Βιβλίο Γεράκια στο κλουβί 
Συγγραφέας Κωνσταντίνα Μόσχου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Κωνσταντίνα Μόσχου επέστρεψε μ’ ένα μυθιστόρημα-έκπληξη, γεμάτο αγωνία, ανατροπές, μυστικά και περικλεισμένο χώρο δράσης. Πήρε την πραγματική ιστορία του ιστιοφόρου Νόρφοκ και τη μετέτρεψε σ’ ένα μυθιστόρημα γεμάτο πρωτοτυπία, φρεσκάδα, διεισδυτικότητα, πραγματολογικά και καλολογικά στοιχεία και με ταξίδεψε στις άγριες θάλασσες της Μεσογείου, του νότιου Ατλαντικού και του Ινδικού ωκεανού. Το πλοίο είχε ναυπηγηθεί το 1804 στην Αγγλία και χρησιμοποιούνταν ως εμπορικό, όμως το 1825 ξεκίνησε να μεταφέρει καταδίκους στην Αυστραλία ως τόπο εξορίας τους από την αγγλική κυβέρνηση. Το δεύτερο ταξίδι του έγινε το 1829 (αυτό αποτελεί και το φόντο της ιστορίας μας) και σε αυτό είχαν επιβιβαστεί εννιά Έλληνες ναυτικοί καταδικασμένοι για πειρατεία, με αποτέλεσμα να αποτελούν και τους πρώτους Έλληνες μετανάστες στη μακρινή ήπειρο! Ακολούθησαν κι άλλα τέτοια ταξίδια ως το 1837, οπότε και βυθίστηκε.

Παρ’ όλο το κλειστό και μονότονο σε πρώτη ματιά περιβάλλον συμβαίνουν συνταρακτικά γεγονότα και μεγάλες ανατροπές. Το καράβι τέμνεται με δεξιοτεχνία και η συγγραφέας με οδήγησε από τα αμπάρια ως την κουβέρτα και το κάσαρο, με έκανε να νιώσω τη δυσωδία από τις ανήλιαγες φυλακές, να αισθανθώ τον φόβο για τρικυμία και ανταρσία, καθώς την αβεβαιότητα που χαρίζει ο ατέλειωτος υδάτινος ορίζοντας. Πόσο παραστατικά δόθηκαν οι άσχημες συνθήκες που επικρατούν στο Ακρωτήρι της Καλής Ελπίδας, όπου συναντιούνται δύο ωκεανοί, δύο υδάτινες μάζες διαφορετικής θερμοκρασίας και τα ρεύματα έχουν τεράστια δύναμη! Περιορισμένη ναυτική ορολογία, οπότε δεν κουράστηκα, ενδιαφέροντες χαρακτήρες, που δημιουργούν απρόσμενες συμμαχίες ή έχθρες, ρεαλιστικές σκηνές, και προσεγμένη αναπαράσταση εποχής είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά του κειμένου. Προσέξτε πόσο διαφορετικά μιλάνε οι μορφωμένοι ελεύθεροι ταξιδιώτες από τους Έλληνες πειρατές και το πλήρωμα, χωρίς όμως να καταφεύγουμε σε ακρότητες και βερμπαλισμό. Υποδόρια, διακριτικά σχεδόν, διαπίστωσα τις αλλαγές μέσα από ανεπαίσθητες διαφορές σε σύνταξη, λεξιλόγιο και τρόπο σκέψης, κάτι που ξεχωρίζει τους χαρακτήρες και το υπόβαθρο του καθενός χωρίς να βροντοφωνάζει όμως τις διαφορές αυτές κι έτσι δεν αποσπάστηκε η προσοχή μου ούτε ξένισε η ποικιλία των εκφράσεων. Η συγγραφέας τα έδωσε όλα με μέτρο, φροντισμένα και προσεγμένα.

