Βιβλίο Μελέκ θα πει άγγελος 
Συγγραφέας Ιφιγένεια Θεοδώρου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πατάκης
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το πρώτο βιβλίο της Ιφιγένειας Θεοδώρου κυκλοφορεί ξανά χάρη στη φροντίδα των εκδόσεων Πατάκη και δίκαια ήταν υποψήφιο για βραβείο μυθιστορήματος το 2001 που πρωτοκυκλοφόρησε. Το κείμενο είναι εκπληκτικά γραμμένο και το ύφος της συγγραφέως μας προετοιμάζει για το αριστουργηματικό «Γλώσσα από μάρμαρο» και για το νοσταλγικό «Η γεύση της ερήμου», που μας χάρισε η κυρία Θεοδώρου αργότερα.

Η ιστορία περιστρέφεται γύρω από τη μικρή Μελέκ, μια Πομάκα από τη Θράκη που ερχόταν με τη μητέρα της, Γιλντίζ, στη Σμύρνη και ένα τροχαίο έκοψε το νήμα της ζωής της ενώ στέρησε στη Μελέκ τη μιλιά. Το κορίτσι πρέπει να γυρίσει στα Πομακοχώρια, πίσω στην Ξάνθη, κάτι που αναλαμβάνουν ο πρόξενος Βασίλης Κουβαράς και ο πρέσβης Ορφέας Λεούσης, σε συνεργασία με τον διευθυντή Πολιτικών Υποθέσεων στη Θράκη, Φιλονίκη Ζωίδη. Η Λέλα Λεούση και η μικρή κόρη τους, Σοφία, θα τους συνοδέψουν σε αυτό το ταξίδι, μιας και η παρουσία της Σοφίας ίσως βοηθήσει τη Μελέκ να μιλήσει και να ανοιχτεί.

Ποια ήταν η οικογένεια της Γιλντίζ; Γιατί ερχόταν στη Σμύρνη; Ποια ήταν η γιαγιά Μελέκ και πότε ήρθε στο χωριό, ανάμεσα στους Πομάκους; Γιατί την είχαν βαφτίσει μάντισσα; Ποιο μυστικό έκρυβε στην καρδιά της; Ποια πραγματικά είναι η Μελέκ, ο άγγελος της ιστορίας μας; Πόσο δύσκολο είναι για την οικογένεια ενός διπλωμάτη να επιζήσει με τόσο συχνές αλλαγές, χωρίς να προλαβαίνει να κάνει στέρεες φιλίες και δεσμούς παντοτινούς; Τι θυσιάζει μια γυναίκα που δεν προλαβαίνει ν’ αρπαχτεί από τα αντικείμενα και τα σπίτια που αλλάζει τόσο συχνά με κάθε πρσβευτική επιταγή αλλαγής τόπου; Πόσο βοήθησε στην ιστορία μας η γιατρός Υβόννη, μια δοτική και φιλάλληλη κοπέλα που κρύβει κι αυτή τα δικά της μυστικά; Πώς θα καταφέρει η συγγραφέας να ενώσει όλα αυτά τα πρόσωπα και να τα συνδέσει με μια τραγική ιστορία του παρελθόντος;

