Βιβλίο Τα εξαφανισμένα κορίτσια του Παρισιού 
Τίτλος πρωτοτύπου The lost girls of Paris
Συγγραφέας Pam Jenoff
Μεταφραστής Αναστασία Δεληγιάννη
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Pam Jenoff έγραψε ένα υπέροχο μυθιστόρημα γύρω από τις αφανείς ηρωίδες του πολέμου και κατέστρωσε μια ιστορία που εκτυλίσσεται σε δύο διαφορετικές χρονικές περιόδους με πρωταγωνίστριες γυναίκες που έχουν περισσότερα κοινά μεταξύ τους απ’ όσο μπορεί να φανταστεί κανείς όταν ξεκινάει την ανάγνωση. Με μια προσωπική τραγωδία να τις βαραίνει, αποφασισμένες να φτάσουν ως το τέλος για την αλήθεια, παλεύουν, σκαλίζουν, ψάχνουν, υπηρετούν την πατρίδα τους και αγωνίζονται να αποδείξουν στον εαυτό τους και στους άλλους πως έχουν τις δυνατότητες και πως δε θα αποτύχουν ποτέ. Η ιστορία βασίζεται στην πραγματική ζωή της Vera Atkins (1908-2000), η οποία εργάστηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου στη SOE (Υπηρεσία Επιχειρήσεων Ειδικών Αποστολών), μια υπηρεσία που συντόνιζε τις δολιοφθορές, την κατασκοπεία και την ανίχνευση των κατεχόμενων από τον Άξονα εδαφών. Ήταν υπεύθυνη για την αποστολή αντρών και 37 γυναικών στη βόρεια Γαλλία, τους συντόνιζε, τους ενημέρωνε, τους προστάτευε και η Έλανορ Τριγκ βασίζεται πολύ σε αυτήν ως αρχέτυπο, η φαντασία της συγγραφέως όμως απογειώνει ακόμη περισσότερο την ιστορία της.

Ο Διευθυντής της SOE, πρώην συνταγματάρχης Γκρέγκορι Γουίνσλοου, δέχεται τη ρηξικέλευθη πρόταση της γραμματέως Έλανορ Τριγκ που παρακολουθεί τις εξελίξεις και παίρνει έτσι το θάρρος να προτείνει να σταλούν στη Γαλλία γυναίκες, αφού οι περισσότεροι άντρες είτε πολεμούν για τη δωσίλογη κυβέρνηση του Βισύ είτε έχουν φυλακιστεί επειδή αρνήθηκαν να το κάνουν. Η πολωνική και εβραϊκή καταγωγή της και το φύλο της κάνουν τους άντρες αξιωματικούς δύσπιστους για το εγχείρημα, η Τριγκ όμως καταφέρνει να υπερκεράσει τα εμπόδια. Στην πράξη πάντως αντιμετωπίζει διάφορα προβλήματα, μιας και αρκετές γυναίκες που στρατολογήθηκαν είτε δεν τα κατάφεραν στην εκπαίδευση είτε αποκαλύφθηκαν αρκετά σύντομα όταν εισέδυσαν στο δίκτυο των ανταρτών της Γαλλίας. Σταδιακά όμως αρχίζουν να εμφανίζονται αξιόλογες περιπτώσεις, όπως η Ινδή Τζόσι, που δέχτηκε να καταταγεί για να ψάξει τον αγνοούμενο μετά τη μάχη στις Αρδένες αδερφό της, Αρούς, η Ρωσίδα Μπράια που θέλει να εκδικηθεί  τους Γερμανούς, η Νορίν που κατετάγη για να συνεχίσει τον πόλεμο στη θέση του νεκρού συζύγου της και η Μαρί. Η τελευταία είναι δακτυλογράφος στο Γραφείο Πολέμου και βλέπει την κόρη της, Τες, μόνο τα Σαββατοκύριακα, αφού την έστειλε στη θεία Χέιζελ, μακριά από τους βομβαρδισμούς του Λονδίνου. Δέχεται να καταταγεί για να φτιάξει έναν καλύτερο κόσμο για το παιδί της και η παρουσία της στη Γαλλία θεωρείται επιτυχημένη. Από κάποια στιγμή και μετά όμως, η Μαρί μπλέκεται στα δίχτυα του έρωτα μ’ έναν αγωνιστή της αντίστασης και ταυτόχρονα το δίκτυό τους αρχίζει να ξηλώνεται, με αποτέλεσμα να βρεθεί αντιμέτωπη με συνθήκες και καταστάσεις για τις οποίες δεν ήταν έτοιμη και πρέπει να αγωνιστεί για να επιβιώσει.