Το παρελθόν των χαρακτήρων εμφανίζεται όταν πρέπει και με όση έκταση χρειάζεται, ώστε να κουμπώσει σωστά πάνω στα γεγονότα του καραβιού και να αποδοθεί πιο ολοκληρωμένα η πλοκή. Στρεψοδικίες και κακοδικίες, ληστείες, αρπαγές, ακόμη και φόνοι είναι τα βάρη που κουβαλούν οι ήρωες του βιβλίου (μέχρι και η δυσαρέσκεια του ναυάρχου Κόδριγκτον για την κατάσταση με την πειρατεία στη Μεσόγειο έδωσε την πρώτη κίνηση στην ανέμη της πλοκής). Ένα καράβι που κουβαλά καταραμένες ψυχές δεν μπορεί παρά να αποτελέσει ένα ενδιαφέρον περιβάλλον δράσης και καταιγιστικών εξελίξεων. Και πώς να γίνει αλλιώς, όταν έχουμε τον κυβερνήτη, σερ Αλεξάντερ Γκρέιγκ, με ευγενικούς τρόπους και τιμή, κάτι που δεν του επιτρέπει να ρίξει στο αμπάρι την Καρμέλα μαζί με τους άλλους κατάδικους κι ο οποίος δεν έχει να αντιμετωπίσει μόνο τους κινδύνους της θάλασσας αλλά και την ομαλή διαβίωση των επιβατών, οπότε αναγκάζεται να κρατά τις λεπτές και επικίνδυνες ισορροπίες βασισμένος στην εμπειρία και το ένστικτό του. Δίπλα του είναι ο λοχαγός Χένρι Χιλ, αρχηγός της φρουράς των καταδίκων, ο οποίος αυτήν τη φορά θα μείνει στη Νέα Νότια Ουαλία ώστε οι σκλάβοι που εγκαταστάθηκαν εκεί αλλά και οι ντόπιοι που έχουν αντιρρήσεις για τη βρετανική πολιτική επί του θέματος να τον έχουν πάνω από τα κεφάλια τους και να κάτσουν φρόνιμα. Είναι η προσωποποίηση της σκληρότητας και το άκρως αντίθετο του Γκρέιγκ: «Ο ένας γάβγιζε, ο άλλος επιβαλλόταν με ευγένεια» (σελ. 23).

Από την άλλη έχουμε την Καρμέλα, μια πανέξυπνη γυναίκα, που αγωνίζεται να κερδίσει τη συμπάθεια των επιβατών για να μην τη ρίξουν τελικά στο αμπάρι. Η μαγειρική της και οι φροντίδες της σε όσους έχουν τραυματιστεί από διάφορους λόγους αρχίζουν να δημιουργούν συμπάθειες και αγάπη μεταξύ κάποιων που δε θα έπρεπε να νιώσουν έτσι. Όταν το παιχνίδι χοντραίνει, η Καρμέλα πρέπει να παίξει πολύ καλά το παιχνίδι της, γιατί αν καταφέρουν οι κατάδικοι να προκαλέσουν ανταρσία η μοίρα της είναι προδιαγραμμένη. Ο Αντώνης Τουμανόλι, Έλληνας πειρατής, τυχοδιώκτης, υπερηφανεύεται πως είναι γραμματιζούμενος που σπούδασε στο Παρίσι, είναι όμως αυτό αλήθεια; Οι δικοί του άνθρωποι είναι όλοι Υδραίοι ναύτες που θα κάνουν τα πάντα για να απελευθερωθούν και να αποκτήσουν τον έλεγχο του πλοίου, θα τα καταφέρουν όμως με τόσα μέτρα ασφαλείας; Και γύρω τους εξίσου ενδιαφέροντες «δεύτεροι» ρόλοι που συμπληρώνουν άψογα τον καλοδουλεμένο και μελετημένο καμβά της πλοκής.

