Βιβλίο Η τέχνη της λεπίδας
Τίτλος πρωτοτύπου The blade artist
Συγγραφέας Irvine Welsh
Μεταφραστής Θάνος Καραγιαννόπουλος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Οξύ
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Γρήγορη, στακάτη, απότομη, ωμή και βίαιη, ρεαλιστική, ολοζώντανη και με βαθιά μελετημένη ψυχογράφηση των χαρακτήρων, η «Τέχνη της λεπίδας» είναι ένας αγώνας του καλού ενάντια στο κακό, μόνο που αυτήν τη φορά τα δύο χαρακτηριστικά κατοικοεδρεύουν στον ίδιο άνθρωπο! Ο Φρανκ / Τζιμ σε όλο το κείμενο αγωνίζεται να συγκρατηθεί για να μην ξεσπάσει τη βία του τήδε κακείσε. Θυμάται τις ασκήσεις που έμαθε για αυτοσυγκράτηση, τις συνέπειες του τελευταίου ξεσπάσματός του που τον οδήγησε στη φυλακή, ακόμη και τα χαμογελαστά πρόσωπα των κοριτσιών του, παρ’ όλ’ αυτά, του φάγανε τον γιο κι αυτό δε διορθώνεται με τίποτα, ακόμη κι αν αυτό το παιδί ο ίδιος το εγκατέλειψε από την αρχή χωρίς δεύτερη σκέψη.

Το μυθιστόρημα είναι γεμάτο εκπλήξεις και αφορά μια ιστορία που δεν μπορείς να μαντέψεις προς τα πού θα κατευθυνθεί και με τι συναισθήματα θα σε αφήσει. Ο πρωταγωνιστής αποδίδεται σχεδόν ανάγλυφα και ο τρόμος στο πέρασμά του μεταγγίστηκε υποδόρια ακόμη και σε μένα, όχι μόνο στους εχθρούς του. Είναι ένας ταύρος που μπαίνει σε μια αρένα όχι για να παλέψει ή να επιβιώσει αλλά επιτηδευμένα για να εντοπίσει το κόκκινο πανί και να ερεθιστεί, γιατί τέτοια είναι η φύση του.  Φοβάμαι ακόμη περισσότερο όταν αρχίζει να μιλάει ευγενικά και γλυκά, με χιούμορ και όμορφες, ολοκληρωμένες προτάσεις παρά όταν κάνει τις ασκήσεις αυτοελέγχου. Επίσης, το βιβλίο δεν είναι ηθικοπλαστικό, αν και αρκετές προτάσεις αποτελούν διαχρονικά μηνύματα για την ανθρώπινη φύση και ταυτότητα. Όχι, ο Irvine Welsh απέχει από τέτοια κλισέ, απλώς αφηγείται  την ιστορία ενός άντρα που αγωνίζεται να ηρεμήσει, να ξαναγίνει άνθρωπος όμως τα γεγονότα ξύνουν την επιδερμική του αυτή επιφάνεια. «Η οργή ήταν δώρο πανέμορφο αλλά αχόρταγο» (σελ. 164).

Οι περιγραφές των φόνων, της αντεκδίκησης, των ασκήσεων πυγμαχίας είναι σοκαριστικές και αιματοβαμμένες, σε σημείο που δυο φορές έπαψα να διαβάζω. Κι όμως δεν είναι γραμμένες επιτηδευμένα για να προκαλέσουν αηδία ή να γεμίσουν σελίδες, οι πράξεις και οι κινήσεις είναι αντίστοιχες των δραστών και αποτελούν μια φυσική συνέχεια στην κουλτούρα τους και στις συνθήκες που καλούνται να επιβιώσουν μες στο κείμενο. Μια απαραίτητη παρένθεση είναι οι περιγραφές της συζύγου του Τζιμ / Φράνκο που ταξιδεύει απρόσμενα στο Εδιμβούργο για να τον βρει και να τον φέρει πίσω, μιας και τον ξέρει πολύ καλά, άλλωστε είναι η γυναίκα που είχε αναλάβει ένα πρόγραμμα καλλιτεχνικής αποθεραπείας στη φυλακή του. Τον αγαπά, τον νοιάζεται αλλά και τον φοβάται. Η τελευταία σκηνή μεταξύ τους πριν ολοκληρωθεί η ιστορία είναι λιτή σε λέξεις και εκφραστικά μέσα αλλά έντονη σε συναίσθημα και ρεαλισμό.

Τέλος, εδώ έχουμε μια εντελώς διαφορετική και απρόσμενη σχέση πατέρα και γιων. Μέσα από τη δίψα του για εκδίκηση, την αδιαφορία και την απάθεια του Τζιμ / Φράνκο απέναντι στον δεύτερο γιο που είχε και με τον οποίο τώρα έρχονται αντιμέτωποι, αναδύεται η άποψη του συγγραφέα για τον δεσμό μεταξύ των μελών μιας οικογένειας και ειδικά του γεννήτορος απέναντι στους απογόνους του. Ο πρωταγωνιστής λέει χαρακτηριστικά κάτι ρηξικέλευθο: «Το μόνο που μπορώ να κάνω γι’ αυτά τα παιδιά είναι να προσπαθήσω να ζήσω τη ζωή μου έντιμα. Να τους δείξω τις διαφορετικές συνέπειες όλων αυτών των πραγμάτων. Να τους δείξω ότι το να φέρεσαι σαν παλαβός σε πηγαίνει σ’ ένα τσιμεντένιο κουτί τρία επί τρία στο Σότον, που δεν είναι και το καλύτερο μέρος στον κόσμο. Αν όμως ανοιχτείς και βρεις σε τι είσαι καλός και εκφράσεις τον εαυτό σου, πηγαίνεις σ’ ένα παραθαλάσσιο σπίτι στην Καλιφόρνια, που σαν μέρος είναι μια χαρά» (σελ. 116).

