Βιβλίο Ο καθρέφτης ράγισε
Τίτλος πρωτοτύπου The mirror crack’d from side to side
Συγγραφέας Agatha Christie
Μεταφραστής Χρύσα Μπανιά
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

«Ο καθρέφτης ράγισε» είναι η ένατη περιπέτεια της μις Μαρπλ και έχει όλα τα καλά συστατικά ενός συναρπαστικού αστυνομικού μυθιστορήματος, καθώς και όλα τα γνωστά χαρακτηριστικά γνωρίσματα, αντιλήψεις και νοοτροπίες που συναντάμε στα βιβλία με ηρωίδα την αξιαγάπητη αυτή γεροντοκόρη. Περίπλοκη υπόθεση, πολλοί ύποπτοι που διαστρεβλώνουν ή αποσυντονίζουν ή κρύβουν τα γεγονότα, λεπτοδουλεμένοι χαρακτήρες δοσμένοι με απλότητα, διεισδυτικότητα, εξαίρετες ανατροπές και εκπλήξεις, καθώς και πάμπολλες αναφορές και παρατηρήσεις στα υπέρ και τα κατά μιας ήρεμης ζωής στο χωριό.

Οι ιστορίες με τη μις Μαρπλ μ’ αρέσουν πολύ γιατί αναπαριστούν πειστικότατα τη γνήσια, «χωριάτικη» αντίληψη και νοοτροπία, διαστρεβλώνουν για χάρη εντυπωσιασμού κάποια γεγονότα, βγάζουν στην επιφάνεια καλά κρυμμένα μυστικά που ίσως να έχουν, ή και όχι, σχέση με την καθαυτή ιστορία και γενικότερα η Agatha Christie δημιουργεί ένα άκρως ρεαλιστικό σκηνικό και καταπληκτικά ανορθόδοξες μεθόδους επίλυσης του μυστηρίου. Η μις Μαρπλ είναι μια πανέξυπνη γυναίκα, με άφθαστη πείρα από ανθρώπινους χαρακτήρες και πάντα μ’ ένα περίεργο ερωτηματολόγιο που θα την οδηγήσει στη λύση όσο η όλη συμπεριφορά της εμπνέει στους γύρω της την απορία, τη λύπηση ή ακόμη και την οργή για τα όσα ξεπερασμένα και πεπαλαιωμένα εκπροσωπεί. Πρόκειται για μια καλά κρυμμένη «μάσκα» όμως που ξεγελάει τους γύρω της και την αφήνει απερίσπαστη να ακολουθήσει το δικό της μονοπάτι.

Το μυθιστόρημα κυκλοφόρησε είκοσι περίπου χρόνια μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο και τα πάντα έχουν αλλάξει, όχι μόνο στον κόσμο αλλά και στο Σεντ Μέρι Μιντ ενώ η ίδια η πρωταγωνίστρια έχει γεράσει και κοιτάζει με θλίψη τον παραμελημένο κήπο της, μιας και της έχουν απαγορεύσει να σκάβει και να φυτεύει. «Από μία άποψη, φυσικά, τίποτα δεν ήταν όπως παλιά. Μπορούσε να το αποδώσει στον πόλεμο (στους δύο πολέμους), στη νέα γενιά, στις γυναίκες που έπιαναν δουλειά, στην ατομική βόμβα ή απλώς στην κυβέρνηση -μα αυτό που θα εννοούσε στην πραγματικότητα ήταν ότι γερνούσε. Η μις Μαρπλ, μια πολύ λογική γυναίκα, το ήξερε καλά αυτό» (σελ. 18-19). Αναπολεί την Ανν Πρόδερο από τον «Φόνο στο πρεσβυτέριο», την Γκριζέλντα από το «Ένα πτώμα στη βιβλιοθήκη» και άλλες αγαπημένες φίλες και γειτόνισσες ενώ δυσανασχετεί με την καλόκαρδη και πρόθυμη κατά τα άλλα μις Νάιτ που μένει μαζί της για να την προσέχει κατόπιν σύστασης του ανιψιού Ρέιμοντ. Τέλος, ο Οικισμός είναι μια μοντέρνα, άρτι χτισθείσα περιοχή που έφερε νέους γύρους κουτσομπολιών και ενδιαφέροντος στους κατοίκους και όχι μόνο: «Άθελά της η μις Μαρπλ σκέφτηκε ότι φαίνονταν όλα τρομερά διεφθαρμένα» (σελ. 28).

