Βιβλίο  Τα φώτα του Σεπτέμβρη
Τίτλος πρωτοτύπου Las luces de Septiembre
Συγγραφέας Carlos Ruiz Zafon
Μεταφραστής Δέσποινα Δρακάκη
Κατηγορία Τρόμου
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για το τελευταίο αυτοτελές μυθιστόρημα της Τριλογίας της Ομίχλης, μιας τριλογίας που αποτελείται από έναν κύκλο ιστοριών με πολλά κοινά στοιχεία και ταυτόχρονα για το τρίτο μυθιστόρημα που δημοσίευσε ο Carlos Ruiz Zafon (κυκλοφόρησε το 1995), ο οποίος το χαρακτηρίζει «νεανικό μυθιστόρημα». Ξανακυκλοφόρησε το 2017 «με τον τρόπο που θα έπρεπε να γίνει από την αρχή», όπως υποστηρίζει ο ίδιος ο συγγραφέας και είναι ένα άρτιο, καλογραμμένο και συναρπαστικό μυθιστόρημα τρόμου και φαντασίας, όπου αναμιγνύεται ο ρεαλισμός με το υπερφυσικό στοιχείο, ένα από αυτά τα βιβλία που μάλλον θα έγραφε ο Χουλιάν Καράξ στη «Σκιά του ανέμου. Είμαστε στη Νορμανδία του 1937 και συγκεκριμένα στο Γαλαζολίμανο, όπου έχει αποσυρθεί ο πλούσιος εφευρέτης και κατασκευαστής παιχνιδιών Λάζαρος Γιαν και μένει στο Κρέιβενμουρ, μια περίτεχνα φτιαγμένη έπαυλη δίπλα στο δάσος, απ’ όπου ατενίζει τα ερείπια του εγκαταλειμμένου εργοστασίου παιχνιδιών που είχε κάποτε. Το αρχοντικό Κρέιβενμουρ μοιάζει με κάστρο ή ακόμη και καθεδρικό ναό, με την πρόσοψή του γεμάτη γκαργκόιλ και αγγέλους σκαλισμένα στην πέτρα. Ταυτόχρονα, η Σιμόν Σοβέλ, μετά τον θάνατο του συζύγου της, πνίγεται στα χρέη που άφησε εκείνος πίσω του και ζει στην απόλυτη φτώχεια, μαζί με τα παιδιά της, Ιρέν και Ντοριάν. Σα θαύμα εμφανίστηκε η πρόταση του Λάζαρου Γιαν να προσλάβει τη Σιμόν ως οικονόμο στο σπίτι του. Η οικογένειά της μπορεί να μείνει στο Σπίτι του Κάβου, ένα λιτό οίκημα στο ακρωτήρι από την άλλη πλευρά του δάσους. Εκεί είναι χτισμένο το χωριό του Γαλαζολίμανου κι εκεί απλώνεται η δαντελωτή παραλία που τη βάφτισαν Ακρωτήρι του Εγγλέζου. Στη θάλασσα υπάρχει το νησάκι του φάρου, το οποίο οι ντόπιοι λένε πως είναι στοιχειωμένο: τις τελευταίες μέρες του καλοκαιριού βλέπει κανείς φώτα κατά το σούρουπο, τα φώτα του Σεπτέμβρη. Ποια είναι η μυστηριώδης γυναίκα που λέγεται πως είχε ξανοιχτεί στη θάλασσα με ένα ιστιοφόρο αλλά πνίγηκε όταν έπεσε στα βράχια του νησιού; Γιατί δε βρέθηκε το πτώμα της;

