Βιβλίο Τρεις κόρες
Συγγραφέας Σοφία Αυγερινού
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Νεφέλη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Αυτή είναι μόνο η ραχοκοκαλιά του εξαίρετου μυθιστορήματος που μόλις διάβασα και ακόμη το κρατάω μέσα μου, ενός κειμένου ποτισμένου με υποδόρια μηνύματα περί μετανάστευσης, οικογενειακών σχέσεων, αγάπης προς την πατρίδα, έρωτα, απαντοχής και ρατσισμού. Ένα διαμαντάκι για το οποίο ειλικρινά όσα και να γράψω θα είναι φτωχά και λίγα μπροστά στην τεχνική του αρτιότητα, την καλαίσθητη γραφή, τα καλοδουλεμένα ψυχογραφήματα, τις καλοσκηνοθετημένες εικόνες. Οι μεγάλες του παράγραφοι δεν είναι χαώδεις. Είναι σα μικρές κωμοπόλεις που πάλλονται από ζωή και μέσα σε ένα εκτενές πλαίσιο περιγράφουν και καταγράφουν περιστατικά και σκηνές που γεννούν συνέχεια σκέψεις και αισθήματα. Ήταν μια θάλασσα που ήθελα να βυθιστώ μέσα της ώσπου να βρω το ακρογιάλι του τέλους, προτιμούσα όμως να περιστρέφομαι αενάως ανάμεσα στις λέξεις και στις προτάσεις γιατί τις ένιωσα δικές μου, προσωπικές.

Ας ξεκινήσω με τον Νικόλα. Πληγωμένος ακόμη από την εγκατάλειψη του πατέρα, παρ’ όλ’ αυτά αποφασίζει να πάει στη Γερμανία για μια συνέντευξη, προσμένοντας να ενταχθεί σε ένα ακαδημαϊκό περιβάλλον στο οποίο θα μπορούσε να ανελιχθεί και να εξελιχθεί. Καθ’ οδόν προς το Βερολίνο σταματάει και στο Μόναχο, όπου η συνάντηση με τον άνθρωπο που τον γέννησε είναι δοσμένη με ένταση και ενάργεια. Σκέτες λέξεις, που πονάνε, πληγώνουν, ενώνουν, προδίδουν και συγχωρούν φτιάχνουν ένα ψηφιδωτό σχέσης μεταξύ πατέρα και γιου που με κλόνισε. Ο πατέρας έχει δοκιμάσει την οικογενειακή ζωή στην Ελλάδα και τώρα στη Γερμανία. Είναι σε θέση να ξεχωρίσει τι του ταιριάζει και τι όχι και το ίδιο προσπαθεί να υποδείξει και στον γιο του να κάνει, άλλωστε γι’ αυτό δε χώρισε; Πόσο μοιάζουν λοιπόν πατέρας και γιος και πόσο μακριά από τα κληρονομικά χαρακτηριστικά του πατέρα του θα καταφέρει να φτάσει ο Νικόλας; Κι εκεί που αναρωτιέσαι αν ο Νικόλας τελικά θα παραμείνει στη Γερμανία είτε ακολουθώντας τις συμβουλές του πατέρα του είτε ως σουβλατζής στο Βερολίνο, συμβαίνει κάτι αναπάντεχο.

Η ξενιτειά είναι δύσκολο πράγμα και συνεχίζει ακόμη και σήμερα (ειδικά σήμερα) να ρημάζει οικογένειες, ψυχές, σπιτικά. Στις «Τρεις κόρες» όμως εκτίθεται απροκάλυπτα, χωρίς ωραιοποίηση και φυσικά χωρίς τάση για μελόδραμα. Οι καταστάσεις και οι συνθήκες είναι τέτοιες που νιώθεις ξαφνικά το δάκρυ να μουσκεύει τις σελίδες κι αναρωτιέσαι από πού προέκυψε τώρα αυτό, αφού δε διάβασες κάτι συγκινητικό. Αυτή ακριβώς είναι η μαγεία της συγγραφής, να μη σου υποδεικνύει ότι θα κλάψεις ή θα γελάσεις αλλά να σε ωθεί χωρίς να το νιώσεις να εκφραστείς έτσι. Δεν υπάρχουν σκηνές τετριμμένες, μόνο η σκληρή πραγματικότητα της δυσκολίας στα ξένα χώματα, σε συνδυασμό με τις αλλαγές που υφίστανται στην ψυχή. Γράφει χαρακτηριστικά η κυρία Αυγερινού: «Το να είσαι ξένος στην ξενιτειά είναι ταυτολογία. Το παράδοξο είναι όταν η πατρίδα σου σε έχει διώξει πριν ακόμα φύγεις. Φεύγεις ξένος, γίνεσαι ξένος, κι όταν γυρνάς, είσαι για όλους ξένος» (σελ. 266-267).

