη Σοφία. Πρόκειται για μια ιστορία που δεν ξέρεις πώς θα εξελιχθεί, αφού δείχνει να είναι απλώς οι περιπέτειες ενός ορφανού παιδιού που τελικά υιοθετήθηκε από μια ιδιόρρυθμη οικογένεια και αλλάζει η ζωή του για πάντα. Είναι όμως έτσι; Μάλλον όχι, γιατί μέσα από τα κεφάλαια ξεπηδάνε αξέχαστες σκηνές, δυνατά συναισθήματα και όσο πλησιάζουμε στο τέλος αλλάζει η οπτική γωνία, βγαίνουν τα πάντα στο φως και οι χαρακτήρες αλλάζουν θέσεις και ρόλους, με αποτέλεσμα να έχουμε μια καλοστημένη πλοκή που θέλει να παίξει με το μυαλό του αναγνώστη, να τον εφησυχάσει και στο τέλος να τον ρίξει σε βαθιά αναγνωστικά νερά! Καλογραμμένα περιστατικά με απαραίτητες μόνο περιγραφές, χωρίς φλυαρίες και πλατειασμούς, λιτοί διάλογοι, μικρές σκηνές που φωτίζουν κάθε φορά και κάτι διαφορετικό ώστε όλες μαζί να συγκροτήσουν την καθαυτή ιστορία, η οποία ξεδιπλώνεται σταδιακά και βήμα προς βήμα είναι γνωρίσματα που με κράτησαν με κομμένη ανάσα ως το τέλος. Δε μαθαίνουμε από την αρχή ονόματα, ιδιότητες, τους ρόλους του καθενός αλλά οι πληροφορίες αυτές δίνονται αναπάντεχα και σταδιακά κατά την ανάγνωση, με κάθε μία τους να γίνεται κι ένα κομμάτι του παζλ που θα ταιριάξει με τα άλλα. Και τότε, χωρίς να το καταλάβω, έρχεται η μεγάλη ανατροπή, φωτίζονται σωστά τα πρόσωπα και βλέπω την πραγματική διάσταση των εξελίξεων, μένοντας με το στόμα ανοιχτό, οπότε ξεκινάει νέα αγωνία για να δω αν θα αντιληφθεί την αλήθεια η Σοφία, ένα παιδάκι που φορτώθηκε ένοχα μυστικά χωρίς να το καταλάβει και φυσικά χωρίς να φταίει! Κρίμα που δεν μπορώ να πω περισσότερα για τον τρόπο χειρισμού της ιστορίας από ένα σημείο και μετά γιατί είναι τόσο ενδιαφέρων και έξυπνα σχεδιασμένος που θα χαλάσω τη μαγεία της πλοκής!

Δύο είναι οι θεματικοί άξονες γύρω από τους οποίους ξετυλίγεται η πλοκή: η διαφορετικότητα και ο ρατσισμός από τη μια και ο ψυχολογικός χειρισμός και η σωματική και λεκτική κακοποίηση από την άλλη. Ο τρόπος γραφής είναι υποδειγματικός και χαρίζει μια δυνατή ιστορία με κεντρική ηρωίδα τη Σοφία, ένα κοριτσάκι που προσπαθεί να καταλάβει τι συμβαίνει γύρω της και μέσα της. Ο συγγραφέας αποδίδει σωστά την ψυχογράφηση ενός εντεκάχρονου παιδιού τόσο λεκτικά και συναισθηματικά όσο και συμπεριφορικά, ξεπερνώντας υποδειγματικά τους κινδύνους που κρύβει η πρωτοπρόσωπη αφήγηση που επέλεξε. Η Σοφία δεν υπάρχει περίπτωση ν’ αφήσει ασυγκίνητο κανέναν: «-Σκεφτόμουν πόση ζωή θα είχε αυτή η παραλία το καλοκαίρι. Και τώρα ήταν άδεια. Στενοχωρέθηκα εκείνη τη στιγμή για τις παραλίες. Ναι, το ξέρω ότι είναι χαζό, αλλά σκέφτηκα πως οι άνθρωποι τις θυμούνται μόνο όταν τις χρειάζονται. Όπως δηλαδή γινόταν συνήθως και με τους ανθρώπους» (σελ. 175). Ωριμάζει μέσα από γεγονότα που δεν πρέπει να βιώσει κανένα παιδί της ηλικίας της: «Κάτι που έμαθα μεγαλώνοντας είναι πως, στον κόσμο των μεγάλων, τα ψέματα είναι απαραίτητα. Μοιάζει τόσο δύσκολο να λες την αλήθεια όταν μιλάς μαζί τους. Οπότε, το να μην πω την αλήθεια μου φαινόταν σαν τη μοναδική αλήθεια που μπορούσα να πω» (σελ. 183). Ακόμη και η επανάληψη λέξεων σε μια παράγραφο ή σε δυο απανωτές προτάσεις δεν είναι συγγραφικό λάθος, μιας κι ένα παιδί δε γνωρίζει την περιττολογία ή το κακόηχο των επαναλήψεων! Καταφύγιό της είναι το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ, αν και δεν καταλαβαίνει το ιστορικό της πλαίσιο, παρ’ όλ’ αυτά διαπιστώνει πως ήταν τόσο μόνη κι ας είχε και τους δυο γονείς της ενώ η ίδια και μόνη είναι και χωρίς τους πραγματικούς της γονείς! Αχώριστος φίλος είναι και ο Μικρός πρίγκιπας, στον οποίο βρίσκει επίσης αποκούμπι: «…τότε νόμιζα πως όταν οι άνθρωποι κλαίνε δεν θέλουν κάποιος να τους μιλήσει, απλώς θέλουν να ξέρουν πως κάποιος είναι δίπλα τους. Το είχα διαβάσει, θυμάμαι, σ’ ένα παραμύθι» (σελ. 226). «Ο ήλιος ή το δέντρο, τουλάχιστον, δεν έχουν γονείς. Δεν τους χρειάζονται» (σελ. 357), λέει χαρακτηριστικά η Σοφία κι αυτό κρύβει μια διαπίστωση γεμάτη τραύματα και πόνο.