Η Σιμόν Σοβέλ θα επιβλέπει τη δουλειά της μαγείρισσας Χάνα και των περιστασιακών υπηρετών, θα διαχειρίζεται και θα συντηρεί την περιουσία του Λάζαρου Γιαν, θα συναναστρέφεται τους εμπόρους και τους προμηθευτές του χωριού, θα προσέχει την αλληλογραφία και τον ανεφοδιασμό και θα προμηθεύεται νέα βιβλία για τον Λάζαρο. Γιατί όμως δεν επιτρέπεται να ανοίγει την αλληλογραφία από Βερολίνο που φτάνει με μαθηματική ακρίβεια κάθε εννιά μέρες; Τι περιέχουν αυτοί οι φάκελοι που δεν πρέπει να μάθει κανείς άλλος; Απαγορευμένα σημεία είναι το εργοστάσιο, τα δωμάτια των πάνω ορόφων και η δυτική πτέρυγα όπου ζει η γυναίκα του παιχνιδοποιού. Αυτοματοποιημένες μηχανές, μινιατούρες, κούκλες, παιχνίδια γεμίζουν τις σελίδες του βιβλίου και δείχνουν το εύρος και το μέγεθος της φαντασίας του αδικοχαμένου συγγραφέα. Μαγεία, ομορφιά και εξυπνάδα είναι η πρώτη εντύπωση, στην πραγματικότητα όμως ο Γιαν αντανακλά τον λαβύρινθο της μοναξιάς του σε όλα αυτά τα τεχνουργήματα: «Κάθε κάτοικος αυτού του μαγικού κόσμου, κάθε δημιουργία, ήταν απλώς ένα δάκρυ που χύθηκε στη σιωπή» (σελ. 28). Αλήθεια, πώς είναι η ζωή στο χωριό συγκριτικά με το πολύβουο Παρίσι; «Σε αυτό το χωριό τα κρυολογήματα ήταν είδηση και οι ειδήσεις ήταν πιο μεταδοτικές από τα κρυολογήματα» (σελ. 38). Επίσης: «Η ζωή έμοιαζε φαινομενικά ήρεμη και απλή, ταυτόχρονα όμως είχε περισσότερες πτυχώσεις κι από αραχνοΰφαντη κουρτίνα» (σελ. 39). Άλλωστε το ότι ο απομονωμένος Γιαν παραγγέλνει σωρηδόν βιβλία έχει τραβήξει έντονα το ενδιαφέρον του τοπικού  κουτσομπολιού.

Η οικογένεια της Σιμόν είναι πολύ ενδιαφέροντες χαρακτήρες, με τη δεκαπεντάχρονη Ιρέν να ερωτεύεται και τον μικρότερο Ντοριάν να ασχολείται με τη χαρτογραφία, χαμένος στον κόσμο του και στα τετράδιά του, χωρίς φίλους. Στο χωριό ζει ο Ισμαέλ, ξάδελφος της Χάνα, ορφανός, που βοηθάει τον θείο του, Κριστιάν Ιπέρ, στο ψάρεμα, έναν άντρα που, βλέποντας την έντονη τουριστική κίνηση το καλοκαίρι θέλει να καταπιαστεί ως έμπορος ή ξενοδόχος για να βελτιώσει το εισόδημά του και τις συνθήκες ζωής της οικογένειάς του. Μοναδικές αγάπες του Ισμαέλ είναι η θάλασσα και η μοναξιά. Πρότυπό του είναι ο Όρσον Γουέλς και τα σίριαλ για το ραδιόφωνο που γράφει, κάτι που θέλει πολύ να κάνει κι εκείνος. Η Ιρέν και ο Ισμαέλ ερωτεύονται, σύντομα όμως η μοίρα τους φέρνει αντιμέτωπους με τον πραγματικό κίνδυνο που κρύβεται πίσω από τη γαλήνια όψη του τόπου και η σχέση τους θα δοκιμαστεί σκληρά. Ο ιερέας Λοράν Σαβάν, ο σχεδόν ισόβιος δήμαρχος Ερνέστ Ντιζόν, ταμίας του δημοτικού συμβουλίου και εκ πεποιθήσεως ανύπαντρη Αντουανέτα Φαμπρέ, ο τσαγκάρης και αστρολόγος Σαφόν, η μητέρα της Χάνα, Ελιζαμπέτ Ιπέρ, που εργάζεται στον φούρνο, ένα μαγαζί που συνδυάζει πρακτορείο ειδήσεων, υπηρεσία πληροφοριών και εταιρεία παροχής συμβουλών, κυρίως επί αισθηματικών προβλημάτων, με «ζεστά κρουασάν και φρέσκα νέα από το πρωί ως το βράδυ» (σελ. 59) είναι μια ενδιαφέρουσα επιλογή χαρακτήρων που συγκροτούν το κοινωνικό σύνολο και αλληλοεπιδρούν με την οικογένεια Σοβέλ. Ταυτόχρονα, αρχίζει να ξεδιπλώνεται το παρελθόν του Λάζαρου Γιαν ενώ μια μυστηριώδης σκιά  κινείται ύπουλα στις σκοτεινές γωνίες κτηρίων και ψυχών, με τις ανατριχίλες να έρχονται απανωτά όσο ξεδιπλώνεται μια ιστορία φρίκης και τρόμου που θα στοιχειώσει και πάλι το χωριό.