«Η τέχνη της λεπίδας» είναι ένα βίαιο ψυχογράφημα, γεμάτο εκπλήξεις και ανατροπές, ένα εξαιρετικό παράδειγμα μελέτης της ανθρώπινης ψυχολογίας και ταυτόχρονα ένα μυθιστόρημα για όσους δεν τους αρέσει να τρώνε όταν διαβάζουν.

ΥΓ. Μόλις διαπίστωσα πως πρόκειται για το τέταρτο βιβλίο της σειράς και, αν και το απόλαυσα χωρίς να νιώσω κενά ή ελλείψεις εφόσον δεν έχω διαβάσει τα προηγούμενα, στενοχωρέθηκα γιατί ούτε ακόμη πιο ολοκληρωμένη εικόνα των χαρακτήρων και της εξέλιξής τους έχω ούτε μπορώ τώρα να διαβάσω τα προηγούμενα (όλα από εκδόσεις Οξύ). Άλλη φορά θα μελετάω πρώτα την εργογραφία και μετά θα διαβάζω!

Βιβλίο Άσε το κακό να μπει
Τίτλος πρωτοτύπου Låt den rätte komma in
Συγγραφέας John A. Lindqvist
Μεταφραστής Βίκυ Μανωλοπούλου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Τρόμου
Εκδότης Οξύ
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Δεν ξέρω τι να πρωτοσημειώσω, τι να πρωτογράψω, τι να πρωτοσχολιάσω. Μου άρεσε η γραφή φυσικά, το σκηνικό, η πλοκή, οι χαρακτήρες. Ο συγγραφέας με πείθει και πολύ καλά μάλιστα ότι ναι, μπορούν να υπάρξουν βρικόλακες και στη σημερινή εποχή (καλά, μιλάμε για τη Σουηδία, που το κλίμα και οι περιστάσεις ευνοούν να γεννηθούν τέτοιες ιστορίες) και αυτοί οι βρικόλακες να είναι άρρωστοι, να αγωνιούν, να δολοφονούν αλλά και κάποιοι να έχουν ακόμη αισθήματα αγάπης και φιλίας που να υπερβαίνουν κι αυτήν την αίσθηση καθήκοντος (πιείτε αίμα, κάνει καλό).

Ας ξεκινήσω με τον Όσκαρ, τον πρωταγωνιστή του βιβλίου. Ένα παιδί στα 13-14 περίπου, κλειστό, με χωρισμένους γονείς, αύταρκες (κατουριέται πάνω του και για να μην τον κοροϊδεύουν φορά την «κατουρόμπαλα», μια μπάλα από αφρολέξ που προστατεύει να μη λερώνεται). Μαθαίνουμε τον κόσμο με τα δικά του μάτια, απορίες, συναισθήματα, ερωτικά σκιρτήματα (όσα έχει μια τέτοια ηλικία). Εχθροί του, τρία μεγαλύτερα παιδιά που του κάνουν τη ζωή δύσκολη (πειράγματα, κοροϊδίες, νταηλίκια, παληκαρισμοί κλπ.). Ζει σε μια πόλη όπως όλες οι πόλεις της Σουηδίας. Με τους αλκοολικούς της, τους παρίες της, το αβέβαιο αύριο, τις μελαγχολικές σκοτεινές μέρες του βόρειου ημισφαιρίου, την τρεμάμενη μισοσβησμένη ελπίδα στα μάτια όλων των μέσων ανθρώπων. Κι όλα αλλάζουν όταν έρχεται στο διπλανό διαμέρισμα η Έλι.

Η Έλι είναι βρικόλακας. Τη συντροφεύει (μάλλον συνοδεύει) ένας άντρας που είναι ερωτευμένος μαζί της και την αγαπάει πάνω από τη ζωή του. Παρόλες τις αντιρρήσεις του και τους ενδοιασμούς του αναγκάζεται να βγει προς άγραν αίματος για να νιώσει καλύτερα η αγαπημένη του, με αντάλλαγμα μια βραδιά με χάδια (η Έλι συν τοις άλλοις είναι ένα άφυλο πλάσμα, ένα ευνουχισμένο αγόρι, και γι’ αυτό καταδικασμένο να μη νιώσει πότε σαρκική χαρά λόγω του μπλεγμένου συναισθηματικού του κόσμου) (το μόνο στοιχείο που με χάλασε ήταν αυτό, όλα τα άλλα δοσμένα καταπληκτικά, βλέπε κατωτέρω, έπρεπε η Έλι να είναι Ελίας και να μπερδευτούν τα πράγματα χειρότερα; Προς Θεού, ποτέ και πουθενά δεν αναφέρεται τίποτα το ερωτικό, τίποτα του στυλ ποιος είμαι και τι θέλω, λόγω αυτής της αναπηρίας και της ανάγκης για αίμα που κυριαρχεί έναντι οτιδήποτε άλλου, οπότε δεν μπλέκουμε τα μπούτια μας με έναν άφυλο βρικόλακα-επίσης εξαιρετικό εύρημα να ζούμε την ιστορία της Έλι μέσα από τα μάτια του Όσκαρ όταν φιλά την Έλι!). Ο Χόκαν λοιπόν ψάχνει θύματα για αίμα για να ταΐσει την καλή του. Τι γίνεται όμως όταν τα πράγματα στραβώνουν και ο κατά συρροήν δολοφόνος της πόλης πιάνεται στα πράσα;