Παράλληλα, γνωρίζουμε την Γκρέις Χίλι, η οποία έχασε τον άντρα της στον πόλεμο και τώρα προσπαθεί να ξαναφτιάξει τη ζωή της από την αρχή και γι’ αυτό μετακομίζει στη Νέα Υόρκη, όπου δουλεύει σε μια νομική υπηρεσία που βοηθάει κυρίως Εβραίους της Ευρώπης σε ζητήματα στέγασης και διατροφής. Είμαστε ένα χρόνο μετά τη λήξη του πολέμου και στην Ευρώπη γίνονται σκοτωμοί και θηριωδίες, ο Ιωσήφ Στάλιν εξαπλώνει τον κομμουνισμό σε χώρες πολύ αδύναμες ακόμη από τον πόλεμο για να μπορέσουν ν’ αντισταθούν, όσο στην Αμερική πάνε στον κινηματογράφο ή γκρινιάζουν για τις νάιλον κάλτσες. Ένα ατύχημα αναγκάζει την Γκρέις να παρεκκλίνει από τη συνηθισμένη διαδρομή προς τη δουλειά και να περάσει από τον σταθμό Γκραντ Σέντραλ, ένα μέρος που μισεί γιατί συμβολίζει την επανένωση αλλά όχι τη δική της με τον Τομ που τον έχασε τόσο άδικα. Εκεί βρίσκει μια παρατημένη βαλίτσα με ρούχα κι ένα πάκο φωτογραφίες, με ένα όνομα: Τριγκ. Στην προσπάθειά της να βρει πληροφορίες για τις γυναίκες στις φωτογραφίες έχει έναν ανέλπιστο σύμμαχο, με τον οποίο νιώθει μια ερωτική έλξη. Θα ξεπεράσει τον χαμό του άντρα της και θα προχωρήσει στη ζωή της; Γιατί οι γυναίκες στις φωτογραφίες την έχουν στοιχειώσει και κάνει τα πάντα για να φτάσει στην αλήθεια;

Στο μυθιστόρημα ξεδιπλώνονται αυτές οι δύο παράλληλες ιστορίες, με τη Μαρί να στέλνει ανταποκρίσεις από την κατεχόμενη Γαλλία και την Έλανορ να αγωνίζεται να διασταυρώσει ποιος και γιατί πρόδωσε το δίκτυό της και τι απέγιναν οι γυναίκες που έστειλε στην καρδιά του εχθρού. Ένταση, μυστήριο και έρωτας, καθώς και οι δυσκολίες της κρυφής ζωής κάτω από την μπότα του τυράννου δεν έπαψαν στιγμή να κεντρίζουν το ενδιαφέρον μου. Η αυταπάρνηση των γυναικών, ο ηρωισμός τους και η αφοσίωση στην πατρίδα τους, ακόμη και εις βάρος της αγάπης, δίνουν πνοή στο κείμενο και γεννούν έντονα συναισθήματα. Η ιστορία της Έλανορ συνεχίζεται και μετά τον πόλεμο, όπου αναγκάζεται να ταξιδέψει σε πολλές χώρες, ακόμη και να βρεθεί αντιμέτωπη με έναν σημαντικό Γερμανό αξιωματικό, αιχμάλωτο πριν τη δίκη της Νυρεμβέργης, για να καταφέρει να βρει την αλήθεια. Σε εκείνη τη φάση, έρχεται η ιστορία της και κουμπώνει με τη ζωή της Γκρέις, που προσπαθεί να εντοπίσει την ιδιοκτήτρια της βαλίτσας κι έτσι βυθίζεται στον κόσμο της βρετανικής κατασκοπείας.