Το σκοτεινό δάσος, το ερειπωμένο εργοστάσιο και η ίδια η έπαυλη πυροδοτούν τη φαντασία του συγγραφέα ο οποίος αποτυπώνει με μαγευτικό τρόπο τις σκηνές του μυθιστορήματος. Η πλοκή κλιμακώνεται, οι χαρακτήρες αντιμετωπίζουν προκλήσεις που θα τους αλλάξουν και τα διλήμματα που θα τεθούν θα είναι κοφτερά. Το μυθιστόρημα μου χάρισε τις πιο ανατριχιαστικές στιγμές της ως τώρα αναγνωστικής μου πορείας και δε με άφηνε να κοιμηθώ τα βράδια. Είναι τέτοιος ο χειρισμός και η μαγεία των λέξεων που δημιουργούν την κατάλληλη υποβλητική ατμόσφαιρα χωρίς πολλές περιγραφές και περιττές παραγράφους. Λέξεις λοιπόν, λέξεις, λέξεις, αυτή είναι μία από τις κυριότερες απολαύσεις του κειμένου ενός συγγραφέα που άλλαξε το σύγχρονο λογοτεχνικό και αναγνωστικό σύμπαν! Λέξεις που δημιουργούν ρεαλιστικές εικόνες και τις ζωντανεύουν με άφθαστη τέχνη χαρίζοντάς μας χρώματα και ποικίλες οπτικές γωνίες. Εκπληκτικές περιγραφές, άψογος χειρισμός της γλώσσας, ένα κλειστοφοβικό περιβάλλον να με καταδιώκει σε κάθε σελίδα είναι μερικά μόνο από τα θετικά γνωρίσματα ενός κειμένου που με άφησε ξάγρυπνο. Λυρικές παρομοιώσεις και ευρηματικές μεταφορές στολίζουν το κείμενο χωρίς να το βαραίνουν: «…η βροχή της προηγούμενης νύχτας είχε σμιλέψει στα σύννεφα κάστρα από βαμβάκι πάνω από την εκτυφλωτική γαλάζια απεραντοσύνη…» (σελ. 44). Και αργότερα: «Ένα λιβάδι από αστέρια απλωνόταν πάνω στην μπλε κουβέρτα που κάλυπτε τον κόλπο και η ματωμένη σφαίρα του ήλιου βυθιζόταν στον ορίζοντα σαν δίσκος από πυρωμένο σίδερο» (σελ. 89). Επιτέλους συναντάμε και λίγο χιούμορ: «…οι μόνοι κάτοικοι του Γαλαζολίμανου που δε γνώριζαν τον υποτιθέμενο κεραυνοβόλο έρωτα του Ισμαέλ Ιπέρ για την καινούργια, την Ιρέν Σορβέλ, ήταν τα ψάρια και οι ίδιοι οι ενδιαφερόμενοι» (σελ. 59). Κεντρικός άξονας της ιστορίας είναι αυτές οι διαπιστώσεις: «-Δεν πρέπει να πιστεύεις όλα όσα βλέπεις. Η εικόνα της πραγματικότητας που μας παρέχουν τα μάτια μας είναι απλώς μια ψευδαίσθηση, μια οφθαλμαπάτη…Το φως είναι μεγάλος ψεύτης» (σελ. 31). Κυρίως όμως: «Η μαγεία είναι απλώς μια προέκταση της φυσικής».