Μπορεί όλα αυτά όπως τα περιγράφω να ακούγονται υπερβολικά αλλά, πιστέψτε με, είναι τόσο καλογραμμένα, τόσο ρεαλιστικά, τόσο συναισθηματικά δοσμένα που συμπάσχεις από την πρώτη μέχρι την τελευταία σελίδα. Πραγματικά, ένα βιβλίο με αρχή, μέση και τέλος, ύβρη και κάθαρση. Δίνεις δίκιο στο παιδί που κλέβει τον πατριό του για να το προσέξει η μητέρα του, δίνεις δίκιο στην Έλι που σκοτώνει για να μείνει ζωντανή, δίνεις δίκιο στη γυναίκα που αυτοκτονεί για να σώσει κυρίως τον άνθρωπο που αγαπά, δίνεις δίκιο στην Έλι που έρχεται για να σώσει τον Όσκαρ από τον τελευταίο ολέθριο γύρο αντιμετώπισης των νταήδων που του κάνουν τη ζωή μαύρη.

Σασπένς, ανατροπές, ανοιχτό στόμα, άνθρωποι που αντιπροσωπεύουν ένα ποσοστό του σουηδικού πληθυσμού, κλειστοί, απομονωμένοι, κάτω από τον ήλιο του μεσονυκτίου που κάνει μαρμελάδα κάθε θέληση, κάθε αισιοδοξία. Μου έκανε εντύπωση που ο συγγραφέας ξέρει τόσα πολλά για τους βρικόλακες. Ποτέ δεν περίμενα ότι ο βρικόλακας είναι σαν ξενιστής, με ένα πλάσμα μέσα του αυτόνομο και αυτόβουλο, που ζητά αίμα και χτυπά η καρδιά του διαφορετικά. Ούτε ότι κοιμούνται την ημέρα, με σβηστά ΤΕΛΕΙΩΣ τα φώτα, μέσα σε λίμνες αίματος. Επίσης πρέπει να το καλέσεις για να μπει κάπου αλλιώς πληγώνεται το σώμα του (άσε το κακό να μπει!!!). Καλοδουλεμένο έργο, σφιχτοπλεγμένο, ανατρεπτικό, αστυνομικό και κοινωνικό περισσότερο παρά δρακουλιάρικο και τρομακτικό. Επί τη ευκαιρία δεν θεωρώ τον John A. Lindqvist τον νέο Stephen King. Ο Lindqvist , τουλάχιστον στο συγκεκριμένο βιβλίο, έχει καλολογικά στοιχεία, έχει αφηγήσεις με μάτια τρίτων, έχει πολλά πράγματα που χωρίς δισταγμό προσωπικά θα το χαρακτήριζα λογοτεχνικό θρίλερ. Μην το χάσετε (και να δείτε και την αντίστοιχη ταινία, όχι την αμερικανική αλλά τη σουηδική).

Α, ένα σοβαρό μειονέκτημα της έκδοσης του 2011 είναι η ελλιπής επιμέλεια: λείπουν ολόκληρες λέξεις στο κείμενο (ευτυχώς το παρατήρησα 10-12 φορές συνολικά αλλά χτυπάει άσχημα στο μάτι όπως και να το κάνουμε).

Βιβλίο Greek psycho
Συγγραφέας Νίκος Βλαντής
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Χιούμορ
Εκδότης Οξύ
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής (εξαντλημένο στον εκδότη)

Το απόλυτο γέλιο μιλάμε (δε θα σας πω ότι έκλαψα με τα χάλια μας). Είναι απίστευτο το πόσο βαθιά έχει μεταμορφωθεί ο ανθρώπινος ψυχισμός στην εποχή μας από άνθρωπο σε παρτάκια. Ένα ρεμάλι της Φωκίωνος Νέγρη και όχι μόνο, που κυνηγά τα πάντα, φτάνοντας στο τέλος να μην έχει άλλες φιλοδοξίες, αφού τα έζησε όλα: γκόμενες, λεφτά, ποτά, αμάξια, διακοπές….Ένα τίποτα που όμως είναι κομμάτι του ψυχισμού του καθενός. ΟΚ, εξεζητημένος χαρακτήρας και παρατραβηγμένος αλλά βασίζεται σε αληθινές πτυχές της ζωής μας. Μας δείχνει λοιπόν ο συγγραφέας τα κυκλώματα της νύχτας, της μίζας και της κομπίνας, από πολιτικούς μέχρι εργολάβους, μέχρι δημοσιογράφους. Ο Τριανταφυλλόξιδος είναι σούπερ ουάου εύρημα. Και το τέλος είναι η καλύτερη λύση. Γέλασα πολύ με την παρωδία του Χάνιμπαλ Λέκτερ που παρατράβηξε λίγο ως προς τη διάρκεια αλλά ήταν απίστευτο: οι ήρωες είναι όμηροι στα χέρια παρανοϊκού δολοφόνου, που του επιτίθενται οι φίλοι τους για να τους σώσουν, που τους χτυπούν οι εχθροί τους για να τους πιάσουν, που τους σκοτώνουν οι εχθροί των εχθρών των ηρώων που τα τακιμιάζουν τελικά. Έλεος!!!Η Άννα Βίζα καταπληκτική τραγουδίστρια που μου θύμισε πολλά κοινά με τις τραγουιδάρες της νεοελληνικής κοινωνίας. Όλα τα λεφτά. Άμεσο, θεατρικό και θεατρινιίστικο αλλά πραγματικό έστω κι αν φαίνεται υπερβολικό.