Μέσα σε αυτό το αλλαγμένο αλλά σε ορισμένα σημεία οικείο περιβάλλον, η διάσημη και ταλαντούχα ηθοποιός Μαρίνα Γκρεγκ αγοράζει το Γκόσινγκτον Χολ όπου ανακαλύφθηκε «Ένα πτώμα στη βιβλιοθήκη» και το οποίο έχει αλλάξει πολλές φορές χέρια από τη, χήρα πλέον, κυρία Μπάντρι, η οποία έχει αποσυρθεί σ’ έναν ήσυχο, ιδιόκτητο χώρο. Τα κουτσομπολιά δε σταματούν, οι φήμες συνεχίζουν να διαδίδονται, η νέα μόδα όμως και οι καινούργιες κοινωνικές αντιλήψεις προκαλούν σοκ στην καθεστηκυία τάξη του χωριού. Σχεδόν συγκινήθηκα με τη μις Μαρπλ που έχει γεράσει χωρίς όμως να έχει χάσει ούτε την ικμάδα της ούτε την εξυπνάδα της κι η οποία θα εμφανιστεί σε άλλα τρία βιβλία πριν το κύκνειο άσμα της. Καθισμένη όπως πάντα στο σαλόνι της αλλά και με ξαφνικές εφόδους στο αγαπημένο χωριό όσο η γυναίκα που την προσέχει λείπει για ψώνια, βάζει το μυαλό της να κάνει συγκρίσεις και έρευνες, ρωτά, ψάχνει και τελικά διασταυρώνει τα σωστά βήματα που θα την οδηγήσουν στη λύση του μυστηρίου.

Κεντρικό πρόσωπο του βιβλίου είναι μια ηθοποιός, κάτι που θα δώσει την αφορμή στη συγγραφέα να περάσει ουκ ολίγα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της βεντετικής στάσης τέτοιων ανθρώπων. Τη ζωή τους,  με τις ταινίες, το θέατρο, την αναγνωρισιμότητα και τα χρήματα πολλοί ζήλεψαν, οπότε είναι σχεδόν αυτονόητο κάποιος να θέλησε να βγάλει από τη μέση τη Μαρίνα Γκρεγκ, μόνο που η τύχη είχε άλλα σχέδια. Με αφορμή την παρουσία της σταρ στο χωριό, αρχίζει να ξετυλίγεται ένα δίχτυ από κουτσομπολιά και φήμες μέσω του οποίου αποτυπώνεται η εικόνα που έχει ο απλός κόσμος για τους ηθοποιούς του κινηματογράφου, πόσο έντονα τους κυνηγάει η φήμη τους και πόσο δύσκολα μπορούν να παραμείνουν φυσικοί κι αυθόρμητοι, να είναι δηλαδή ο εαυτός τους. Η Agatha Christie καταφέρνει με το απαράμιλλο στυλ της να ζωντανέψει έναν πραγματικό μύθο και να καταγράψει ακριβοδίκαια τον τρόπο με τον οποίο επηρέασε η παρουσία της την ήσυχη κατά τα άλλα και μονότονη ζωή στο χωριουδάκι Σεντ Μέρι Μιντ. Πολλοί σύζυγοι, χρήματα, ταλέντο, υιοθεσίες παιδιών, ευρύς κοινωνικός κύκλος, γνωριμίες, και ιδού το περιβάλλον μέσα από το οποίο πρέπει να βρεθεί ο ένοχος!