«Τα εξαφανισμένα κορίτσια του Παρισιού» είναι μια γυναικεία ματιά στη σκληρή πλευρά του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου αλλά δεν παρασύρεται στην πεπατημένη του ρομάντσου. Τα αισθήματα που γεννιούνται από το βιβλίο οφείλονται στους ρεαλιστικούς χαρακτήρες και στις αληθοφανείς μεταξύ τους σχέσεις. Διάλογοι σωστοί και μετρημένοι, περιγραφές όσες χρειάζονται, αποκαλύψεις και εκπλήξεις απόλυτα λογικές κι όλα αυτά οδηγούν σ’ ένα ντόμινο αποκαλύψεων που δείχνει πως δεν υπάρχει τίποτα ρομαντικό σ’ έναν πόλεμο κι επιπλέον κάποιοι δε διστάζουν να προχωρήσουν σε θυσίες μπροστά στο όραμα της νίκης. Μπορεί το χέρι που έγραψε το μυθιστόρημα να μυρίζει πούδρα και λεβάντα, δε διστάζει όμως να βυθίσει ένα στιλέτο στην καρδιά της Ιστορίας και να καταγράψει τα επιτεύγματα γυναικών που πέρασαν στα ψιλά γράμματα της Εθνικής Αντίστασης με τέτοιο τρόπο που με κέρδισε απρόσκοπτα μέχρι το λυτρωτικό τέλος.

Βιβλίο Η τριλογία του Βερολίνου
Τίτλος πρωτοτύπου March violets, The pale criminal, A german requiem
Συγγραφέας Philip Kerr
Μεταφραστής Αντώνης Καλοκύρης, Ντενίζ Ρώντα
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Οι Βιολέτες του Μάρτη

Βιολέτες του Μάρτη ονομάζονται τα θύματα της Επανάστασης του 1848 στη Βιέννη και το Βερολίνο. Στις 13 Μαρτίου στη Βιέννη, οι διαδηλωτές ζητούσαν ελευθερία του τύπου, δημοσιοποίηση του κρατικού προϋπολογισμού και αγωνιζόντουσαν για μια σειρά από φιλελεύθερα αιτήματα. Η κυβέρνηση παρέταξε τον στρατό εναντίον των διαδηλωτών. 35 άτομα κτυπήθηκαν από σφαίρες ή ποδοπατήθηκαν από τον κόσμο λόγω του πανικού που επικράτησε. Εξ αιτίας αυτού του γεγονότος ξέσπασε επανάσταση στην Αυστρία, ο Μέτερνιχ αναγκάστηκε να παραιτηθεί και η νέα κυβέρνηση σταμάτησε τη λογοκρισία, επέτρεψε την ελευθερία στον τύπο και υποσχέθηκε νέο σύνταγμα. Στις 18/19 Μαρτίου στο Βερολίνο, 270 πολίτες έπεσαν ηρωικά στα οδοφράγματα που είχαν σταθεί ενάντια στα στρατεύματα των Πρώσων, παλεύοντας για δημοκρατικά δικαιώματα, όπως την ελευθερία του Τύπου και το δικαίωμα ψήφου. Το 1933 μετά τις εκλογές και την ανάληψη της εξουσίας από τον Χίτλερ υπήρξαν πολλές νέες εγγραφές στο ναζιστικό κόμμα από δημοσίους και κρατικούς υπαλλήλους. Η κίνηση αυτή χαρακτηρίστηκε από τα παλαιότερα μέλη του κόμματος οπορτουνιστική και γι’ αυτό τους αποκάλεσαν ειρωνικά Βιολέτες του Μάρτη. Η επιρροή των νέων μελών ήταν πολύ μικρή στο κόμμα. Περισσότερες λεπτομέρειες μπορείτε να διαβάσετε στο άρθρο της Αναστασίας Μπαξεβάνη.