Βιβλίο Το κορίτσι της διπλανής πόρτας
Τίτλος πρωτοτύπου The girl next door
Συγγραφέας Jack Ketchum
Μεταφραστής Θάνος Καραγιαννόπουλος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Οξύ
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η δεκαετία του 1950 είναι «μια περίοδος παράξενης καταπίεσης, όλο μυστικά και υστερία». Μακαρθισμός, Ψυχρός πόλεμος, Playboy και Plastic Man, Έλβις Πρίσλεϋ και ροκ εν ρολ. Στο Γουέστ Μέιπλ και ειδικά στη λεωφόρο Λόρελ όλοι γνωρίζονται μεταξύ τους και ειδικά τα παιδιά, που καλύπτουν όλο το ηλικιακό και νοητικό φάσμα. Τα περισσότερα είναι στην ηλικία που εξερευνούν τα πάντα γύρω τους και ειδικά τη σεξουαλικότητά τους. Ζουν το μεταβατικό στάδιο ανάμεσα στην παιδικότητα και την εφηβεία, που δε γνωρίζουν ακριβώς τον όρο «παραβατικότητα» και φυσικά δεν έχουν ιδέα για τις συνέπειές του. Αν προστεθεί σε αυτά και το γεγονός πως η κοινωνία είναι κλειστή, κοιμούνται όλοι με ανοιχτά πορτοπαράθυρα, όλοι γνωρίζουν όλους κι οποιαδήποτε πληροφορία που θα διαταράξει τη ρουτίνα τους απλώς δεν είναι καλοδεχούμενη κατάλαβα μέσα σε τι πλαίσιο κινείται ο Ντέιβιντ.

Το κείμενο επικεντρώνεται κυρίως στη Ρουθ, τη Μεγκ και τον Ντέιβιντ, γύρω από τους οποίους δρουν και αναπνέουν οι υπόλοιποι χαρακτήρες. Η κλιμάκωση της αφήγησης είναι έντονη και ανελέητη. Η ήπια αρχή που με έκανε να αναρωτιέμαι τι πραγματικά συμβαίνει στο σπίτι των Τσάντλερ με άφησε εντελώς απροετοίμαστο και εκτεθειμένο για τις ακρότητες που θα ακολουθήσουν. Από τα φώτα του λούνα παρκ που έρχεται στην πόλη ως το σκοτεινό και βρώμικο υπόγειο δεν είναι μεγάλη η απόσταση! Η Ρουθ είναι ένας από τους ψυχοπαθείς εκείνους που έχουν άδειο βλέμμα και ψυχή, που έχουν κλειστεί στον δικό τους μικρόκοσμο και βασανίζουν ανελέητα όποιον αντίκειται στα δικά τους πρότυπα. Δυστυχώς αυτές οι αντιλήψεις και η νοοτροπία επηρέασαν ή ολοκληρώθηκαν με τα παιδιά που γέννησε αυτό το απάνθρωπο πλάσμα κι έτσι η απλή φυλάκιση της ανυπάκουης Μεγκ στο υπόγειο ήταν μόνο η αρχή. «Ήταν περίεργη η αίσθηση. Ειδικά επειδή ήταν τέτοιες αφίξεις. Και ειδικά σ’ εκείνο το σπίτι. Ναι, πολύ περίεργη αίσθηση» (σελ. 35). Έτσι ξεκινάει η γνωριμία του Ντέιβιντ με τα κορίτσια. Και μετά οι τιμωρίες. Και μετά το υπόγειο. Και μετά… ω, Θεέ μου!

Το υπόγειο ήταν ένα καταφύγιο που ετοιμάστηκε για πυρηνικό πόλεμο από τον άντρα της Ρουθ πριν τους εγκαταλείψει. «Ήταν σαν να ‘χε φτιάξει ένα κελί -όχι ένα καταφύγιο για να προστατευτεί από κάτι έξω αλλά μια σκοτεινή μαύρη τρύπα για να κρατήσει κάτι μέσα» (σελ. 64). Εκεί η Μεγκ έζησε ό,τι δεν μπορεί να φανταστεί κοινός νους, παρουσία μαρτύρων ή ακόμη χειρότερα με αύξηση των συμμετεχόντων! Ένα κλειστοφοβικό περιβάλλον που δεν άφησε καμία δίοδο για να αναπνεύσω ή να ξεφύγω από αυτό και η κατάσταση απλώς χειροτέρευε! Πρωταρχικές και λογικές ιδέες, όπως η εμπιστοσύνη στην αστυνομία ή μια απόπειρα απόδρασης έχουν τραγικές συνέπειες και αύξηση των βασανιστηρίων. Από το κακό στο χειρότερο και στο τρισχειρότερο. Οι περιγραφές των δρώμενων στο υπόγειο είναι λακωνικές, σχεδόν δωρικές ενώ ο συγγραφέας επικεντρώνεται στην ατμόσφαιρα που δημιουργείται από όλο αυτό. Τονίζει την έξαψη, την περιέργεια, την απορία, τη δίψα, τον πόθο, χτυπώντας στην ψυχή του αναγνώστη. Μάλιστα, ο ίδιος ο Ντέιβιντ, όταν τα πράγματα φτάνουν στο απροχώρητο, σταματάει να μιλάει: «Δεν θα σας πω τίποτα γι’ αυτό. Αρνούμαι. Υπάρχουν πράγματα που ξέρεις ότι θα πεθάνεις χωρίς να τα πεις πουθενά, πράγματα που ξέρεις ότι θα ‘πρεπε να πεθάνεις χωρίς να τα έχεις δει. Εγώ κοίταζα και έβλεπα» (σελ. 288).

