Βιβλίο Υφάντρα
Συγγραφέας Μαρία Ξυλούρη
Κατηγορία Αλληγορία / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μεταίχμιο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Μαρία Ξυλούρη έγραψε μια εκπληκτική αλληγορική νουβέλα με πλούσιο λεξιλόγιο, διττά νοήματα, δεύτερες αναγνώσεις και μυστήριο. Η Μπιάνκα, που τώρα δουλεύει για τον κύριο Τέιλορ ως οικονόμος του, πείθει την Επισκέπτρια να έρθει κοντά τους για να βοηθήσει με την υγεία της κυρίας Τέιλορ που χειροτερεύει. «…θα μπορούσε, πράγματι, να έρθει αν την παρακαλούσες…συχνά, τις περισσότερες φορές, θα κατέληγες να μην μπορείς να αποφασίσεις αν ήταν τελικά καλύτερα που ήρθε ή όχι». Πάντως : «Ήταν και μερικές που μόνο τότε συνειδητοποιούσαν τι ακριβώς είχαν κάνει, σε ποιαν ακριβώς είχαν ανοίξει την πόρτα…δεν ήταν προετοιμασμένες για το τίμημα» (σελ. 12). Παράλληλα με το σήμερα, μέσα από πρωθύστερα ξεδιπλώνεται το παρελθόν της Μπιάνκας και η κακοποίηση που υφίστατο από τον άντρα της. Έτσι, η αγωνία κορυφώνεται, με την ταυτότητα της Επισκέπτριας να παραμένει ένα γλυκό μυστήριο ως τη στιγμή που πρέπει και με τις απανωτές ανατροπές στη ζωή της οικονόμου, η οποία, επιπλέον, προέρχεται από σημαντική οικογένεια υφαντριών.

Η Επισκέπτρια παρατηρεί πάντα τα χέρια των συνομιλητριών της που την καλούν κοντά τους για να τις βοηθήσει: «Τα χέρια των περισσότερων γυναικών που την παρακαλούσαν να έρθει ήταν έτσι. Δάχτυλα που γραπώνονταν από το παραμικρό γιατί είχαν ελάχιστα πράγματα δικά τους, νύχια σπασμένα και λερωμένα από τον αγώνα της κάθε μέρας. Εκείνες με τα περιποιημένα δάχτυλα είχαν άλλους τρόπους να προσπαθούν να επιβάλλουν το θέλημά τους» (σελ. 11). Έχει μια αέρινη παρουσία, ξέρει τα πάντα για όλους και το αντάλλαγμα που έχει στο μυαλό της για ό,τι της ζήτησαν θα φέρει ανείπωτο πόνο και τραγωδία στις ζωές των χαρακτήρων. Από την άλλη, με τον ίσιο τρόπο μαθαίνουμε ποιος είναι ο κύριος Τέιλορ και από τι δραπέτευσε. Πώς και γιατί ασχολήθηκε με το αμπέλι και την οινοποιία όταν έφτασε στον τόπο όπου ζει σήμερα «με καρδιά τσακισμένη και σχέδια αδιαμόρφωτα»; Τι συνέβη με τη γυναίκα του; Ποιος είναι ο ρόλος του στη συναρπαστική αυτή ιστορία;

Μεγάλο βάρος στην πλοκή είναι αφιερωμένο στην Μπιάνκα, τελευταίο κρίκο μιας μεγάλης και ακατάλυτης γενιάς από υφάντρες, που δένει μάνα και κόρες, γυναίκες πρόθυμες ή αναγκασμένες να υποκύψουν σε αρχέγονες δοξασίες για το καλό της οικογένειάς τους. Φυσικά δεν είχαν όλες ευτυχισμένη ζωή, όσο πιστές κι αν ήταν στα ανείπωτα ήθη και έθιμα αυτής της παραδοξολογίας, είτε ήταν υπάκουες είτε έσπασαν τον δεσμό. Όλες τους όμως αφοσιώθηκαν στην υφαντική, γιατί «το να μην τη μάθει θα ήταν κάλεσμα σε χειρότερες συμφορές να έρθουν». Με ανατριχιαστική ειλικρίνεια και δυνατές μεταφορές καταγράφονται σκληρές και καίριες διαχρονικές αλήθειες: «είχε όμως έναν άντρα αυστηρό και κρύο και μια ζωή κλειστή και μικρή, τα δέχτηκε [τα υφαντικά εργαλεία] με ευγνωμοσύνη και προσπάθησε να βρει σε αυτά την παρηγοριά που δεν έβρισκε γύρω της, ούτε καν στα μάτια της κόρης της» (σελ. 14). Μέσα σε λίγες σελίδες ξεδιπλώνεται το οικογενειακό παρελθόν της Μπιάνκας, το άρρηκτα δεμένο με τα εργαλεία, τις δαχτυλήθρες και την καρακάξα στο παράθυρο των σπιτικών που άνοιξαν οι γυναίκες. Η κάθε μια τους ανεξαιρέτως παντρευόταν «για να γίνει, επιτέλους, κάτι που δεν ήταν κόρη, κάτι που δεν ήταν στριμωγμένο ανάμεσα σε δύο γονείς» (σελ. 19). Μια γενιά από υφάντρες που «δεν απέδιδαν το σχέδιο που θα τις οδηγούσε εκεί που ήθελαν αλλά το σχέδιο που ήλπιζαν ότι θα έκανε τη ζωή πιο υποφερτή για λίγο» (σελ. 91). Αλλά πάντα, μα πάντα, έπρεπε να τρυπήσουν το δάχτυλό τους το Σάββατο βράδυ και ν’ αφήσουν τη ματωμένη δαχτυλήθρα στο περβάζι. «…κι ο κόσμος όλο γυρνούσε και γυρνούσε, ανίδεος, αδιάφορος, ανοργάνωτος, αδίστακτος».

Η συγγραφέας καταγράφει με σεβασμό και ωμότητα τη ζωή της ηρωίδας της και τον γάμο της με έναν άντρα που την κακοποιούσε για χρόνια: «οι μελανιές συνεχίζονταν, καινούργιες πάνω σε παλιές που ακόμη δεν είχαν σβήσει, έτσι που η Μπιάνκα μερικές φορές κοιταζόταν στον καθρέφτη της και σκεφτόταν το δέρμα της σαν κουρελού» (σελ. 26). «Η Μπιάνκα, όταν ύφαινε τα παγόνια, δεν ήξερε ότι ύφαινε τη σωτηρία της». Δάκρυσα όταν παραδέχτηκε: «Είμαι κάποιου η γυναίκα. Μαγειρεύω, πλένω, ράβω, κεντάω, υφαίνω» (σελ. 116). Κι όταν απάγκιασε στου κυρίου Τέιλορ «συχνά τιναζόταν στα αγγίγματα, ακόμη δεν είχε πειστεί ότι μπορούσαν να είναι ακίνδυνα» (σελ. 127). Οι ευτυχισμένες μέρες ήταν αυτές χωρίς τον άντρα της και οι σκληρές αυτές με την παρουσία του, αισθήματα που αποτυπώνονταν στην τέχνη και στα χρώματα των υφαντών που έφτιαχνε. Ψάχνουμε μάταια τη λογική στις αφορμές για τα ξεσπάσματα του συζύγου και από σελίδα σε σελίδα βλέπουμε πώς αλλάζει η Μπιάνκα όταν διαπιστώνει πως τελικά δε θα τη σώσουν οι δαχτυλήθρες και τα υφαντά της γενιάς της, «τίποτα δεν υπήρχε να τη σώσει, σίγουρα δεν θα έσωζε η ίδια τον εαυτό της, δεν ήταν τίποτα, δεν είχε τίποτα» (σελ. 55).

Η Μαρία Ξυλούρη έχει μια ιδιαίτερη γραφή που χρειάζεται προσοχή κατά την ανάγνωση αλλά αποζημιώνει με όμορφες περιγραφές, βαθιές σκέψεις και απρόσμενες εξελίξεις. Η δύναμη του κειμένου είναι τέτοια που μ’ έκανε να πιστεύω πως διάβαζα κάτι υπερφυσικό, ένα δείγμα μαγικού ρεαλισμού, μόνο και μόνο για να γκρεμιστεί σχεδόν αμέσως αυτή η αίσθηση επιστρέφοντάς με σε πραγματικές συνθήκες. Οι υφάντρες «δεν ήταν θεές», υποστηρίζει η συγγραφέας, αλλά τότε γιατί τόσες δοξασίες και εμμονή σ’ ένα τελετουργικό; Σε τι χρησίμευε αυτό; Από την άλλη, το κείμενο είναι άχρονο και άτοπο, παρ’ όλο που υπάρχουν διακριτικές ενδείξεις για τόπο δράσης μάλλον την Ιταλία. Μου άρεσε επίσης που, σε δεύτερη ανάγνωση, έχουμε το δίπολο γυναίκα-άντρας δοσμένο με τέτοιο τρόπο που με έβαλε σε σκέψεις, προβληματισμούς και διάβασμα ξανά και ξανά ορισμένων φράσεων, όχι γιατί είναι δυσνόητες αλλά γιατί λάτρευα να τις αναμασώ. Άντρας και γυναίκα λοιπόν έχουν το ίδιο μοτίβο, αν και παραλλαγμένο: δημιουργούν κάτι για να ξεφύγουν, για να φτιάξουν κάτι καλύτερο απ’ αυτό που βίωναν. Η γυναίκα (Μπιάνκα και οι πρόγονοί της) υφαίνει, ο άντρας (κύριος Τέιλορ) δημιουργεί αμπελώνες και παράγει ένα πολύ καλό κρασί. Πόσο πιστά όμως και πόσο φανατικά ο καθένας; Τι θα συμβεί αν βαρεθούν, απογοητευθούν, παρακούσουν;

