Βιβλίο Λαϊκά παραμύθια και μύθοι για την απώλεια και το πένθος
Συγγραφέας Δημήτρης Μάλλης
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Ηδύφωνο
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Δημήτρης Μάλλης συγκέντρωσε κείμενα από όλες τις ηπείρους της γης και τα ζωντάνεψε με λυρισμό και ατμοσφαιρικότητα. Συγκινητικές και τρυφερές ιστορίες ζωντανεύουν με παραστατικότητα και πλούσιο λεξιλόγιο, χαρίζοντάς μας διαχρονικά μηνύματα και μια διακριτική αισιοδοξία. Ιστορίες που μιλούν με τη σοφία και την απλότητά τους για τον θάνατο, την απώλεια, την απουσία καθώς και για τον αγώνα του ανθρώπου για υπέρβαση του πόνου. Πώς βρίσκουμε ανακούφιση στην ελπίδα, πώς συνεχίζουμε να ζούμε και να αγαπάμε, τι κάνουμε όταν μένουμε πίσω; Αυτά και άλλα θέματα απαντώνται με τον πιο τρυφερό τρόπο: μέσα από τα παραμύθια. Γιατί: «Ο θάνατος είναι παντού. Μα κι η αγάπη είναι παντού. Κι όταν η αγάπη δεν νικά τον θάνατο, τον μεταμορφώνει» (σελ. 15). Σύμφωνα με την ψυχολόγο Ελένη Παναγιωτακοπούλου, «τα παραμύθια μάς βοηθούν να εμπλουτίσουμε τη φαντασία μας, να αναστοχαστούμε πάνω σε σημαντικά φιλοσοφικά, ηθικά ή υπαρξιακά ερωτήματα, να περάσουμε καλά, να επικοινωνήσουμε, να μοιραστούμε αγωνίες, χαρές και όνειρα, άρα τελικά να γνωρίσουμε τον κόσμο» (σελ. 11). Χάρη σε αυτά μπορούμε να μιλήσουμε στα παιδιά για τον έρωτα, τον πόνο, την ευτυχία και την απώλεια αλλά, κι όταν μεγαλώσουμε, σε αυτά καταφεύγουμε ώστε να επιστρέψουμε στην παιδικότητά μας όταν η ενήλικη φάση μας έχει προβλήματα.

Στο «Ο καιρός γιατρεύει τις πληγές», η Γιάμι χάνει τον αδελφό της, Γιάμα, και ο θρήνος της συγκινεί τους θεούς που αποφασίζουν να σπρώξουν μακριά το «σήμερα» του θανάτου. Έτσι «κάθε μέρα που έφευγε έπαιρνε μαζί της και ένα αγκάθι από την καρδιά της… απάλυνε ο πόνος της, έγινε ο πόνος μνήμη» (σελ. 27). Στη «Γαζέλα του βεδουίνου», ένας βεδουίνος χάνει τον γιο του και μέσα από την κουβέντα με τη γυναίκα του διαπιστώνουμε πως «Όλοι οι άνθρωποι έχουν γευτεί το μερίδιο της θλίψης». Το ίδιο επιμύθιο έχουν και «Οι σπόροι της μουστάρδας», όπου μια μάνα που έχασε το παιδί της «κατάλαβε πως οι ζωντανοί είναι πολλοί μα οι νεκροί περισσότεροι». Στους «Τρεις δρόμους», ένας πατέρας πεθαίνοντας ζητά από τα τρία παιδιά του να ταξιδέψουν σε άλλους τόπους, σε ξένα μέρη και να γυρέψουν δουλειά για να διώξουν τη φτώχεια τους. Σ’ ένα τρίστρατο, ένας γέρος τους λέει πως ο ένας δρόμος οδηγεί σε μέρος με δουλειά κοντά στο σπίτι όποιου τον διαλέξει, ο άλλος σε πολιτεία μακρινή κι όποιος πάει γυρνάει στα μέρη του μια στο τόσο κι ο τρίτος σε έναν τόπο απ’ όπου δε γύρισε κανείς πίσω. Ποιο μονοπάτι θα ακολουθήσει το καθένα από τ’ αδέρφια και με τι συνέπειες; Πώς συνδέεται αυτή η ιστορία με την απώλεια;

