Βιβλίο Ο κύριος Χι 
Συγγραφέας Άγγελος Χαριάτης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης 24 Γράμματα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Άγγελος Χαριάτης έγραψε ένα ικανοποιητικό αστυνομικό μυθιστόρημα γεμάτο ανατροπές, ατμόσφαιρα, ένταση και εντελώς προσωπικό στυλ αφήγησης. Κύριος χώρος δράσης είναι ο Πειραιάς και η Τρούμπα, χωρίς να μένει απ’ έξω το Ρουφ, το Γκάζι, η Ομόνοια και η υπόλοιπη, «καθώς πρέπει» Αθήνα. Έμαθα πολλά για τον χώρο του ποδοσφαίρου, όχι τόσο για το παιχνίδι καθαυτό αλλά κυρίως για όλα όσα το συνοδεύουν, δηλαδή πώς παίζουν οι αθλητές, τι προπονήσεις κάνουν, πώς τους επηρεάζει ο προπονητής ψυχολογικά και σωματικά κ. ά., είδα από τι αποτελείται μια ομάδα (παίχτες, φροντιστές, φυσιοθεραπευτές, μεταφραστές, υπεύθυνοι επικοινωνίας, φυσικά ο πρόεδρος κ. ά.), και διάβασα για τον τρόπο δημοσιογραφικής κάλυψης, πότε και γιατί παραθέτουν συνέντευξη Τύπου ή γεύμα για όσους καλύπτουν με ρεπορτάζ την ομάδα, πώς λειτουργεί μια αθλητική εφημερίδα, πώς διασταυρώνεται μια είδηση, πότε αποκαλύπτουμε κάτι και πώς κ. ά. Οι περιγραφές των αγώνων είναι σύντομες, με ελάχιστη σχετική ορολογία, κάτι που βοηθάει να παρακολουθήσει κανείς τις εξελίξεις ακόμη κι αν είναι αδαής περί του ποδοσφαίρου, όπως εγώ. Έζησα από κοντά το πόση σημασία έχει μια ομάδα για κάποιον που την ακολουθεί τυφλά και περιμένει Τετάρτες και Κυριακές να τη δει να θριαμβεύει, πόσο μάλλον όταν αυτά συμβαίνουν στις φτωχογειτονιές του Πειραιά, πάνω απ’ όλα όμως μου άρεσε η συναρπαστική βόλτα στον κόσμο των στοιχημάτων, παράνομων και μη, με τους αντίστοιχους ανθρώπους σε θέσεις-κλειδιά, με τις αποδόσεις, το τζογάρισμα και φυσικά τη χασούρα που συνεπάγεται η ενασχόληση με ένα τέτοιο κύκλωμα.

Την υπόθεση αναλαμβάνουν ταυτόχρονα και για διαφορετικούς λόγους ο καθένας ο Σωτήρης Παπατριανταφύλλου, δημοσιογράφος αθλητικής εφημερίδας προσκείμενης στον Ολυμπιακό και ο Άλκης Μπαμπαλής, ξεπεσμένος ντετέκτιβ στα όρια του αλκοολισμού, που τον εκδίωξαν από το Σώμα, με όνομα στον κόσμο της νύχτας αλλά δεν έχει κόψει επαφές με την Αστυνομία για πολλούς λόγους. Τα πρωτόγνωρα λάθη στα παιχνίδια κινητοποιούν το προαίσθημα του Παπατριανταφύλλου ότι κάτι κρύβεται από πίσω. Φανατικός Παναθηναϊκός, μισεί τη μοίρα που τον έφερε στον δρόμο του αντίπαλου δέους, αποφασίζει να ψάξει περαιτέρω, βλέποντάς το ως μοναδική ευκαιρία για να αλλάξει την πορεία της καριέρας του. Από την άλλη, ο Μπαμπαλής, «πρώην μπάτσος που προσπαθεί να επιβιώσει μέσα σε έναν κόσμο που κάποτε τον είχε για να τον διατάζει» (σελ. 166), προσλαμβάνεται από τον ίδιο τον πρόεδρο του Ολυμπιακού κι αρχίζει τις έρευνες.