Το βιβλίο είναι από τα αγαπημένα μου μυθιστορήματα λόγω της κεντρικής του ιδέας μα πάνω απ’ όλα του τρόπου με τον οποίο υφαίνει το κίνητρο της δολοφονίας. Τώρα που το ξαναδιαβάζω πρόσεξα πόσο άσχετες φαίνονται κάποιες συζητήσεις, μόνο και μόνο για να κρύψει σε αυτές η πανέξυπνη συγγραφέας κάποιες βασικές πληροφορίες που πρέπει να συνταιριάξει ο αναγνώστης για να βρει τη λύση του μυστηρίου! Και πόσο όμορφα και παραστατικά περιγράφει στο τέλος η μις Μαρπλ τα πραγματικά γεγονότα! Όσο πλησιάζουμε στη λύση του μυστηρίου τόσο βγαίνουν στο φως «τυράκια» που τα δάγκωνα με ευχαρίστηση ώστε να καταλάβω επιτέλους τι κρύβεται πίσω από τον θάνατο της Χέδερ Μπάντκοκ και τόσο συμβαίνουν αναπάντεχα γεγονότα που στρέφουν σε άλλο σημείο την πορεία των ερευνών.

«Ο καθρέφτης ράγισε» κυκλοφόρησε στην Αγγλία το 1962 και στην Αμερική το 1963 και είναι η ένατη περιπέτεια με τη γλυκιά ηλικιωμένη πρωταγωνίστρια, μιας και τα διηγήματα στα οποία εμφανίστηκε το 1927 στα μηνιαία βρετανικά περιοδικά «The Royal Magazine» και «The Story-Teller Magazine» δημοσιεύθηκαν σε βιβλίο μόλις το 1932 με τον τίτλο «The thirteen problems». Στα ελληνικά υπήρξαν πολλές εκδόσεις του μυθιστορήματος ώσπου κυκλοφόρησε από το Λυχνάρι με τον τίτλο «Διπλό είδωλο σε σπασμένο καθρέφτη» και σήμερα (2019) επανακυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός σε μεγαλύτερο σχήμα, με πρόλογο και με νέα μετάφραση (της Χρύσας Μπανιά). Ως προς το εξώφυλλο ακολουθούν την έκδοση Harper Collins (1995) ενώ έχουν ανακοινώσει πως στόχος τους είναι να κυκλοφορήσουν στα ελληνικά όλα τα αστυνομικά έργα της Agatha Christie.

Βιβλίο Πρόσκληση σε φόνο
Τίτλος πρωτοτύπου A murder is announced
Συγγραφέας Agatha Christie
Μεταφραστής Χρύσα Μπανιά
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η «Πρόσκληση σε φόνο» είναι η πέμπτη περιπέτεια της μις Μαρπλ και έχει όλα τα καλά συστατικά ενός συναρπαστικού αστυνομικού μυθιστορήματος, καθώς και όλα τα γνωστά χαρακτηριστικά γνωρίσματα, αντιλήψεις και νοοτροπίες που συναντάμε στα βιβλία με ηρωίδα την αξιαγάπητη αυτή γεροντοκόρη. Περίπλοκη υπόθεση, πολλοί ύποπτοι που διαστρεβλώνουν ή αποσυντονίζουν ή κρύβουν τα γεγονότα, λεπτοδουλεμένοι χαρακτήρες δοσμένοι με απλότητα, διεισδυτικότητα, εξαίρετες ανατροπές και εκπλήξεις, πάμπολλες αναφορές και παρατηρήσεις στα υπέρ και τα κατά μιας ήρεμης ζωής στο χωριό. Επιπλέον, εδώ υπάρχει η αξεπέραστη τεχνική της συγγραφέως να παρουσιάζει το ίδιο γεγονός μέσα από διαφορετικές μαρτυρίες και καταθέσεις (μα τι υπέροχη ποικιλία παρατηρήσεων και εντυπώσεων ενός και μόνο γεγονότος!) και η εμμονή της σε λεπτομέρειες, που όταν διαβάζεις το μυθιστόρημα τις αγνοείς και μετά χτυπάς το κεφάλι σου στον τοίχο, ακριβώς γιατί χάνεις πολύτιμες ψηφίδες που στις σερβίρει αλλά εσύ τις προσπερνάς! Οι δευτερεύουσες ιστορίες οδηγούν σε μια αποκάλυψη ίσως μεγαλύτερης έντασης από την ταυτότητα του δολοφόνου και η ιστορία καθαυτή είναι πραγματικά και αντικειμενικά έξοχη.