Μια άλλη πλευρά της μετανάστευσης δείχνει η συγγραφέας με τις περιπέτειες που ζουν ο Ομάρ και η οικογένειά του που φεύγουν πρόσφυγες από τη Συρία κι αγωνίζονται να φτάσουν στο Βερολίνο για μια καλύτερη ζωή. Κι εκεί έχουμε δωρικότητα στην αφήγηση, λιτότητα στα εκφραστικά μέσα ενώ η ιστορία τους εντάσσεται σταδιακά στην ιστορία του Νικόλα κι εμφανίζεται ξαφνικά, άριστα περιπεπλεγμένη στην κεντρική ιδέα. Μήπως τελικά ο προορισμός δεν είναι και η καλύτερη λύση; Από την άλλη βέβαια τι να κάνεις, να σε σκοτώνουν οι συμπατριώτες σου; Ευρηματική η ιδέα να κινούνται παράλληλα ο Νικόλας με τον Ομάρ, ακολουθώντας σχεδόν την ίδια διαδρομή ταυτόχρονα.

Ως προς τη δεύτερη ιστορία, υπάρχει άφθονο έδαφος να ξεδιπλωθεί η ιδεολογία της συγγραφέως για τον εθνικοσοσιαλισμό και για την αρχαιοκαπηλία. Διαλέγοντας προσεκτικά τα πρόσωπα που θα αποτελέσουν τους αντίθετους πόλους καταφέρνει να αποδώσει άριστα όχι τόσο την εποχή, την οποία άλλωστε ντύνει με εντελώς λιτά πραγματολογικά στοιχεία, όσο τις αντιλήψεις που επικρατούσαν λίγο πριν την ιστορική 28^η Οκτωβρίου. Από την ιστορία περνάνε άνθρωποι που πιστεύουν στην ιδεολογία του ναζισμού χωρίς να καταλαβαίνουν πως αυτό θα οδηγήσει στον όλεθρο (και δε μιλάω για τα κρεματόρια των Εβραίων, μιας και αυτό αποκαλύφθηκε μόνο προς το τέλος του πολέμου) και την καταστροφή. Επιχειρηματολογούν υπέρ της γερμανικής επικράτησης και ταυτόχρονα υποστηρίζουν πως η Ελλάδα δε θα πειραχτεί γιατί οι Γερμανοί είναι αρχαιολάτρες. Ταυτόχρονα υπάρχουν άλλοι χαρακτήρες που πιστεύουν πως η Ελλάδα δεν πρέπει να μπει στον πόλεμο από φόβο για αντίποινα από τους Γερμανούς και τους Ιταλούς.

Ακόμη κι όταν ξεσπάει η ιταλική επίθεση, κάποιοι επιμένουν πως η γερμανική μηχανή θα αδιαφορήσει για τη χώρα μας, μιας και την απασχολεί η Ρωσία. Υπάρχει δηλαδή ένα πλήθος από διαφορετικές ιδεολογίες, αντιλήψεις και νοοτροπίες που αποδίδει σχεδόν ανάγλυφα την ατμόσφαιρα που επικρατούσε λίγο πριν την είσοδο της Ελλάδας στον πόλεμο. Για να μην αναφερθώ στις ανατριχιαστικές περιγραφές όταν θάβονταν τα αγάλματα, πόσο αριστοτεχνικά και ρεαλιστικά αποδόθηκε η ατμόσφαιρα. Η αρχαιοελληνική κληρονομιά μας θαμμένη σε κρησφύγετα και να έχεις και την άρτια πένα της κυρίας Αυγερινού να είναι αμείλικτη ως προς τις περιγραφές και το συναίσθημα. Και μέσα σ’ όλ’ αυτά να ανθίζει ένας έρωτας που έμοιαζε αρχικά ιδανικός και μακριά από αυτές τις αντίπαλες φατρίες. Τι θα συμβεί όμως στη ζωή της Ευρυδίκης και του Κλάους όταν ο πόλεμος χτυπήσει την πόρτα του σπιτικού που δεν πρόλαβαν να ανοίξουν;