Όπως έγραψα και πιο πάνω, το στυλ είναι καθαρά προσωπικό, με επαναλήψεις λέξεων για δημιουργία εντονότερων εικόνων και όχι για πλατειασμό, με ενδιαφέρουσα κλιμάκωση της πλοκής, με μια ματιά που ακροβατεί ανάμεσα στην ειρωνεία για τη χαμηλή υποστάθμη του κόσμου που περιγράφεται (όταν η δράση μεταφέρεται στα καταγώγια της Τρούμπας και της Ομόνοιας) και για τον ξεπεσμό συγκριτικά με τις καλύτερες μέρες του παρελθόντος από τη μια και στο αντικειμενικό ενδιαφέρον του τι θα γίνει παρακάτω και πώς θα λυθεί η βρώμικη αυτή ιστορία από την άλλη. Έχουμε δύο χαρακτήρες με διαφορετικό παρελθόν και τρόπο σκέψης, όμως έτοιμος για αλκοολισμό ο ένας και μόνος και μοναχικός, μετανιωμένος που δε δημιούργησε οικογένεια ο άλλος, και γύρω τους κινούνται εξίσου ενδιαφέροντες συμπρωταγωνιστές, όπως ο Τέλης από την Ασφάλεια που σπάει πλάκα με τις πόρνες και τους αλλοδαπούς ζητιάνους ή μεροκαματιάρηδες, με αποτέλεσμα το μυθιστόρημα να βρίθει από αντιήρωες. Κι όμως, η συμπάθεια έρχεται αυθόρμητα, ήθελα κάτι καλύτερο για τους περισσότερους, ήθελα να πάρουν μια ανάσα κοινωνικής ευπρέπειας κι ας μην έλυναν ποτέ την υπόθεση, τόση αγάπη κι ενδιαφέρον πηγάζει από μεριάς του συγγραφέα για τους χαρακτήρες που δημιούργησε.

Οι αστυνομικοί, οι προστάτες, οι λαθρέμποροι, οι έμποροι όπλων και οι ναρκοβαρώνοι είναι τα σημαίνοντα πρόσωπα του υποκόσμου. Κύκλωμα παράνομων στοιχημάτων, σαμποτάζ για να χαθεί το πρωτάθλημα, ακόμη και κάτι εντελώς προσωπικό που κινεί τα νήματα όλης αυτής της ιστορίας συγκροτούν ένα αξιοπρεπές ατμοσφαιρικό αστυνομικό μυθιστόρημα, στο οποίο όμως εμφιλοχωρούν με φειδώ απρόσμενες παρομοιώσεις και καλολογικά στοιχεία, δηλαδή μια ματιά πιο «λογοτεχνική», που θα μπορούσε να αναπτυχθεί εξίσου καλά σε ένα άλλο είδος μυθιστορήματος στο οποίο θα περιμένω με χαρά να δοκιμαστεί ο συγγραφέας. Προσέξτε και το βιτριολικό χιούμορ, όπως εδώ: «Αυτή η διαφωνία ενστίκτων έληξε με νικητή το ένστικτο του κυρίου Γάμα. Ο κύριος Βήτα και το ένστικτό του βρέθηκαν πρώτα στο πορτ-μπαγκάζ κλεμμένου αυτοκινήτου και, ύστερα, αυτοκίνητο, κύριος Βήτα και ένστικτο βρέθηκαν στον πάτο του λιμανιού…» (σελ. 84) και εδώ: «…[το] φόραγε κάτω από οποιεσδήποτε καιρικές συνθήκες, από μείον δέκα μέχρι σαράντα βαθμούς, από τη χαρά του Εσκιμώου μέχρι το δάκρυ του δηλαδή» (σελ. 192).