Η «Υφάντρα» είναι μια συναρπαστική αλληγορία και ταυτόχρονα μια κραυγή αγωνίας για τις καταπιεσμένες και κακοποιημένες γυναίκες που προσπαθούν να ξεφύγουν από τη βαναυσότητα «υφαίνοντας», ώσπου να πάρουν τη μοιραία απόφαση και να τολμήσουν το πρώτο βήμα απομάκρυνσης. Επίσης, είναι μια διαφορετική ματιά πάνω στην καλοσύνη και στην ανταπόδοση, που στρέφει την πλοκή σε απρόσμενα μονοπάτια, απογειώνοντας τις εξελίξεις με τέτοιο τρόπο που το τέλος αφήνει τον αναγνώστη άφωνο. Τα οικογενειακά θέσφατα και η ορθολογιστική αμφισβήτησή τους, η καλοσύνη και η δοτικότητα, η νέα αρχή μετά από μια «μη ζωή» είναι μερικά μόνο από τα ζητήματα που απασχολούν τη Μαρία Ξυλούρη στο νέο της βιβλίο και τα θέτει επί τάπητος με υπέροχο λεξιλόγιο, προσωπικό στυλ γραφής και προσεγμένα καλολογικά στοιχεία.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«…ένας πυρετός… απλώθηκε βιαστικός και βουβός στο χωριό τους κι οι θεοί τον τίναξαν σαν κουβέρτα κι οι άνθρωποι έμειναν στον αέρα σαν τη σκόνη πριν πέσουν κατάχαμα, πριν τους καταπιεί η γη» (σελ. 16).

«…οι πικραμένοι άνθρωποι είναι μαχαίρια δίκοπα: είτε γραπώνονται από την παραμικρή γλύκα της ζωής για να σωθούν από το φαρμάκι της είτε γίνονται φαρμακεροί οι ίδιοι» (σελ. 17).

Βιβλίο Πασκάρ και Μία 
Συγγραφέας Δημήτρης Μαμαλούκας
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα/ Αλληγορία
Εκδότης Μονόκλ
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Δημήτρης Μαμαλούκας έγραψε μια συναρπαστική και συγκινητική νουβέλα για τη δοτικότητα του έρωτα και τη θυσία της αγάπης. Με λιτά εκφραστικά μέσα και ρεαλιστικές σκηνές ζωντανεύει δύο αντίθετους κόσμους που κοντράρονται και μας συστήνει δύο πλάσματα που ερωτεύονται ενάντια στις κοινωνικές επιταγές του κύκλου τους. Είναι μια ιστορία αγάπης γραμμένη με τρόπο που θυμίζει νουάρ μυθιστόρημα και γεμάτη συναρπαστικές εξελίξεις. Εκτυλίσσεται σ’ ένα άχρονο περιβάλλον όπου σ’ ένα ξέφωτο μαζεύονται κάθε βράδυ από τη μια οι ζοφεροί κι απ’ την άλλη οι άσπροι. Οι πρώτοι φοράνε μαύρα ρούχα και ανάμεσά τους βρίσκουμε τον Πασκάρ, έναν άνθρωπο που εκπέμπει ηρεμία και γαλήνη ενώ το χαμόγελό του είναι ακαταμάχητο. Οι δεύτεροι είναι άντρες με γκρίζα ρούχα και γυναίκες ντυμένες στα άσπρα. Ανάμεσά τους είναι η Μία, μια γυναίκα με σπάνια μεθυστική ομορφιά και ακαταμάχητο χαμόγελο, «μπροστά στη μαυρίλα της πόλης έδειχνε υπερβολικά εύθραυστη» (σελ. 23). Πώς μαγεύει τον κόσμο και ανοίγουν δρόμο μπροστά της για να περάσει; Τι το παράξενο έχει αυτή η γυναίκα και γιατί όποιος την αγγίζει νιώθει πως είδε το πιο γλυκό όνειρο;

Ο Μαχίτ, ένας ηλικιωμένος άγνωστος, καλεί τον Πασκάρ να τον εκπαιδεύσει για μια εβδομάδα, απαγορεύοντάς του να έρθει σε επαφή με τους άσπρους, κι έτσι ξεκινάει μια σειρά από γεγονότα που προβληματίζουν τον Πασκάρ για την αποστολή του. Τι εννοεί ο Μαχίτ «μόλις μεταδίδουμε, φεύγουμε;» Τι δεν αρέσει στον Πασκάρ κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσής του; Ο εκπαιδευόμενος ερωτεύεται τη Μία όταν την αντικρίζει κρυφά και, παρά τις απαγορεύσεις του Μαχίτ, της μιλάει. Περνάνε όμορφες στιγμές μαζί κι ο Πασκάρ συνειδητοποιεί ότι θέλει να γίνει γκρίζος σαν τους άντρες της παρέας της, να τη βλέπει συνέχεια, πώς θα γίνει αυτό όμως και κυρίως με τι συνέπειες; Ποιος είναι ο δικός του ρόλος και πόσο αντιβαίνουν τα δικά του όνειρα στην εκπαίδευσή του; Τι θα συμβεί όταν φιληθούν με τη Μία κι εκείνος προδώσει τους ζοφερούς για χάρη της;

Συναρπαστικές περιγραφές και ρεαλιστικές σκηνές ζωντανεύουν μια ξεχωριστή ιστορία αγάπης. Είναι τέτοιο το στυλ γραφής που ένιωθα σα να περπατούσα κι εγώ στους ανηφορικούς παγωμένους δρόμους της, πόλης, σα να έμπαινα στα μαγαζιά με τις φθαρμένες επιγραφές νέον και τα βρώμικα μωσαϊκά, σα να περπατούσα στους διαδρόμους των πολυκατοικιών που μύριζαν κρεμμύδια και ανθρώπινο ιδρώτα. Η ιστορία ξεδιπλώνεται σιγά σιγά, με ερωτήματα να πλανώνται στον αέρα και να απαντώνται σχεδόν αμέσως για να δώσουν τη θέση τους σε επόμενα και με τον έρωτα ανάμεσα στο πρωταγωνιστικό ζευγάρι να κλιμακώνεται. Μου άρεσαν η αλληγορία της ιστορίας, ο ρόλος των ζοφερών και των άσπρων, η εξήγηση ότι συναντιούνται κοντά η μία παρέα με την άλλη αλλά δεν πρέπει να έρχονται σε επαφή («ίσως γιατί η ευτυχία και η δυστυχία συχνά απέχουν ελάχιστα») και φυσικά το απροσδόκητο τέλος με το σοκαριστικό τίμημα.

«Πασκάρ και Μία», ένας απαγορευμένος έρωτας στη σκιά μυστηριωδών αποστολών. Καλοί και κακοί, χαρά και πόνος, άνθρωποι που ξυπνάνε από εφιάλτες και άλλοι που ζουν το πιο γλυκό τους όνειρο. Είναι έτοιμος ο Πασκάρ να πληρώσει το τίμημα από την επιθυμία του ν’ αλλάξει στρατόπεδο ώστε να είναι συνέχεια δίπλα στη γυναίκα που αγαπάει; Ο μυστηριώδης χαρακτήρας που εμφανίστηκε στα «Παράξενα Χριστούγεννα του κυρίου Σέριμαν» τώρα στην πιο προσωπική του περιπέτεια.

Βιβλίο Αναστοχασμός 
Συγγραφέας Νίκος Γραικός
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Συρτάρι
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Αναστοχασμός είναι η κριτική εξέταση των πεποιθήσεων ενός ατόμου και ο έλεγχος από πού αυτές πηγάζουν, με στόχο τη νοηματοδότηση και αναθεώρηση μιας εμπειρίας με βάση την κριτική αποτίμηση εννοιών και αντιλήψεων. Με βάση αυτόν τον ορισμό ξεδιπλώνεται η εσωτερική αναζήτηση ενός καθηγητή που νιώθει να πνίγεται και φεύγει προς άγνωστο προορισμό. Ζει πολλά χρόνια σε μια πόλη γεμάτη μοδάτα μαγαζιά, την οποία οι αλλαγές την κάνουν να μοιάζει με οποιαδήποτε άλλη μεγαλούπολη, «πόλη συνώνυμη της κούρασης», ήρθε όμως η στιγμή που κατάλαβε ότι δεν αντέχει άλλο, «ότι περίμενε όλη του τη ζωή». Παίρνει λοιπόν έναν σάκο με τα απαραίτητα, οπωσδήποτε δυο τετράδια («έγραφε για να βάλει σε σειρά τις σκέψεις του, σε μια κάποια τάξη το χάος του μυαλού του») και φεύγει για τον σταθμό του τρένου: «Πού θα πήγαινε; Κάπου. Ο πίνακας με τις αναχωρήσεις θα αποφάσιζε».