Κι εκεί που νόμιζα πως αυτές οι ιστορίες δε συνδέονται μεταξύ τους, πλανήθηκα οικτρά! Εκεί που έλεγα πως το 1940 δε θα συνδεθεί με το 2015, αυτό γίνεται όχι μόνο μία φορά αλλά δύο, με έξυπνο, ευρηματικό και πρωτότυπο τρόπο, που έσβησε και τις ελάχιστες αμφιβολίες που μου είχαν απομείνει για τη συγγραφική ικανότητα της κυρίας Αυγερινού. Ο τρόπος που διάλεξε να ενώσει αυτά τα αρχικά παράλληλα σύμπαντα εξήγησε πολλά σκοτεινά σημεία της ψυχολογίας κάποιων χαρακτήρων και έδεσε σφιχτά την ιστορία, χαρίζοντάς της ένα λογοτεχνικό μέστωμα και μια θέση στην καρδιά μου. Ως προς τον τίτλο του βιβλίου, πίστευα αρχικά πως επρόκειτο για αναφορά στις κόρες του Νικόλα και του κυρίου Λίτοβα, οπότε έψαχνα για την τρίτη κόρη. Σύντομα όμως κατάλαβα πως επρόκειτο για κάτι άλλο, κάτι καλύτερο, μιας και δεν περίμενα η κυρία Αυγερινού, με αυτήν τη γραφή, με αυτές τις δυνατότητες, να κατέφευγε σε κάτι τόσο απλό. Και πράγματι, ο τίτλος του βιβλίου παραπέμπει σε μία από τις δυνατότερες σκηνές του βιβλίου, μια περιγραφή που δένει και πάλι αριστοτεχνικά τη μετανάστευση, την αρχαιοκαπηλία και την πατρότητα, τρεις έννοιες που συνωστίζονται στο μυθιστόρημα ποια θα πρωτοβγεί στην επιφάνεια.

Οι «Τρεις κόρες» είναι ένα εξαίρετο λογοτεχνικό κείμενο, μια πρωτότυπη και διαφορετική αναγνωστική πρόταση που αξίζει να ανακαλυφθεί.

Βιβλίο Τα τραγούδια των βασιλέων
Τίτλος πρωτοτύπου The songs of the kings
Συγγραφέας Barry Unsworth
Μεταφραστής Μαρία Γεωργουσοπούλου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Νεφέλη (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Κι όμως…. Κάποια στιγμή παρασύρεσαι. Διαβάζεις για τον Αγαμέμνονα, έναν άνθρωπο που υπέκυψε σε μια μοίρα προγραμμένη από άλλους. Για τον Οδυσσέα που δυσκολευόταν να βρει τις κατάλληλες λέξεις αλλά το μυαλό του ήταν ξυράφι. Για τον γερο-παραλυμένο Νέστορα, που πλέον είχε χάσει τα λογικά του κι είχε ξεμωραθεί αλλά λόγω κύρους οι υπόλοιποι αναγκάζονταν να τον αφήνουν να παρευρίσκεται στις συνεδριάσεις κι ας έλεγε μόνο για κυνήγια αγριογούρουνου και περασμένες πολεμικές δόξες. Για τον γιγάντιο και πανέμορφο Αχιλλέα, τον τόσο σίγουρο για τον εαυτό του, ψηλό, βροντώδη και τόσο ωραίο και τον εραστή του, τον Πάτροκλο που αχνοφαίνεται στο βάθος της σκιάς του ήρωα. Για τον Ραψωδό (που δεν κατονομάζεται, άλλη μια συμβολή στον μύθο που περιβάλλει την πραγματική ταυτότητα του Ομήρου) που τον κρατούν οι στρατιώτες κοντά τους για να περιγράφει τοπία, μύθους και πρόσωπα και να ξεχνιούνται από την αναδουλειά στην Αυλίδα. Για τον Κάλχα και τον Ποίμενο, τον μάντη και τον ανήλικο βοηθό του (τον οποίο ο Κάλχας επιθυμούσε και σαρκικά), εκ των οποίων ο μάντης ερχόταν πάντα σε δύσκολη θέση και εφεύρισκε τεχνάσματα για να μην πει την αλήθεια των δυσοίωνων ονείρων του Αγαμέμνονα και τον σφάξει από θυμό, κι ας έβλεπε όντως την πραγματική όψη των καταστάσεων αλλά οι περιστάσεις και οι συνθήκες τον δυσκόλευαν να πει την αλήθεια.

Με έναν μοναδικό διάλογο παρακολουθούμε ανήμποροι τη σκευωρία που στήνεται με αποδιοπομπαίο τράγο την Ιφιγένεια και τη θυσία της για να εξευμενιστούν οι θεοί και να κοπάσει ο άνεμος, ώστε οι Έλληνες να ξεκινήσουν για την Τροία. Και το πιο συγκινητικό κομμάτι του μυθιστορήματος, η περιγραφή των Μυκηνών και του παλατιού του Αγαμέμνονα, η καθημερινότητα της Ιφιγένειας και της κολλητής της δούλας, της Σισιπύλης. Πώς παρασύρθηκε τάχα από την πρόταση γάμου του Αχιλλέα για να ετοιμαστεί για την Αυλίδα, ποιες οι σκέψεις και τα συναισθήματά της, ποια η γνώμη της Σισιπύλης. Και φτάνουμε στο τέλος και στη θυσία του κριαριού την τελευταία στιγμή αντί της Ιφιγένειας. Αλλά η θυσία ενός αθώου για χάρη ενός πολέμου δεν ήταν πια επιθυμητό να κοσμεί τις ραψωδίες που εξυμνούν τους βασιλείς, όπως γράφει και στο τέλος ο συγγραφέας. Ανθρώπινο, συγκινητικό, δυστυχώς κάπου-κάπου με σημερινό λεξιλόγιο ιδιαίτερα στους διαλόγους (μπολσεβίκοι αποκαλούνται κάποιοι, έλεος, αρχαία μυθολογία διαβάζουμε). Αλλά η ανθρώπινη διάσταση των πρωταγωνιστών, κάποιες κρυμμένες πτυχές του χαρακτήρα τους, ο μεγάλος βαθμός αληθοφάνειας, η σωρεία των γεγονότων, η καθημερινή ζωή (ντύσιμο, ιδιωτικός και δημόσιος βίος χωρίς πολλές λεπτομέρειες, ίσα για να φτιαχτεί η ατμόσφαιρα) το αίτιο και το αιτιατό της πλοκής είναι από τα καλά χαρακτηριστικά του μυθιστορήματος. Για ρίξτε του μια ματιά!