Επίσης, ο συγγραφέας κατάφερε με έξυπνο τρόπο να αφηγηθεί μια ιστορία με ένταση και ανατροπές και αποπροσανατολίζοντάς με εντελώς από τον συνδετικό κρίκο που θα με οδηγούσε στα ίχνη του Κυρίου Χι, ξαναφέρνοντάς τον μπροστά στα μάτια μου σε μια κρίσιμη καμπή της πλοκής, λίγες γραμμές αφότου μου χάρισε τη διερευνητική του ματιά στην ατμόσφαιρα της νυχτερινής Πειραιώς με τα ελαιουργεία και τα φορτηγά ψυγεία. «Πέρασαν τη Ρετσίνα. Στη Ρετσίνα το μόνο που μπορούσες να δεις ήταν τις κλειστές πόρτες των μηχανουργείων και τις λεύκες. Τις λεύκες που δεν είχαν τίποτε άλλο να κάνουν από το να περιμένουν το επόμενο πρωί» (σελ. 252). Τέτοιου είδους εναλλαγές στην αφήγηση δείχνουν καλό χειρισμό της ιστορίας και φυσικά καλή πένα. Εξίσου ενδιαφέρον βρήκα το γεγονός πως οι συνεργάτες του κυρίου Χι που προωθούν τη δράση και τα σατανικά του σχέδια διαδέχονται ο ένας τον άλλον, τα ονόματά τους είναι ένα γράμμα μόνο, ο Άλφα, ο Βήτα, ο Γάμα κλπ. κι επιπλέον ο καθένας τους έχει κι ένα διαφορετικό ελάττωμα: ναρκομανείς, ψυχασθενείς, ίσα για να πραγματοποιήσουν τον σκοπό για τον οποίο προσελήφθησαν. Το τέλος είναι μια καλή ιδέα, ίσως λίγο τραβηγμένη, έκλεισε σωστά όμως την ιστορία, αν και ομολογώ πως δε με άφησε ικανοποιημένο, περίμενα κάτι διαφορετικό.

«Ο κύριος Χι» είναι μια βόλτα στα σκοτεινά στενά του υποκόσμου της Τρούμπας και της Ομόνοιας, μια περιδιάβαση στον κόσμο του ποδοσφαίρου και των χρημάτων που διακυβεύονται σε κάθε αγώνα και με κάθε απόδοση παιχτών και ομάδων και μια ενδιαφέρουσα γνωριμία με δύο διαφορετικούς αντιήρωες που αναλαμβάνουν να λύσουν το αίνιγμα του κυρίου Χι που κρύβεται πίσω απ’ ολ’ αυτά, ο καθένας για τους προσωπικούς του λόγους.

Βιβλίο Ο λιμός
Συγγραφέας Πάνος Αμυράς
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα /  Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το πρώτο ιστορικό μυθιστόρημα του κυρίου Πάνου Αμυρά είναι μια συναρπαστική και τεκμηριωμένη τοιχογραφία της κατοχικής Αθήνας του 1941 και ταυτόχρονα μια καλογραμμένη και γεμάτη δράση και ανατροπές αστυνομική περιπέτεια. Η υπόθεση που καλείται να εξιχνιάσει ο Αγραφιώτης τον οδηγεί σε κυκλώματα λαθρεμπορίου τροφίμων και μαύρης αγοράς, στα οποία εμπλέκονται τρανταχτά ονόματα των δυνάμεων κατοχής αλλά και της ελληνικής κυβέρνησης. Σε κάθε του βήμα μπαίνει όλο και πιο βαθιά σ’ έναν βούρκο που αναγκάζεται να διασχίσει και πρέπει να σχεδιάζει με μεγάλη προσοχή το επόμενό του βήμα. Οι έρευνες και οι ανακρίσεις είναι καλογραμμένες και η υπόθεση έχει ενδιαφέρουσες εξελίξεις, ώσπου ενώνεται με την ομάδα των ανθρώπων που προετοιμάζουν την ενημέρωση της συμμαχικής κοινής γνώμης πάνω στο θέμα του λιμού. Από κει και πέρα η ένταση ανεβαίνει κατακόρυφα, οι εκπλήξεις είναι απανωτές και η ιστορία με τράβηξε ως το λυτρωτικό και ανακουφιστικό τέλος, αφήνοντάς με γεμάτο από ιστορικές πληροφορίες και συναισθήματα.