«Ήμουν έντεκα όταν πέθανα. Όταν με σκότωσαν, δηλαδή. Κοντά στα έντεκα»! Έτσι ξεκινάει η ιστορία της Σοφίας που μεγαλώνει στο ορφανοτροφείο θηλέων με το όνομα «Ακτή Παράδεισος» και χάνει την τελευταία καλύτερή της φίλη όταν υιοθετείται. Αγοροκόριτσο, ειλικρινής, ανυπάκουη, δύσκολα θα μπορούσε να αποτελέσει επιλογή των υποψήφιων γονιών κι αυτό την έχει γεμίσει αδιαφορία. Τριάντα κορίτσια περιμένουν κάθε τόσο να υιοθετηθούν από γονείς που επισκέπτονται το ίδρυμα και οι συζητήσεις μεταξύ τους είναι χαρακτηριστικές της εποχής και της νοοτροπίας τους. Αγωνιούν για το αύριο, υποδύονται έναν καλύτερο εαυτό, δίνουν μια παράσταση για να κερδίσουν την εύνοια των επισκεπτών. Είμαστε ακόμη σε μια περίοδο που ο ρόλος της γυναίκας είναι τα οικοκυρικά και τα παιδιά, να σκύβει το κεφάλι μπροστά στον άντρα της και να δέχεται στωικά ακόμη και το ξύλο από τα χέρια του. Αυτό ακριβώς μαθαίνουν στον «Παράδεισο»! Ένα πολύβουο μελίσσι με την υπεύθυνη, την κυρία Ελένη, να είναι το μοναδικό αποκούμπι της Σοφίας, να την κανακεύει και να τη βοηθάει, να τη νουθετεί και να τη στηρίζει όσο από την άλλη ο αυστηρός κύριος Σταμάτης, ο διευθυντής, ρίχνει σκαμπίλια και τιμωρεί, φέρεται κακότροπα και απότομα, είναι ο φόβος και ο τρόμος των κοριτσιών. Κάποια στιγμή η Σοφία το παίρνει απόφαση και υποδύεται τον ρόλο που θέλουν: «Από το να μη με πάρουν καθόλου για την αλήθεια μου, προτιμούσα να με διαλέξουν για το ψέμα μου» (σελ. 76). Όνειρό της είναι να ταξιδέψει στον κόσμο, παρά τις νουθεσίες δασκάλων και περίγυρου ότι οι γυναίκες κάθονται σπίτι και μεγαλώνουν παιδιά. Θέλει να ταξιδέψει και ν’ ανοίξει ένα βιβλιοπωλείο κι ας μην αρέσει στον κόσμο που μια γυναίκα θα δουλεύει και μάλιστα μόνη της!

Τα πράγματα λοιπόν αλλάζουν όταν επιτέλους η Σοφία υιοθετείται και μεταφερόμαστε στην τρυφηλή κοινωνική ζωή του γιατρού και της γυναίκας του. Η μικρή ηρωίδα πάει σε κανονικό σχολείο, μαθαίνει συμπεριφορά, μπαίνει σε πρόγραμμα και τάξη. Η κοινωνική της θέση της ανοίγει πόρτες και κάνει τη ζωή της άνετη και ξεκούραστη. Η ίδια όμως γυρνάει την πλάτη της σε όλα αυτά, δεν ξεχνά ποια πραγματικά είναι και πιάνει φιλίες με τον έγχρωμο Γουίλιαμ, ένα παιδί κλειστό και εσωστρεφές που πέφτει συχνά θύμα ξυλοδαρμού και πειραγμάτων από τους συμμαθητές του. Οι σκηνές είναι τόσο δυνατές που: «Η βροχή ούρλιαζε κι αυτή. Σαν κάπου να ήθελε να τα πει» (σελ. 235). Τα δυο παιδιά, παρά τις αντιρρήσεις του πατέρα της Σοφίας και το σκάνδαλο που προκαλείται από αυτήν τη συναναστροφή, ανακαλύπτουν μαζί την ισότητα, ότι οι άνθρωποι είναι όλοι ίδιοι κι ας έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα. Με τη δική του βοήθεια η Σοφία προσπαθεί να καταλάβει τι συμβαίνει στο σπίτι που την υιοθέτησε, να αποκωδικοποιήσει τη συμπεριφορά της θετής μητέρας της, να εντάξει τον εαυτό της στο νέο περιβάλλον. Εν τω μεταξύ και ο Γουίλιαμ προέρχεται από μια διαφορετική οικογένεια και το παιδί προσπαθεί να εντάξει τη δική του ζωή σε έναν κόσμο γεμάτο «πρέπει» και μυστικά. Πρόκειται για μια ιδιαίτερη περίπτωση που δύσκολα θα τη δεχόμουν λόγω της εποχής και του τόπου, όμως καταγράφεται με διακριτικότητα, σεβασμό και αντικειμενική ματιά οπότε πείστηκα και ταυτίστηκα με τον Γουίλιαμ. Ως προς τη διαφορετικότητά του που δε γίνεται αποδεκτή από τον περίγυρο, αποτυπώνεται με τόση ένταση και μαεστρία σε σκηνές σαν αυτή που ο Γουίλιαμ ρίχνει αλεύρι πάνω του σε μια προσπάθεια να γίνει λευκός και αργότερα που γδέρνει το δέρμα του με τα νύχια του ουρλιάζοντας: «Δεν θέλω να είμαι μαύρος! Πάρτε αυτό το χρώμα από πάνω μου»! Κι όλα αυτά γιατί: «-Σκέψου πόσο περίεργο είναι γι’ αυτόν να ακούει αυτά τα παιδιά να τον κοροϊδεύουν για κάτι που δεν αποφάσισε ο ίδιος να είναι. -Και για κάτι που και ο ίδιος δεν μπορεί να αλλάξει…» (σελ.260). Πόσο προσεκτικά διαλεγμένες είναι οι λέξεις που ακόμη και μια ολιγόλογη πρόταση δημιουργεί ολοζώντανες εικόνες: «Χτυπούσα τα αθλητικά του παπούτσια με τα βαρετά παπούτσια μου από τη σχολική στολή» (σελ. 245).