Ο Bernie Gunther, πρώην αστυνομικός και νυν ιδιωτικός ντετέκτιβ, αναλαμβάνει να βρει ένα χαμένο περιδέραιο, υπόθεση που του ανέθεσε ένας μεγιστάνας του χάλυβα, ο Χέρμαν Σιξ, ο οποίος πρόσφατα έχασε και την κόρη του, που δολοφονήθηκε μαζί με τον σύζυγό της. Ο Gunther δεν αφήνει τίποτα άψαχτο κι έτσι σύντομα από κυνηγός γίνεται θήραμα. Με αφορμή αυτήν την υπόθεση, ο συγγραφέας στήνει έναν μικρόκοσμο απατεώνων, λωποδυτών και δολοφόνων από τη μια, ισχυρών αντρών και αδίστακτων Γερμανών αξιωματικών από την άλλη. Παντού διάχυτη η αγωνία για το μέλλον της Γερμανίας και για το πού θα τους οδηγήσει ο νέος τους Φύρερ. Ξεκινούν οι Ολυμπιακοί Αγώνες, χάρη στους οποίους παρατηρείται μια κάποια ελαστικότητα ως προς το ποια βιβλία θα διατίθενται και ποια μουσική θα ακούγεται. Ο Γκέρινγκ, ο Χίμλερ, ο φον Κανάρης αρχίζουν να συγκροτούν έναν μηχανισμό που θα καταστρέψει τον κόσμο.

Πολύ καλό γράψιμο, πολύ καλή ατμόσφαιρα, πολύ καλοί οι χαρακτήρες και η πλοκή παίρνει προς το τέλος μια απίστευτη ανατροπή και τίποτε δεν είναι αυτό που φαίνεται. Εβραίοι, ομοφυλόφιλοι και κομμουνιστές αρχίζουν να εξαφανίζονται σιγά σιγά και να στοιβάζονται σε στρατόπεδα συγκέντρωσης (κατά τον ευφημισμό της γερμανικής μηχανής, εκεί απλώς κρατούν αιχμαλώτους τους αντίθετους του εθνικοσοσιαλιστικού κόμματος!). Η υπόθεση φέρνει τον Gunther ακόμη και σε ένα τέτοιο στρατόπεδο συγκέντρωσης, στο Νταχάου, όπου ο συγγραφέας βρίσκει την ευκαιρία να περιγράψει παραστατικότατα τις συνθήκες κράτησης. Το βιβλίο δεν έχει ξεκάθαρο τέλος, η υπόθεση λύνεται βέβαια αλλά δεν παίρνουμε απάντηση στο γιατί εξαφανίστηκε η νέα γραμματέας του Γκούντερ, Ίνγκε.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Κατέβασα ανυπόμονα το εσώρουχό της. Την τράβηξα στο κρεβάτι, όπου άνοιξα τους λείους, μαυρισμένους μηρούς της με την ίδια συγκίνηση που ένας ακαδημαϊκός ανοίγει ένα ανεκτίμητο βιβλίο. Για αρκετή ώρα αφοσιώθηκα στο κείμενο γυρίζοντας τις σελίδες με τα δάχτυλά μου. Ταυτόχρονα τα μάτια μου απολάμβαναν αυτό που δεν είχα ονειρευτεί ποτέ ότι θα μπορούσα να κατέχω» (σελ. 96-97).

«Το Κοτμπάσερ Τορ είναι περιοχή που θυμίζει πολυκαιρισμένη θεατρική αφίσα. Το κτίριο στον αριθμό 43 της Αντμιραλστράσε είναι από τα μέρη όπου οι αρουραίοι φοράνε ωτασπίδες και οι κατσαρίδες βήχουν ασταμάτητα. Το δωμάτιο του Νόιμαν ήταν στην πίσω πλευρά, στο υπόγειο. Ήταν υγρό. Βρώμικο. Άθλιο» (σελ. 133).