«Τα φώτα του Σεπτέμβρη με έμαθαν να θυμάμαι τα βήματά σου που ξεθώριαζαν στην παλίρροια», αυτά γράφει ο Ισμαέλ στην Ιρέν δέκα χρόνια μετά την περιπέτειά τους στο Γαλαζολίμανο. Μόνος πλέον ο Ισμαέλ, περιμένει την παλίρροια του Σεπτέμβρη να του επιστρέψει κάτι παραπάνω από αναμνήσεις. Τον χωρίζει ένας πόλεμος και τουλάχιστον εκατό γράμματα από την Ιρέν κι ακόμη αναπολεί τις ημέρες του 1937. Έτσι ολοκληρώνεται ένα από τα πιο τρυφερά και ταυτόχρονα ανατριχιαστικά μυθιστορήματα του σημαντικού Ισπανού συγγραφέα, ο οποίος ταιριάζει ευρηματικά το σκοτάδι και τις σκιές της κεντρικής ιστορίας με τη σκιά του ναζισμού που έπεσε στην Ευρώπη δύο χρόνια μετά. «Τα φώτα του Σεπτέμβρη» είναι ένα αξέχαστο ταξίδι στο μοναδικό σύμπαν που ήξερε τόσο καλά να ζωντανεύει ο Carlos Ruiz Zafon και ταυτόχρονα ο τελευταίος κρίκος μιας σειράς υποβλητικών και σκοτεινών ιστοριών. Απανωτές εκπλήξεις, πλούσια πλοκή, χιλιάδες ερωτήματα που βρίσκουν απαντήσεις όταν πρέπει, γεγονότα που είναι απότοκα ενεργειών που έλαβαν χώρα στο παρελθόν, χαρακτήρες που διώκονται από κάτι φρικτό και είναι δέσμιοι ενός παρελθόντος για το οποίο δε γνωρίζουν και δε φταίνε, σασπένς και απανωτές εκπλήξεις, ανατριχίλα και καλολογικά στοιχεία είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά ενός κειμένου που διαβάζεται αυστηρά με αναμμένο φως.

Βιβλίο Στη σκιά του Αυγερινού
Συγγραφέας Σοφία Βόικου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Προσοχή μπορεί να περιέχει SPOILERS

Η Νηρηίς, κόρη της Δρυάδος, είναι άριστη γνώστρια της βοτανικής και της φυτολογίας. Είναι η τελευταία μιας μακριάς σειράς γυναικών που έτσι τα φέρνει η συγκυρία κάθε φορά και μόλις βλαστάνουν από έναν άντρα, αυτόν τον άντρα τον χάνουν (θάνατος, μάχη, ταξίδι κλπ.) (κάπως συγκεκριμένα τις λένε στο χωριό μου αυτές αλλά έχε χάρη :). Αυτές οι γυναίκες είναι κάτι σαν νεράιδες, σαν ξωτικά, και μεταλαμπαδεύουν τη γνώση της ζωής και της βοτανολογίας η μια στην άλλη. Κάποιες έχουν και μεταφυσικές ικανότητες, προφητεύουν το μέλλον και λένε τα χαρτιά, αλλά όλες είναι καταδικασμένες να μη στεριώνουν πολύ σε έναν τόπο, μιας και οι γνώσεις και οι ικανότητές τους δε μένουν και πολύ κρυφές και εκείνη την εποχή που ζούσαν οι άνθρωποι τις χαρακτήριζαν μάγισσες, οπότε τρέπονταν σε φυγή.