Τι γίνεται στο σπίτι του γιατρού όμως; Η θετή μητέρα παθαίνει απανωτές κρίσεις και συμπεριφέρεται αλλοπρόσαλλα. Είναι μια γυναίκα που έχει υποστεί έναν ισχυρό κλονισμό μετά από ένα δυσάρεστο γεγονός και η συμπεριφορά της, οι αντιδράσεις της, η σχέση της με το παιδί, η κυκλοθυμία της, τα ξεσπάσματά της είναι πολύ προσεκτικά δοσμένα, με αληθοφάνεια και ρεαλισμό. Θα καταφέρει ο άντρας της να κρατήσει τις απαραίτητες ισορροπίες; Με πόση τρυφερότητα τη βοηθάει να γνωριστεί με το παιδί, τι όμορφες και ρεαλιστικές σκηνές! Ο πατέρας προσπαθεί να κρατήσει τις ισορροπίες, να μεγαλώσει τη Σοφία με πρόγραμμα και ευπρέπεια, η Σοφία κάνει ερωτήσεις, απορεί για όλα τα καινούργια που βλέπει, δυσφορεί με τις νέες συνθήκες αλλά προσπαθεί να μην το δείξει: «Αν πλήρωνα τη μαμά, όπως αυτή πλήρωνε την κυρία Ιουλία για να καθαρίσει, θα μπορούσε να με αγαπήσει»; Είναι τόσο καθωσπρέπει ο πατέρας της που της αρέσει να τον κάνει να αισθάνεται περίεργα, τον αγκαλιάζει, κοιμάται στα πόδια του, τον πειράζει… Υπάρχουν και στιγμές όμως που του αντιμιλάει ή προκαλεί την τύχη της ή τον ρεζιλεύει στον κοινωνικό περίγυρο κι έτσι γνωρίζει και την αυστηρή του πλευρά. Κι όσο πλησίαζα στην αλήθεια τόσο φοβόμουν πως κάτι κρύβεται πίσω από όλα αυτά, μέχρι και πως κινδυνεύει η ζωή του παιδιού υποψιαζόμουν. Κι ενώ απολάμβανα αυτό το καλογραμμένο κείμενο με τις απανωτές ανατροπές και τα διεισδυτικά ψυχογραφήματα, ένα ημερολόγιο φέρνει στο φως όλη την αλήθεια και δείχνει έναν αφανή ήρωα που πάλεψε για την αγάπη, αγωνίστηκε για την επιβίωση, πάλεψε με την παράνοια, το ψέμα και τη βία αλλά έχασε το παιχνίδι. Ακόμη δακρύζω με τις τελευταίες λέξεις… Και τότε αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση προς τον θάνατο της Σοφίας, έναν θάνατο διαφορετικό, σταδιακό, κλιμακούμενο, με μια αναπάντεχη αποκάλυψη και μια δυσβάσταχτη αλήθεια που θα έρθει στο φως και θα διαλύσει τα πάντα!

Θα μπορούσα να γράψω κι άλλα, μιας και το μυθιστόρημα βρίθει χαρακτήρων, νοημάτων, περιστατικών αλλά θα σταματήσω εδώ για να αφήσω τον χρόνο να κατασταλάξει μέσα μου η εμπειρία  της ανάγνωσης αυτού του βιβλίου. Το «Ήμουν έντεκα όταν πέθανα» είναι ένα καλογραμμένο, άρτιο, έξυπνο και ανατρεπτικό μυθιστόρημα που μου χάρισε μια ιστορία δοσμένη εντελώς διαφορετικά από τα συνηθισμένα και με γέμισε εικόνες, συναισθήματα, ιδέες και σκέψεις. Η κακοποίηση, η διαφορετικότητα, ο ρατσισμός, η βία, η εκμετάλλευση, η κακοποίηση, ο χειρισμός κυριαρχούν σ’ ένα κείμενο γραμμένο με μικρές προτάσεις, κινηματογραφικούς διαλόγους, λιτές περιγραφές, αληθοφάνεια και ελάχιστα στοιχεία σουρεαλισμού και καλολογικών στοιχείων. Εκπλήξεις, ανατροπές, παιχνίδια με το μυαλό του αναγνώστη και μια φριχτή αλήθεια που κρύβεται πίσω από τα γεγονότα και με έκανε να πονέσω για την ανθρώπινη αναλγησία, όλα αυτά μου γέννησαν την επιθυμία να βουτήξω μέσα στις σελίδες για να σώσω το κοριτσάκι από το τελευταίο κεφάλαιο. Κρίμα που δεν πρόλαβα…

Βιβλίο Το Παλάτι του Μεσονυκτίου
Τίτλος πρωτοτύπου El Palacio de la Medianoche
Συγγραφέας Carlos Ruiz Zafon
Μεταφραστής Δέσποινα Δρακάκη
Κατηγορία Τρόμου
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για το δεύτερο αυτοτελές μυθιστόρημα της Τριλογίας της Ομίχλης, μιας τριλογίας που αποτελείται από έναν κύκλο ιστοριών με πολλά κοινά στοιχεία και ταυτόχρονα για το δεύτερο μυθιστόρημα που δημοσίευσε ο Carlos Ruiz Zafon (κυκλοφόρησε το 1994), ο οποίος το χαρακτηρίζει «νεανικό μυθιστόρημα». Ξανακυκλοφόρησε το 2016 «με τον τρόπο που θα έπρεπε να γίνει από την αρχή», όπως υποστηρίζει ο ίδιος ο συγγραφέας και είναι ένα άρτιο, καλογραμμένο και συναρπαστικό μυθιστόρημα τρόμου και φαντασίας, όπου αναμιγνύεται ο ρεαλισμός με το υπερφυσικό στοιχείο, ένα από αυτά τα βιβλία που μάλλον θα έγραφε ο Χουλιάν Καράξ στη «Σκιά του ανέμου». Είμαστε στην Καλκούτα του 1932 και μια παρέα επτά εφήβων περιμένουν να συμπληρώσουν το 16^ο έτος της ηλικίας τους για να φύγουν από το ορφανοτροφείο Σεντ Πάτρικς, αυτό όμως θα οδηγήσει και στη διάλυση της Τσάουμπαρ Σοσάιετι, του μυστικού συλλόγου με τα επτά αποκλειστικά μέλη που τον είχαν συγκροτήσει. Η Τσάουμπαρ Σοσάιετι είχε ως αποστολή τη βοήθεια, την προστασία και τη στήριξη όλων των μελών της, κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες, καθώς και τον διαμοιρασμό της γνώσης ώστε να γίνεται προσιτή σε όλους, για να έχουν τα κατάλληλα εφόδια την ώρα που θα φύγουν από το μέρος εκείνο. Είναι παιδιά χωρίς κανέναν συγγενή, με πατέρα τον διευθυντή του ιδρύματος Τόμας Κάρτερ και μητέρα την ίδια την Καλκούτα, κάποιο όμως από αυτά έχει ένα βαρύ παρελθόν για το οποίο δεν ξέρει τίποτα και κινδυνεύει θανάσιμα μόλις λήξει η επίσημη κηδεμονία του ιδρύματος και βγει στην κοινωνία γιατί κάποιος το έχει βάλει στόχο. Είναι χαρακτηριστικό μάλιστα το γεγονός πως σπάνια άφηναν μωρά στην πόρτα του ιδρύματος: «Υπήρχαν σε ολόκληρη την πόλη σοκάκια, χωματερές και πηγάδια πολύ πιο βολικά» (σελ. 32).