Στο «Πένθους γέρας» μαθαίνουμε πώς και γιατί ο Δίας χάρισε στο Πένθος τις τιμές που έχουν σχέση με τους πεθαμένους και πώς πρέπει να φέρεται ο άνθρωπος στο πένθος. Γιατί, αν το τιμάει διαρκώς με λύπες και θρήνους, κινδυνεύει από αυτό; Στα «Δυο πιθάρια» έχουμε μια συγκινητική ιστορία για την απώλεια της μάνας, την οποία η κόρη βλέπει σε όνειρο να κουβαλάει δυο πιθάρια. Τι έχουν μέσα αυτά και γιατί είναι ασήκωτα; Η εξήγηση είναι ανατριχιαστική και συγκινητική. Στο ίδιο μοτίβο κινείται και το «Λευκό πουκάμισο», αν και με λιγότερο λυρισμό. Όση τρυφερότητα υπάρχει στην πρώτη ιστορία, τόση δωρικότητα βρίσκουμε στη δεύτερη. Στις «Γυναίκες που έκλαιγαν» ένας πρίγκιπας, στην περιήγησή του στα μέρη της φυλής του, συναντάει δυο γυναίκες που θρηνούν για διαφορετικούς λόγους η κάθε μία και το επιμύθιο είναι ανατριχιαστικό. Στον «Τόπο που οι άνθρωποι δεν πεθαίνουν ποτέ», ένας πλούσιος άνθρωπος που δεν του λείπει τίποτα, άρχοντας σωστός, νιώθει την ανάγκη να βρει έναν τόπο όπου οι άνθρωποι δεν πεθαίνουν ποτέ για να ζήσει με την οικογένειά του κι όταν τον βρίσκει τον περιμένει μια μεγάλη έκπληξη. Στον «Χάρο σε ένα τσόφλι», ένας νεαρός βρίσκει τον Χάρο και μαθαίνει πως ήρθε για τη μητέρα του. Έτσι ο ήρωας της ιστορίας δέρνει τον Χάρο και τον παγιδεύει σ’ ένα τσόφλι από καρύδι, κάτι που θα φέρει απρόσμενες συνέπειες για την ανθρωπότητα, γιατί «Ο Χάρος είναι απαραίτητος για να υπάρχει ζωή».

«Ο Ποντικαλάκης» είναι ένας μικρός σαν ποντικάκι άντρας που παθαίνει ένα ατύχημα κι αυτό θα έχει αλυσιδωτές αντιδράσεις στον περίγυρό του. Απολαυστικό κείμενο, με αφηγηματικές επαναλήψεις που δημιουργούν εξαρχής ένα παιχνίδισμα και δείχνουν τη σημασία της υποστήριξης και της παραμυθίας από φίλους και συγγενείς. «Στο νησί των ψυχών», ένας άντρας χάνει τη σύζυγό του κι αποφασίζει να την ακολουθήσει στον κόσμο των ψυχών, ένα ταξίδι που θα τον μεταμορφώσει και θα τονίσει τη σημασία της οικογένειας. Στο υπέροχο «Πώς οι πεταλούδες ήρθαν στον κόσμο», ο Δημιουργός, από συμπόνια που οι άνθρωποι που δημιούργησε ήταν στενοχωρημένοι λόγω του θανάτου, τους χάρισε τις πεταλούδες. Πώς τις έφτιαξε, γιατί παραμένουν σιωπηλές, σε τι ζήλεψαν τα πουλιά και πολλά άλλα μαγικά αποκαλύπτονται στην πανέμορφη αυτή ιστορία. Τέλος, «Η ψείρα και ο ψύλλος» είναι μια ιστορία απώλειας που χαρίζει τρυφερότητα και χαμόγελο, μιας κι έχουμε ένα διασκεδαστικό ποίημα, με κεντρικό θέμα την ψείρα που πέφτει στην μπύρα. Αυτό οδηγεί σε μια σειρά γεγονότων εντελώς σουρεαλιστικών, «μια φορά κι έναν καιρό».