Τον υποδέχεται ένας έρημος σιδηροδρομικός σταθμός, άλλωστε ποιος να ταξίδευε καθημερινή και μάλιστα βράδυ; Διάλεξε μια παραθαλάσσια πόλη, νιώθει ότι πνίγεται, θέλει να πάει κάπου με ανοιχτό ορίζοντα. Το ντύσιμό του απλό αλλά πάντα με κασκόλ ή φουλάρι, «λες κι ήθελε να κρύψει τον λαιμό, το μήλο του Αδάμ, την ευάλωτη πλευρά της προσωπικότητάς του». Μπαίνει σ’ ένα τρένο, φτάνει κάπου και καταλύει σ’ ένα ξενοδοχείο, όπου πλημμυρίζει από αναμνήσεις. Όταν ήταν μικρός είχε προβλήματα στο σπίτι κι ήθελε κάπου ν’ απομονωθεί, οπότε βρήκε ένα ξενοδοχείο στη γειτονιά του για να χωθεί κάτω από τα σκεπάσματα ως την άλλη μέρα το πρωί: «Ήξερε τον αγοραίο έρωτα, την αγοραία ηρεμία τη μάθαινε κι αυτήν»! Κάποτε του άρεσε να παρατηρεί τους ανθρώπους, τώρα κουράστηκε να βλέπει, να μιλά, να προσέχει, θέλει μόνο ηρεμία. Ομολογώ μάλιστα πως δάκρυσα όταν πήρε την απόφαση να φύγει και αγκάλιασε σφιχτά το αρκουδάκι του για να κοιμηθεί στο ξενοδοχείο που διάλεξε τυχαία σε μια πόλη που δεν ήξερε: «Αυτό το «πουθενά» το είχε φαίνεται ανάγκη». Στον προορισμό του γνωρίζει κάποιους ανθρώπους, ζει μια συγκινητική και τρυφερή περιπέτεια και τελικά παίρνει μιαν απόφαση και επιστρέφει. Μόνο που τότε…

Ο «Αναστοχασμός» είναι μια νουβέλα εσωτερικής αναζήτησης μόλις 90 σελίδων με μια πλοκή που δεν ξέρεις πώς θα καταλήξει, πότε θα κορυφωθεί και τι θα συμβεί στον ανώνυμο ήρωά της. Χωρίς έντονα περιστατικά, χωρίς εκτενή στιγμιότυπα, παρά μόνο με απλές λέξεις, λιτές περιγραφές και σύντομες προτάσεις το ενδιαφέρον του αναγνώστη κρατείται παραδόξως δέσμιο ως το τέλος, κάτι που λίγοι συγγραφείς καταφέρνουν. Το προσεγμένο και απλό λεξιλόγιο φέρνει στο φως στιγμές από τη φυγή του πρωταγωνιστή και από το παρελθόν του, οπότε απαντώνται κάποιες απορίες που αντικαθίστανται αμέσως από άλλες. Ταυτόχρονα, η επιλογή του συγγραφέα να μη δώσει όνομα στα πρόσωπα και στις πόλεις δίνουν μια αίσθηση μυστηρίου που συντροφεύει την αγωνία για το τι θα συμβεί παρακάτω.

Σελίδες γεμάτες συναίσθημα, κεφάλαια που μας συστήνουν σταδιακά τον πρωταγωνιστή φωτίζοντάς μας το παρελθόν του κυρίως και ένα γλυκόπικρο τέλος μου γέννησαν πρωτόγνωρα αισθήματα και μου χάρισαν ένα διαφορετικό, πρωτότυπο και άκρως ανατρεπτικό αναγνωστικό ταξίδι, γεμάτο σκέψεις και προβληματισμούς, καθώς και σημαντικές αλήθειες («…συχνά αισθανόμαστε κουρασμένοι, όχι γιατί έχουμε κάνει πολλά αλλά γιατί έχουμε κάνει μόνο λίγα από αυτά που θέλουμε, αυτά που μας δίνουν αληθινή χαρά και ικανοποίηση», σελ. 28) και αισιοδοξία («…η καθημερινή ζωή, όσο και να είναι μαύρη ώρες ώρες, είναι από μόνη της ένα καλό διεγερτικό», σελ. 45).

Βιβλίο Λευκό χαρτί 
Συγγραφέας Χριστίνα Πομόνη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Συρτάρι
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Άλκης ζει ήδη επτά μήνες στο Μαϊάμι, ακολουθώντας μιαν απόφαση που του κόστισε τελικά ψυχικά και συναισθηματικά. Είχε μια κοπέλα, την Έλσα, με την οποία οι τριγμοί βάθυναν περισσότερο με τις νέες εξελίξεις και μια μάνα που την άφησε  πίσω μόνη στην ηλικία της κι αβοήθητη, μόνο και μόνο για να γνωρίσει τον πατέρα του. Έμαθε να μετράει αλλιώς, να ζυγίζει αλλιώς, να αντιμετωπίζει τους τυφώνες της περιοχής και να εκτιμά πολλά πράγματα στη νέα του ζωή. Συμπεριφέρεται με σεβασμό απέναντι στους γείτονες και σε όσους συναντάει στις δουλειές του αλλά δε μιλάμε για την ιδανική καθημερινότητα: «η βία καραδοκεί σαν σκιά -αυτή η παράξενη, αμερικανική ησυχία που κρύβει το μεταλλικό κλικ ενός γεμιστήρα πίσω από τον τοίχο» (σελ. 23). Αυτή η ζωή είναι κομμάτι του πατέρα του Άλκη, με αποτέλεσμα η οικογένεια που βρίσκει και που τον φιλοξενεί αρχικά να τον γεμίζει σταδιακά οργή και αηδία, ειδικά όταν τους συγκρίνει με τη δική του και τη μάνα του. Γιατί τους άφησε ο πατέρας του λοιπόν; Αφού η ζωή που τώρα κάνει δε διαφέρει σε τίποτα από αυτήν που θα περνούσε μαζί τους. Οι σχέσεις εντείνονται κι έτσι ξεσπάει, τον αντιμετωπίζει, του ζητάει ευθύνες, τον ταπεινώνει: «Για μένα θα είναι πάντα “εκείνος”, επειδή για εκείνον ήμουν πάντα “κάποιος”» (σελ. 48). «Μαζί του, έμαθα μόνο να κουτσαίνω» (σελ. 48). Γιατί: «Όταν νιώσεις την αδικία στο πετσί σου, εναντιώνεσαι. Διεκδικείς. Πολεμάς. Ή τουλάχιστον αυτό οφείλεις στον εαυτό σου να κάνεις» (σελ. 51).

Ο Άλκης είναι όμως και συγγραφέας, επομένως περίμενε πως η νέα του ζωή θα του έδινε ώθηση και έμπνευση.  Τελικά, βυθίστηκε σε μια ρουτίνα και δεν μπορεί να γράψει ούτε μια λέξη απ’ το επόμενο μυθιστόρημα  που έχει τελειώσει κιόλας στο μυαλό του: «Ξέρεις γιατί; Νιώθω λειψός, μισός και άδειος. Μυρίζω τον φόβο μου, σα σκύλος έτοιμος να μου επιτεθεί Είναι έτοιμος να μου επιτεθώ» (σελ. 17). Τελικά: «…η ζέστη, η υγρασία, η κακουχία που νιώθω και στην οποία συνειδητά υποβάλλω τον εαυτό μου, με κάνουν να γράφω πράγματα που έχω βαθιά θαμμένα μέσα μου, τόσο βαθιά που σχεδόν τα ξεχνώ» (σελ. 29). Πόσο εχθρικό μπορεί να γίνει ένα λευκό χαρτί, γεμάτο από ιδέες μισές, ένα μυαλό μοιρασμένο σε δυο ηπείρους και μια ψυχή που κατοικεί στη μια; Επίσης, βρήκα ευρηματικό το τέχνασμα που χρησιμοποιεί η συγγραφέας του βιβλίου: οι φράσεις που ακούει ο Άλκης γύρω του όσο αναπολεί τη ζωή του και γράφει στον υπολογιστή του ή στο χαρτί κουμπώνουν σε αναπάντεχες στιγμές της δικής του ζωής, την οποία μάλιστα αφηγείται με αντικειμενικότητα. Αυτό προσδίδει συγκίνηση και τρυφερότητα στο κείμενο, μιας και οι φράσεις αποτυπώνουν κάτι απλό, καθημερινό που οι περισσότεροι έχουμε ζήσει και τώρα βγαίνει στο φως με νέα οπτική.