Τι γινόταν στη Μεσόγειο στις αρχές του 19^ου αιώνα; Πόσο σκληραγωγεί η θάλασσα τους ναυτικούς και πώς μπορεί κανείς να τους πείσει να δουλέψουν σε ένα τόσο μεγάλο και επικίνδυνο ταξίδι σαν αυτό του Νόρφοκ; Ποιος είναι ο πραγματικός ρόλος κάποιων από τους ήρωες του βιβλίου; Πώς θα καταφέρει να επιβιώσει η Καρμέλα μέσα σε αυτό το διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον; Αναπάντεχες συμμαχίες, απρόσμενες εξελίξεις, μυστικά από το παρελθόν, λαχτάρα για ανταρσία, κρυφά σχέδια, άνθρωποι με διπλές ταυτότητες και μια αυτοκτονία (ή μήπως δολοφονία; ) συγκροτούν ένα διαφορετικό μυθιστόρημα «κλειστού δωματίου» που δεν μπόρεσα να το αφήσω από τα χέρια μου.

Βιβλίο Άσπρα γάντια
Συγγραφέας Πέτρος Γαλιατσάτος
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Παπαδόπουλος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα αστυνομική περιπέτεια γεμάτη ανατροπές και εκπλήξεις. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση του Ζάκρου εναλλάσσεται με την τριτοπρόσωπη του Παύλου Βιγκράτου, δημιουργώντας ενδιαφέρουσες εναλλαγές, μιας και ο δεύτερος είναι το παρελθόν του πρώτου. Ο Παύλος έμπλεξε με ναρκωτικά και υπόκοσμο, δημιουργώντας φιλίες και έχθρες, ώσπου ο Αλάστρης του έδωσε νέα ζωή. Τώρα ο Μάικ Ζάκρος, δουλεύοντας στην υπηρεσία του Κρούγκερ για λογαριασμό του Αλάστρη, προσπαθεί να φέρει σε πέρας την τελευταία αποστολή για να ξεχρεώσει οριστικά με το παρελθόν. Μόνο που τα πραγματικά σχέδια είναι πιο σκοτεινά απ’ όσο περίμενε κι έτσι σταδιακά αρχίζει να βγαίνει μια άλλη πλευρά, αυτή που είναι απαραίτητη για να σώσει και τη δική του ζωή στο επικίνδυνο αυτό παιχνίδι.

Παρ’ όλο που η αφήγηση είναι σχετικά αργή και δίνει έμφαση σε αρκετές διαδικαστικές κινήσεις κυρίως του αφηγητή (περιγράφει πολλά στάδια από το ντύσιμό του, το στρώσιμο του τραπεζιού, τους ρόλους που μοιράζει στο προσωπικό του Κρούγκερ, τι κάνει στον ελεύθερο χρόνο του κλπ.), παρ’ όλο που η ιστορία της εξέγερσης των Μπόερς παρατίθεται λεπτομερώς, αν και ευσύνοπτα, ώστε να καταλάβουμε τον ρόλο που παίζουν κάποια πρόσωπα στο μυθιστόρημα ως απόγονοι αυτών των ανθρώπων, όλα αυτά καθυστερούν αρκετά το δέσιμο της ιστορίας και χαλαρώνουν τους ρυθμούς των εξελίξεων. Ο χαρακτήρας του Ζάκρου είναι προσεγμένος: έχει βουτήξει σε πολλές δυσκολίες όμως οι νέες συνθήκες αρχίζουν να ξυπνούν μέσα του ό,τι στερήθηκε τόσα χρόνια για να επιβιώσει, κυρίως ανθρωπιά και καλοσύνη. Στο μυθιστόρημα υπάρχουν εφήμερες σχέσεις, ναρκωτικά, γυναίκες και παράνομα συμφέροντα καθώς και ένα συναρπαστικό τέλος, με ένα ξεκαθάρισμα λογαριασμών που με άφησε απόλυτα ικανοποιημένο και μου έδωσε να καταλάβω πολλά γύρω από σημαντικές ηθικές αξίες που, όσο βαθιά και να είσαι χωμένος, δεν εξαλείφονται.