Αυτό που μου έκανε μεγάλη εντύπωση ήταν η ζωντάνια και η απεικόνιση της τοπογραφίας της Αθήνας εκείνης της εποχής, που στηρίχτηκε σε κοπιώδη και προσεγμένη μελέτη των σχετικών πηγών και της βιβλιογραφίας. Περπάτησα από το Βατραχονήσι και τον αφρισμένο Ιλισό απέναντι από το Καλλιμάρμαρο ως τη «Μεγάλη Βρετανία» και τα προσφυγικά του Παγκρατίου, από το Γκαζοχώρι ως το Μπαρουτάδικο κι από τα Πατήσια ως τον Πειραιά. Οδοί και λεωφόροι, συνοικίες και νοσοκομεία, εμβληματικά κτήρια και πολυκατοικίες αποκαλύπτουν τα μυστικά τους, τον τρόπο επίταξης και χρήσης από τις δυνάμεις του εχθρού, κάνοντάς με να τρέχω σε αναζήτηση περαιτέρω πληροφοριών, συνεπαρμένος από το αναπάντεχο κυνήγι γνώσης στο οποίο με έριξε το βιβλίο. Κομαντατούρ, Εθνική Σοσιαλιστική Πατριωτική Οργάνωση (που στρατολογούσε Έλληνες για να πολεμήσουν με τους Ναζί), Γερμανική Μυστική Στρατιωτική Αστυνομία, Γκεστάπο, το Αρχηγείο της αστυνομίας στη γωνία Στουρνάρη και Πατησίων, ζαχαροπλαστεία, ξενοδοχεία, ακόμη και καζίνο συγκροτούν μια συναρπαστική και μελετημένη εικόνα μιας πόλης και μιας εποχής κατά τις οποίες ένας «τελευταίος τροχός αμάξης» αγωνίζεται να διαλευκάνει μια υπόθεση από την οποία δε θα βγει κερδισμένος.

Δεν είναι όμως μόνο τα κτήρια αλλά και οι άνθρωποι, μιας και σημαντικά ιστορικά πρόσωπα αναμιγνύονται με τη φαντασία του συγγραφέα. Ο Νίκος Αγραφιώτης στην καθημερινότητά του και υπό συγκεκριμένες συνθήκες συναντάει ανθρώπους όπως ο Άγγελος Έβερτ, ο Αριστοτέλης Κουτσουμάρης, ο Άγγελος Σικελιανός, ο Νίκος Παπαδημητρίου, ο Γεώργιος Τσολάκογλου, η Λιλίκα Νάκου (που με την «Κόλαση των παιδιών» ζωντάνεψε τις κακουχίες των αθώων ψυχών από την πείνα), η Μαρία Ιορδανίδου και η Ιωάννα Τσάτσου, η Γερμανίδα ηθοποιός Κίρστεν Χάιμπεργκ και άλλοι ενώ Πατριάρχης Αθηναγόρας, Ουίνστον Τσόρτσιλ, Σπύρος Σκούρας και πολλοί άλλοι δίνουν τον δικό τους αγώνα γύρω από τον λιμό της Αθήνας. Ο συγγραφέας μάλιστα φρόντισε να υπάρχει ένα παράρτημα στις τελευταίες σελίδες με όλα τα απαραίτητα στοιχεία για τα ιστορικά πρόσωπα που σκιαγραφούνται στο έργο του.

Ήταν πραγματικά δύσκολος και σκληρός ο χειμώνας του 1941 για όλους, σε αστικά κέντρα και χωριά. Πείνα, κρύο, εξαθλίωση, πληθωρισμός, μαύρη αγορά, αβιταμίνωση: «Όλων των Ελληνόπουλων τα μάτια είχαν μεγαλώσει τους τελευταίους μήνες. Όχι μόνο γι’ αυτά που έβλεπαν αλλά κυρίως γι’ αυτά που δεν έτρωγαν» (σελ. 55). Οι περιγραφές είναι ωμές και σκληρές, δημιουργούν την ατμόσφαιρα της εξαθλίωσης που υπήρχε και ο συγγραφέας δε διστάζει δίπλα στα σάρκινα κουβάρια που ζεσταίνονταν στις σχάρες της Ομόνοιας πάνω από το τρένο, που ζητιάνευαν στις γωνίες, που πέθαιναν στον δρόμο και πετιόνταν σε ομαδικούς τάφους να τοποθετήσει τους μαυραγορίτες, τους καταδότες, τους κατασκόπους και όλους όσοι είχαν πλουτίσει από αυτήν την κατάσταση να ζουν μια τρυφηλή ζωή, γεμάτη ανέσεις και πολυτέλειες.