Ταυτόχρονα, με διαρκή πρωθύστερα, γνωρίζουμε καλύτερα τη ζωή του Άλκη με τη μητέρα του και πώς τον μεγάλωσε, πότε και γιατί δυσκόλεψαν οι σχέσεις τους, πώς τον επηρέασε ψυχοσυναισθηματικά η απουσία του πατέρα του και κυρίως γιατί πήρε την απόφαση να τον βρει. Δάκρυσα με τις σκληρές συναισθηματικά σκηνές αποχωρισμού μητέρας και γιου: «Την αγκάλιαζα και σκεφτόμουν με τι τρόπο μπορούσα να την πάρω μαζί μου. Να μη νιώθει παρατημένη στα εβδομήντα της, μετά από όλα όσα έκανε για μένα, μετά από τη μάνα που υπήρξε για μένα, προστάτης και αρχηγός των πάντων μου» (σελ. 32). Κι όμως, αυτή η μάνα, όπως το αναγνωρίζει κι ο Άλκης, έχει την ικανότητα να τον κάνει να νιώθει ένοχος, να τον αφανίζει με λόγια που δεν αρθρώνει, «μια βαριά σκιά που με κυνηγούσε, θαρρείς και τα είχε κάνει όλα σωστά στη ζωή της, θαρρείς και δεν τα είχε σκατώσει ποτέ με τις αδυναμίες της στους λάθος ανθρώπους» (σελ. 35). Εκείνος θέλει να στέκεται ψηλότερα, να τη σκεπάζει με τα φτερά του κι ας ραγίζουν τα μάτια της με κάθε απογοήτευση.

Το «Λευκό χαρτί» είναι η αδυσώπητη αναμονή της δημιουργικότητας για όσους αντικρίζουν κατάματα μια οθόνη υπολογιστή ή ένα τετράδιο που τους περιμένει να το γράψουν και να το γεμίσουν εικόνες, συναισθήματα, σκηνές. Είναι όμως και μια ψυχή που γεννιέται κι ετοιμάζεται να γεμίσει το δικό της μονοπάτι με τέτοια στίγματα, ίσως ακόμη και η ψυχή του Άλκη που όμως αδειάζει σταδιακά από τα τραύματα που βιώνει κι αγωνίζεται να σταθεί στα δικά του πόδια, γνωρίζοντας τον εαυτό του και κατανοώντας τις συνέπειες από τις αλληλεπιδράσεις με το περιβάλλον γύρω του. Έφυγε από τη μητέρα του και τη γυναίκα που αγαπά, γνώρισε τον πατέρα του και τον αντιμετώπισε, προσπαθεί να γράψει το νέο του μυθιστόρημα, πώς θα κλείσει όμως ο κύκλος της αφήγησής του;

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«ο κόσμος που κατασπαράζει και κατακρεουργεί, … ανθρωπάκια δίχως ζωή που κοιτούν τους άλλους μέσα από το θολό πρίσμα της επίκρισης, προσδοκώντας υπόσταση» (σελ. 14).

«Μα τι έχουν να φοβηθούν…δυο ψυχές; Τι άλλο εκτός από τον ίδιο τους τον εαυτό;» (σελ. 12).

«Κι εμείς πασχίζουμε να τα κατανοήσουμε, μονοδιάστατα, φορτώνοντας τους εαυτούς μας με τύψεις κι ερωτήματα… και μας ξεχνάμε σαν κάτι ασήμαντο που γκρεμίστηκε στο έδαφος και έσπασε, μα κανείς δεν μπήκε στον κόπο να το σηκώσει από το πάτωμα» (σελ. 37).

Βιβλίο Το μπαρ στο Λεβαλουά-Περέ 
Συγγραφέας Γιάννης Μαργέλης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Συρτάρι
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γιάννης Μαργέλης έγραψε μια τρυφερή και δυνατή σε εικόνες και συναισθήματα νουβέλα, όπου, με αφορμή μια ερωτική ιστορία μεταξύ αντρών, καταγράφονται τα λάθη, οι προσδοκίες και η φθορά που συναντάμε σε όλες τις  ανθρώπινες σχέσεις. Η ιστορία ξεκινάει με την απρόσμενη συνάντηση του Μαρκέλλου και του Κριστόφ στο Λονδίνο λίγα χρόνια μετά τον χωρισμό τους, κάτι που θα ξυπνήσει τις μνήμες του πρώτου και θα καταφύγει στο ημερολόγιό του, όπου κατέγραψε την ευτυχισμένη περίοδο που πέρασαν μαζί στο Λονδίνο: «Οι ματιές συναντήθηκαν ξανά για δευτερόλεπτα. Καφέ και γκριζογάλανο, κάποτε ο ένας ήταν η γη κι ο άλλος ο ουρανός της». Ένας «μικρός πρίγκιπας» ο Μαρκέλλος, με καταγωγή από τη Χίο, έζησε, σπούδασε και δούλεψε σε Λονδίνο, Νέα Υόρκη και Αμβούργο, αναζητώντας τον εαυτό του. Με ειλικρίνεια και αμεσότητα καταγράφει κάθε πτυχή του χαρακτήρα του, σημειώνει σκέψεις και προβληματισμούς, αναφέρεται στα παιδικά του χρόνια, παρατηρεί τη σχέση των γονιών του μεταξύ τους και απέναντί του και συγκροτεί μια προσωπικότητα σύνθετη, βαθιά αληθινή. Προβληματίζεται για την αγάπη και τον έρωτα, σκέφτεται πάνω στη φύση της ζωής και της μοναξιάς, ακόμη και ο θάνατος τον απασχολεί. Όλα αυτά όμως είναι ισορροπημένα και δεν εξαπλώνονται εις βάρος του κειμένου, παρά μόνο σε ελάχιστα σημεία. Είναι ένας φυσιολογικός, συνηθισμένος άνθρωπος, αρκετά μπλεγμένος όμως (φταίει η οικογένειά του ή η αδυναμία του να βρει μόνος τη λύση και την άκρη στο ψυχοσυναισθηματικό του κουβάρι; ). Ο έρωτας με τον Κριστόφ έρχεται την ώρα που έχει ανάγκη για σταθερότητα σ’ έναν κόσμο απρόβλεπτο, όπου όλα αλλάζουν καθημερινά. Είναι δυο νέα παιδιά που εκπροσωπούν μια γενιά παγιδευμένη ανάμεσα στην παράδοση και στην πρόοδο.

Με ευσύνοπτο τρόπο και ταυτόχρονα με τις εξελίξεις μεταξύ Κριστόφ και Μαρκέλλου παρατίθενται μικρά δείγματα της νοοτροπίας και του τρόπου σκέψης του πρωταγωνιστή ώστε να τον γνωρίσουμε καλύτερα, να κατανοήσουμε τον χαρακτήρα του και να καταλάβουμε τι έζησε, γιατί και πώς, τι συνέβη μετά και ποιο είναι το πνιγηρό μυστικό που κουβαλάει, «κουρασμένος να κοιτάζει ηλιοβασιλέματα». Έχει φορτωθεί ενοχές και τύψεις, πιστεύει πως αυτός φταίει για τον προηγούμενο χωρισμό, εξαιτίας του οποίου ταξίδεψε στο Λονδίνο και γνώρισε τον Κριστόφ, δεν το ελέγχει, αν και προσπαθεί να ξεφύγει από αυτό, αναζητά τις σχέσεις του με τους γονείς του και το πώς τον γαλούχησαν και πώς τον μεγάλωσαν, περιγράφει τις άσχημες ψυχολογικές συνθήκες μέσα στο ίδιο του το σπίτι, «τη φωλιά του λύκου ή τη φωλιά του κούκου», όπου μεγάλωσε με υψηλές προσδοκίες όσο αποζητούσε την ανεξαρτησία του. Αναδύεται έτσι ένας χαρακτήρας περίπλοκος, με λάθη και πάθη, με αγωνίες και προσδοκίες, με ελπίδες και τρυφερότητα. Ομολογώ πως προσπάθησα να τον αγαπήσω και να σταθώ στο πλάι του, αυτό που έκανε όμως κάποια στιγμή δεν μπόρεσα να του το συγχωρέσω.

Ο Μαρκέλλος από την αρχή συστήνεται με πρωτότυπο τρόπο: «…είμαι σαν γυμνός πίνακας του Σίλε, βασανισμένος, πτωματικός, βαμπιρικός. Ένας καμβάς που εκκρίνει συναίσθημα… αιώνιο παιδί που θεοποιεί όποιον του δείχνει λίγη αγάπη, ώστε να προσπαθήσει να τον μισήσει όταν του την πάρει βίαια πίσω» (σελ. 32-33). Η ρομαντική πλευρά του αποτυπώνεται σε καίριες και διαχρονικές παρατηρήσεις πάνω στη μοναξιά και στις σχέσεις του σήμερα: «Οι καθημερινοί ρυθμοί, γρήγοροι και παρανοϊκοί, μας απαγορεύουν να κάνουμε βαθιές και συναισθηματικές σχέσεις. Δε βασιζόμαστε στους ανθρώπους. Ανοίγουμε μια εφαρμογή και επιλέγουμε» (σελ. 34). «…ξεχνάμε ότι η πραγματική μας αξία βρίσκεται στην αυθεντικότητα και στη σύνδεση που χτίζουμε με κάποιον άλλον άνθρωπο» (σελ. 56). Και πόσο όμορφη είναι μια σχέση διαρκείας έτσι και πετύχει: «Να τσακωνόμαστε για ανόητα πράγματα… και να ξέρεις πως, ακόμα και μετά από αυτό, τα πάντα θα είναι τόσο μαγικά, όπως στην αρχή, να γελάς μαζί με τον άλλον και να δημιουργείτε παρέα ιστορίες για να λέτε μια μέρα» (σελ. 54). Μα πόση αλήθεια σε λίγες προτάσεις: «…η μοναξιά έχει δύναμη. Μόνος δεν είσαι πια εκτεθειμένους ούτε ανυπεράσπιστος. Αλλά τι να το κάνεις; Η μοναξιά έχει τον σκοπό της. Είναι χρήσιμη. Όχι για πολύ. Να είναι εκεί έστω για λίγο. Για να βρεις ξανά τον εαυτό σου» (σελ. 87).