Βιβλίο Ουμπούντου
Συγγραφέας Μάνθος Σκαργιώτης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Μάνθος Σκαργιώτης έγραψε ένα δυνατό μυθιστόρημα με αφορμή το εντεινόμενο στην εποχή μας φαινόμενο της ξενοφοβίας και της επίθεσης σε λαθρομετανάστες και σε πρόσφυγες από εμπόλεμες ζώνες της Ασίας και της Αφρικής, το μπόλιασε με το προσωπικό του στυλ αφήγησης και το έντυσε με επιλεγμένες ιστορίες που συνθέτουν ένα αρραγές σύνολο περιπετειών, συναισθημάτων και αποκαλύψεων. Όλα ξεκινάνε ας πούμε ήρεμα, με την καθημερινότητα στο κτήμα, τις συνθήκες εργασίας των μεταναστών, τις εντάσεις που δημιούργησε η αποκάλυψη της ανεπιθύμητης σχέσης κι όλα αυτά αλλάζουν δραματικά όταν έρχεται η ώρα της αποπληρωμής των εργατών, μιας και το ίδιο βράδυ ο Βίκτωρ και η Μιλέιν αποφασίζουν να το σκάσουν κρυφά. Το μυθιστόρημα από εκείνο το σημείο κι έπειτα αποτελεί μια διαρκή έκπληξη, με την πλοκή να στρέφεται σε αναπάντεχα μονοπάτια, τα γεγονότα να φωτίζονται όπως τα θέλει ο συγγραφέας και μόνο όταν πλησιάζουμε στο τέλος αποκαλύπτεται μια σκληρή αλήθεια που με άφησε άφωνο.

Κύρια θέση φαίνεται να έχει η οικογένεια Λένη, με τον πλούσιο αφέντη του σπιτιού και αξιοπρεπή ταυτόχρονα εργοδότη, μιας και δεν κακομεταχειρίζεται τους εργάτες, με την Εργίνα κλασική μάνα να προσέχει και να φροντίζει τον γιο της και να κρατάει τις ισορροπίες του νοικοκυριού της («Για να φτάσει στην Ελλάδα η Μιλέιν, πέρασε κάβους και πέλαγα, δεν θα κατάφερνε τον Βίκτωρα; Η γυναίκα που νικάει τη θάλασσα νικάει όλους τους ανθρώπους», ισχυρίζεται στη σελίδα 49), με τον Βίκτωρα να ζει ένα πρωτόγνωρο πάθος με τη Μιλέιν και με τον ετεροθαλή αδελφό του Δονάτου να γράφει μια λαϊκή όπερα για τη ζωή του Δημήτρη Τσαφέντα, που δολοφόνησε το 1966 τον Νοτιοαφρικανό πρωθυπουργό Χέντρικ Φέρβουρντ, πατέρα του απαρτχάιντ. Εκείνη τη μοιραία βραδιά ο Βίκτωρ θα εξαφανιστεί κι αυτό θα είναι η αρχή μόνο μερικών πολύ σοβαρών προβλημάτων που εμφανίζονται στη συνέχεια, μπλέκοντας για τα καλά την υπόθεση και δημιουργώντας απανωτές παρεξηγήσεις. Διάβαζα με φρενήρεις ρυθμούς, προσπαθώντας να μάθω τι συνέβη στον γιο του Λένη, τι απέγινε η ερωμένη του, γιατί ο επιστάτης ισχυρίζεται πως μέτρησε σωστά τους εργάτες που μετέφερε στην Αθήνα κι ένα σωρό άλλα περιστατικά, με αποκορύφωμα την απαγωγή του γιου ενός τραπεζίτη!