Οι χαρακτήρες είναι άψογοι και ολοκληρωμένοι: ο Μπεν είναι μια πολύπλευρη προσωπικότητα, κυκλοθυμικός, γεμάτος εκπλήξεις και μυστήριο («Υπήρχε ένας διαφορετικός Μπεν για την κάθε μέρα», σελ. 50), ο ασθματικός Σιράτζ είναι ειδήμων στις ιστορίες με φαντάσματα, κατάρες και στοιχειά, έχει εγκυκλοπαιδική μνήμη και χιλιάδες ιστορίες στο μυαλό του, η Ίζομπελ έχει ως πρότυπό της τη Σάρα Μπερνάρ, γράφει θεατρικά έργα, υποδύεται ρόλους κι έχει κοφτερό μυαλό, ο Ρόσαν μεγάλωσε με κλέφτες και ζητιάνους, ξέρει από διαρρήξεις, το έσκαγε πολύ συχνά από το ορφανοτροφείο τον πρώτο καιρό αλλά τώρα κταστάλαξε με τους καινούργιους του φίλους, ο λιγόλογος Μάικλ βυθίζεται σε μελαγχολία χωρίς λόγο, ξέρει να ακούει και είναι πολύ καλός σκιτσογράφος και ο Ινδός Σεθ, με το διστακτικό χαμόγελο, αγαπάει το διάβασμα και την αστρονομία. Στην πορεία των γεγονότων παρεμβαίνει με πρωτοπρόσωπη αφήγηση ο τελευταίος της παρέας, ο Ίαν, που κατάφερε να εκπληρώσει το όνειρό του και να γίνει γιατρός. Παλάτι του Μεσονυκτίου αποκαλούσαν τα παιδιά το εγκαταλελειμμένο κτήριο στο αίθριο του οποίου μαζεύονταν αργά τη νύχτα όταν το έσκαγαν από το ορφανοτροφείο κι αφηγούνταν ιστορίες γύρω από τη φωτιά. Την παραμονή της κρίσιμης μέρας των 16ων γενεθλίων τους, γνωρίζουν τη Σιρ, μια κοπέλα που μεγάλωσε χωρίς πατέρα και ταξίδευε σε όλο τον κόσμο με τη γιαγιά της, χωρίς σταθερή βάση, σπιτικό, έστω ένα καταφύγιο. Μόνη της παρηγοριά έχει που γνώρισε τον πατέρα της μέσα από τα βιβλία του που έγραφε ή διάβαζε κι από τις αναμνήσεις της γιαγιάς της. Σκοπός της είναι να εντοπίσει το πατρικό της, το οποίο είναι σίγουρη πως υπάρχει, παρά την αντίθετη άποψη της γιαγιάς της κι έτσι οι νεαροί ήρωες του βιβλίου δέχονται να τη βοηθήσουν.

Η ιστορία ξεκινάει πολύ αργότερα από το 1932, οπότε και «ο πιο ακατάλληλος, ο λιγότερο προικισμένος γι’ αυτή τη δουλειά», όπως ο ίδιος παραδέχεται σε μια κρίση ταπεινοφροσύνης, αναλαμβάνει να αφηγηθεί τα γεγονότα εκείνης της χρονιάς, να αποκαλύψει το μυστικό που τους ένωσε και ταυτόχρονα τους χώρισε και να καταγράψει τις ανατριχιαστικές εμπειρίες που άλλαξαν για πάντα τη ζωή τους. Έτσι θα διασωθεί η ιστορία τους από τη λήθη και θα φωτιστούν οι τόποι όπου έζησαν, μέρη που πλέον έχουν κατεδαφιστεί ή παραμορφωθεί, «όσο η πόλη κατάπινε τον εαυτό της και οι αντικατοπτρισμοί του χρόνου κατάφερναν να σβήσουν τα ίχνη» (σελ. 12). Και για να κατανοήσουμε τα γεγονότα ξεκινάμε από το 1916 πριν φτάσουμε στην κρίσιμη χρονική περίοδο του μυθιστορήματος, εποχή που η Ινδία στενάζει κάτω από τη βρετανική αποικιοκρατία. Αυτές οι χρονικές εναλλαγές κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον και οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια στη χρονιά που άλλαξαν τα πάντα όσο ο συγγραφέας αποτυπώνει το εκάστοτε χρονικό πλαίσιο, καταφέρνοντας να αιχμαλωτίσει καίρια στοιχεία κάθε φορά για να δώσει αληθοφάνεια και ρεαλισμό στο κείμενό του.

Το μυθιστόρημα μου χάρισε τις πιο ανατριχιαστικές στιγμές της ως τώρα αναγνωστικής μου πορείας και δε με άφηνε να κοιμηθώ τα βράδια. Είναι τέτοιος ο χειρισμός και η μαγεία των λέξεων που δημιουργούν την κατάλληλη υποβλητική ατμόσφαιρα χωρίς πολλές περιγραφές και περιττές παραγράφους. Ειδικά όταν τα πράγματα αρχίζουν να χειροτερεύουν και γνωρίζουμε τον κακό της ιστορίας, Τζαβαχάλ, ο συγγραφέας αποβαίνει σ’ έναν υποδειγματικό συγκερασμό ρεαλισμού και φαντασίας. Λέξεις λοιπόν, λέξεις, λέξεις, αυτή είναι μία από τις κυριότερες απολαύσεις του κειμένου ενός συγγραφέα που άλλαξε το σύγχρονο λογοτεχνικό και αναγνωστικό σύμπαν! Λέξεις που δημιουργούν ρεαλιστικές εικόνες και τις ζωντανεύουν με άφθαστη τέχνη χαρίζοντάς μας χρώματα και ποικίλες οπτικές γωνίες. Εκπληκτικές περιγραφές, άψογος χειρισμός της γλώσσας, με την Καλκούτα να ζωντανεύει με συναρπαστικό και περιγραφικό τρόπο έτσι ώστε να δημιουργεί ένα κλειστοφοβικό περιβάλλον χτυπημένο από τα στοιχεία της φύσης, κατά τη διάρκεια των οποίων ανθρώπινες ψυχές παλεύουν να ξεφύγουν από τους διώκτες τους ή ακόμη και τη μοίρα. «Η πόλη έμοιαζε με μεγάλο παζάρι, εγκαταλελειμμένο και βρώμικο» (σελ. 78). Και πάλι η διεισδυτική ματιά του συγγραφέα αγκαλιάζει κάθε κίνηση της φύσης, αποδίδοντάς την με αξεπέραστο λυρισμό: «Το σούρουπο είχε πάρει μαζί του λίγη από την τσουρουφλιστή ζέστη που μαστίγωνε την πόλη από την αυγή, όμως το αεράκι που χάιδευε δειλά τους δρόμους της μαύρης πόλης ήταν απλώς ένας χλιαρός αναστεναγμός, εμποτισμένος με τη νυχτερινή υγρασία που ανάδινε ο ποταμός Χούλι» (σελ. 147). Υπάρχουν όμως και φράσεις που με κόλλησαν και με έβαλαν σε σκέψεις για πολλή ώρα λόγω της αληθοφάνειάς τους και της βαθιάς σοφίας που πηγάζει από αυτές: «…ο Διάβολος δημιούργησε τη νεότητα ώστε να κάνουμε τα δικά μας λάθη και ο Θεός καθιέρωσε την ωριμότητα και τα γηρατειά για να μπορούμε να πληρώσουμε γι’ αυτά» (σελ. 108) και «Η πλειονότητα των παραδόσεων δεν είναι τίποτα περισσότερο από ασθένειες μιας κοινωνίας» (σελ. 119). Γιατί η Καλκούτα; Γιατί εδράζεται «-…σε μια αυτοκρατορία που η παρακμή είναι τέχνη και η Καλκούτα το μεγαλύτερο μουσείο της» (σελ. 41). Ιδιαίτερα το ατύχημα με το τρένο και οι κραυγές αγωνίας των 300 ορφανών παιδιών δίνονται τόσο παραστατικά που ανατρίχιασα!