Η νουβέλα, εν αντιθέσει με τον τίτλο της, διαδραματίζεται κυρίως στο Λονδίνο, μια πόλη που δίνεται με παραστατικότητα. Κάμντεν, Τάμεσης, Σόχο, Κόβεντ Γκάρντεν και άλλα σημεία της βρετανικής πρωτεύουσας είναι το φόντο για τον έρωτα που ζουν ο Κριστόφ και ο Μαρκέλλος: «Περιπλανήθηκα, ρουφώντας ομορφιά», «κι εγώ ένα νησάκι μοναξιάς στη μέση αυτού του ωκεανού ζωντάνιας» (σελ. 75). Αλλά και η Νέα Υόρκη με τα δικά της τοπόσημα και η Αθήνα, το μέρος όπου πρέπει πάντα να γυρίζεις για τις γιορτές, έχουν τον δικό τους ρόλο στη ζωή του πρωταγωνιστή και εντείνουν τις σκέψεις του πάνω στον εαυτό του και στον ρόλο του στη ζωή των άλλων όσο προσπαθεί να βρει τι πραγματικά του συμβαίνει και από τι ψάχνει να ξεφύγει. Οπότε, τι συνέβη στο μπαρ του Λεβαλουά-Περέ; Ε, αυτό δε θα το αποκαλύψω! Υπέροχες και παραστατικές περιγραφές ζωντανεύουν τις σκηνές και δημιουργούν δυνατές, κινηματογραφικές εικόνες, με λέξεις που δημιουργούν αντιθέσεις και αντικατοπτρίζουν με τον καλύτερο τρόπο τα συναισθήματα των χαρακτήρων («βλέμμα που αποδημούσε ξανά προς το κενό»). Χρησιμοποιούνται άφθονα επίθετα που δε βαραίνουν την αφήγηση, αντιθέτως, τη στολίζουν διακριτικά και κατά τη διάρκεια αυτού του ταξιδιού μάς συνοδεύουν ο Μικρός Πρίγκιπας, ο Οδυσσέας Ελύτης, ο Περσέλ, ο Τενεσί Ουίλιαμς, ο Μίλαν Κούντερα, ο Γιώργος Χειμωνάς και πολλοί άλλοι με τρόπο που εντείνει τη λογοτεχνικότητα του κειμένου.

«Το μπαρ στο Λεβαλουά-Περέ», ο Κριστόφ, το βροχερό Λονδίνο, ο εσωτερικός μας αγώνας να ξεφύγουμε από τις τοξικότητες που μας γαλουχούν και μπλέκουμε, αν δε βρούμε εγκαίρως σωστή βοήθεια, σε δύσκολα και σκοτεινά μονοπάτια, ο έρωτας που δε χρειάζεται πρόγραμμα και σκέψη αλλά προσκρούει στα μειονεκτήματα της προσωπικότητάς μας, όλα αυτά και πολλά άλλα δημιουργούν ένα συναρπαστικό ταξίδι αυτογνωσίας και ταυτόχρονα μια καλογραμμένη ρομαντική περιπέτεια γεμάτη αλήθειες και συναισθηματικά λάθη, αφιερωμένη στη ζωή «που χωρίζει όσους αγαπιούνται, ολόγλυκα, χωρίς να κάνει θόρυβο».

ΥΓ. Το εξώφυλλο του βιβλίου είναι από τη σελίδα στο facebook των εκδόσεων Συρτάρι.

Βιβλίο Έναν Αύγουστο, παρακαλώ! 
Συγγραφέας Κωνσταντίνος Καφετζής
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Γραφή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η νουβέλα του Κωνσταντίνου Καφετζή είναι ένα πρωτότυπο κείμενο που μας συστήνει δύο διαφορετικούς χαρακτήρες που προσπαθούν, από τη μια εκείνο να κατανοήσει τη ζωή του και απ’ την άλλη αυτός να συνεχίσει τη δική του, προσμένοντας την ευτυχία. Η αφήγηση είναι γεμάτη ρεαλιστικές αναμνήσεις, κινηματογραφικές σκηνές και τρυφερά στιγμιότυπα διακοπών που σχεδόν όλοι έχουμε βιώσει στα μικράτα μας, οπότε λέξεις, ήχοι, γεύσεις ξυπνούν και δικές μας αναμνήσεις. Ταυτόχρονα όμως  υπάρχουν και προσεγμένες μεταφορές και παρομοιώσεις που προσεγγίζουν την ιστορία μέσα από υπονοούμενα και κρυφές λέξεις. Παγωτό, ήλιος, ανεμελιά από τη μια και λεκτική επικοινωνία με άγνωστους εραστές που πατάνε με τον αφηγητή στα γαϊδουράγκαθα της επικοινωνίας των διαδικτυακών κυμάτων από την άλλη. Με αυτήν την παράδοξη εναλλακτική αφήγηση ξεπηδάνε εικόνες και συναισθήματα που με ξάφνιασαν με τη δύναμή τους: «Μα αυτός που έφευγε δεν ήταν πολλά πρόσωπα. Ήταν ένα πρόσωπο. Μοναδικό. Και αυτός που ερχόταν δεν ήταν ένα πρόσωπο. Ήταν πολλά πρόσωπα. Διαφορετικά» (σελ. 25). Η λιτότητα στα εκφραστικά μέσα μάς αφήνει περιθώριο να επικεντρωθούμε στην ιστορία: «Ξημέρωνε. Βουτούσε η νύχτα. Αναδυόταν η μέρα. Κυριακή» (σελ. 29). Σε κάποια σημεία παρεισφρέει και το χιούμορ: «-Δηλαδή, πότε θα φύγουμε; -Δεν ξέρω, παιδί μου, δεν είναι ώρα ακόμα. -Τι θα δω και θα καταλάβω πως ήρθε η ώρα; -Την παλάμη μου στο μάγουλό σου. Θα πάψεις;» (σελ. 95).

«Το παιδί» περνάει τις διακοπές του Αυγούστου με τους γονείς του στο εξοχικό τους στην Κινέτα. Δεν έχει όνομα, είναι απλά «το παιδί» αφού όλοι έτσι το αποκαλούν, αντικαθιστώντας το βαφτιστικό του όνομα. Ο πατέρας του πηγαινοέρχεται στην Αθήνα «για δουλειές», δυσαρεστώντας τη γυναίκα του. Η εκάστοτε αναχώρησή του αφήνει τραύματα στο παιδί που όταν θα μεγαλώσει θα στρέφει αλλού το βλέμμα του αν κάποιο αγαπημένο του πρόσωπο φεύγει με αμάξι μακριά του έστω και για λίγο. Επίσης, η μάνα του δεν μπορεί να ζήσει μόνη της και ζητάει πάντα τη βοήθεια ενός τρίτου. Να λοιπόν που έρχεται ο αγαπημένος θείος Μανώλης και μαθαίνει στο παιδί πράγματα, του λέει ιστορίες, το ταξιδεύει με τις περιπέτειες που έζησε ως ναυτικός στη θάλασσα, κάνουν σκανταλιές και περνάνε τόσο όμορφα που το παιδί νιώθει εκείνους τους Αυγούστους σα να έχει τρεις γονείς. Ώσπου ο θείος Μανώλης δεν ξανάρθε στο εξοχικό.

Μια ποικιλία από χαρακτήρες περνάνε από το βιβλίο, εμπλουτίζοντας τις ζωές μικρού και μεγάλου. Ο Νικόλας, ο «εξοχικός φίλος» του παιδιού, έχει ιδιοτροπίες αλλά είναι αξιαγάπητος ενώ ποτέ δε φοράει βερμούδα ή σορτς. Η κυρία Μαρίκα κάνει μπάνια στη θάλασσα για την υγεία της και κάθε Κυριακή πηγαίνει στο εξοχικό στην Κινέτα και μιλάει με τους γονείς του παιδιού ξανά και ξανά για τη ζωή της, τα παιδιά της, τους άντρες της, από φόβο να προλάβει την άνοια που θα την αδειάσει από αναμνήσεις. Η κυρία Λαμπρή που βάζει το παιδί να κάνει μαθηματικές ασκήσεις και η κυρία Πόπη είναι οι καλοκαιρινές φίλες της μαμάς, δε λένε όμως πολλά, δεν κουτσομπολεύουν. Η κυρία Λαμπρή μένει με την εγγόνα της, τη Μάρω, που οι γονείς της δεν μπορούν να πηγαινοέρχονται γιατί «έχουν δουλειές». Η Μάρω σύντομα θα μπει ανάμεσα στα δυο παιδιά δημιουργώντας απρόσμενες εξελίξεις. Ο Βασίλης, πρώην αλκοολικός και πρώην ναρκομανής, σπιτώνει όλα τα θηλυκά της περιοχής και τα παιδιά της γειτονιάς τις ακούνε «να πονάνε», οπότε τρέχουν στους γονείς τους για εξηγήσεις (τι να πουν κι εκείνοι οι δόλιοι)! Κι έχουμε τον άντρα του σήμερα, τον τριαντάχρονο Μένιο, που περιμένει να έρθει μια ευτυχία που τον προσπερνάει πάντα: «Ήτανε νέος. Δε φοβότανε τον χρόνο. Ο χρόνος φοβάται εκείνον. Μήπως του σταθεί λίγος. Είχε τόσα πράγματα να κάνει. Να μάθει και να δει» (σελ. 25). Έχει παρέες, σχέσεις, δουλειά; Τι έχει συμβεί στη ζωή του και πώς συνδέεται με «το παιδί»;