Βία, ωμότητες και σκληρές περιγραφές. Μήπως όλα αυτά είναι στοχευμένα για να ταράξουν όποιον τα διαβάσει ενώ δεν υπάρχει ουσία; Όπως γράφει και ο ίδιος ο συγγραφέας στον επίλογο του μυθιστορήματος, οι ψυχοπαθείς τον τσαντίζουν: «Από καιρό ήθελα να γράψω για ένα τέτοιο μπάσταρδο πλάσμα. Για όλα αυτά που κάνουν τέτοια άτομα να διαφέρουν» (σελ. 330). Αυτός ο θυμός είναι διάχυτος στο κείμενο και όσες φορές κι αν το κοίταξε και το ξανακοίταξε ο Τζακ Κέτσαμ, «πάλι ακραίο βγήκε». Μέσα από αυτήν την ένταση, τις περιγραφές, τα βασανιστήρια, την άρρωστη ψυχοσύνθεση της θείας και των υπολοίπων, η Μεγκ και μέσα από αυτήν η ανάπηρη αδελφή της, αγιοποιούνται, γίνονται ηρωίδες στα μάτια του κόσμου. Και ναι, χάρηκα με το αναμενόμενο ηθικό τέλος του κειμένου, γιατί η ιστορία των κοριτσιών δεν έπρεπε να ολοκληρωθεί με άλλον τρόπο. Όχι τίποτε άλλο αλλά μιλάμε για παιδιά, για ανήλικα πλάσματα που υποτίθεται έχουν έναν βαθμό αγνότητας και αθωότητας! «Γιατί τα παιδιά είναι ανθεκτικά. Επιστρέφουν στην εμπιστοσύνη και σου ανοίγονται πάλι» (σελ. 120).

Ο Ντέιβιντ είναι μια πολυδιάστατη προσωπικότητα και ο αποδιοπομπαίος τράγος, μιας και δεν αποκαλύπτει τίποτα απ’ όσα βλέπει και βιώνει στους γονείς του ή στην Αστυνομία ούτε όμως συμμετέχει και στις ακρότητες! Ο συγγραφέας παραθέτει ένα σωρό λόγους και αιτίες, κάποια είναι ψεύτικες δικαιολογίες, κάποια άλλα είναι τροφή για σκέψη και καθοδηγούν τον αναγνώστη να μπει στη θέση του παιδιού, του έφηβου αγοριού, και να προσπαθήσει να το κατανοήσει καλύτερα. Την ιστορία την αφηγείται ο Ντέιβιντ τριάντα χρόνια αργότερα, όταν όλα έχουν πια τελειώσει, και οι συνέπειές τους επηρεάζουν ακόμη την κοινωνική και οικογενειακή του ζωή. Έχοντας λοιπόν αυτήν τη χρονική απόσταση, αγωνίζεται να καταλάβει γιατί δεν έκανε κάποια πράγματα και γιατί απόλαυσε σε βαθμό ενοχής κάποια άλλα.

Από τη γενική διαπίστωση περνάμε σταδιακά στην ατομική: «Ανήκαμε στους γονείς μας ψυχή τε και σώματι. Που σήμαινε πως ήμαστε καταδικασμένοι μπροστά σε οποιονδήποτε πραγματικό κίνδυνο που προερχόταν απ’ τον κόσμο των ενηλίκων κι αυτό με τη σειρά του έφερνε απόγνωση, θυμό και εξευτελισμό» (σελ. 158). Τονίζεται χαρακτηριστικά: «…η οργή, το μίσος, ο φόβος και η μοναξιά δεν είναι παρά ένα κουμπί που περιμένει ένα και μόνο δάχτυλο για να τα κάνει να εκραγούν όλα και να φέρουν την καταστροφή. Κι έμαθα πως η γεύση τους μπορεί να είναι κι η γεύση της νίκης» (σελ. 165). Το παιδί, μάρτυρας σε πολλούς καβγάδες μεταξύ των γονιών του, ευτυχώς χωρίς βιαιοπραγίες, αναρωτιόταν γιατί αφέθηκε άβουλος μάρτυρας σε όλο αυτό: «Προσπάθησα να πιστέψω πως όλο το πρόβλημα ήταν η σχέση των γονιών μου, η κενή και ψυχρή αταραξία που ανέπτυξα μέσα στον κυκεώνα των καβγάδων τους… Όχι. Η αλήθεια ήταν πως είχε να κάνει μ’ εμένα. Πως το περίμενα να συμβεί, αυτό ή κάτι σαν αυτό, από καιρό. Ήταν λες και στην πλάτη μου είχα ένα θεμελιώδες χαρακτηριστικό που ελευθερωνόταν και γινόταν εγώ, έναν δικό μου μαύρο άνεμο που σάρωνε εκείνη την όμορφη ηλιόλουστη μέρα» (σελ. 165). «Έβλεπα, ποτέ δεν άγγιζα. Κι αυτό ήταν όλο. Όσο κρατούσα αυτή τη στάση, φανταζόμουν πως ήμουν, αν όχι εντελώς αθώος, τουλάχιστον ούτε εντελώς ένοχος» (σελ. 231). Και απ’ το «εγώ» πάμε ξανά στο «εμείς»: «Αν μιλούσες στα παιδιά στη γειτονιά, ήταν σίγουρο ότι όλοι θα σου ‘λεγαν την άποψή τους για το τι συνέβαινε εκεί… Κανείς όμως δεν είχε γνώμη επ’ αυτού. Λες και ότ,ιι συνέβαινε ήταν σαν μια καταιγίδα ή σαν ένα ηλιοβασίλεμα, σαν κάποιο φυσικό φαινόμενο, κάτι που απλώς είχε συμβεί μερικές φορές» (σελ. 208). Ένοχος λοιπόν ή αθώος; Δειλός ή γενναίος; Παιδί ή άντρας;