Ο χλομός εγκληματίας

Βερολίνο 1938, λίγο πριν το ξέσπασμα του πολέμου. Μια γυναίκα ζητά βοήθεια από τον Bernie Gunther να ξεσκεπάσει αυτόν που εκβιάζει τον ομοφυλόφιλο γιο της κρατώντας στα χέρια του ερωτικές επιστολές ικανές να στείλουν το παιδί της σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Ποιος εκβιάζει τον Ράινχαρντ Λάνγκε και γιατί; Παράλληλα ο Gunther πειθαναγκάζεται να επιστρέψει στην αστυνομία για να εξιχνιάσει μια σειρά από αποτρόπαιες δολοφονίες έφηβων κοριτσιών. Μια αριστοτεχνική πλοκή, που στην αρχή λες ότι οι δυο υποθέσεις είναι παράλληλες, μόνο και μόνο για να διαπιστώσεις στη συνέχεια ότι τέμνονται εγκάρσια! Μοναδικοί χαρακτήρες, πολύ καλογραμμένο κείμενο, με την καυστικότητα και τον σαδισμό του Gunther να είναι λιγότερο εμφανή σε αυτό το βιβλίο. Η ομοφυλοφιλία και ο εβραϊσμός και ο κομμουνισμός σε στέλνουν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, το Ράιχσταγκ έχει πια πυρποληθεί και η Τσεχοσλοβακία νιώθει στο σβέρκο της την ανάσα των γερμανικών στρατευμάτων. Κεντρικός άξονας του βιβλίου μια συνομωσία κατά των Εβραίων, με στόχο την εκκίνηση μαζικών καταστροφών και δολοφονιών και λεηλασιών εναντίον τους, ένα πογκρόμ που θα αρχίσει να ξεκαθαρίζει το τοπίο της άριας τελειότητας. Ο Gunther, χωρίς να τολμά να εκφράσει ανοιχτά τα φιλανθρωπικά του συναισθήματα από φόβο μη θεωρηθεί εβραιόφιλος, γεμίζει με δέος από τον αριστοτεχνικό ιστό που εξυφαίνεται γύρω από τους Εβραίους και κάνει τα πάντα για να πείσει τον Χίμλερ για την ύπαρξη της συνομωσίας. Αγώνας δρόμου, σειρά δολοφονιών, μυστικά και παγίδες κι όλα αυτά εις μάτην: η νύχτα της 9ης προς 10 Νοεμβρίου 1938 θα μείνει γνωστή ως «Η νύχτα των κρυστάλλων», ένα αιματηρό πογκρόμ που θα ξεκινήσει από τη δολοφονία του Γερμανού πρεσβευτή στο Παρίσι από Εβραίο.

Ένα αριστοτεχνικό κείμενο όπου μυρίζει πιο έντονα η σαπίλα της επερχόμενης παγκόσμιας σύρραξης, που βρίθει ανατροπών και αποκαλύψεων (μεταξύ άλλων ο Gunther μαθαίνει τι συνέβη στην Ίνγκε) και πραγματικά με εκπλήσσει που είναι καλύτερο από το πρώτο της τριλογίας. Διαφθορά, ο γερμανικός λαός πιο μουδιασμένος από ποτέ για το επερχόμενο κακό, ο Χίμλερ πρωταγωνιστής της ιστορίας, διαφθορά και διάβρωση στους αστυνομικούς κύκλους, πνευματισμός και μεταφυσικές αναζητήσεις των πτωμάτων των χαμένων κοριτσιών, μια καλοστημένη πλεκτάνη, τι άλλο θες, αναγνώστη; Με έκπληξη και αδημονία συνεχίζω στο επόμενο βιβλίο!