Το Παλάτι του Μεσονυκτίου και ο καμένος σιδηροδρομικός σταθμός ζωντανεύουν με απαράμιλλη τεχνική, με σχεδόν απτές εικόνες και όταν αναμιγνύεται το φαντασιακό με την πραγματικότητα, τυλίγοντας τον εκάστοτε χαρακτήρα που τα επισκέπτεται με αχλή, η συγγραφική δεινότητα απογειώνεται! Η μυστηριώδης φιγούρα που θέλει να εκδικηθεί, τα περίεργα και ανεξήγητα γεγονότα που βιώνει ο Μπεν, το λυτρωτικό τέλος, αυτά και άλλα τόσα δίνουν στο μυθιστόρημα ένα υποβλητικό περιεχόμενο, γεμάτο υποδόριο τρόμο και σασπένς όσο οι έφηβοι πρωταγωνιστές αρχίζουν να βάζουν τα κομμάτια του παζλ στη θέση τους, να ανασκαλεύουν το παρελθόν και να αντιμετωπίζουν μια φριχτή αλήθεια που ίσως τους στοιχίσει πολλά. Ομολογώ πως η πραγματική ταυτότητα του δαιμονικού Τζαβαχάλ με άφησε άφωνο και επικροτώ τον πανέξυπνο χειρισμό όχι μόνο της πλοκής αλλά και του τρόπου παράθεσης των γεγονότων και των αιτίων για κάθε γεγονός που λαμβάνει χώρα στο κείμενο. Τα πάντα έρχονται τούμπα όταν φτάνει η ώρα να αντιμετωπίσουμε την πραγματική ταυτότητα του κακού πλάσματος που κυνηγάει τα παιδιά!

«Το Παλάτι του Μεσονυκτίου» είναι ένα αξέχαστο ταξίδι στο μοναδικό σύμπαν που ήξερε τόσο καλά να ζωντανεύει ο συγγραφέας και ταυτόχρονα ο δεύτερος κρίκος μιας σειράς υποβλητικών και σκοτεινών ιστοριών. Απανωτές εκπλήξεις, πλούσια πλοκή, χιλιάδες ερωτήματα που βρίσκουν απαντήσεις όταν πρέπει, γεγονότα που είναι απότοκα ενεργειών που έλαβαν χώρα στο παρελθόν, χαρακτήρες που διώκονται από κάτι φρικτό και είναι δέσμιοι ενός παρελθόντος για το οποίο δε γνωρίζουν και δε φταίνε, σασπένς και απανωτές εκπλήξεις, ανατριχίλα και καλολογικά στοιχεία είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά ενός κειμένου που διαβάζεται αυστηρά με αναμμένο φως.

Βιβλίο Πριν κοιμηθείς με τον διάβολο 
Συγγραφέας Γιάννης Σκαραγκάς
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κριτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο βιβλίο του Γιάννη Σκαραγκά σε πρώτη ανάγνωση δείχνει να είναι ένα αστυνομικό και κοινωνικό μυθιστόρημα που φωτίζει ενδιαφέρουσες πτυχές της ελληνικής κοινωνίας, τον κλάδο του πρωτοεμφανιζόμενου κινηματογράφου, τις οικονομικές ανάγκες της χώρας μετά το κραχ του 1929 και άλλα, όσο προχωράει όμως η πλοκή βυθίστηκα σε μια σειρά από αλλεπάλληλα γεγονότα που ανέτρεψαν τους ίδιους τους χαρακτήρες και δημιούργησαν νέες καταστάσεις, ριζικά αντίθετες από αυτές που γνώρισα στην αρχή. Είναι από τα ελάχιστα μυθιστορήματα που έχω διαβάσει ως τώρα που γκρεμίζει σταδιακά τις πρώτες σχέσεις μεταξύ των ηρώων και φέρνει στην κυριολεξία τούμπα τα πάντα: σκέψεις, αντιλήψεις, συμπεριφορές και αισθήματα!

Όταν ξεκίνησα να το διαβάζω, συγκρότησα στο μυαλό μου τη ζωή του Τίμου με την Αμαλία Χαιρέτη και τον άντρα της, με τη δουλειά του στην εφημερίδα, μια θέση ισχύος για όσα θα διαδραματιστούν, με τα ίχνη που ακολουθεί για να ανακαλύψει αμαρτωλά μυστικά του Ζάρμπα και όταν φτάσαμε στο κύκλωμα της πορνείας κατάλαβα πως είχαμε μπει σε μια πολύ καλή σειρά που θα λήξει με την εύρεση των ζητούμενων και με τη λύση μιας δολοφονίας που ανέλαβε ταυτόχρονα ο Ζάρμπας. Και τότε, ράγισε ο καθρέφτης που με άφησε ο συγγραφέας να βλέπω και μου έδειξε τα πραγματικά γεγονότα. Τα πιόνια άλλαξαν στρατόπεδα, οι πραγματικές ταυτότητες αποκαλύφθηκαν και άρχισε ένα ανελέητο κυνηγητό για την αλήθεια που κρύβεται πίσω από όλα αυτά και για το πού θα οδηγηθούν οι ήρωες!