Κι ενώ υπάρχει σε κάποια σημεία διάχυτη μια συγκίνηση, μια πίκρα, φτάνουμε στη σελίδα 61 κι εκεί τρέχει το δάκρυ ποτάμι. Μια παραστατικά δοσμένη και εντελώς αναπάντεχη εικόνα που τονίζει την αξία της «αγιοσύνης», όχι με τη θρησκευτική έννοια αλλά με την πανανθρώπινη, προκαλεί σοκ. «Το παιδί» κάνει κάτι που δείχνει το μεγαλείο της ψυχής του και τη δύναμη της φιλικής αγάπης του κι έμεινα για αρκετή ώρα να κοιτάζω το κενό, συγκλονισμένος απ’ αυτό που διάβασα. Το πρώην παιδί της Κινέτας και ο νυν άντρας της Αθήνας αποτελούν ένα συναρπαστικό δίπολο, ένα διπλό είδωλο στον ραγισμένο καθρέφτη της ζωής και των δύο. Αφηγούνται εναλλάξ μια ιστορία που μπλέκει την αθωότητα των παιδικών χρόνων με την ωμότητα της ενηλικίωσης ψάχνοντας να βρουν αίτια και αιτιατά για όσα έζησαν τότε και για όσα τους γαλούχησαν ως τώρα. Αφηγηματική δεινότητα, πλοκή που δεν ξέρεις πού θα σε οδηγήσει και έξυπνη χρήση του παρελθόντος και του παρόντος με άφησαν απόλυτα ικανοποιημένο και δε με άφησαν να επηρεαστώ από την έλλειψη επιμέλειας του κειμένου.

«Έναν Αύγουστο, παρακαλώ», με πανηγύρια και χαλβά Φαρσάλων, με λιτανείες και περιφορές εικόνων μαζί με υποχρεωτικό ασπασμό από παιδικά χείλη, με ανεμελιά και φρέσκα σύκα, με μυστικά και απορίες, με πολύτιμες φιλίες που σε στηρίζουν στα λάθη και παίρνουν δύναμη από σένα για το δικό τους καλό, με μυρωδιές καλοκαιρινών φαγητών και φρεσκοψημένου σάμαλι, με τραπέζια γεμάτα καλεσμένους, έναν τέτοιο Αύγουστο ζει ο μικρός ήρωας και αναπολεί ο μεγάλος. Στιγμές που τις θεωρείς ανέμελες και αθώες ώσπου να τις αντικρίσεις με το μάτι του ενηλίκου και να τις τοποθετήσεις στη σωστή τους θέση, συνδυάζοντάς τες με τις μεταγενέστερες εξελίξεις που επιφέρουν χωρισμούς, θανάτους, βαθιά κρυμμένες αλήθειες «για να μην πληγωθεί». Και τότε φτάνει βιαστικά το φθινόπωρο της ζωής και τίποτα δε θα είναι ξανά το ίδιο. Συναρπαστικό, ανατρεπτικό και καλογραμμένο κείμενο που με συγκίνησε και με έβαλε σε σκέψεις.

Βιβλίο Η νύχτα του Ωρίωνα 
Συγγραφέας Όθωνας Μιχαήλ
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η νουβέλα του Όθωνα Μιχαήλ είναι ολιγοσέλιδη αλλά γεμάτη από περιστατικά και ενδιαφέρουσες σκέψεις πάνω στις ανθρώπινες σχέσεις. Είναι μια ιστορία που ξεκινάει από τις παρυφές της Ακρόπολης και καταλήγει σ’ ένα νησί με κάτασπρα σπιτάκια, που μας συστήνει δύο νέους που ζουν τον έρωτά τους και στην πορεία διαπιστώνουμε πως τους συνδέει ένα κοινό μυστικό. Έχει δυνατές και ρεαλιστικές περιγραφές της Αθήνας και των σημείων όπου περνάνε ο Ωρίωνας και η Λυδία και ταυτόχρονα κάποιες προσεγμένα δοσμένες εικόνες που εγείρουν την περιέργεια για το τι πραγματικά συμβαίνει. Με αξιοπρόσεκτο χειρισμό της πλοκής, πότε ζούμε ρεαλιστικές στιγμές και πότε μπαίνουμε σε όνειρα γεμάτα συμβολισμούς και σημασίες για τον αφηγητή, με μια λεπτή γραμμή να διαχωρίζει τις δύο περιστάσεις κι όλο αυτό να γίνεται ένα μαγικό παιχνίδι που δεν ήξερα πού, πώς και πότε θα τελειώσει.

Διάφορα γεγονότα έχουν συμβεί μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα στη ζωή του Ωρίωνα, με αποτέλεσμα να τα βλέπει όλα πλέον με μια φρέσκια ματιά. Όποτε μάλιστα νιώθει τη «νοσηρή παρουσία της αμφιβολίας», τονίζει στον εαυτό του πως «όλα μες στο μυαλό είναι». Η ξαφνική του αλλαγή είναι αποτέλεσμα δειλίας και παραίτησης ή η αγνή λύτρωση του έρωτα; Στη σκιά της Ακρόπολης ξαναζεί τα γεγονότα που τον οδήγησαν αργά αλλά σταθερά ως το σημείο που ξεκινάει η ιστορία του βιβλίου. Η σκέψη της Λυδίας γαληνεύει την ψυχή του κι όταν την αντικρίζει αρχίζουν να περπατούν στα σκοτεινά σοκάκια και στις ήρεμες γειτονιές της περιοχής. Η Λυδία τον προκαλεί με γέλια και πειράγματα, ο Ωρίωνας προσπαθεί να την ακολουθήσει και να παίξει το παιχνίδι της ενάντια στον ορθολογισμό και στα «πρέπει» που τον διαφεντεύουν. Είναι σα να τον τιμωρεί γλυκά για τον τρόπο που της φέρθηκε κάποτε και δέχεται έτσι τη δίκαιη τιμωρία του. Της χρωστάει μια εξήγηση για εκείνο το βράδυ αλλά αφήνεται στη μαγεία της νύχτας μαζί της. Τι θέλει να της πει; Τι της κρατάει κρυφό; Πώς μπλέκεται στην ιστορία ο πατέρας του Ωρίωνα αγκαλιά με μια άδεια μπουκάλα κρασί και γεμάτος τύψεις που δε στάθηκε αντάξιος για τις προσδοκίες του γιου του; Πόσο καταπραϋντικά είναι τα λόγια της μάνας του Ωρίωνα προς τον άντρα της ώστε να του δώσει αυτοπεποίθηση και ταυτόχρονα να τον απομακρύνει από το ποτό; «Ο Ωρίωνας θα τα καταφέρει. Ο Ωρίωνας θα καταφέρει ό,τι εγώ δεν κατάφερα. Ό,τι εμένα μου έκλεψαν μέσα από τα χέρια» (σελ. 36), φωνάζει ο πατέρας. Γιατί ο Ωρίωνας έχει την αίσθηση ότι τον κυνηγάει το αφεντικό στην εταιρεία όπου δούλευε, ο Κέδρος; Τι ζητάει από αυτόν;

«Η νύχτα του Ωρίωνα» είναι μια βραδιά από εκείνες που ζει κανείς μια φορά μονάχα στη ζωή του. Περιγράφει τις χαρούμενες και τρυφερές στιγμές που ζουν δυο νέοι άνθρωποι που συναντήθηκαν την ώρα ακριβώς που ήθελαν να φύγουν από κάπου και τελικά έμειναν και οι δύο. Όσο ξεδιπλώνεται η ιστορία κι αναρωτιόμουν τι είναι αλήθεια και τι φαντασία, αρχίζει να εμφανίζεται ο σημαντικός ρόλος της εταιρείας του Κέδρου στη ζωή των δύο νέων, ως τη μοιραία αποκάλυψη που θα ρίξει ένα διαφορετικό φως στην ιστορία. Έχουμε μια πληθώρα καλολογικών στοιχείων και ενδιαφέρουσες παρομοιώσεις, απλές («Του θύμισαν στέμμα πάνω στα μαύρα, γεμάτα χρυσόσκονη μαλλιά της νυχτωμένης πόλης», σελ. 6) μα και απροσδόκητες («Η ψυχή του κουράστηκε να αιωρείται ανάμεσα σε νεφελώδεις έννοιες και αποφάσισε να ξεκουραστεί στην απτή ομορφιά του κόσμου», σελ. 7). Επίσης, ο συγγραφέας περιβάλλει τους ήρωές του με ενδιαφέρουσες οπτικές γωνίες της νυχτερινής πόλης, όπου παρέες διασκεδάζουν, αλήτες με τσίγκινα κουτάκια ζητιανεύουν, ηλικιωμένα ζευγαράκια χορεύουν, νέοι άνθρωποι φωνασκούν κλπ. Οι παρυφές της Ακρόπολης, ένα πλοίο κι ένα νησί είναι οι τόποι δράσης της ιστορίας και γεμίζουν πότε με φως και πότε με σκοτάδι, πότε γεννούν αγωνία και σασπένς και πότε τρυφερότητα. Ένα μικρό μα πλούσιο σε εικόνες και συναισθήματα βιβλίο.