Το κείμενο είναι γραμμένο με δεξιοτεχνία, με τον τρόπο που ξέρει η κυρία Θεοδώρου και είναι γνωστός και τόσο αγαπητός σε όποιον αναγνώστη έχει διαβάσει και άλλα βιβλία της. Η ιστορία δεν ξεδιπλώνεται μονοδιάστατα, δε βιάζονται οι χαρακτήρες να μας συστηθούν. Σαν καλοκουρδισμένη παράσταση, έρχονται και φεύγουν, μας απασχολούν, μας φωτίζουν ό,τι θέλουν αυτοί, αποσύρονται, δίνουν πάσα σε έναν άλλο πρωταγωνιστή, μέχρι να εμφανιστούν ξανά σε μια μη αναμενόμενη στιγμή. Η κυρία Θεοδώρου ξέρει να διαρθρώνει απαράμιλλα την πλοκή της ιστορίας της και να μας ταξιδεύει με υπέροχο και καθόλου πληκτικό τρόπο σε όσα μας αφηγείται. Επιπλέον, έχει ένα διαπεραστικό βλέμμα και δομεί και αποδομεί κάθε προσωπικότητα που διάλεξε, χαρίζοντάς της πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Ασχολείται με πολλές και διαφορετικές περιπτώσεις: πώς νιώθει μια σύζυγος διπλωμάτη και πόσο δύσκολο της είναι να εγκαταλείψει έναν τέτοιο σύζυγο, εφόσον διαπιστώσει ότι δεν της ταιριάζει αυτή η ζωή, πώς νιώθει ένα παιδί που διαισθάνεται το βάρος των μυστικών της οικογένειάς της, πώς νιώθει ένας παρατημένος από μάνα και μεγαλωμένος με μισότρελη, μνησίκακη μητριά μισοσκυμμένος άντρας, πώς νιώθει ένας άντρας που παραδόθηκε στην αμαρτία της σάρκας με ανυπολόγιστες συνέπειες, πώς νιώθει μια γυναίκα που κατάφερε να γίνει γιατρός για να σώζει συνανθρώπους της και οι απομονωμένοι Πομάκοι της φέρονται σκαιά και φιλύποπτα, από φόβο για τη σωτηρία τους από χέρια γυναίκας κλπ.

Εκπληκτικό μυθιστόρημα, αριστοτεχνικά γραμμένο, με ανατροπές, ειλικρίνεια, αμεσότητα και διαύγεια. Μην το χάσετε! Αν έχετε γνωρίσει τη συγγραφέα από άλλα της έργα, σας δίνεται η ευκαιρία να διαπιστώσετε πώς ξεκίνησε. Αν αυτή είναι η πρώτη σας γνωριμία μαζί της, σας εύχομαι καλό ταξίδι με τα κείμενά της.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Με τα έξοδα της πρώτης εγκατάστασης πληρωμένα από μια πατρίδα που σε εξορίζει για να γίνεις εξ ορισμού σύμβολο του αδιάσπαστου ελληνισμού. Μια πατρίδα που δικαιώνεται πάντα από απόσταση! Στα μάτια χιλιάδων άλλων γίνεσαι σημαία που βγάζει το μπλε της ύστερα από κάθε βροχή, ξεθωριάζει και ως διά μαγείας βάφεται πάλι στο άσπρο της ανάνηψης και στο γαλάζιο του ονείρου…» (σελ. 67).

«Έτσι είναι η ζωή, Σοφία, μια θάλασσα με κύματα, δεν σταματάει η θάλασσα ούτε τα κύματα χάνονται. Ταξιδεύουν μέχρι να βρουν τη στεριά, για να σβήσουν στο ακρογιάλι ήρεμα ή στους κοφτερούς βράχους αφρίζοντας και βοώντας. Έτσι είναι κι οι άνθρωποι… Σβήνουν με μια ανάσα σαν το νερό που γλείφει την αμμουδιά και τα βότσαλα ή ξεψυχούν σαν τα ταραγμένα κύματα που χτυπιούνται στα μπλόκα της προκυμαίας» (σελ. 70).

«Οι γυναίκες στο σπίτι, τα παιδιά θέλουν λάτρα. Οι γυναίκες στα χωράφια, η γη θέλει χέρια. Η γη θέλει παιδιά, κι άλλα παιδιά, παιδιά από την τρυφερή ηλικία σκυμμένα πάνω στο χώμα, ένα μ’ αυτό…Και τα παιδιά θέλουν μάνες, γυναίκες με μήτρες πηγάδια που αναβλύζουν παιδιά! Γυναίκες σκυφτές στο χωράφι για να καρπίσει η γη, ανάσκελα στο κρεβάτι για να καρπίσει η κοιλιά τους!» (σελ. 99).