Οι χαρακτήρες είναι διαλεγμένοι πολύ προσεκτικά. Ο Φιλότιμος Βάκχος είναι αμφίθυμος και μποέμ, δεν κρατάει τους τύπους, συμπεριφέρεται υπερβολικά φιλικά ή ασύλληπτα απόμακρα, ζει στη «λαϊκή συνοικία του Κολωνακίου». Φίλη του είναι η Αμαλία Χαιρέτη, παντρεμένη με τον Αμερικανό επιχειρηματία Σάνφορντ, η οποία  χρειάζεται στη ζωή της τον δημοσιογράφο και για να το πετύχει αυτό αποφασίζει να του συστήσει γυναίκες του κύκλου της για να τον παντρέψει. «Αυτός ήταν ο τρόπος της… να μιλά για τα συναισθήματά της. Της ήταν πιο εύκολο να τα μοιράζεται από το να τα περιγράφει. Γιατί στο τέλος ήταν η ίδια καρδιά, με την ίδια χωρητικότητα και τις ίδιες αντοχές, απλώς άλλες φορές χτυπούσε σαν πόρτα που ετοιμάζεται να κλείσει και άλλες σαν κατάρτι που κοντεύει να σπάσει» (σελ. 81).

Ο Σάνφορντ είναι ο εκπρόσωπος της αμερικανικής εταιρείας που έχει υπογράψει με το ελληνικό Δημόσιο για την ανάπτυξη και την κατασκευή των έργων ύδρευσης στην πρωτεύουσα. Αναθέτει στον Τίμο μια δουλειά που τον μειώνει και τον ταπεινώνει ενώ ταυτόχρονα αποκαλύπτει πως ξέρει πράγματα για τη ζωή του, κάτι που ο δημοσιογράφος πρέπει πάση θυσία να ανακαλύψει το πώς. Ο αστυνομικός υποδιοικητής Γρηγόρης Ζάρμπας είναι το παιδί που το έσκασε από την οικογένειά του και μεγάλωσε σε ορφανοτροφείο, δύστροπος και απωθητικός. Μισεί την Αθήνα: «Κανένας δεν μπορούσε να βάλει σε τάξη την Αθήνα, ούτε ο Βενιζέλος ούτε οι σύμμαχοι. Μόνο ο Ζάρμπας μπορούσε να το καταφέρει. Μόνο εκείνος διάβαζε την ψυχή της, ένας μοναχικός μάντης κακών που μπέρδευε τους χρησμούς με τα σφάγια» (σελ. 24-25). Γνωστό κάθαρμα που διευκολύνει τον υπόκοσμο παριστάνοντας τον μαχητή της ηθικής, με τη συμπεριφορά του δυσκολεύει φίλους του Σάνφορντ που θέλουν να επενδύσουν στην Ελλάδα, και γι’ αυτό ο επιχειρηματίας αναθέτει στον Τίμο να βρει στοιχεία για την παράνομη δράση του.

Εκτός αυτών, έχουμε τον Βίκτωρα, τρόφιμο του ψυχιατρικού νοσοκομείου στο Χαϊδάρι: «Δεν ζούσε αποκομμένος σ’ έναν δικό του κόσμο. Τον αποθάρρυνε όμως η πραγματικότητα και την ανεχόταν για λόγους περηφάνιας, επειδή το ενδεχόμενο να παραιτηθεί τελείως τον πρόσβαλλε αντί να τον ανακουφίζει. Δεν ήταν άρρωστος αλλά διαφορετικός. Η ζωή δεν τον ματαίωνε αλλά τον δυσκόλευε… επινοούσε έναν διαφορετικό χρόνο, χώριζε τον κόσμο σε κομμάτια και τον εμπόδιζε να τον συναρμολογήσει με ταχύτητα για να μπορεί να τον αντέχει» (σελ. 88-89). Από τι κρύβεται; Τι κακό έκανε; Γιατί βλέπει τον διάολο στον ύπνο του να του λέει: «-Πριν κοιμηθείς με τον διάβολο, να θυμάσαι ποιος είσαι»; Όποιος τον έκλεισε εκεί, γιατί το ένιωσε ως μοναδική του ευκαιρία να συγχωρεθεί για όσα είχε κάνει; Τέλος, η Νινή είναι μια πόρνη που έχει αγκαλιάσει με αγάπη τον Τίμο και, παρ’ όλο που παίζει σχετικά δευτερεύοντα ρόλο είναι από τις πιο γλυκές και αθώες παρουσίες του κειμένου, την αγάπησα και τη συμπάθησα.

Το πτώμα ενός νεαρού με τατουάζ εκκινεί την ιστορία μας. Είμαστε στην εποχή που οι πρώτες κινηματογραφικές ταινίες στην Ελλάδα είναι γεγονός και ο σκηνοθέτης Ορέστης Λάσκος ετοιμάζει τη «Δάφνι και Χλόη», μόνο που συναντάει προβλήματα στην παραγωγή και τον πάνε από αναβολή σε αναβολή. Τα πράγματα γίνονται χειρότερα, εφόσον ο νεκρός είναι ηθοποιός που θα έπαιζε στην ταινία του! Ναι, στο μυθιστόρημα εμφανίζεται και ο Έντισον Βήχος! Τι ρόλο όμως παίζουν στο περιβόητο κύκλωμα «Παρθενών»; Χμ…. Από το μυθιστόρημα περνάει και ο Μάρκος Βαμβακάρης όταν η ιστορία εξελίσσεται στα στενοσόκακα του Πειραιά και έτσι ντύνεται με τα πλουμίδια της ρεμπέτικης ιστορίας μέσα από τους πρωταγωνιστές του μουσικού αυτού κινήματος που καλωσορίζει τον νεοαφιχθέντα φωνογράφο!

Στη σκιά του Κραχ του 1929 και της ανοικοδόμησης με αφορμή την ανταλλαγή των πληθυσμών αρχίζει να χτίζεται πετραδάκι πετραδάκι ένα σαθρό οικοδόμημα ανδρικής πορνείας που έχει τα πλοκάμια του ακόμη και στο καλλιτεχνικό κύκλωμα: «Τι ύπουλη μοίρα… Να μην έχεις καμιά ελπίδα ν’ αποκτήσεις σχήμα χωρίς τις χούφτες κάποιου τυχαίου πάνω σου» (σελ. 103). Άλλο ένα θετικό χαρακτηριστικό του κειμένου, που δείχνει πόσο σκληρά δούλεψε ο συγγραφέας πάνω σε αυτό, είναι ο λανθάνων ερωτισμός που υπάρχει σε όσες ομοφυλικές σχέσεις σχηματίζονται κατά την εξέλιξη της πλοκής. Ο τρόπος που πλησιάζουν οι πληρωμένοι εραστές νέους πελάτες, η σχέση μεταξύ δύο αντρών που γνωρίζονται σε ένα νυχτερινό κέντρο και συγκατοικούν και άλλα περιστατικά αφήνουν σαφή υπονοούμενα για ερωτισμό και σαρκικό πόθο, κάτι που ποτέ όμως δε δίνεται γραπτώς. Ειδικά η τελευταία σχέση, που γίνεται ακόμη και αντικείμενο συζήτησης με αμφιλεγόμενα αποτελέσματα, ποτέ δε βγαίνει στο φως, ποτέ δεν απογυμνώνεται, περιγράφεται αντιθέτως με προσεγμένες λεπτομέρειες και με τόσο τρυφερό τρόπο που όταν ήρθε η ώρα μιας γενναίας απόφασης με έκανε να δακρύσω.