ΥΓ. Η φωτογραφία είναι από το προφίλ της Άννας Ρούσσου στο facebook.

Βιβλίο Ο συμβολαιογράφος
Συγγραφέας Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Νεφέλη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα συναρπαστικό και βαθύτατα κοινωνικό μυθιστόρημα, με μια ρεαλιστική ατμόσφαιρα και ένα δισυπόστατο στυλ γραφής: ως προς το αστυνομικό κομμάτι υπάρχουν ελάχιστες περιγραφές χώρου ή ψυχοσυναισθηματικών καταστάσεων ή καλολογικά στοιχεία, κι ελάχιστες παρομοιώσεις και μεταφορές, κάτι που αφήνει το περιθώριο στον συγγραφέα να αναπαραστήσει τα γεγονότα με κινηματογραφικότητα σχεδόν, και ως προς το αισθηματικό κομμάτι έχουμε πληθώρα λυρικών περιγραφών, εκφράσεων καλοδουλεμένων και πλούσιων λεκτικά. Το μυθιστόρημα καταγράφει ταυτόχρονα τη δολοφονία, τη δίκη και την καταδίκη του Ροδίνη και τον αντίκτυπο αυτών των γεγονότων σε δύο γυναίκες: στην Αγγελική, μέλλουσα σύζυγο του φερόμενου ως ενόχου Ροδίνη και στη Μαρίνα, μέλλουσα σύζυγο του Γεράσιμου. Από τη μια λοιπόν υπάρχει σχεδόν στείρα παράθεση των εξελίξεων εν είδει ρεπορτάζ και από την άλλη μια υπέροχη γλώσσα, καθαρά ελληνική, που περιγράφει αριστοτεχνικά τον συναισθηματικό κόσμο των γυναικών. Ίσως όμως η χρήση της καθαρεύουσας στην εξιστόρηση (μιας και οι διάλογοι είναι γραμμένοι στην καθομιλουμένη), σε συνδυασμό με το πυκνό, περιπλεγμένο συντακτικό να απωθήσει αρκετούς αναγνώστες από το να ολοκληρώσουν την ιστορία, εύχομαι ολόψυχα όμως αυτό να μη συμβεί, μιας και «Ο συμβολαιογράφος» είναι μια από τις πιο δυνατές, ανατρεπτικές και συγκινητικές ιστορίες που έχω διαβάσει ως τώρα. Ας έχουμε πάντως υπ’ όψιν πως ως αποτίμηση ο Ραγκαβής θεωρείται ήσσονος σημασίας πεζογράφος (αν μπορεί να ευσταθεί ένας τέτοιος χαρακτηρισμός στον υποκειμενικό κόσμο της λογοτεχνίας) όμως βοήθησε με το ύφος και το στυλ του μεταγενέστερους συγγραφείς όπως ο Γεώργιος Βιζυηνός να εμφανιστούν στα νεοελληνικά γράμματα και να εκτινάξουν τον πήχη ακόμη ψηλότερα.

Ο σιόρ Τάπας, «γέροντας ρικνός, κυφός… με τον συνήθη του αλώπεκος γέλωτα» είναι ένας συγκλονιστικός χαρακτήρας που αλλάζει ριζικά όσο πλησιάζει το μυθιστόρημα στο τέλος του. Εμφανίζεται αρχικά ως καιροσκόπος, φιλάργυρος, απότομος, σκληρός και άδικος, γνώστης του αντικειμένου του (διαθήκες, τόκοι και επιτόκια κ. ά.) και δε διστάζει να συνεργαστεί με έναν δολοφόνο. Στην πορεία όμως, λες και παρεμβαίνει μια Θεία Δίκη, η ζωή του, από μια απρόσμενη και αναπάντεχη εξέλιξη, ανατρέπεται οριστικά και αναπόφευκτα, κάτι που τον κλονίζει και τον μεταστρέφει. Ο συμβολαιογράφος εμφανίζεται κυρίως στην αρχή και στο τέλος της ιστορίας, μιας και ο κύριος κορμός της πλοκής είναι η δίκη του Ροδίνη και οι προσπάθειες απόδειξης της αθωότητάς του, όμως είναι τόσο έντονη η παρουσία του και άρτια δοσμένη η προσωπικότητά του που με συνεπήρε και τον έχρισα αυτόματα πρωταγωνιστή.