Το σύστημα της μαύρης αγοράς σε ευσύνοπτη και γεμάτη πολλές πληροφορίες εξιστόρηση με βοήθησε να κατανοήσω πολλά και να γελάσω με τη σκηνή που δημιούργησε ο Αγραφιώτης μ’ έναν μαυραγορίτη σαν άλλος Ιησούς έξω από τον Οίκο του Κυρίου. Ακόμη και ο τρόπος που καταγράφεται το κύκλωμα ήταν τόσο απλός και συναρπαστικός που με βοήθησε να καταλάβω πολλά και να τρομάξω με τον τρόπο που λειτουργούσε η τοκογλυφία και πώς ξεγελιούνταν άνθρωποι που ξεπουλούσαν λεφτά, κοσμήματα, ακόμη και σπίτια ή μαγαζιά από γυπαετούς που δρούσαν απάνθρωπα σε μια εποχή που η δραχμή κατρακυλούσε στην υποτίμηση με φρενήρη ταχύτητα! Εξίσου συγκινητικές και συχνές είναι και οι αναφορές του συγγραφέα στις ένδοξες στιγμές της εποποιίας του 1940, τις οποίες αντιπαραβάλλει με τις εικόνες των ανθρώπινων ρακών που ζητιανεύουν τώρα στους δρόμους για ένα ξεροκόμματο. Τον ενοχλεί τον Αγραφιώτη το πώς άλλαξε μέσα σ’ ένα χρόνο η κατάσταση και κυρίως πόσο απάνθρωπη είναι η μπότα που καταπατάει κάθε ανθρώπινο δικαίωμα και αξιοπρέπεια. Εξοργιστικές είναι οι αναφορές από «ανθρωπάρια» της δοτής κυβέρνησης για τον λόγο του λιμού και πώς έριχνε ο ένας κατακτητής στον άλλον την ευθύνη, διαστρεβλώνοντας την αλήθεια. Όλα αυτά όμως ωχριούν όταν βγαίνει στο προσκήνιο ο Αριστοτέλης Κουτσουμάρης, ένας άνθρωπος τον οποίο ο Νίκος Αγραφιώτης θαυμάζει και ο συγγραφέας φροντίζει να ζωντανέψει με τα καλύτερα λόγια ως προς το ήθος και την καριέρα του  που σπιλώθηκε από φανατικούς εχθρούς στο Κίνημα του 1935.

Εξαιρετικό το πρώτο κεφάλαιο με το οποίο στήνεται η αρχή της συναρπαστικής υπόθεσης, όπου ο λουστράκος Στέλιος Ιωσηφίδης πηγαίνει στο ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρετανία» για να βρει φαγητό. Είναι το πρώτο δείγμα μιας στρωτής γραφής που ξέρει να ζωντανεύει παράλληλες ιστορίες, μπολιάζοντάς τες με συναρπαστικά πραγματολογικά και περιγραφικά στοιχεία. Έτσι και στο υπόλοιπο κείμενο: «Ο ήλιος είχε βάλει τα δυνατά του να κοροϊδέψει τον χιονιά από τις πρώτες κιόλας ώρες της ημερήσιας τροχιάς του, πριν παραδεχτεί οριστικά τη συντριβή του από το ψύχος του Δεκεμβρίου» (σελ. 31). Ρεαλιστική γραφή, εναλλαγές σκηνών, μετρημένα βήματα, ένα άρτιο σχέδιο που αποκαλύπτεται σταδιακά κι όλα αυτά μ’ ένα διακριτικό χιούμορ που κάποιες φορές βγαίνει στο προσκήνιο: «-Δεν έχεις διαβάσει βιβλία του Στέφαν Τσβάιχ; -Σε ποια λογοτεχνική σχολή ανήκει; -Εάν θέλουμε να κυριολεκτήσουμε, στην καλοψημένη. Βλέπεις, τα βιβλία του Τσβάιχ είναι μεταξύ αυτών που έκαιγαν οι Ναζί το 1933 για να πετύχουν την εθνοκάθαρση στα μυαλά τους» (σελ. 134). Σε κάποια σημεία η ταχύτητα αφήγησης αποτυπώνεται στον γραπτό λόγο με ελλειπτικές προτάσεις, που δε με ενόχλησαν καθόλου, αντίθετα, δημιούργησαν τον ρυθμό που χρειάζεται για να ενταχθώ στο κείμενο και να παρακολουθήσω από κοντά τις περιπέτειες του Αγραφιώτη.