Οι ιστορίες με τη μις Μαρπλ μ’ αρέσουν πολύ γιατί αναπαριστούν πειστικότατα τη γνήσια, «χωριάτικη» αντίληψη και νοοτροπία, διαστρεβλώνουν για χάρη εντυπωσιασμού κάποια γεγονότα, βγάζουν στην επιφάνεια καλά κρυμμένα μυστικά που ίσως να έχουν, ή και όχι, σχέση με την καθαυτή ιστορία και γενικότερα η Agatha Christie δημιουργεί ένα άκρως ρεαλιστικό σκηνικό και καταπληκτικά ανορθόδοξες μεθόδους επίλυσης του μυστηρίου. Η μις Μαρπλ είναι μια πανέξυπνη γυναίκα, με άφθαστη πείρα από ανθρώπινους χαρακτήρες και πάντα μ’ ένα περίεργο ερωτηματολόγιο που θα την οδηγήσει στη λύση όσο η όλη συμπεριφορά της εμπνέει στους γύρω της την απορία, τη λύπηση ή ακόμη και την οργή για τα όσα ξεπερασμένα και πεπαλαιωμένα εκπροσωπεί. Πρόκειται για μια καλά κρυμμένη «μάσκα» όμως που ξεγελάει τους γύρω της και την αφήνει απερίσπαστη να ακολουθήσει το δικό της μονοπάτι.

Στην «Πρόσκληση σε φόνο», εκτός από τη μις Μαρπλ, εμφανίζεται για πρώτη φορά ο Επιθεωρητής Ντέρμοτ Κράντοκ που αναλαμβάνει την υπόθεση, κάτι που θα ξανακάνει σε άλλα δύο μυθιστορήματα με ηρωίδα την αγαπημένη γεροντοκόρη ενώ ο νονός του, πρώην Επίτροπος της Σκότλαντ Γιάρντ, Σερ Χένρι Κλίδερινγκ και φίλα προσκείμενος προς τις ικανότητες της μις Μαρπλ, μας έχει ήδη συστηθεί στον «Φόνο στο πρεσβυτέριο» (1930) και θα τον βρούμε σε άλλα τρία μεταγενέστερα μυθιστορήματα. Η χαρά και των δύο δεν περιγράφεται όταν η μις Μαρπλ καταλύει στο ξενοδοχείο της πόλης για τους ρευματισμούς της, δώρο από τον επιτυχημένο συγγραφέα αστυνομικών μυθιστορημάτων ανιψιό της, Ρέιμοντ Γουέστ.

Ως προς τις ιδέες, τις παρατηρήσεις και τα πραγματολογικά στοιχεία που πάντα επηρεάζουν τη συγγραφέα και καταφέρνει να περάσει τις απόψεις και τις αντιλήψεις της ανάμεσα από τις γραμμές, σε αυτό το μυθιστόρημα αφθονούν! Το βιβλίο κυκλοφόρησε πέντε χρόνια μετά τη λήξη του πολέμου (1945) όμως ο αντίκτυπος και οι συνέπειές του ακόμη την επηρεάζουν: «Ποτέ δε μου άρεσαν τα ντάσχουντ, δεν εννοώ επειδή είναι γερμανικά, τα ξεπεράσαμε αυτά, πολύ απλά δε μου αρέσουν, αυτό είναι» (σελ. 25). Η παγκόσμια αυτή δοκιμασία και οι συνέπειές της άλλαξαν εντελώς τον κοινωνικό ιστό της υπαίθρου, τουλάχιστον της Αγγλίας. Μέσω της μις Μαρπλ έχουμε μια υπέροχη καταγραφή αυτών των ριζικών αλλαγών: «Αυτός είναι ο ιδιαίτερος τρόπος με τον οποίο έχει αλλάξει ο κόσμος μετά τον πόλεμο… Πριν από δεκαπέντε χρόνια όλοι ξέραμε ποιος είναι ο άλλος… Αν ερχόταν να μείνει εκεί κάποιος καινούργιος, έφερνε επιστολές συστάσεων ή είχε βρεθεί… με κάποιον που ζούσε ήδη εκεί. Αν ερχόταν κάποιος καινούργιος, πραγματικά καινούργιος, τελείως άγνωστος, τι να πω, ξεχώριζε, όλοι αναρωτιούνταν ποιος είναι και δεν ησύχαζαν μέχρι να το μάθουν… Τώρα πια όμως δεν είναι έτσι. Κάθε χωριό, κάθε μέρος στην ύπαιθρο είναι γεμάτο ανθρώπους που απλώς ήρθαν κι εγκαταστάθηκαν χωρίς να τους δένει κάτι  τον τόπο. Τα μεγάλα σπίτια πουλήθηκαν, οι αγροικίες ανακαινίστηκαν, άλλαξαν. Ο κόσμος απλώς έρχεται κι εμείς ξέρουμε μόνο αυτά που λένε οι ίδιοι. Επειδή, βλέπετε, έρχονται από όλο τον κόσμο… Όλοι βασίζονται στην εικόνα που τους παρουσιάζεις… Όποιος έμπαινε στον κόπο μπορούσε να αποκτήσει μια κατάλληλη ταυτότητα κι εν μέρει γι’ αυτόν τον λόγο είχαν καταρρεύσει οι πιο λεπτοί δεσμοί που ως τότε διατηρούσαν την ενότητα της κοινωνικής ζωής στην ύπαιθρο της Αγγλίας» (σελ. 141).