Χαρακτηριστικό απόσπασμα:

«-Εγώ πάλι πιστεύω … ότι είμαστε όλοι ανεξαιρέτως στην κωλότσεπη του Χίτλερ. Και το κακό είναι ότι έχει σκοπό να κατέβει ένα ολόκληρο βουνό με τον κώλο» (σελ. 478).

Γερμανικό ρέκβιεμ

Και η τριλογία κορυφώνεται με ένα δύσκολο, πολυπρόσωπο αλλά συναρπαστικό κατασκοπικό θρίλερ, όπου ο Μπέρνι Γκούντερ μεταβαίνει στη Βιέννη για να βοηθήσει έναν πρώην συνάδελφο να αθωωθεί, μόνο και μόνο για να ανακαλύψει ότι είναι πιόνι σε παιχνίδια κατασκόπων μεταξύ Αμερικανών, Σοβιετικών και μιας κρυφής ομάδας φυγόδικων Ναζί εγκληματιών πολέμου που ανασυγκροτούν τις δυνάμεις τους. Πολλές ανατροπές, πολλά πρόσωπα, όμως κι ένα υπέροχο φόντο εξαθλίωσης, όπου ο πόλεμος έχει δείξει σε κάθε άνθρωπο τις πραγματικές του συνέπειες: πείνα, φτώχεια, εξαθλίωση, οι γυναίκες να πηγαίνουν με κάθε φαντάρο των Συμμάχων αρκεί να εξασφαλίσουν τσιγάρα και φαγητό (οι λεγόμενες «κυρίες της σοκολάτας») (αυτό το φαινόμενο χτυπάει την πόρτα και του ίδιου του Gunther, μιας και η σύζυγός του βρίσκει αναγκαίο κακό την παρέα Αμερικανών αξιωματικών). Ερείπια, καταστροφή, εξαθλίωση παντού, το Βερολίνο παραδομένο στα χέρια των Συμμάχων και διαμελισμένο, η Βιέννη ερειπωμένη, η πόλη σε ζώνες επιρροής, μια τραγική εικόνα. Και το ρέκβιεμ να κυριαρχεί με τη μουντή, υποβλητική, θλιβερή μουσική του στις ζωές όλων, νικητών και ηττημένων.

Χαρακτηριστικό απόσπασμα:

«Αυτοί οι Αμερικανοί πάγωναν απέναντί μου, επειδή ήμουν Γερμανός. Όταν με κοίταζαν ήταν σαν να έπαιζαν μέσα στο κεφάλι τους μια ταινία με τα επίκαιρα για το Μπέλσεν και το Μπούχενβαλντ. Στα μάτια τους υπήρχε το ερώτημα: Πώς μπόρεσες να επιτρέψεις να συμβεί αυτό; Πώς μπόρεσες να αφήσεις κάτι τέτοιο να συνεχίζεται; Για αρκετές γενιές ακόμα, όταν θα μας κοιτάζουν κατάματα οι άλλοι λαοί, ίσως να έχουν αυτό το σιωπηλό ερώτημα στην ψυχή τους» (σελ. 1057).