Το νέο βιβλίο του Δημήτρη Μάλλη είναι μια συλλογή κειμένων που μοιάζουν να μιλούν όλα την ίδια γλώσσα, ένα ψηφιδωτό παρηγοριάς και παραμυθίας που υμνεί το αναπόφευκτο του θανάτου αλλά και απαλύνει τον πόνο εξ αυτού. Τα παραμύθια αυτά τονίζουν πως «η θλίψη απαιτεί τον σεβασμό μα όχι τη λατρεία μας», δηλαδή πως ο πόνος είναι δεκτός και ανθρώπινος, αρκεί να μην αφηνόμαστε στην κατάθλιψη. Η ασπρόμαυρη εικονογράφηση της Έλενας Λεώνη αποπνέει έναν εκπληκτικό ρεαλισμό και αναμιγνύει υποδειγματικά τον σουρεαλισμό με την πραγματικότητα. Φιγούρες και σκιές ανακατεύονται με μορφές που έχουν πιο αδρά χαρακτηριστικά και κινούνται σ’ ένα αφαιρετικό φόντο που όμως δείχνει γεμάτο ένταση και δύναμη. Η συλλογή συμπληρώνεται από τη λιτή και περιεκτική εισαγωγή της Δρ. Ρητορικής Φωτεινής Εγγλέζου και την απαραίτητη βιβλιογραφία.

Βιβλίο Ήλιος ήλιος και βροχή 
Συγγραφέας Ζωή Βαλάση
Εικονογράφος Διονύσης Βαλάσης
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Τόπος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η νέα έκδοση του πρωτότυπου αυτού ανθολόγιου που ξεκίνησε το ταξίδι του το 1981 περιέχει παραμύθια του τόπου μας γραμμένα με τον υπέροχο τρόπο της Ζωής Βαλάση, η οποία τους δίνει νέα ζωή, τα φωτίζει με την έγνοια της και τα κοσμεί με τη λογοτεχνική της γραφή. Ο κυρ-Ήλιος και η κυρα-Βροχούλα ταξιδεύουν στην Ελλάδα με τον Παράξενο Πραματευτή, που τίποτα δεν πουλάει και τίποτα δεν αγοράζει παρά μονάχα χαρίζει, να καταγράφει τις περιπέτειές τους. Κάθε τόπος έχει το παραμύθι του, το τραγούδι του, τα μυστικά του κι αυτά θα τα εξομολογηθεί στη συγγραφέα ο Παράξενος Πραματευτής. Ταξιδεύουμε σε διάφορα μέρη της Ελλάδας, από την Κρήτη ως τη Θράκη κι από τα Δωδεκάνησα ως την Ήπειρο και διαβάζουμε ιστορίες και παραμύθια από πολύ παλιές εποχές, με αφορμή την ημέρα που η κυρα-Βροχούλα έπλενε τα συννεφάκια της στη σκάφη. Τότε έχασε το ένα και το ακολουθούμε στο ταξίδι του σε όλα τα Δωδεκάνησα, στη συνέχεια η καημένη ξεχάστηκε με τα μπουγαδόνερα κι ο Ήλιος γλιστρώντας πάνω τους ανέτειλε από την Ήπειρο όσο η κυρα-Βροχούλα θέλησε να ψάξει στο Γαλαξίδι για γάλα ν’ ασπρίσει αυτήν την περιβόητη μπουγάδα. Τελικά, ο Ήλιος παγιδεύτηκε στις ομορφιές της Κρήτης και πλέον δεν ξημέρωνε, κάτι που χαροποίησε ιδιαίτερα και τελικά πάει διακοπές («Πήρε μερικά μεγάλα -φρεσκοπλυμένα- συννεφομάντιλα για τη δίψα…») σε Μακεδονία και Θράκη αλλά με απρόσμενες εξελίξεις στην πορεία της.