Εκτός από τη διεισδυτική ματιά του συγγραφέα στην καλή και όχι μόνο κοινωνία της Αθήνας υπάρχουν και προσεγμένες «προφητείες» για την οικονομική και συναλλαγματική κατάσταση της Ευρώπης και της Αμερικής την ίδια περίοδο, που αναγκάζουν τις χώρες να προχωράνε με δισταγμό και αφόρητη πίεση προκειμένου ν’ αποφύγουν την έξοδο της λίρας και του δολαρίου από τη χρυσή βάση, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ενίσχυση της Γερμανίας που δεν μπορούσε να πληρώσει ούτε καν τις πολεμικές αποζημιώσεις: «-Είστε τυχεροί που υπάρχει η Αμερική για να σας βοηθήσει. -Αυτή είναι η μοναδική γέφυρα για το μέλλον; -Η πιο ανώδυνη» (σελ. 108). Ο κόσμος είναι σε μεταβατικό στάδιο αλλά ποια πλευρά ήταν πιο επικίνδυνη; «…αυτοί που είχαν κληρονομήσει τον κόσμο ή εκείνοι που τον άρπαξαν από ανάξια χέρια» (σελ. 211);

Ιδού πόσο εύληπτα και ρεαλιστικά δίνεται η ταυτότητα της ελληνικής πρωτεύουσας: «Η πόλη αυτή δεν είχε φτιαχτεί για ανθρώπους. Ήξεραν τι έκαναν εκείνοι που είχαν θελήσει να την κάνουν προτεκτοράτο του πολιτισμένου κόσμου. Αυτή η γη είχε ρουφήξει τόσο πολύ αίμα μέσα στους αιώνες που μόνο τα κτήνη μπορούσαν να ξαποστάσουν πάνω της. Δεν άντεχε το καλό και το άξιο, τα έφτυνε σαν συλλυπητήρια από στόμα σε στόμα. Προτιμούσε τα κατορθώματα κάποιων αρχαίων παππούδων και τις ιδέες τους αλλά σαν μνημεία, όχι σαν πραγματική ζωή. Σε αυτήν την πόλη ήσουν πρόσφυγας, εγκληματίας ή υπνοβάτης. Και στις τρεις περιπτώσεις χρειαζόσουν λεφτά, τα λεφτά κάποιου άλλου, που είτε τον είχες θάψει είτε τον ανεχόσουν στον σβέρκο σου» (σελ. 24). Ακόμη χειρότερα: «Αυτή ήταν η νυχτερινή Αθήνα στην καινούργια δεκαετία. Αυτή η αναστάτωση των φιλόδοξων, κάποιοι επίγονοι σε ένα κατάστρωμα που μάλωναν με κάποιους απογόνους για το πώς θα μοιράσουν τις αποικίες τους όταν θα πιάσουν στεριά» (σελ. 33).

Όπως τόνισα και προηγουμένως, όλα τα πρόσωπα του μυθιστορήματος έχουν και μια σκοτεινή ή κρυφή πλευρά, που εμφανίζεται μόνο όταν είναι η σειρά της να κουμπώσει στο καλοσχεδιασμένο παζλ της πλοκής, κάνοντάς την όχι πιο περίπλοκη αλλά πιο σύνθετη και συναρπαστική, μιας και το κάθε βήμα με έκανε να ανυπομονώ για το επόμενο που θα με φέρει πιο κοντά στο τέλος. Ειδικά από τη στιγμή που οι ρόλοι ανατρέπονται, που οι πρωταγωνιστές είδα πως κρατούν τα ηνία για εντελώς διαφορετικούς λόγους απ’ ό,τι άφησε ο συγγραφέας να φανεί και που το παρελθόν ενός ορφανοτροφείου στοιχειώνει αρκετούς από αυτούς η πλοκή απογειώθηκε και το κείμενο έτρεχε με γοργό ρυθμό αλλά συγκρατημένα, χωρίς υπερβολές, χωρίς απιθανότητες, χωρίς εύκολες λύσεις.

«Ο κόσμος νομίζει ότι τρέφεται με το κακό αλλά κάνει λάθος. Δεν είναι το κακό στο οποίο επενδύει αλλά τα μυστικά. Τα πιο σκοτεινά και απόκρυφα τέρατα που καταφέραμε να σβήσουμε με τη σιωπή και τις προσευχές μας, με αυτά χτίζει τη στρατιά του ο σατανάς» (σελ. 38-39). Αυτός είναι ο εφιάλτης που προσπαθεί να ξορκίσει ο συγγραφέας με το νέο του μυθιστόρημα, μια συναρπαστική, ανατρεπτική περιπέτεια σε παλαίστρες, χαμαιτυπεία, κινηματογραφικά στούντιο, τράπεζες και εφημερίδες. Το «Πριν κοιμηθείς με τον διάβολο» είναι ένα δυνατό ψυχογράφημα χαρακτήρων και ταυτόχρονα μια ολοζώντανη τοιχογραφία της δεκαετίας του 1930 μέσα από τους αφανείς ήρωες, τον απλό κόσμο, που όλοι έχουν σχέδια, φιλοδοξίες ή και φοβίες και είτε προσπαθούν να τα αντιμετωπίσουν είτε κρύβονται από αυτά, με ολέθριες συνέπειες γι’ αυτούς και τους γύρω τους. Αναπάντεχες εξελίξεις, δυνατή ιστορία, ρεαλισμός και βαθιά εσωτερικότητα αγκαλιάζουν μια πρωτότυπη ιστορία και την απογειώνουν.

ΥΓ. Η φωτογραφία με το μοντάζ της εφημερίδας είναι από την εφημερίδα  Βόρειες Σποράδες.