Βιβλίο HHhH (Ο Χάιντριχ είναι ο εγκέφαλος του Χίτλερ)
Τίτλος πρωτοτύπου HHhH
Συγγραφέας Laurent Binet
Μεταφραστής Γιώργος Ξενάριος
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Με την ανάληψη της εξουσίας από τους Ναζί το 1933, οι Χίμλερ και Χάιντριχ επέβλεπαν τις μαζικές συλλήψεις όλων όσοι  ήταν αντίθετοι στο Χίτλερ και το κόμμα του. Οι συλληφθέντες έφθασαν σε τέτοιον αριθμό, ώστε η κράτησή τους σε συμβατικές φυλακές να δημιουργήσει μεγάλο πρόβλημα. Έτσι, ένα εγκαταλελειμμένο εργοστάσιο πυρομαχικών στο προάστιο Νταχάου (Dachau) του Μονάχου μετατράπηκε στο πρώτο στρατόπεδο συγκέντρωσης για πολιτικούς κρατούμενους. Στην πύλη του στρατοπέδου υπήρχε η επιγραφή “Arbeit Macht Frei” (= Η εργασία απελευθερώνει).
Στο ξεχωριστά γραμμένο βιβλίο HHhH που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κέδρος, ο πρωτοεμφανιζόμενος Laurent Binet καταγράφει με πρωτότυπο τρόπο τη ζωή του Ράινχαρντ Χάιντριχ και τη δολοφονία του το 1942 από τους Τσέχους μαχητές της Εθνικής Αντίστασης Γιαν Κούμπις και Γιόζεφ Γκάμπτσικ. Ο τίτλος του βιβλίου είναι τα αρχικά της φράσης Himmlers Hirn heist Heydrich και σημαίνει «Ο Χάιντριχ είναι ο εγκέφαλος του Χίμλερ».

Είναι εξαιρετικά καλογραμμένο και τεκμηριωμένο, όμως δεν ξέρω αν μπορώ να το χαρακτηρίσω μυθιστόρημα. Μην περιμένετε δηλαδή τη βιογραφία του Χάιντριχ σε μυθιστορηματική εκτύλιξη, με λυρικές περιγραφές, συναισθήματα, εικόνες κλπ. Αντίθετα, σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση, ο συγγραφέας μας εξηγεί παράλληλα με τα λεπτομερή ιστορικά στοιχεία, το πώς αναμίχτηκε στο γράψιμο της ζωής αυτής της ιστορικής προσωπικότητας, πώς αισθανόταν κάθε φορά που έπρεπε να διασταυρώσει πηγές, να επιλέξει λέξεις, να ανασυστήσει διαλόγους. Μας μεταφέρει την αγωνία του, την αμφιβολία του, τους δισταγμούς του, απογυμνώνεται ψυχικά.

Παράλληλα λοιπόν με την αγωνία του να αποδώσει καλύτερα τα γεγονότα, μας παραθέτει πλήθος διασταυρωμένων πηγών: βιβλιογραφία, έγγραφα, ντοκουμέντα, απομαγνητοφωνήσεις, κινηματογραφικές ταινίες και μυθιστορήματα που έχουν σχέση με τη ζωή του Χάιντριχ και πολλά άλλα. Δίνει ένα πάρα πολύ ωραίο ιστορικό πλαίσιο ως εισαγωγή για την εποχή και το κλίμα μέσα στα οποία θα μεγαλουργήσει ο Χάιντριχ, ασχολείται επισταμένως με τη ζωή του Γερμανού αξιωματικού, φωτίζει αμερόληπτα όλες τις πλευρές του χαρακτήρα των Γερμανών ναζιστών αλλά και των Τσεχοσλοβάκων αγωνιστών. Οι παρατηρήσεις του συγγραφέα, η διεισδυτικότητά του στην ψυχολογία των πρωταγωνιστών, η διορατική του ματιά δείχνουν άνθρωπο που καταπιάνεται σοβαρά με τη μελέτη του και έχει συναναστραφεί πολύ κόσμο ώστε να βελτιώσει αυτά τα πλεονεκτήματά του. Η σκηνή της δολοφονίας του Χάιντριχ είναι απλά συγκλονιστική.

Όλες οι ιστορικές λεπτομέρειες δίνονται εύληπτα, επιστημονικά διασταυρωμένες αλλά απλές. Ο αναγνώστης μπορεί να παρακολουθήσει χωρίς δυσκολίες την πορεία της ιστορίας, κάτι στο ποίο συμβάλλουν και τα μικρά, σύντομα και περιεκτικότατα κεφάλαια. Επομένως, το HHhH το συστήνω για όσους θέλουν να διαβάσουν Ιστορία χωρίς να κουραστούν και για όσους θέλουν να διαβάσουν ένα διαφορετικά γραμμένο ιστορικό μυθιστόρημα.