Βιβλίο Άγνωστες λέξεις 
Συγγραφέας Σοφία Αυγερινού
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αλληγορία
Εκδότης Πόλις
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Σοφία Αυγερινού έγραψε μια ιδιαίτερη, διαφορετική νουβέλα που, με αφορμή την προσωπική ιστορία του πρωταγωνιστή, παραθέτει διάφορες σκέψεις γύρω από τις λέξεις και τη χρήση και τη σημασία τους στην καθημερινότητά μας, σκέψεις δοσμένες όμως όχι με ξεκάθαρο τρόπο αλλά με ένα γοητευτικό κράμα σουρεαλισμού και ποιητικότητας. Υπάρχει φυσικά πλοκή και μια κλιμάκωσή της που δημιουργεί σασπένς, υπάρχουν όμως και θύλακες προσεγμένης περιγραφικής αφήγησης που δημιουργούν ένα μυστηριώδες τοπίο στο οποίο ο αναγνώστης προσπαθεί να εξιχνιάσει τι συμβαίνει με τον άνθρωπο που αρχίζει ξαφνικά να γεμίζει το σπίτι του με χαρτάκια γεμάτα άγνωστες λέξεις. Την ιστορία αφηγείται η ξαδέλφη του, η οποία σε σταθερή εβδομαδιαία βάση πηγαίνει να καθαρίσει το σπίτι του όπου ζει με τους τυφλούς γονείς του, ένα παράδοξο και σχεδόν γκροτέσκο ζευγάρι με καλλιτεχνικές και προσωπικές ιδιαιτερότητες που δεν οφείλονται τόσο στην ηλικία τους όσο στον ψυχοσυναισθηματικό τους κόσμο. Πηγαίνει λοιπόν κάθε Πέμπτη και τους καθαρίζει και πιάνει κουβέντα με τον νεαρό για να καταλάβει τι σημαίνουν γι’ αυτόν αυτές οι λέξεις («απρόσπορος», «εμπρυφώ» κλπ.). Ανησυχεί γιατί ξέρει πως μεγάλωσε σε περίεργες συνθήκες και συνήθως είναι μετρημένος, σοβαρός και εργατικός, επομένως τι του συνέβη και απέκτησε αυτήν την περίεργη εξωστρέφεια;

Ο γιος μουρμουρίζει «Δεν είναι αυτό» και «Δεν είναι σωστό» όλη την ώρα και δημιουργεί λέξεις που δεν μπορούν να μετουσιωθούν σε κείμενο, δεν ταιριάζουν η μία με την άλλη. Παραδέχεται πως τις βλέπει στον ύπνο του όπου κάτι του λέει πως ανάμεσά τους υπάρχει μία σημαντική λέξη που, αν τη βρει, θα του αλλάξει τη ζωή, θα καταφέρει όμως ποτέ να το πετύχει αυτό; Και τι θα συμβεί ως τότε; Η αφηγήτρια ανησυχεί, λόγω των γονιών του, πως ήρθε η ώρα που τον χτύπησε η αρρωστημένη κληρονομικότητα ή ίσως πρόκειται για ξεκίνημα οικογενειακής διαταραχής ή μια έξαρση της υποχονδριακής λεπτολογίας που τον χαρακτήριζε έτσι κι αλλιώς, είναι όμως έτσι; Από την άλλη, οι τυφλοί θείοι ζωγραφίζουν, εκείνος τοπία που αποπνέουν μια αλλόκοτη ποιότητα, εκείνη πορτρέτα που ξεπερνούν τις χειρότερες υπερβολές του κυβισμού, φτάνοντας όμως το πάθος τους για τη ζωγραφική σε υπερβολικό επίπεδο, μιας και γεμίζουν κι αυτοί το σπίτι με πίνακες, προκαλώντας χωρίς ειρμό την αισθητική και την οπτική. Η αφηγήτρια τους άφησε ήσυχους στην άκακη, όπως θεωρεί, τρέλα τους, μήπως όμως αυτό εξελιχθεί σε διαστροφή; Και με τι συνέπειες;

Με τη σειρά της, η αφηγήτρια έχει τα δικά της προβλήματα, ζει με μια μάνα με χλιαρή και αμήχανη συμπόνια για τα προβλήματα της κόρης της, πρόθυμη να προσφέρει βοήθεια, την οποία όμως φυσικά δεν προσφέρει ποτέ αφού «τα προβλήματά μας δεν μπορούν να τα λύσουν οι άλλοι». Η αφηγήτρια αναρωτιέται γιατί αφήνεται να μεγαλοποιεί τα πράγματα και γιατί βλέπει το μερίδιο της ευθύνης της να είναι ανεδαφικά μεγαλύτερο απ’ ό,τι της αναλογεί. Η απάντηση είναι μία: αν αποτύχει να λύσει το πρόβλημα του ξαδέλφου της θα είναι η πρώτη της αποτυχία στη ζωή και δεν το θέλει. Παρατηρεί λοιπόν και καταγραφεί τα πάντα ενώ απευθύνεται και στον αναγνώστη («Αν το καλοσκεφτείτε όμως θα δείτε ότι…» κλπ.).

Μέσα σε όλη αυτήν την αγωνία της αφηγήτριας να ανακαλύψει τι συμβαίνει στον ξάδελφό της, έστω να βρει εκείνη τη λέξη που αυτός ψάχνει, ξεπηδούν σύντομες σκέψεις για τον ρόλο και τη σημασία των λέξεων στη ζωή μας, για την τελευταία στιγμή που αντικρίσαμε κάποιον χωρίς να ξέρουμε πως εκείνη ήταν όντως η τελευταία, για τα δυσβάσταχτα ψυχολογικά βάρη που μας φορτώνονται ακούσια από άλλους ή τα σηκώνουμε εμείς, έγνοιες και σκέψεις που έχουν απασχολήσει σίγουρα τη συγγραφέα στη ζωή της και τώρα τις σκορπάει με ταιριαστό τρόπο μες στο κείμενο διακόπτοντας τη ροή και εμπλουτίζοντας την αφήγηση με διαχρονικές αλήθειες. «Άγνωστες λέξεις» έχει η αφηγήτρια και μοιράζεται με τον αναγνώστη τις ανησυχίες της και την έγνοια της για τον ξάδερφο που από τη μια στιγμή στην άλλη γέμισε τον τόπο με χαρτάκια όπου είναι γραμμένες λέξεις παράξενες, αδόκιμες και σπαράγματα συνθετότητας βασικών εννοιών. Λέξεις που δεν είναι παρά «συμπτωματικοί συνδυασμοί άναρθρων ήχων που κάποια μέρα θεωρήθηκαν σωστοί, απαραίτητοι για την εξέλιξη του πολιτισμού, αγκίστρια που μας άρπαξαν από τον βυθό και μα ανέβασαν στην κορωνίδα της ύπαρξης, σαν άστρα μέσα στο τίποτε, ανάμεσα στα άστρα και στο τίποτε» (σελ. 94).

Βιβλίο Τα παράξενα Χριστούγεννα του κυρίου Σέριμαν 
Συγγραφέας Δημήτρης Μαμαλούκας
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μονόκλ
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Δημήτρης Μαμαλούκας έγραψε μια συγκινητική και τρυφερή νουβέλα γύρω από την ιδιαίτερη φιλία ενός μεγάλου σε ηλικία άντρα κι ενός μικρού κοριτσιού. Ο κύριος Σέριμαν είναι ένας απόλυτα προβλέψιμος άνθρωπος, παχύς, καραφλός (μόνο με τρεις τρίχες βασικά), με προκαθορισμένο πρόγραμμα στη ζωή του και με ελάχιστες δραστηριότητες, μοναχικός, χωρίς χόμπι και ενδιαφέροντα, γκρινιάρης και αντικοινωνικός. Μια μέρα συναντάει έναν άγνωστο με γκρι φόρμα, τον Πασκάρ, έναν άνθρωπο που εκπέμπει ηρεμία και γαλήνη ενώ το χαμόγελό του είναι ακαταμάχητο. Μια αναπάντεχη και σχεδόν ανεδαφική πρόταση πέφτει στο τραπέζι και ανατρέπει την καθεστηκυία τάξη του Σέριμαν, φέρνει τα πάντα γύρω του και μέσα του τούμπα. Δεν τον ξανασυναντά αλλά όσα του είπε τα γυροφέρνει στο μυαλό του ξανά και ξανά, σκέφτεται, αμφιβάλλει, αρνείται, προσπαθεί να ξεχάσει, ξαναθυμάται. Τα βήματά του τον οδηγούν μετά από πολλή περίσκεψη στο ογκολογικό παίδων, όπου διαπιστώνει πόσες τραγικές ιστορίες κρύβουν οι διάδρομοι ενός τέτοιου νοσοκομείου! Πόνος, απαισιοδοξία, μελαγχολία, διαρκής μάχη με κάτι αναπόφευκτο και κάπου αμυδρά ένα φως, σαν το χαμόγελο της μικρής ηρωίδας.