Βιβλίο Μην κοιτάξεις πίσω
Συγγραφέας Ελευθερία Μεταξά
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η συγγραφέας βελτιώθηκε πολύ από το προηγούμενό της βιβλίο, το «Μαύρα σαν τον έβενο μαλλιά». Οι διάλογοι άρχισαν να σφίγγουν περισσότερο και οι περιττές σκέψεις και περιγραφές να μειώνονται. Εδώ έχουμε να κάνουμε με μια καθαρά αστυνομική ιστορία με πιτσιλιές κοινωνικής ευαισθησίας. Η συγγραφέας είναι γυναίκα κι αυτό αποτυπώνεται στον ολοκληρωμένο χαρακτήρα της πρωταγωνίστριας και στην αγάπη με την οποία ντύνει την ιστορία της που αφορά εμπορία βρεφών. Έχουμε έναν ωραίο έρωτα, που δίνεται όσο πρέπει, χωρίς φλυαρίες κι άσκοπα ερωτόλογα, έχουμε μια αστυνομική ιστορία που είναι γραμμένη πολύ καλά και δεν πλατειάζει πουθενά και φυσικά με συγκίνησε πάρα πολύ το μυστικό της Φαίδρας που κρατούσε από όλους. Ωραίοι χαρακτήρες, ωραία επιλογή καλών και κακών προσώπων, έξυπνες εκπλήξεις, σε γενικές γραμμές έχω μείνει απόλυτα ικανοποιημένος και πιστεύω ότι η συγγραφέας θα βρει τη σειρά της και την πορεία της και κάθε της νέο βιβλίο θα είναι και μια έκπληξη. Μου αρέσει η θεματολογία της, μου αρέσουν οι ιστορίες της, μου αρέσει η γραφή της. Γυναικεία ευαισθησία, ρομαντισμός και βία σε σωστές δόσεις!

Νοσταλγικές οι περιγραφές της Κεφαλλονιάς (το Φισκάρδο θέλω να το επισκεφθώ χάρη σε αυτήν τη γραφή!) και πολύ συγκινητικές οι σκηνές που εκτυλίσσονταν στο ορφανοτροφείο. Η κοινωνική λειτουργός, η μαγείρισσα, ο διευθυντής, ο προμηθευτής είναι πρόσωπα δεμένα άρρηκτα με το παρελθόν της Φαίδρας κι έχουν ο καθένας το δικό του ρόλο στη σκοτεινή και μπερδεμένη αυτή ιστορία. Κι όσο της συστήνουν να μην κοιτάξει πίσω και να προχωρήσει στη ζωή της, τόσο εκείνη πεισμώνει να μάθει, να ξεθάψει, να ανακαλύψει, με ό,τι κόστος κι αν έχει αυτό στη ζωή της.

Βιβλίο Το παιδί της αγάπης
Συγγραφέας Μαρία Τζίριτα
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η αφήγηση προχωράει γρήγορα, δεν κουράζει. Ταυτίστηκα με τον Στέλιο, αγωνιώ για το τι θα γίνει αυτή η περιπλανώμενη ψυχή, αυτό το ματωμένο σπουργιτάκι. Δίνεται πολύ καλά και ανατριχιαστικά αληθινά η οικογενειακή κατάσταση του Στέλιου και το περιβάλλον στο οποίο συνελήφθη και κατόπιν εκδιώχθηκε. Η οικογένεια, με το φόβο της αντίδρασης του κόσμου, μια μάνα που προσπαθεί να κρατήσει το όνομα καθαρό στην τοπική κοινωνία αλλά δεν τα καταφέρνει. Δυστυχώς οι  άλλοι χαρακτήρες δεν με τράβηξαν και τόσο πολύ. Μόνο ο Στέλιος. Δεν έζησα τις αγωνίες τους και δεν κατανόησα τους προβληματισμούς τους. Αν και είμαι ανοιχτός σε όλες τις πιθανότητες της ζωής ως προς την πλοκή στα μυθιστορήματα θεώρησα μη αναγκαίο έως ακραίο να ανακατευτεί η ομοφυλοφιλία στο όλο στόρυ. Η ιστορία που μας αφηγείται η συγγραφέας με όμορφες περιγραφές τοπίων και ωραίες διακυμάνσεις από τη συγκίνηση ως το γέλιο είναι γραμμένη από γυναικείο χέρι και δοσμένη με συναισθηματισμό, άλλωστε η συγγραφέας άκουσε αυτήν την ιστορία, την επηρέασε κι θέλησε να τη μοιραστεί μαζί μας.

Βιβλίο Η κουκουβάγια
Τίτλος πρωτοτύπου Uglen
Συγγραφέας Samuel Bjørk
Μεταφραστής Δέσπω Παπαγρηγοράκη
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Έρευνες και πάλι έρευνες, ψάξιμο, σκοτεινά μυστικά γύρω από ένα πρότυπο οικοτροφείο ορφανών παιδιών, μια παλιά ιστορία που φτάνει ως την Αυστραλία και η γνωστή μαεστρία του συγγραφέα να ξεδιπλώνει την υπόθεση όπως εκείνος θέλει, αφήνοντας σε αγωνία τον αναγνώστη. Εξίσου νοσηρό περιβάλλον με το πρώτο βιβλίο της σειράς, εξίσου ανατρεπτικό, μου φάνηκε όμως εν συνόλω σα να σερνόταν στην εξέλιξή του. Η Μία Κρούγκερ δεν έχει ξεπεράσει τον χαμό της δίδυμης αδελφής της κι ας βγήκε στην επιφάνεια μόλις έξι μήνες πριν, χάρη στην υπόθεση του πρώτου βιβλίου. Οι επισκέψεις της στον ψυχολόγο, τα συναισθηματικά και υπαρξιακά της αδιέξοδα και η διαρκής της κατανάλωση χαπιών που αναγκάζουν τις συνομιλίες να επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά καλύπτουν υπερβολικά πολλές σελίδες εις βάρος της υπόθεσης. Ο Χόλγκερ Μουνκ προσπαθεί να τα ξαναβρεί με την πρώην γυναίκα του και να καλύψει το κενό επικοινωνίας με την κόρη του, η οποία θα ζήσει ένα φοβερό μπλέξιμο σε αυτήν την υπόθεση, παγιδευμένη ανάμεσα στον άντρα της και σε έναν νεό έρωτα, που ίσως την οδηγήσει σε μονοπάτια που ούτε φαντάζεται.

Το φινάλε του βιβλίου μου φάνηκε αρκετά εσπευσμένο και θα έλεγα και ολίγον ex machina. Δυστυχώς δεν το αγκάλιασα όσο περίμενα, όμως δεν παύει να είναι καλογραμμένο και να χαρίζει στον αναγνώστη απλόχερα αυτό που περιμένει: αγωνία, ανατροπές και εκπλήξεις!