Η γραφή είναι εντελώς προσωπική, με ένα λεξιλόγιο που ισορροπεί ανάμεσα στον ρεαλισμό και την ποιητικότητα («αφηνιασμός», «κοντόβραδο», «αποθηριωμένη», «καρδιοσωμός» κ. ά.) και μια ηθελημένη παράλειψη οριστικών άρθρων και αριθμητικών ουσιαστικών που δίνουν γρηγοράδα στην αφήγηση και τη στεγνώνουν από περιφραστικότητα. Οι διάλογοι λίγοι, σα να πασπαλίζουν την αφήγηση, και μόνο με τις απαραίτητες λέξεις. Γλυκές και ξεχωριστές παρομοιώσεις και μεταφορές («Η νύχτα τους τύλιγε σαν μάνα», σελ. 85), αρκετές φράσεις και παροιμίες που ενώνουν την ελληνική με την αφρικανική κουλτούρα και εκτενείς περιγραφές της άγριας ζούγκλας μα και της ελληνικής υπαίθρου.

Στο μυθιστόρημα υπάρχουν διάσπαρτες ψηφίδες ποικίλης θεματολογίας, από τη ζωή των λευκών με τους ντόπιους στο Γιοχάνεσμπουργκ και το Κέιπ Τάουν, τον ρατσισμό που γιγαντώνεται στην εποχή μας με την αθρόα προσέλευση λαθρομεταναστών και την αγωνία της μητέρας που ψάχνει το παιδί της στα στέκια των μεταναστών (ανατριχιαστικά αληθινή η περιήγηση της Εργίνας στο βρώμικο, άθλιο και όμως παλλόμενο από ζωή κέντρο της πρωτεύουσας) ως τη δύναμη της κατάρας που είναι ικανή να κάνει κακό μέχρι και επτά γενιές μετά, τα όρια κάποιων που θέλουν να χτυπήσουν την πλουτοκρατία και τη ζωή και τον θάνατο του Έλληνα που δολοφόνησε τον δημιουργό του φυλετικού διαχωρισμού στη Νότια Αφρική. Ειδικά ως προς το τελευταίο, έμαθα πολλά πράγματα, μιας και ο συγγραφέας, με αφορμή το όραμα του Γιοχάνες Λένη να φωτίσει πολύπλευρα μια προσωπικότητα που τη θεώρησαν παρανοϊκή και πέθανε αδικημένη, καταγράφει τμηματικά διάφορα ενδιαφέροντα κομμάτια της ζωής του Δημήτρη Τσαφέντα από το εικοσάχρονο μπάρκο του σε καράβια ως την εγκατάστασή του στο Κέιπ Τάουν. Επιπλέον, αυτή η έρευνα φέρνει στο φως τις συνθήκες που επικρατούσαν την εποχή που άκμαζε το δουλεμπόριο («…τον αγόρασε ο Βρετανός δουλέμπορος με αντίτιμο πέντε χάλκινες χύτρες»!) αλλά και τον τρόπο αντιμετώπισης των ινδιάνων της Αμερικής από τους πρώτους λευκούς εποίκους, καθώς και τα βιώματα του Μαχάτμα Γκάντι που ως Ινδός μετανάστης είχε φυλακιστεί πολλές φορές στη Νότια Αφρική για ανυπακοή στους νόμους του κράτους.

«Ουμπούντου» σημαίνει «Είμαι, επειδή είμαστε» και ξεκίνησε ως φράση από μια ομάδα παιδιών που συμμετείχαν σε αγώνισμα δρόμου με έπαθλο ένα καλάθι φρούτα, όπου οι νικητές μοιράστηκαν το βραβείο με τους άλλους συμμετέχοντες αντί να το κρατήσουν όπως δικαιούνταν. Με αυτόν τον δεσμό φωτογραφίζονται κάποια πρόσωπα της ιστορίας που δοκιμάζονται ως το τέλος της ιστορίας και η εφαρμογή του τίτλου στο καθαυτό κείμενο είναι ευρηματική. Το μυθιστόρημα είναι ένα συναρπαστικό κείμενο γεμάτο ανατροπές και απρόσμενες εξελίξεις, τονίζει τις σκοτεινές πτυχές του ρατσισμού, καταγράφει ακριβοδίκαια τον μετανάστη μα και τον ντόπιο και συγκροτεί μια πολυποίκιλη ιστορία ανθρωπιάς, αγάπης, περιπέτειας και μοναξιάς.