Τραγούδια και αινίγματα από κάθε τόπο εμπλουτίζουν τα κείμενα δημιουργώντας μια πανδαισία από εικόνες και σκηνικά και εμπλουτίζοντας με απολαυστικό τρόπο τη φαντασία του αναγνώστη. Για παράδειγμα, πόσες λεπτομέρειες και πόση φαντασία ζωντανεύουν το παραμύθι του παλικαριού με το γαλάζιο άλογο, πόσα πτηνά και λουλούδια προσπαθούν να λευκάνουν το μαύρο από την ξενιτιά μαντίλι του για να γνωρίσει τον νέο η μάνα του, να χαρεί η αδερφή του και να γλυκαθεί η ακριβή του! Τι ποιητικότητα, πόσες εικόνες, τι φαντασία! Έτσι ξεδιπλώνονται και οι άλλες ιστορίες, με πλούσιο και χορταστικό λεξιλόγιο, με σύνθετες (χρυσοκεντημένη, σαρανταμπαρώνει, ηλιομάγισσα) και σπάνιες (τζοβαϊρικά, αποκοτιές) λέξεις, πολλές από αυτές σε ιδιωματική και ποιητική μορφή (πλούτια, παινεψιάρης), με μια πρωτόγνωρη μαγεία στο ζωντάνεμα των ιστοριών. Παραμύθια ξεχωριστά και αυτοτελή, που δένονται όμως απρόσμενα με τις ζωές του Πραματευτή, του Ήλιου και της Βροχής, δημιουργώντας έτσι ένα ενιαίο κείμενο γεμάτο εικόνες, περιγραφές, ολοζώντανα περιστατικά και ατέλειωτη φαντασία.

Η βασιλοπούλα που πέτρωσε νομίζοντας εσφαλμένα πως δεν την αγαπάει το βασιλόπουλο, το Συννεφάκι που συγκινείται από τις ιστορίες που ακούει αλλά διώχνει έτσι τον κόσμο, αφού ρίχνει έτσι βροχή, η γλυκόπικρη νεράιδα, το ξενιτεμένο παλικάρι που αποφασίζει να γυρίσει στην πατρίδα του καβάλα στο άλογό του με τ’ ασημένια πέταλα και τα χρυσά καρφιά, ο Δράκος που κρατάει αιχμάλωτη τη Λυγερή στο κάστρο του με τις σαράντα σάλες και τα σαράντα παραθύρια, ο Βοριάς που τσακώνεται με το βοσκόπουλο κι εκείνο παίζει τη λύρα του, με αποτέλεσμα «αγρίμια βγαίναν από τα σπήλια και κυράδες για σεργιάνι», το Κύμα που ερωτεύτηκε τη Σελήνη κι εκείνη του ζήτησε πολύτιμους λίθους, ο καβγάς του γερακιού με τον πελαργό που συγκρίνουν τη ζωή στον κάμπο με τη ζωή στο βουνό και πολλά άλλα με ταξίδεψαν, με συγκίνησαν, με παρέσυραν στον κόσμο που ζωντάνευαν οι προσεγμένες λέξεις. Η εικονογράφηση αποτελείται κυρίως από πρωτότυπες ζωγραφικές συνθέσεις του Διονύση Βαλάση και επεξεργασμένες εικόνες από το φωτογραφικό του αρχείο, πολύτιμη παρακαταθήκη για όλους, μιας και με τη συγγραφέα ταξίδευαν σε όλη την Ελλάδα συγκροτώντας ένα πρωτότυπο ανθολόγιο με παραμύθια, θρύλους, μαντινάδες, ιστορίες, μαρτυρίες. Εξίσου φροντισμένες εικόνες με ζωηρά χρώματα και παραστατικότητα εμπλουτίζουν τη φαντασία και αποτυπώνουν με ενάργεια το παραμυθένιο σύμπαν του βιβλίου.