Η εξιστόρηση είναι γραμμική, χωρίς να εμπλέκει τις παράλληλες ιστορίες μεταξύ τους. Το κείμενο ξεκινάει με τη χαρά του Ροδίνη που θα γίνει ο μοναδικός κληρονόμος του κόντε, συνεχίζει με τον φόνο και τα επακόλουθα (δίκη κλπ.), και όσο πλησιάζει το βιβλίο στο τέλος περιγράφεται η ιστορία της Αγγελικής αλλά και της Μαρίνας, μέσα από τις οποίες όμως δεν ξαναζούμε τα ήδη γραφέντα περιστατικά, απλώς δίνεται μια άλλη διάσταση στο κείμενο ενώ η Μαρίνα, άθελά της, είναι ο κινητήριος άξονας γύρω από τον οποίο θα περιστραφεί το τραγικό τέλος.  «Ο συμβολαιογράφος» μέσα από την τραγική ιστορία του έρωτα μεταξύ Ροδίνη και Αγγελικής, Γεράσιμου και Μαρίνας, περιγράφει πολυποίκιλα τον εξιδανικευμένο έρωτα της εποχής, περιλαμβάνοντας και όλα τα κλισέ: συναισθηματισμοί και ρομαντικές περιγραφές, εμπόδια στην ολοκλήρωση της αγάπης, λιποθυμικά επεισόδια και φυσικά τραγική κατάληξη.

Ο Φαναριώτης συγγραφέας, μέσα από την προσωπικότητα του Ροδίνη, που τον περιγράφει ως καλό, σωστό, έντιμο και σεβαστικό, με σωστή χρήση της ελληνικής γλώσσας της εποχής και του τόπου, χωρίς δηλαδή ιταλικούς ιδιωματισμούς που ακόμη απαντούνταν τότε στα πρώην ενετοκρατούμενα Επτάνησα, εμμέσως σκιαγραφεί τον χαρακτήρα ενός Φαναριώτη, στο περιβάλλον των οποίων μεγάλωσε ο ίδιος. Το άλλο σκέλος του δίπολου «καλό-κακό» που χρειάζεται ένα μυθιστόρημα, ο Γεράσιμος, αποδίδεται ως ο κλασικός bon viveur, ένας ερωτύλος απατεώνας και ανενδοίαστος κακούργος, που δεν ορρωδεί προ ουδενός για να αποκτήσει χρήματα, καλύτερη ζωή και φυσικά να συναναστραφεί ωραίες γυναίκες. Ας μην ξεχνάμε πως τα Επτάνησα τέθηκαν υπό αγγλική κατοχή μόλις σαράντα χρόνια πριν το κείμενο, ήδη με το βάρος της Ενετοκρατίας στη γλώσσα και τον πολιτισμό τους ενώ ταυτόχρονα έφταναν στο έδαφός τους άνθρωποι από την απέναντι υπόδουλη Ελλάδα για να προετοιμάσουν τον ξεσηκωμό του 1821. Σε αυτό το καζάνι που βράζει λοιπόν βρήκε ο Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής το πιο πρόσφορο έδαφος για να αναπτύξει τις ιδέες του και να παρουσιάσει με τον τρόπο που ήθελε χαρακτηριστικά γνωρίσματα ανθρώπων οικείων στους αναγνώστες του καθώς και κάποιες υποδείξεις για το ιδεατό μιας πολιτείας που ακόμη δεν έχει βρει την ελευθερία της και άρα την ταυτότητά της.

Παράλληλα με την εξέλιξη της υπόθεσης έχουμε και πραγματολογικά στοιχεία για την εποχή που διαδραματίζεται το έργο. «Ο Ροδίνης λοιπόν απέπλευσε προς Κέρκυραν και επειδή ο ατμός ήτον σπανιότης τότε ακόμη, και υπηρέτης των πλουσιωτέρων μόνον εθνών, απήλθε διά πλοίου ιστιοφόρου» (σελ. 53). Σε άλλο σημείο ο συγγραφέας αναφέρεται στην ιταλική γλώσσα που χρησιμοποιούνταν στα δικαστήρια των Επτανήσων και πόσο άσχημο ήταν αυτό σε μια νησιωτική πολιτεία απογόνων του Οδυσσέα και της ομηρικής γλώσσας! «…εις Επτάνησον η εντελής αναγέννησις της ελληνικής γλώσσης ήθελεν είσθαι η ισχυροτέρα διαμαρτύρησις της ελληνικής εθνικότητος» (σελ. 66). Παρατήρησα ακόμη και συμπτωματικά διαχρονικές παρατηρήσεις όπως η ακόλουθη: «Πίστεψέ με, κάρο μίο, σάπια θεμέλια είναι τα δάνεια. Είναι πέτρα που δένεις στο λαιμό και σε πάγει φόντο. Παραιτήσου από το δάνειο, άκου το λόγο μου. Με ξένα φτερά μακριά δεν πετάς» (σελ. 9).