«Το κορίτσι της διπλανής πόρτας» είναι ένα σκληρό μυθιστόρημα για τον βαθμό παράνοιας στον οποίο μπορεί να φτάσει ένα όμαιμο πλάσμα, ένας άνθρωπος κατ’ εικόνα και ομοίωση ενός άλλου, και μια μελετημένη και ορθά δομημένη καταγραφή και παρουσίαση της εφηβικής ψυχοσύνθεσης. Είναι ένα ωμό ψυχολογικό θρίλερ, δυστυχώς βασισμένο σε αληθινή ιστορία, που με έφερε στα όρια της δικής μου αντοχής, με θύμωσε και μου έδειξε πόσο εύκολα μπορεί κάποιος παράφρων να αλλάξει για πάντα τη ζωή, το σώμα και την ψυχοσύνθεση κάποιου άλλου για καθαρά ατομικούς και υποκειμενικούς λόγους, που ουδεμία σχέση έχουν με την πραγματικότητα ούτε φυσικά δικαιολογούν τον βαθμό των ακροτήτων. Στις σελίδες κυριαρχεί ο φόβος, ο πανικός, οι τύψεις, και περιγράφεται ένα καλοστημένο αδιέξοδο, από το οποίο δύσκολα θα ξέφευγε ένας ενήλικος, πόσο μάλλον ένας έφηβος. Ο Jack Ketchum έγραψε ένα βιβλίο το οποίο η Μαρία Μοντεσόρι, καταστρατηγώντας τις εκπαιδευτικές της αντιλήψεις, θα το έριχνε με μεγάλη χαρά και χωρίς τύψεις στην πυρά.

Βιβλίο Ζήτημα τιμής
Τίτλος πρωτοτύπου Shame the devil
Συγγραφέας George Pelecanos
Μεταφραστής Νίκος Ρούσσος
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Οξύ
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Αξιοπρεπές αστυνομικό, ούτε βαρετό, ούτε ανούσιο, ούτε και πρωτότυπο. Δεν μένει μόνο στην κεντρική ιστορία της εκδίκησης αλλά μας φωτίζει κι άλλους δευτερεύοντες χαρακτήρες: συναισθήματα, τρόπο σκέψης, ελπίδες και προσδοκίες. Πετάει και κάνα δυο Έλληνες (Ελληνο-αμερικάνους) μέσα για να τονίσει την ελληνικότητά του χωρίς αυτό να είναι κακό ή να μειώνει την αξία του αστυνομικού μυθιστορήματος. Η Ουάσιγκτον και πώς να περιπλανηθείτε στα ύποπτα αλλά και στα φωτεινά σημεία της. Τι να αποφεύγετε στα ντάινερς να φάτε. Τι μουσική να ακούσετε. Αρκετά πρόσωπα που ίσως μπερδέψουν αλλά η γραφή είναι αγωνιώδης και δεν τελματώνει πουθενά, οπότε σύντομα θα παρασυρθείτε από την πλοκή και την αφήγηση. Χωρίς ηθικολογίες και διδασκαλισμούς το τέλος μας αφήνει να σκεφτούμε πολλά. Μπορώ να το χαρακτηρίσω ψυχολογικό θρίλερ, μιας και δεν έχουμε μόνο ναρκωτικά και πυροβολισμούς αλλά και σκεπτικό, λόγους πράξεων και αίτια κινήσεων. Ευχαρίστως θα ξαναδιάβαζα Πελεκάνο. Βρήκα όμως και δύο μεγάλα μειονεκτήματα: 1) το κείμενο θέλει επιμελητή και καλύτερη μετάφραση, πολλά σημεία δεν αποδόθηκαν σωστά στα ελληνικά κι επιπλέον αυτοί οι δίφθογγοι έχουν πάρει διαζύγιο στις περισσότερες των σελίδων, μα είναι δυνατόν να μου χωρίζεις τους διφθόγγους; (π. χ. κο-υτί). 2) δεν είναι δυνατόν να μου αποδίδεις στα ελληνικά τα κύρια ονόματα των πρωταγωνιστών του βιβλίου και να μου αφήνεις αμετάφραστα τα ονόματα αθλητών, συγκροτημάτων κλπ. ΟΚ με τους τίτλους των τραγουδιών, συμφωνώ, αν τους αποδίδαμε στα ελληνικά θα διαβάζαμε γκρίκλις (απαπαπα) αλλά τα ονόματα; Ή όλα ή κανένα. Και γενικά η έκδοση δείχνει χαλεπή κι είναι κρίμα (εκτός κι αν αυτό ακριβώς θέλουν να πουλήσουν, ένα παλπ βιβλιαράκι, που πιστέψτε με, έχω διαβάσει και Μπελ, δεν είναι και τόσο παλπ, δώστε του προσοχή, αξίζει).