Αυτό που μου έλειψε αρκετά στο κείμενο ήταν μια βαθύτερη ψυχογραφία των χαρακτήρων, μιας κι ένιωθα, με εξαίρεση τον Κουτσουμάρη για τον οποίο έμαθα πολλά, πως δεν σκιαγραφούνται επαρκώς οι ήρωες. Ο υπαστυνόμος Νικόλαος Αγραφιώτης, ετών 30, υπάγεται στο Β΄ Τμήμα Αστυνομίας Πόλεων με έδρα την Πλάκα και τέθηκε σε διαθεσιμότητα τον Μάιο του ίδιου έτους που διαδραματίζεται η ιστορία μας μετά το περιστατικό στην Ακρόπολη με τη γερμανική σημαία. Σπούδασε Εγκληματολογία στη Χαϊδελβέργη το 1937 όπου είδε μαζικές ωμότητες του ναζισμού και τις σιχάθηκε. Είχε μια ερωτική απογοήτευση, πίνει πολύ κρασί για να ξεχάσει την πείνα του και, σχεδόν ξαφνικά ερωτεύεται. Ένιωσα πως δεν υπήρξε επαρκής φωτισμός της νοοτροπίας του, πλην των αυτονόητων: μίσος για την κυβέρνηση-ανδρείκελο, απέχθεια προς τους κατακτητές, αγάπη για την πατρίδα, αυταπάρνηση κλπ. Ίσως το βάρος που δόθηκε στα ιστορικά γεγονότα, η συναρπαστική λεπτομέρεια του σκηνικού και κάποια παρένθετα γεγονότα να μην άφησαν χώρο για την περαιτέρω ανάπτυξη του πρωταγωνιστή, χωρίς όμως αυτή η παρατήρηση να μειώνει σε κύρος και αξία το σύνολο του μυθιστορήματος. Από την άλλη οι υπόλοιποι χαρακτήρες επίσης δεν αποδόθηκαν με βαθύτερη ματιά, μιας και τοποθετήθηκαν για να εξυπηρετούν τις ανάγκες της πλοκής, δίνοντας όμως όλοι τους ένα απαραίτητο κομμάτι στο συνολικό παζλ. Τέλος, το πολύπλοκο των γερμανικών δυνάμεων, με υπηρεσίας αντικατασκοπίας, αστυνόμευσης και ανακρίσεων καταγράφεται εξίσου κατανοητά και με βοήθησε και σε αυτόν τον τομέα να ξεδιαλύνω διάφορες απορίες.

Λιμός λοιπόν. Πείνα και αβιταμίνωση. Τα τρόφιμα του «Κουρτουλούς» δε φτάνουν, ο λαός χρειάζεται σιτάρι. Σκληρό λαθρεμπόριο γύρω από το εμπόριο τροφίμων, σπιούνοι και απατεωνίσκοι που εκμεταλλεύονται την κατάσταση, παιδιά με πρησμένες από την αβιταμίνωση κοιλιές, δελτία που δε φτάνουν για να χορτάσουν ούτε ένα δευτερόλεπτο πείνας. Και μέσα σε αυτό το κλίμα ένας αστυνόμος αγωνίζεται να βγάλει άκρη σε κάτι που του αναθέτουν και στο οποίο δεν μπορεί να αρνηθεί, κάτι που ξεκινάει ως τυπική έρευνα και καταλήγει σε κάτι αναπάντεχο, με πλοκάμια που απλώνονται σε απρόσμενα μονοπάτια! Ρεαλισμός και ατμόσφαιρα συντροφεύουν μια καλή ιδέα: αστυνομικό μυθιστόρημα τον καιρό της Κατοχής!