Ο Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1809 και πέθανε στην Αθήνα το 1892. Ήταν Φαναριώτης λόγιος, ποιητής και πεζογράφος, καθηγητής αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και διπλωμάτης. Τα παιδικά του χρόνια τα πέρασε στο Βουκουρέστι, στην αυλή του Ηγεμόνα της Βλαχίας Αλέξανδρου Σούτσου κι από κει έμεινε ή ταξίδεψε σε Ρουμανία, Οδησσό, Μόναχο, Σάλτσμπουργκ και Τεργέστη.  Το 1829 εγκαταστάθηκε στο Ναύπλιο ως αξιωματικός του Πυροβολικού όμως τα παράτησε για να αφοσιωθεί στις φιλολογικές και αρχαιολογικές του μελέτες και στην πολιτική, όπου διέπρεψε. Ταυτόχρονα ασχολήθηκε με τη συγγραφή θεατρικών έργων, ποιημάτων και μυθιστορημάτων, εκ των οποίων «Ο αυθέντης του Μωρέως» είναι το πρώτο νεοελληνικό ιστορικό μυθιστόρημα, και έκανε μια πρώτη απόπειρα καταγραφής ιστορίας της ελληνικής λογοτεχνίας με το έργο «Ιστορία της νεοελληνικής φιλολογίας». Θα μπορούσα να γράψω κι άλλα γύρω από τη θέση του κειμένου αυτού στη σύγχρονη νεοελληνική γραμματολογία, να υποστηρίξω τις απόψεις που το θεωρούν προϊόν του ρομαντικού κινήματος κ. ά. όμως τέτοιες πληροφορίες θα βάρυναν την απόπειρά μου να συστήσω αυτό το υπέροχο κείμενο στους νεότερους αναγνώστες.

«Ο συμβολαιογράφος» είναι ένα εκτενές διήγημα (νουβέλα) που πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Πανδώρα» μεταξύ 1850-1851 (σε βιβλίο κυκλοφόρησε μαζί με άλλα διηγήματα το 1855) και είναι ένα από τα λίγα κείμενά του που έχουν θέμα ελληνοκεντρικό, μιας και το σύνολο του έργου του καταγράφει γεγονότα και περιστατικά εκτός του τότε ελληνικού χώρου. Το 1979 έγινε σειρά από την ΕΡΤ1 σε σκηνοθεσία Γιώργου Μιχαηλίδη, με τον Βασίλη Διαμαντόπουλο στον ομώνυμο ρόλο.

Βιβλίο Παράδεισος
Τίτλος πρωτοτύπου Paradise
Συγγραφέας Toni Morrison
Μεταφραστής Κατερίνα Σχινά
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Νεφέλη (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Toni Morrison είναι έγχρωμη συγγραφέας. Και ο κόσμος της είναι οι έγχρωμοι, οι δύσκολες συνθήκες τους, η καταπίεση, η επανάσταση, τα ίσια δικαιώματα και πάνω από όλα είναι η γυναίκα. Δυστυχώς, κάτι που ξενίζει εμένα, πάντα θα υπάρχει κάτι μεταφυσικό στο γραπτό της, κάποια πτυχή της ιστορίας θα έχει σχέση με τον άλλο κόσμο ή στο γραπτό της θα δίνεται κάποια λύση όχι με τη λογική που βλέπει ο μέσος άνθρωπος το σύμπαν. Έτσι κι εδώ, έχουμε την ιστορία του Χέιβεν (πριν τον Β΄ Παγκόσμιο) ή Ρούμπι (μετά τον πόλεμο), μιας μικρής κωμόπολης (;) που ζει κι αναπτύσσεται ως αποτέλεσμα της εκδίωξης των εγχρώμων από περιοχές λευκών. Η περιοχή κατοικείται, αναπτύσσεται, μεγαλώνει, επεκτείνεται (τόσο που οι κεντρικοί δρόμοι παίρνουν τα ονόματα των τεσσάρων ευαγγελιστών Λουκά, Ματθαίου, Ιωάννη, Μάρκου). Ο κόσμος πάει στην Εκκλησία τις Κυριακές, είναι αυστηροί προτεστάντες και απεχθάνονται κάθε τι που θα ανατρέψει τη ρουτίνα τους και τα πιστεύω τους στη Βίβλο.