Όταν φτάνει η μέρα που αποκαλύφθηκε η Δρυάς λοιπόν, η μάνα φυγαδεύει την κόρη και της εύχεται κάθε επιτυχία. Η Νηρηίς, που δεν έχει τις μελλοντολογικές ικανότητες των προγόνων της, αρχίζει τις περιπλανήσεις. Στο δρόμο της συναντά τον Μιχαήλ, που το έσκασε από το χωριό του όταν το χτύπησε ο Μαύρος Θάνατος, και γυρίζει τον κόσμο με μια κιθάρα κι ένα φιαλίδιο που βρέθηκε τυχαία στα χέρια του. Το φιαλίδιο αυτό όμως περιέχει το Θειάφι της Κόλασης (λεγόταν ότι ήταν απόσταγμα από την Κόλαση που κατέκαψε τα Σόδομα και τα Γόμορρα) και σε συνδυασμό με το λάπις λάζουλι που κρέμεται από το λαιμό της Νηρηίδος μπορούν να κάνουν τον κάτοχό τους γνώστη όλων των πνευματικών και αόρατων αρχών του Θεού, του ανθρώπου και του σύμπαντος, δηλαδή έναν σύγχρονο Θεό.

Καθώς κατευθύνονται προς την Ονεφλέ της Νορμανδίας συναντούν τη σκανδιναβή Άστριντ και γίνονται φίλοι. Η Άστριντ, που έμαθε για τα γιατροσόφια της Νηρηίδος, θέλει κάτι για να την ερωτευτεί ο αρχηγός του προσκυνήματος που ακολουθούν, άρχοντας Λέων. Η Νηρηίς πείθεται με τα χίλια ζόρια κι από τη συνεύρεση αυτή η Άστριντ μένει έγκυος. Από φόβο να μη χάσει τον Λέοντα καταπίνει απήγανο για να ρίξει το παιδί αλλά η ποσότητα αυτή της φέρνει τον θάνατο. Ο Λέων του Καντέρμπουρι, που ξέρει για το φιαλίδιο και το λάπις λάζουλι, το ανακαλύπτει στα χέρια του ζευγαριού αλλά δεν προλαβαίνει να τους κυνηγήσει: ο Μιχαήλ μπαρκάρει για Καναδά και η Νηρηίς αποσύρεται έγκυος στο δάσος, όπου καταγράφει αναλυτικά τα ευρήματά της και τα γιατροσόφια της σε περγαμηνές.

Να έρθουμε και στο σήμερα; Ας έρθουμε. Η ορφανή βοτανολόγος Νεφέλη χάνει τον κόσμο όταν η καλύτερή της φίλη της αποκαλύπτει ότι τα είχε με τον άντρα της! Τσακώνονται, μαλλιοτραβιούνται; Όχι, η Νεφέλη τη συγχωρεί όταν της προτείνει να πάει στην Ονεφλέ γιατί ζητούν έγκριτη βοτανολόγο να καταγράψει και να τεκμηριώσει κάτι φιαλίδια και πουγκάκια με φυτά και βότανα (βρέθηκε το «ημερολόγιο» της Νηρηίδος). Η Νεφέλη συναντά τον σκληρό και αυταρχικό αρχηγό της αποστολής Νικολά και…ερωτεύονται. Ο Νικολά βρίσκει το φιαλίδιο στις ανασκαφές και το κρύβει, η Νεφέλη φορά το λάπις λάζουλι κι ο χορηγός της αποστολής, Λέο ντε Βίκτορις, τους ανακαλύπτει και με λαχτάρα αρπάζει το φιαλίδιο με το Θειάφι της Κόλασης, που το είχε βάλει αυτοσκοπό να το εντοπίσει.

Όχι κάτι ιδιαίτερο, μια ωραία δοσμένη ιστορία, με καλές εναλλαγές ανάμεσα στο χτες και στο σήμερα, χωρίς καλολογικά στοιχεία, με πολλά γιατροσόφια και μαντζούνια (χωρίς φυσικά να δίνονται οι πλήρεις συνταγές). Μεγάλο συν, οι ωραίες περιγραφές και οι διάλογοι και οι συνήθειες και η καθημερινή ζωή στη Γαλλία του 1506, αρκετά προσεγμένα χωρία και καλοδουλεμένα. Η Γαλλία του σήμερα δίνεται ρηχά και επίπεδα, με τον απαραίτητο κακό να τιμωρείται και το πρωταγωνιστικό ζευγάρι να ζει βίον ανθόσπαρτο.