Επιπλέον, η κεντροευρωπαία πρόσφυγας που βοηθάει στο σπίτι της κυρίας Μπλάκλοκ όπου γίνεται ο πρώτος φόνος, δίνει αφορμή στο χωριό για κουτσομπολιά και ρατσιστικά σχόλια, κάτι που στις μέρες μας, με τη νέα τάξη πραγμάτων, έχει γιγαντωθεί. Και το χαριτωμένο κομμάτι της ιστορίας είναι που για άλλη μια φορά, με κομψό τρόπο και ανυπέρβλητη διεισδυτικότητα, η συγγραφέας τονίζει τη διαφορά μεταξύ των γενεών: «Αν ήταν καμιά πολυάσχολη, Παντρεμένη νεαρή, ή κανένα κορίτσι που έχει δεσμό, τότε ναι, αυτές κόβουν επιταγές με πολλά και διάφορα ποσά και μετά δεν προσέχουν πολύ τα βιβλιάρια της τράπεζας. Μια ηλικιωμένη, όμως, που αναγκάζεται να μετρά ως και τις πένες, και που έχει συγκεκριμένες συνήθειες, πράγματι είναι το λάθος άτομο» (σελ. 109). Τέλος, ο Σαίξπηρ εμφανίζεται ξανά στα γραπτά της Agatha Christie, μόνο που αυτήν τη φορά συγκατοικεί με τον Ντάσιελ Χάμετ: «Από τον ανιψιό μου, Ρέιμοντ, κατάλαβα ότι τον θεωρούν κορυφή στο ύφος της λογοτεχνίας που αποκαλείται σκληρό» (σελ. 114).

Η «Πρόσκληση σε φόνο» κυκλοφόρησε σε Αμερική και Αγγλία το 1950 και είναι η πέμπτη περιπέτεια με τη γλυκιά ηλικιωμένη πρωταγωνίστρια, μιας και τα διηγήματα στα οποία εμφανίστηκε το 1927 στα μηνιαία βρετανικά περιοδικά «The Royal Magazine» και «The Story-Teller Magazine» δημοσιεύθηκαν σε βιβλίο μόλις το 1932 με τον τίτλο «The thirteen problems». Στα ελληνικά υπήρξαν πολλές εκδόσεις του μυθιστορήματος ώσπου κυκλοφόρησε από το Λυχνάρι με τον ίδιο τίτλο και σήμερα (2019) επανακυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός σε μεγαλύτερο σχήμα, με εκτεταμένο πρόλογο του Αύγουστου Κορτώ και με νέα μετάφραση (της Χρύσας Μπανιά). Ως προς το εξώφυλλο ακολουθούν την έκδοση Harper Collins (1996) ενώ έχουν ανακοινώσει πως στόχος τους είναι να κυκλοφορήσουν στα ελληνικά όλα τα αστυνομικά έργα της Agatha Christie.