Η πρώην βίλα και νυν Μοναστήρι είναι μακριά από το Ρούμπι. Κι όμως, οι γυναίκες που το κατοικούν μπαίνουν στη ζωή των αντρών της κοινωνίας και τους αναστατώνουν, χωρίς να έχουν αυτόν τον σκοπό. Σιγά σιγά και μεθοδικά γνωρίζουμε τις γυναίκες που μένουν στο Μοναστήρι (κάτι σα σχολείο οικότροφων) και τον κόσμο που απαρτίζει το Ρούμπι, από το παρελθόν μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1970, οπότε και οι άντρες παίρνουν την κατάσταση στα χέρια τους και εισβάλλουν στο Μοναστήρι με όπλα για να σκοτώσουν τις γυναίκες. Γνωρίζουμε κάθε μία γυναίκα (κάθε κεφάλαιο έχει το όνομα της κάθε κοπέλας), πώς ήρθε στον κόσμο, ποια τα πιστεύω της, γιατί κατέφυγε στο Μοναστήρι, τι κάνει εκεί, πώς μπλέχτηκε με τον κόσμο του Ρούμπι. Ένας σφιχτοδεμένος ιστός περιβάλλει το πιστό ποίμνιο και το τέλος θα είναι ριζικό, βίαιο, απότομο.

Η μεταφράστρια στο επίμετρο υποστηρίζει ότι το βιβλίο κλείνει την τριλογία περί αγάπης που ξεκίνησε με τη μητρική αγάπη στο Αγάπη και συνέχισε με την έντονη, παθιασμένη αγάπη στο Τζαζ. Εδώ έχουμε την αγάπη για το Θεό. Εντύπωση μου έκανε η Πατρίτσια Μπεστ, δασκάλα της κωμόπολης, που καταγράφει την ιστορία της πόλης κι έρχεται πολύ κοντά σε ορισμένα μυστικά που δεν πρέπει να δουν το φως του ήλιου!

Όσοι ξεκινάτε το διάβασμα τώρα, αφήστε την Toni Morrison για αργότερα. Όσοι έχετε απαιτήσεις και θέλετε κάτι διαφορετικό και προκλητικό για τη σκέψη σας, ξεκινήστε τώρα με αυτό το βιβλίο!

ΥΓ. Η φωτογραφία είναι από το palaiokinimatopoleio.

Βιβλίο Γράμμα σ’ ένα παιδί που δεν γεννήθηκε ποτέ
Τίτλος πρωτοτύπου Lettera a un bambino mai nato
Συγγραφέας Orianna Falacci
Μεταφραστής Έφη Καλλιφατίδη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Νεφέλη(εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Αρκετά συγκινητικό και αληθινό. Έπαθα σοκ με την πορεία του κειμένου αν και με προϊδέαζε ο τίτλος. Αλήθειες και ψέματα, άγχη και ανασφάλειες κάθε υποψήφιας μητέρας. Ως άντρας επιτρέψτε μου να αηδιάσω λίγο με την περιγραφή του εμβρύου αλλά και ταυτόχρονα σε αυτήν την «αηδία» περιλαμβάνεται ένα μέλλον δικό σου μέσα από το παιδί που έρχεται στον κόσμο. Oriana Falacci ε; Χμ… Για να την ψάξω λίγο.

Βιβλίο Γαλάζια μάτια
Τίτλος πρωτοτύπου The bluest eye
Συγγραφέας Toni Morrison
Μεταφραστής Κατερίνα Σχινά
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Νεφέλη (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

«Κρεμόμαστε από τα ρέλια του φορέματος του κόσμου και αγωνιζόμαστε να ανέβουμε λίγο παραπάνω, έστω στο στρίφωμα».

«Οι μόνοι που δεν φωνάζουν στις έγχρωμες γυναίκες είναι οι άλλες έγχρωμες γυναίκες και τα παιδιά». Όλοι οι άλλοι τους φωνάζουν, άντρες μαύροι και λευκοί, γυναίκες λευκές.

Δε θα ξεχάσω την εξής σκηνή: έρχεται φίλος της μαμάς Κλώντια και της Φρίντα στο σπίτι, και δείχνει τα παιδιά, δεν τα συστήνει, σαν να λέμε: από δω η κουζίνα, το σαλόνι, τα παιδιά, α, αυτό το παράθυρο δεν ανοίγει, προσέξτε!!!!!

Η μάνα της Πέκολα, που έχει ξεχάσει πια τι σημαίνει αγάπη, ελπίδα, πόθος, ακόμη αναπολεί με πίκρα τη μοναδική στιγμή που ήρθε σε οργασμό, μια στιγμή που η συγγραφέας την περιγράφει με την αίσθηση του ουράνιου τόξου!