«Γιατί μπορεί η καρδιά να χτυπάει στην Αθήνα, όμως ο αέρας έρχεται από τα πνευμόνια, από την περιφέρεια» (σελ. 158).

«Για να πεθαίνεις από έρωτα, θα πρέπει να πονάς, να βασανίζεσαι, να τρώγεσαι από σαράκι…Πεθαίνεις από έρωτα όταν είσαι νέος, γιατί το είδωλό σου δεν καθρεφτίστηκε ποτέ στα μάτια αυτού που αγάπησες…Για να πεθάνεις από έρωτα στο τέλος της ζωής σου, δεν αγαπήθηκες, λατρεύτηκες…» (σελ. 175).

Βιβλίο Παράλληλες τροχιές
Συγγραφέας Κώστας Ραυτόπουλος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Φιλύρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Σπύρος ξεκινάει από την Ξάνθη του 1970 για να καταλήξει στην Αθήνα του σήμερα. Υπέροχες, τρυφερές και νοσταλγικές αναμνήσεις από ένα παιδί που μεγάλωσε στην επαρχία την εποχή της γέννησης της τηλεόρασης και της παντοδυναμίας του ποδοσφαίρου. Ματωμένα γόνατα, κοπάνες, σταδιακή ωρίμανση, στη συνέχεια η Αθήνα. Η αφήγηση θα έλεγα ότι είναι αρκετά αδύναμη και μακροσκελής, όμως εμπλουτισμένη από τα ιστορικά, πολιτικά, κοινωνικά και αθλητικά γεγονότα δίνει στο βιβλίο μια άλλη διάσταση, αυτήν των μυθιστορηματικών αναμνήσεων. Με πολύ καλή πένα, με καλογραμμένη ψυχογράφηση του ήρωα και των γύρω του, ο συγγραφέας έδωσε ένα πολύ καλό στίγμα των προηγούμενων, σημαντικών για τη σύγχρονη Ιστορία, δεκαετιών, μπλέκοντάς το με μυθιστορηματική πλοκή και μεγαλώνοντας μπροστά στα μάτια του αναγνώστη τον Σπύρο.

Η Άννα, το ερωτικό κομμάτι του βιβλίου, αφηγείται τη ζωή της κι εκείνη σε πρώτο πρόσωπο από το 1975 ως τη στιγμή που θα γνωριστεί με τον Σπύρο, αλλά όχι με τον συνηθισμένο και αναμενόμενο τρόπο. Η ιστορία της Άννας μου άρεσε λιγότερο γιατί είχε υπερβολικά πολλές περιγραφικές σκηνές, το κομμάτι της αφορούσε σχεδόν αποκλειστικά τον έρωτα και τις σχέσεις που δοκίμασε ώσπου να εμφανιστεί στη ζωή του πρωταγωνιστή μας. Αν τη δω παρ’ όλ’ αυτά συμπληρωματικά ως προς την αφήγηση του Σπύρου, καταλαβαίνω ότι έχουμε να κάνουμε με ένα ανθρώπινο σώμα (ο Σπύρος, και με την έννοια της άθλησης, μιας και ο Σπύρος διαπρέπει σταδιακά στον στίβο, και με την έννοια της κίνησης, της δράσης) και μυαλό (η Άννα), που δίνει το συναίσθημα στο σώμα, το κατευθύνει, τσακώνεται με την καρδιά κλπ.