Βιβλίο Ουμπούντου
Συγγραφέας Μάνθος Σκαργιώτης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Μάνθος Σκαργιώτης έγραψε ένα δυνατό μυθιστόρημα με αφορμή το εντεινόμενο στην εποχή μας φαινόμενο της ξενοφοβίας και της επίθεσης σε λαθρομετανάστες και σε πρόσφυγες από εμπόλεμες ζώνες της Ασίας και της Αφρικής, το μπόλιασε με το προσωπικό του στυλ αφήγησης και το έντυσε με επιλεγμένες ιστορίες που συνθέτουν ένα αρραγές σύνολο περιπετειών, συναισθημάτων και αποκαλύψεων. Όλα ξεκινάνε ας πούμε ήρεμα, με την καθημερινότητα στο κτήμα, τις συνθήκες εργασίας των μεταναστών, τις εντάσεις που δημιούργησε η αποκάλυψη της ανεπιθύμητης σχέσης κι όλα αυτά αλλάζουν δραματικά όταν έρχεται η ώρα της αποπληρωμής των εργατών, μιας και το ίδιο βράδυ ο Βίκτωρ και η Μιλέιν αποφασίζουν να το σκάσουν κρυφά. Το μυθιστόρημα από εκείνο το σημείο κι έπειτα αποτελεί μια διαρκή έκπληξη, με την πλοκή να στρέφεται σε αναπάντεχα μονοπάτια, τα γεγονότα να φωτίζονται όπως τα θέλει ο συγγραφέας και μόνο όταν πλησιάζουμε στο τέλος αποκαλύπτεται μια σκληρή αλήθεια που με άφησε άφωνο.

Κύρια θέση φαίνεται να έχει η οικογένεια Λένη, με τον πλούσιο αφέντη του σπιτιού και αξιοπρεπή ταυτόχρονα εργοδότη, μιας και δεν κακομεταχειρίζεται τους εργάτες, με την Εργίνα κλασική μάνα να προσέχει και να φροντίζει τον γιο της και να κρατάει τις ισορροπίες του νοικοκυριού της («Για να φτάσει στην Ελλάδα η Μιλέιν, πέρασε κάβους και πέλαγα, δεν θα κατάφερνε τον Βίκτωρα; Η γυναίκα που νικάει τη θάλασσα νικάει όλους τους ανθρώπους», ισχυρίζεται στη σελίδα 49), με τον Βίκτωρα να ζει ένα πρωτόγνωρο πάθος με τη Μιλέιν και με τον ετεροθαλή αδελφό του Δονάτου να γράφει μια λαϊκή όπερα για τη ζωή του Δημήτρη Τσαφέντα, που δολοφόνησε το 1966 τον Νοτιοαφρικανό πρωθυπουργό Χέντρικ Φέρβουρντ, πατέρα του απαρτχάιντ. Εκείνη τη μοιραία βραδιά ο Βίκτωρ θα εξαφανιστεί κι αυτό θα είναι η αρχή μόνο μερικών πολύ σοβαρών προβλημάτων που εμφανίζονται στη συνέχεια, μπλέκοντας για τα καλά την υπόθεση και δημιουργώντας απανωτές παρεξηγήσεις. Διάβαζα με φρενήρεις ρυθμούς, προσπαθώντας να μάθω τι συνέβη στον γιο του Λένη, τι απέγινε η ερωμένη του, γιατί ο επιστάτης ισχυρίζεται πως μέτρησε σωστά τους εργάτες που μετέφερε στην Αθήνα κι ένα σωρό άλλα περιστατικά, με αποκορύφωμα την απαγωγή του γιου ενός τραπεζίτη!