Βιβλίο Κάτω από τον πορφυρό ουρανό
Τίτλος πρωτοτύπου Beneath a scarlet sky
Συγγραφέας Mark Sullivan
Μεταφραστής Νοέλα Ελιασά
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Brainfood Εκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Μέσα σε 570 σελίδες γίνονται πάρα πολλά γεγονότα που ζωντανεύουν τις τελευταίες μέρες του φασισμού, την Κατοχή των Γερμανών και τη λυσσαλέα επίθεση των Συμμάχων μετά την κατάληψη της Σικελίας να κυριαρχήσουν σε όλη τη χώρα. Στις 10 Ιουλίου 1943 οι Σύμμαχοι κατέλαβαν το νησί αυτό κι έτσι ξεκίνησε μια σειρά καταιγιστικών εξελίξεων που έχει πολύ ενδιαφέρον για όποιον θέλει να τη μελετήσει μετά το τέλος του μυθιστορήματος. Όταν τελικά η Ιταλία παραδόθηκε στους Συμμάχους, η Γερμανία κατέλαβε τα βόρεια εδάφη της τη στιγμή που οι Σύμμαχοι πάσχιζαν να φτάσουν ως τη Ρώμη. Αυτό το καθεστώς κατοχής ζωντανεύει παραστατικά και τεκμηριωμένα ο συγγραφέας στο μυθιστόρημα, οπότε περιγράφει με ωμότητα, με αφήγηση που ρέει και απόλυτα τεκμηριωμένα ημερομηνίες, γεγονότα, απώλειες, συνδυάζοντάς τα άψογα με τα γεγονότα της ζωής του Πίνο Λέλα.

Ο συγγραφέας κάνει πάρα πολλές αναφορές στον Πρόλογο και στα Επακόλουθα για το πώς ανακάλυψε την περίπτωση του Πίνο Λέλα ή Παρατηρητή, πώς κατέγραψε τις λεπτομέρειες που του αφηγούνταν, πώς τεκμηρίωσε τα κενά και πώς απάντησε με αποδείξεις σε όσα ερωτηματικά είχαν απομείνει από την αφήγηση. Η καθαυτή εξιστόρηση όμως δεν είναι καθόλου ντοκουμενταρίστικη ή αποστασιοποιημένη. Βάζει το μαχαίρι βαθιά στο κόκαλο, στήνει μια σειρά από χαρακτήρες στη σκακιέρα του παραλόγου και ξεδιπλώνει τις σκηνές και τις περιπέτειες με συναρπαστικό τρόπο, αν και προσωπικά βρήκα αρκετά κομμάτια φλύαρα (όπως οι περιγραφές του φυσικού τοπίου και των οροσειρών όποτε ο Πίνο Λέλα φυγάδευε τους Εβραίους ή τη λεπτομερειακή καταγραφή των ωρών, των ημερών, ακόμη και των διαδρομών που ακολουθούσε ο Πίνο Λέλα ως οδηγός του Λέγιερς). Και πάλι, αν κάποιος που του αρέσει η λεπτομερής μα ουσιώδης αναπαράσταση επιλέξει να διαβάσει ολόκληρο το κείμενο, είμαι σίγουρος πως θα αγαπήσει τη γραφή του Mark Sullivan, γιατί ξέρει να αφηγείται εκτενώς χωρίς να πλατειάζει!

Χάρη σε αυτό το βιβλίο, έμαθα πολλά πράγματα για την πολεμική ιστορία της γείτονος χώρας, τις ανατροπές που έζησε με την καθαίρεση του Μουσολίνι και την ακόλουθη γερμανική Κατοχή και συμφώνησα με την άποψη του συγγραφέα πως σχεδόν κανείς δε θέλει να μιλήσει για τη συγκεκριμένη περίοδο σε αυτήν τη χώρα. Μου έκανε τρομερή εντύπωση επίσης το πόσο διαφορετικά εξελίχθηκε η μεταπολεμική της φάση συγκριτικά με την Ελλάδα, αν σκεφτεί κανείς πόσο κοντινές χώρες είμαστε. Ο μίνι εμφύλιος που ξέσπασε αμέσως μετά την απελευθέρωση των Συμμάχων ήταν περισσότερο βεντέτες μεταξύ των πολιτών και των παρτιζάνων ή των φασιστών που είχαν αιματοκυλήσει και εκμεταλλευτεί τα πάντα όσο κρατούσε ο πόλεμος.

Υπάρχει συναίσθημα στο μυθιστόρημα; Ναι και είναι άφθονο και ποικίλο. Μπορώ να σταθώ σε πάμπολλα αποσπάσματα, που μου μάτωσαν την καρδιά και την έσφιξαν μέχρι πόνου. Γυναίκα ετοιμοθάνατη και ο άντρας της να τραγουδάει το «Nessun Dorma» (Κανείς δε θα κοιμηθεί), μια άρια για τενόρο στην τρίτη πράξη της όπερας «Τουραντό» του Πουτσίνι. Τα βαγόνια να γεμίζουν με Εβραίους και ένα ζευγάρι παιδικά δαχτυλάκια να αγκαλιάζουν με απόγνωση και απορία τα κάγκελα, καρφώνοντας αυτήν την εικόνα για πάντα στο μυαλό του Πίνο Λέλα (και στο δικό μου). Ο συγγραφέας δεν προετοιμάζει τον αναγνώστη για γεγονότα που θα συμβούν ακόμη και στην ίδια παράγραφο, όπως ο πυροβολισμός του ξαδέλφου του Πίνο την ώρα που συζητάνε, η εύρεση μιας χειροβομβίδας από ένα αθώο παιδί που παύει να ζει το αμέσως επόμενο δευτερόλεπτο και πολλά άλλα. Η γραφή με ενέταξε βαθύτερα στον παραλογισμό της νοοτροπίας του Μουσολίνι, τον οποίο επισκέφθηκε ο Λέγιερς κάμποσες φορές κι έτσι ο συγγραφέας είχε την ευκαιρία να δείξει με ρεαλισμό και χωρίς τάση λοιδορίας ή γελοιοποίησης την αυθεντική συμπεριφορά του Ντούτσε και της ερωμένης του, Κλάρα Πετάτσι (αλήθεια, πώς είναι δυνατόν η Κλάρα Πετάτσι και η Εύα Μπράουν να δέθηκαν τόσο μα τόσο πολύ με τέτοιους ανθρώπους;).

Κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης, δεν έπαψα να αναρωτιέμαι μήπως ο πραγματικός πρωταγωνιστής της ιστορίας είναι ο Χανς Λέγιερς, μιας και η προσωπικότητά του πότε κινείται στο σκοτάδι και πότε έρχεται στο φως. Χωρίς ακραίες σκηνές βίας ή επίδειξης της γερμανικής κυριαρχίας αλλά με απλές στακάτες εκφράσεις ή δωρικές περιγραφές της συμπεριφοράς του, ξεδιπλώνεται μια προσωπικότητα κατακτητή, που δε διστάζει να προχωρήσει και σε εκτελέσεις ομήρων ή να στείλει Εβραίους στο Άουσβιτς. Όσο όμως πλησιάζει η ήττα των Γερμανών, τόσο αρχίζει να κάνει κάποιες πράξεις ασυνήθιστες και αντίθετες στον χαρακτήρα του, οι οποίες δεν με γέμισαν συμπάθεια για το πρόσωπό του, ούτε μου άλλαξαν γνώμη, απλώς άμβλυναν αρκετά τα σκληρά χαρακτηριστικά του. Και ενώ τα πράγματα εξελίσσονται όπως φαντάζεται ο αναγνώστης, ένα απρόσμενο γεγονός που οδηγεί στη λύση του δράματος με γεμίζει απορίες και ταυτόχρονα με μια αίσθηση ικανοποίησης και πληρότητας, με την έννοια ότι δεν έχω τις απαντήσεις, όμως ως εδώ όλα καλά. Δυστυχώς ή ευτυχώς, ο Λέγιερς επανεμφανίζεται στο τέλος του βιβλίου, μόνο και μόνο για να μπερδέψει τα πράγματα ακόμη περισσότερο ως προς τον πραγματικό του ρόλο σε αυτόν τον πόλεμο και να δοθούν κάποιες απαντήσεις μέσω της έρευνας που έκανε ο Mark Sullivan, ίσως εξανθρωπίζοντας έτσι αρκετά αυτόν τον άντρα και φέρνοντάς τον αρκετά κοντά στην πραγματικότητα, καταστρέφοντας όμως τη γλύκα του «μύθου». Δεν ξέρω αν όλο αυτό με απογοήτευσε ή με κέρδισε ως τεχνική, απλώς θα επιμείνω ότι ο Λέγιερς είναι μια δομημένη και ολοκληρωμένη προσωπικότητα.

Ο Πίνο Λέλα ξεκινάει ως δεκαπεντάχρονο παιδάκι με αρκετό θάρρος και αγάπη στην πατρίδα του για να εξελιχθεί σε άφοβο μαχητή της Αντίστασης και σε ευρηματικό και θαρραλέο κατάσκοπο. Ωριμάζει από σελίδα σε σελίδα, μεγαλώνει, αγωνιά, προσπαθεί να προστατεύσει την πατρίδα του και την οικογένειά του, ειδικά όταν, ως οδηγός του Λέγιερς, αναγκάζεται να φορά το περιβραχιόνιο του γερμανικού στρατού κι έτσι πολύς κόσμος τον μισεί ή τον φτύνει. Φυσικά και δεν μπορεί να αποκαλύψει πως παίζει διπλό ρόλο κι ευελπιστεί όλα να αποκαλυφθούν με το τέλος του πολέμου. Μου άρεσε πολύ το ερωτικό κομμάτι της ιστορίας, μιας και η συνάντησή του με την Άννα ήταν αρκετά επεισοδιακή και αναπάντεχη ενώ ο τρόπος που εξελίχθηκε η αγάπη τους, κάτω από την μπότα του Λέγιερς, για τον οποίο εργαζόταν ως υπηρέτρια εκείνη, ήταν σχεδόν παράλληλος με τα αιματηρά γεγονότα και σε αντιδιαστολή με τον τρόμο και τον παραλογισμό. Πολλές φορές παραδεχόταν ο Λέλα πως τη σκεφτόταν για να ξεφύγει νοητά από τις δύσκολες καταστάσεις που καλούνταν να ζήσει, ανίσχυρος να βοηθήσει μπροστά στον Γερμανό αξιωματικό. Η ιστορία τους έχει το τέλος που αξίζει σε τέτοιους μεγάλους έρωτες, φέρνοντάς μου δάκρυα στα μάτια για την αδικία και την τραγική ειρωνεία που συνωμότησαν εναντίον αυτών των παιδιών. Η σχέση του Πίνο και της Άννας ήταν απαραίτητο συστατικό για να ξεφεύγει το μυαλό του αναγνώστη από τις θηριωδίες και τα συναισθηματικά αδιέξοδα στα οποία τον οδηγεί με μαεστρία ο συγγραφέας.

«Κάτω από τον πορφυρό ουρανό», λοιπόν, στην πιο δύσκολη ως τώρα στιγμή της ανθρωπότητας, πόλεις εξαφανίζονται απ’ τον χάρτη, αθώοι εκτελούνται, διεστραμμένοι άνθρωποι κάνουν κουμάντο παρασύροντας στον όλεθρο συνανθρώπους τους. Κι όμως κάτω από τον ίδιο ουρανό η ζωή δεν παύει να γεμίζει αισιοδοξία, δύναμη και ελπίδα όσους αγωνίζονται για ένα καλύτερο αύριο και για μια ελεύθερη πατρίδα. Ένα υπέροχο, λυρικό, αληθινό και ρεαλιστικό μυθιστόρημα που με γέμισε αισιοδοξία, αγωνία και λύπη.