Επομένως, με μια πρώτη ματιά, έχουμε τις παράλληλες ιστορίες ενός άντρα και μιας γυναίκας, λίγο παραπάνω λεπτομερείς από ό,τι θα έπρεπε, όμως γεμάτες ιστορικές απεικονίσεις και πλούσια ψυχογραφήματα. Σε μια δεύτερη ανάγνωση είδα τη γέννηση, ενηλικίωση και ολοκλήρωση δύο ανθρώπων και μιας χώρας, που έζησαν ζωές παράλληλες και δε δίστασαν να αλληλεπιδράσουν, είτε για καλό είτε για κακό. Στις σελίδες που μας χάρισε ο κύριος Ραυτόπουλος υπάρχει λογοτεχνικό ταλέντο, υπάρχει δυνατή γραφή και υπάρχει πλούσιο παρελθόν γεμάτο εφαλτήρια για ένα νέο μυθιστόρημα. Οι «Παράλληλες τροχιές» είναι μια καλή εγγύηση για κάτι διαφορετικό και απαιτητικό.

Βιβλίο Ένοχες σιωπές
Συγγραφέας Βέρα Βασιλείου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Λέμβος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα καλογραμμένο, διαφορετικό μυθιστόρημα που, με εξαίρεση το στυλ της γραφής που θα αναλύσω κατωτέρω, ήταν βατό και κατανοητό, με ανατροπές και διαχρονικά μηνύματα. Δεν υπάρχει κάποιος κεντρικός άξονας, όλοι είναι χαρακτήρες που περιφέρονται ο ένας γύρω από τον άλλον, σχηματίζοντας τροχιές που αλληλοεπιδρούν με σύμμαχο την ειμαρμένη και το τυχαίο (;). Μου άρεσε που η συγγραφέας απέφυγε με αρκετή ευκολία μαλλιοτραβηγμένες συμπτώσεις και κλισέ και το βιβλίο ακολούθησε τη δική του, ξεχωριστή πορεία. Ίσως φανεί σχετικά νωρίς πως το μυθιστόρημα αφορά τον απαγορευμένο έρωτα μεταξύ ετεροθαλών αδελφών, όμως αυτό είναι το πρώτο κλισέ που αγνοείται, μιας και η ιστορία στρίβει σε άλλα μονοπάτια. Από κει και πέρα, οι πρωταγωνιστές τοποθετούνται σωστά στον χώρο και τον χρόνο, χωρίς να υπάρχουν κενά και χασμωδίες για να καλύψουν μεγάλα διαστήματα της αφήγησης. Ο καθένας έχει το παρελθόν του, τους γεννήτορές του, οπότε και όλα δικαιολογούνται (συναισθήματα, τρόποι σκέψης, αντιδράσεις, στάση ζωής) ως το τέλος. Από την άλλη, παρ’ όλο που οι ήρωες είναι συγκεκριμένοι, κατά πάσαν πιθανότητα ο αναγνώστης κάπου να χαθεί, μιας και οι ιστορίες εκτυλίσσονται παράλληλα, όμως σύντομα το κείμενο δένει και τα προβλήματα ξεπερνιούνται.

Δυστυχώς, δεν μπόρεσα με τίποτα να αγαπήσω τη Μαρία Σωτηρίου, μια γυναίκα που μου φάνηκε υπερβολική και ακραία. Η αντίδρασή της σε ένα συγκεκριμένο γεγονός, κάτι που αρχίζει να ξετυλίγει το κουβάρι της αφήγησης, μου φάνηκε ακραία, παρ’ όλο που συμβαίνει σε κάποιες περιπτώσεις, και καθόλου δικαιολογημένη. Η συγγραφέας έκανε τα πάντα για να το εξηγήσει όμως δε με έπεισε. Ειδικά όταν τόνισε μια σκηνή που βίωσε η Μαρία Σωτηρίου, μου φάνηκε αυτό τόσο αποσχισμένο και άσχετο από τη μετέπειτα ψυχολογική ωρίμανση της ηρωίδας που πιο πολύ με απομάκρυνε παρά με διαφώτισε. Ακόμη χειρότερα, η Μαρία Σωτηρίου, όταν άρχισε να καταστρώνει ένα σχέδιο εκδίκησης (δε θα γράψω απέναντι σε ποιον) δεν ήταν απαραίτητο να βρίζει τόσο χυδαία και ωμά. Θα μπορούσε η μανία της και η πνευματική της αστάθεια να εκφραστεί με τις πράξεις της, που είναι από μόνες τους συνταρακτικές και απάνθρωπες.