Η γραφή είναι εντελώς προσωπική, με ένα λεξιλόγιο που ισορροπεί ανάμεσα στον ρεαλισμό και την ποιητικότητα («αφηνιασμός», «κοντόβραδο», «αποθηριωμένη», «καρδιοσωμός» κ. ά.) και μια ηθελημένη παράλειψη οριστικών άρθρων και αριθμητικών ουσιαστικών που δίνουν γρηγοράδα στην αφήγηση και τη στεγνώνουν από περιφραστικότητα. Οι διάλογοι λίγοι, σα να πασπαλίζουν την αφήγηση, και μόνο με τις απαραίτητες λέξεις. Γλυκές και ξεχωριστές παρομοιώσεις και μεταφορές («Η νύχτα τους τύλιγε σαν μάνα», σελ. 85), αρκετές φράσεις και παροιμίες που ενώνουν την ελληνική με την αφρικανική κουλτούρα και εκτενείς περιγραφές της άγριας ζούγκλας μα και της ελληνικής υπαίθρου.

Στο μυθιστόρημα υπάρχουν διάσπαρτες ψηφίδες ποικίλης θεματολογίας, από τη ζωή των λευκών με τους ντόπιους στο Γιοχάνεσμπουργκ και το Κέιπ Τάουν, τον ρατσισμό που γιγαντώνεται στην εποχή μας με την αθρόα προσέλευση λαθρομεταναστών και την αγωνία της μητέρας που ψάχνει το παιδί της στα στέκια των μεταναστών (ανατριχιαστικά αληθινή η περιήγηση της Εργίνας στο βρώμικο, άθλιο και όμως παλλόμενο από ζωή κέντρο της πρωτεύουσας) ως τη δύναμη της κατάρας που είναι ικανή να κάνει κακό μέχρι και επτά γενιές μετά, τα όρια κάποιων που θέλουν να χτυπήσουν την πλουτοκρατία και τη ζωή και τον θάνατο του Έλληνα που δολοφόνησε τον δημιουργό του φυλετικού διαχωρισμού στη Νότια Αφρική. Ειδικά ως προς το τελευταίο, έμαθα πολλά πράγματα, μιας και ο συγγραφέας, με αφορμή το όραμα του Γιοχάνες Λένη να φωτίσει πολύπλευρα μια προσωπικότητα που τη θεώρησαν παρανοϊκή και πέθανε αδικημένη, καταγράφει τμηματικά διάφορα ενδιαφέροντα κομμάτια της ζωής του Δημήτρη Τσαφέντα από το εικοσάχρονο μπάρκο του σε καράβια ως την εγκατάστασή του στο Κέιπ Τάουν. Επιπλέον, αυτή η έρευνα φέρνει στο φως τις συνθήκες που επικρατούσαν την εποχή που άκμαζε το δουλεμπόριο («…τον αγόρασε ο Βρετανός δουλέμπορος με αντίτιμο πέντε χάλκινες χύτρες»!) αλλά και τον τρόπο αντιμετώπισης των ινδιάνων της Αμερικής από τους πρώτους λευκούς εποίκους, καθώς και τα βιώματα του Μαχάτμα Γκάντι που ως Ινδός μετανάστης είχε φυλακιστεί πολλές φορές στη Νότια Αφρική για ανυπακοή στους νόμους του κράτους.

«Ουμπούντου» σημαίνει «Είμαι, επειδή είμαστε» και ξεκίνησε ως φράση από μια ομάδα παιδιών που συμμετείχαν σε αγώνισμα δρόμου με έπαθλο ένα καλάθι φρούτα, όπου οι νικητές μοιράστηκαν το βραβείο με τους άλλους συμμετέχοντες αντί να το κρατήσουν όπως δικαιούνταν. Με αυτόν τον δεσμό φωτογραφίζονται κάποια πρόσωπα της ιστορίας που δοκιμάζονται ως το τέλος της ιστορίας και η εφαρμογή του τίτλου στο καθαυτό κείμενο είναι ευρηματική. Το μυθιστόρημα είναι ένα συναρπαστικό κείμενο γεμάτο ανατροπές και απρόσμενες εξελίξεις, τονίζει τις σκοτεινές πτυχές του ρατσισμού, καταγράφει ακριβοδίκαια τον μετανάστη μα και τον ντόπιο και συγκροτεί μια πολυποίκιλη ιστορία ανθρωπιάς, αγάπης, περιπέτειας και μοναξιάς.