Η Μαντλίν πάσχει από καρκίνο αλλά δεν πτοείται, αντίθετα, μοιράζει χαμόγελα και αισιοδοξία στους ανθρώπους γύρω της και κλέβει την καρδιά του Σέριμαν. Χρησιμοποιούν έναν δικό τους κώδικα επικοινωνίας (γεια σου, κύριε τρεις τρίχες, γειά σου μηδέν τρίχες! Μα τι γλυκές προσφωνήσεις), αστειεύονται, περνάνε ευχάριστα μαζί, κάτι που προβληματίζει τους γονείς της. Μέρα τη μέρα πλησιάζουμε στην πιο κρίσιμη στιγμή της ζωής της Μαντλίν και η αγωνία κορυφώνεται. Η λιτή και άκρως ρεαλιστική αφήγηση δημιουργεί έντονες εικόνες, συναισθηματικά φορτισμένες, που αφήνουν όμως την αισιοδοξία να φανεί σε κάποια σημεία και να ελαφρύνει την ατμόσφαιρα. Κι όλα αυτά διαδραματίζονται στις γιορτές των Χριστουγέννων, μια από τις πιο δύσκολες κατ’ εμέ περιόδους. Γελούσα και προβληματιζόμουν, απολάμβανα την ιστορία και τα τραγικωμικά περιστατικά, χωρίς να σταματώ ούτε στιγμή να σκέφτομαι πώς και αν θα καταφέρουμε να γλυτώσουμε το μοιραίο. Γίνονται λοιπόν θαύματα στην εποχή μας; Ένας μοναχικός, μονόχνοτος άνθρωπος, θα ενδιαφερόταν ποτέ να σώσει τη ζωή κάποιου; Με ποιον τρόπο και με τι αντάλλαγμα;

«Τα παράξενα Χριστούγεννα του κυρίου Σέριμαν» είναι μια γρήγορη και ανατρεπτική ιστορία που με κράτησε από την αρχή χάρη στη δωρικότητα της γραφής και στην απουσία περιττών λεπτομερειών. Η σχέση μεταξύ του Σέριμαν και της Μαντλίν χτίζεται σταδιακά, με όμορφα αστεία, με υποδόρια συγκίνηση λόγω της υγείας του παιδιού, με τον φόβο της Μαντλίν ότι θα πεθάνει αλλά αυτό δεν την παίρνει από κάτω και με χαριτωμένα στιγμιότυπα. Ο Σέριμαν σχεδόν μεταμορφώνεται από σελίδα σε σελίδα και η ψυχογραφία του είναι μελετημένη και πειστική. Είναι ένα βιβλίο αφιερωμένο στη γλύκα της ζωής, μιας και ο θάνατος είναι αναπόσπαστο μέρος της ζωής αλλά δεν παύουμε να του κηρύττουμε τον πόλεμο για να μείνουμε ζωντανοί λίγο ακόμη. Αλήθεια, αν μας δινόταν η ευκαιρία, ποιον θα σώζαμε από τους αγαπημένους μας ανθρώπους; Κι αν δεν είχαμε κανέναν; Αυτά και άλλα ερωτήματα απαντώνται με τον πιο γλυκό και τρυφερό τρόπο σε αυτό το γεμάτο συναίσθημα και αφηγηματική δεινότητα κείμενο.

Βιβλίο Όταν ο χρόνος ψιθύρισε 
Συγγραφέας Ευθυμία Καλαϊτζίδου
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αλληγορία
Εκδότης Βακχικόν
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Ευθυμία Καλαϊτζίδου έγραψε μια ιδιαίτερη, ξεχωριστή και άκρως ενδιαφέρουσα νουβέλα που ακολουθεί μια εντελώς διαφορετική ροή αφήγησης και με κράτησε με θετικές εντυπώσεις ως το τέλος. Η ιστορία ξεκινάει μ’ ένα χέρι που μένει ακίνητο και μια μπουκιά που δεν κατεβαίνει, στη συνέχεια στρέφουμε τη ματιά μας στον μικρό ήρωα της ιστορίας μας που επιστρέφει στο σπίτι του αλλά σχεδόν αμέσως γυρνάμε στη σχολική του μέρα όπου κάτι περίεργο συμβαίνει. Αυτό το πρωτότυπο και εντελώς διαφορετικό ξετύλιγμα με γέμισε απορίες και αγωνία για τη συνέχεια όσο ξεδιπλώνονταν τα ελάχιστα προσωπικά στοιχεία που μας αφήνει η συγγραφέας να γνωρίσουμε: το παιδί μένει με τη μητέρα του, εργάτρια σε διάφορες βιοτεχνίες ρούχων και σε διαφορετικά πόστα και με τον πατέρα του, εργάτη σε καπνεργοστάσιο, που δουλεύει ήλιο με ήλιο και δε βλέπει ποτέ την οικογένειά του. Ντρέπεται να ζητήσει χαρτζιλίκι από τους γονείς του, οι οποίοι και ποτέ δεν του έχουν δώσει λόγω ένδειας και όχι αδιαφορίας κι αυτό θα είναι η αρχή μιας τρυφερής ιστορίας.

Η πλοκή κλιμακώνεται με αναπάντεχους τρόπους κι όσο γνωρίζουμε το παιδί τόσο αναρωτιόμαστε ποιος είναι ο μυστηριώδης αφηγητής, αφού κατά τόπους ξεφεύγουν ρήματα σε πρώτο ενικό πρόσωπο. Ο σουρεαλισμός στις εξελίξεις και ο πλούτος του λεξιλογίου απαρτίζουν την ψυχολογική οδύσσεια του παιδιού κι ενώ η πλοκή δείχνει να σταματάει κάπου, σε δεύτερο πλάνο βλέπουμε τον χαρακτήρα του μικρού πρωταγωνιστή να παλεύει να κατανοήσει κάτι που είδε και σταδιακά να προσπαθεί να κάνει κάτι γι’ αυτό, να το αλλάξει και μέσω αυτού αλλάζει και το ίδιο, μεταμορφώνεται, ωριμάζει, μεγαλώνει. Τον θλίβει αυτό που είδε αλλά τον κάνει χειρότερα η τυπική απάντηση της μητέρας του πάνω σ’ αυτό, εξ ου και πλέον αποφασίζει να ψάξει με τον δικό του τρόπο: «…γιατί σταμάτησε μόνο ο δικός του χρόνος και όχι αυτός της μητέρας του;», αναρωτιέται. Το παιδί κοιτάζει διερευνητικά και εξονυχιστικά τις εκφράσεις των προσώπων, τη στάση του σώματος, τον τόνο της φωνής, τον βηματισμό των ανθρώπων γύρω του. Με εντυπωσίασε που η αφήγηση κινείται μεταξύ της ρεαλιστικής καταγραφής και της υποκειμενικής ματιάς ενός μικρού παιδιού που δεν έχει την ωριμότητα και την εμπειρία να καταγράφει τα όσα γίνονται γύρω του όπως ένας ενήλικας, εξ ου και το περιστατικό που του άλλαξε ζωή παίρνει γιγάντιες διαστάσει στο μυαλουδάκι του και ίσως φανεί υπερβολικό στον αναγνώστη αλλά μιλάμε για ένα μικρό, άπειρο, αθώο πλάσμα: «…η έλλειψη οποιασδήποτε έκρηξης συναισθημάτων από πλευράς της [της μητέρας] την ώρα της αφύσικης απορρύθμιση του πλανήτη, την έθετε στην πρώτη γραμμή των αναξιόπιστων» (σελ. 44). Το λεξιλόγιο όμως έρχεται σε σύγκρουση με αυτό το αγνωσιακό πεδίο που προσπαθεί να κατακτήσει ο μικρός μας ήρωας αλλά ας μην ξεχνάμε πως δεν είναι αυτός ο αφηγητής αλλά ένας μυστηριώδης τρίτος. Έτσι λοιπόν αυτές οι αντιθέσεις, η δύναμη των λέξεων, η παραστατικότητα των σκηνών, η κεντρική ιδέα του βιβλίου είναι γνωρίσματα που αγάπησα και με κράτησαν ως το τέλος. Ο παππούς, οι γονείς, η δασκάλα, το μικρότερο αδερφάκι, οι συμμαθητές, όλοι περνάνε από έλεγχο για να κατανοήσει ο μικρός αφηγητής γιατί μόνο αυτός συγκινήθηκε από αυτό που είδε.

«Όταν ο χρόνος ψιθύρισε» στο αυτί του μικρού ήρωα της ιστορίας εκείνο ήταν έτοιμο να τον ακούσει, μόνο που με αυτόν τον τρόπο θα μπλέξει σε μια περιπέτεια αυτογνωσίας που θα το αλλάξει και θα το ωριμάσει. «Στον κόσμο των μεγάλων κυρίαρχο όργανο είναι το μυαλό, στον κόσμο των μικρών η καρδιά» (σελ. 95). Πώς και γιατί λοιπόν καταφέρνει να κινηθεί με επιτυχία ανάμεσά τους ο μικρός ήρωας της ιστορίας μας;