Κι εδώ έρχομαι στο στυλ της γραφής. Μου φάνηκε τόσο φορτωμένο από λέξεις και επιθετικούς προσδιορισμούς που αδυνάτιζε τη δράση και την εξέλιξη. Επιπλέον, προς τιμήν της, η συγγραφέας πειραματιζόταν με ποιητικές λέξεις και κάποιους συνδυασμούς επιθέτων και συνδυασμούς εννοιών στην ίδια λέξη που απέδιδαν μια ποιητικότητα («θησαυροφύλαγε», «βαθιοθεμέλιωναν», «μεσιασμένος Ιούλιος» κ. ά.), δεν ταίριαζαν όμως με τη δραματικότητα της ιστορίας ή με το σύνολο του έργου. Ωραίες λέξεις, ιδανικές αν και βαριές παρομοιώσεις, πειραματισμοί στο συντακτικό, διαλεγμένα καλολογικά στοιχεία, ίσως όμως κάποιες παρομοιώσεις δείξουν υπερβολικές ενώ ο λυρισμός της γραφής, αν και άφθονος, κάπου κάπου δείχνει άκαιρος. Από την άλλη, η ορολογία που χρησιμοποιείται για τα καράβια και η χρήση αυτών ακριβώς των λέξεων στα θαλασσινά ταξίδια δίνουν μια άλλη, ατμοσφαιρικότατη διάσταση που με ταξίδεψε. Για παράδειγμα, νομίζω πως βρήκα τον καλύτερο μέχρι στιγμής τρόπο έκφρασης για τα κουτσομπολιά που ανθίζουν σε ένα χωριό: «Κι όταν θα αφομοίωνε το περιεχόμενο, τότε θα ‘ταν έτοιμος να ρίξει το “καλαμπόκι” στ’ ανυπόμονα πετεινάρια, να το μοιράσουν στις πεινασμένες για κουσέλι πουλάδες» (σελ. 110). Αντιθέτως, με ξένισε αρκετά το πρώτο κεφάλαιο, όπου η κυρία Βασιλείου παρασύρεται στον δικό της τρόπο σκέψης και αφήγησης, δυσκολεύοντάς με να εντρυφήσω στην ιστορία.

Η ματιά της συγγραφέως απέδωσε με τον καλύτερο τρόπο πολλούς μικρόκοσμους και με ταξίδεψε νοερά εκεί: στο μπάρκο του ξενιτεμένου, στον αργαλειό της χαμηλοβλεπούσας, στη φραστική και λεκτική επίθεση του νησιού απέναντι σε ένα μπάσταρδο και μάλιστα από τους ίδιους ανθρώπους που θα χαμογελάσουν και θα φιλέψουν τον λεκτικό τους στόχο έτσι κι αυτός κερδίσει σημαντικά χρηματικά ποσά. Μικρόκοσμοι και μικροκοινωνίες αποδίδονται γλαφυρά, ρεαλιστικά και ανατέμνονται με διεισδυτικότητα και αληθοφάνεια.

Η συνεχής εξέλιξη των χαρακτήρων, οι αλλαγές στη νοοτροπία και στη ζωή τους, η κάθαρση στο τέλος, η επιλογή της κυρίας Βασιλείου να μη δείξει μονοδιάστατους χαρακτήρες, αντιθέτως μου χάρισε πολύχρωμους και ποικιλόχρωμους πρωταγωνιστές, η σταδιακή και κλιμακωτή εξέλιξη της ιστορίας που έφερε σε ένα τέλος-κάθαρση για πολλούς, είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά του βιβλίου, που αξίζει να του ρίξει μια ματιά ο αναγνώστης.