Τα τρία παιδιά λοιπόν μας περιγράφουν τον μικρόκοσμό τους, η Πέκολα έχει περίοδο, ο πατέρας της κι η μάνα της καβγαδίζουν συνέχεια (είναι ένας τρόπος να ξεδίνουν αλλά κι αυτό κατάντησε ρουτίνα, ποτέ δε θα θέλαν να σκοτώσουν ο ένας τον άλλον, τους αρκούν που πονάει ο ένας τον άλλον!) ώσπου ο πατέρας της, για άλλη μια φορά μεθυσμένος, τους καίει το σπίτι και χτυπά σοβαρά τη γυναίκα του κι έτσι φυλακίζεται. Σε μια τέτοια έντονη στιγμή μεθυσιού ρίχνεται στην κόρη του, μπερδεύοντας στο ανύπαρκτο μυαλό του το παιδί με τη μάνα του, επειδή το κορίτσι έκανε την ίδια αυθόρμητη κι αθώα κίνηση με αυτήν που είχε κάνει η μάνα της όταν την είχε πρωτογνωρίσει ο Τσάλυ: να ξύσει το πόδι της!!!!

Φτώχεια, δυστυχία, τα όνειρα των παιδιών να προσπαθούν να βρουν λίγο ήλιο στο πεζοδρόμιο της ζωής, κι αυτά σαν τα αγριόχορτα στα πεζοδρόμια. Κι η 11χρονη Πέκολα να έχει μπει στο στόμα του κόσμου και να της ρίχνουν κι εκείνης βάρος. Τα αδέρφια Κλώντια και Φρίντα, με τα ασημιά όνειρα του κινηματογράφου να τις συντροφεύουν και να τις καθοδηγούν στον ενήλικο κόσμο που τα καλεί η ζωή,.. Τι να πω, μπορεί να ακούγεται πεσιμιστικό και θλιβερό, αλλά είναι τόσο καλογραμμένο, τόσο σοκαριστικό, τόσο δυνατό, τόσο μοναδικό, που δεν παύεις να βλέπεις εικόνες και να σκέφτεσαι ούτε λεπτό. Εξαίρετη πένα, εξαίρετη συγγραφέας, εξαίρετες ιστορίες, εξαίρετοι χαρακτήρες.

Βιβλίο Κάθρην: μια ιστορία
Τίτλος πρωτοτύπου Catherine
Συγγραφέας W. M. Thackeray
Μεταφραστής Γιώργος Μπλάνας
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Νεφέλη
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Διασκεδαστικό, καυστικό και κάπου κάπου χιουμοριστικό. Η αλήθεια είναι ότι δύσκολα θα σου αρέσει, αν απλά κάτσεις και το διαβάσεις. Είναι ένα γνήσιο κείμενο του 16ου αιώνα επηρεασμένο από την εποχή και τους συγγραφείς της. Αν υπομονετικά ψάξεις πίσω από τις γραμμές για να βρεις τι σχολιάζει και τι σατιρίζει ο συγγραφέας, αν μελετήσεις τον τρόπο ζωής συμπεριφοράς και τιμωρίας των εγκληματιών θα έχεις μια ολοκληρωμένη εικόνα της κουλτούρας της Αγγλίας του 16ου αι. Περνάνε όλοι από το κείμενο: φιλόσοφοι, βασιλείς, δικαστικοί, ο Ντίκενς και άλλοι συγγραφείς, γνωστά πρόσωπα της εποχής και του τόπου. Ίσως να μην το αγαπήσει κάποιος που απλά διαβάζει για να περνά η ώρα. Θέλει λίγη σκέψη, χωρίς όμως αυτό να ξενίζει ή να κουράζει (άλλωστε οι σημειώσεις στο τέλος βοηθάνε στην κατανόηση του γενικότερου πλαισίου).

Βιβλίο Το εγχειρίδιον του καλού κλέφτη
Συγγραφέας Ηλίας Πετρόπουλος
Κατηγορία Δοκίμιο
Εκδότης Νεφέλη (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πανέξυπνο βιβλίο. Φυλακές Αβέρωφ, Επταπύργιο, ονόματα και πράγματα αληθινά αλλά μεταμφιεσμένα. Κι εγώ αποκόμισα την αίσθηση ότι αλλού ξεκίνησε κι αλλού πήγε. Ξεκινάει με χιούμορ (που γίνεται μαύρο στα τελευταία κεφάλαια) να μας εξηγήσει ποιοι κλέφτες υπάρχουν, πού ανήκουν ιδεολογικά, τι κάνουν για να ζήσουν κλπ. Ως φυσική συνέπεια των κλεφτών είναι η φυλακή οπότε περνάμε σε ένα άλλο μεγάλο κεφάλαιο, το savoir-vivre των φυλακών. Είμαι σίγουρος ότι μιλά για πραγματικά γεγονότα, ότι όλοι αυτοί οι τρόποι επιβίωσης υφίστανται, όλα τα πρόσωπα είναι αληθινά, όντως υπάρχει γραφειοκρατία και ιεραρχία. Και ναι, τα βασανιστήρια είναι αληθινά. Α ν α τ ρ ι χ ι α σ α…. Αξίζει μια θέση στη συλλογή σας.