«Έπλενε, πότιζε η Βροχούλα, η δουλειά της είναι. Έφεγγε, ζέσταινε ο Ήλιος, η δουλειά του είναι» (σελ. 55). Αυτό το γεμάτο αντιθέσεις ντουέτο λοιπόν μας ταξιδεύει στις τέσσερις γωνιές της Ελλάδας, μας συστήνει δράκους και βασιλοπούλες, νεράιδες και πρίγκιπες και χαρίζει στον αναγνώστη αξέχαστες στιγμές γνήσιου λαϊκού πολιτισμού, γραμμένες με αστείρευτη φαντασία και άφθαστη λογοτεχνικότητα.

Βιβλίο Η ιέρεια με το τατουάζ 
Συγγραφέας Πασχαλία Τραυλού
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Πασχαλία Τραυλού έγραψε ένα εντελώς διαφορετικό από τα προηγούμενά της μυθιστόρημα και έψαξε βαθιά στην προϊστορία και στη μυθολογία για να ζωντανέψει τον θρυλικό λαό των Αμαζόνων αλλά και να μελετήσει τις διάφορες κοινωνικές και άλλες συνθήκες που οδήγησαν στη δημιουργία ομάδων από ανεξάρτητες, αυτάρκεις και σκληραγωγημένες γυναίκες. Στο πρώτο μέρος ο μύθος μάς περιβάλλει διακριτικά και παλεύει με τον ρεαλισμό και την επιστημονικότητα όσο γνωρίζουμε την Αίθρα, τα προβλήματα στον γάμο της με τον Παύλο, την αποστασιοποίηση και τη σκληρότητα της μητέρας της, Ιφιγένειας, τη θέση του Κορνήλιου Μπλεκ στη ζωή της, το έρεβος στο οποίο βυθίστηκε όταν έχασε άντρα και παιδί και πώς ξαναβγήκε στο φως με την πρόταση της σημαντικής ανθρωποαρχαιολόγου Άντριαν Μάγιορ να ανακαλύψουν μαζί μέσω των ανασκαφών στα Ουράλια όρη αν υπήρξαν πραγματικά οι Αμαζόνες ή αν ήταν αποκύημα φαντασίας και μύθων. Θα βρεθούν άραγε ίχνη γυναικών πολεμιστριών στην Ευρασία αν υλοποιηθεί πλάνο ερευνών από τη Θράκη ως την Ιλλυρία και τη Μαύρη Θάλασσα; Μια σειρά από γεγονότα και η υποτιμητική στάση του καθηγητή της στο Πανεπιστήμιο του Λιντς Κριστόφ Λεντίνσκι είχαν αναγκάσει την Αίθρα να θάψει μέσα της τον ενθουσιασμό, τις έρευνες και τη μελέτη που έριξε πάνω σε αυτό ακριβώς το αντικείμενο. Ήταν μια γυναίκα που σταδιακά και μέσα από την εξωσυζυγική της σχέση με τον Κορνήλιο Μπλεκ βρήκε επιτέλους τον εαυτό της και οδηγήθηκε σε ρηξικέλευθες αποφάσεις που σημάδεψαν για πάντα τη μετέπειτα ζωή της. Έχουμε απτή καταγραφή της κατάθλιψης και των συμπτωμάτων της, καθώς και σωστή σκιαγράφηση μιας γυναίκας που τόλμησε να βγει από τον τελματωμένο γάμο της και να σηκώσει κεφάλι, μόνο και μόνο για να νιώσει ένοχη και υπόλογη από μια σύμπτωση.

Η Αίθρα Μπάξερ δέχεται την πρόσκληση της ανθρωποαρχαιολόγου Άντριαν Μάγιορ από το Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ, η οποία Μάγιορ οργανώνει αποστολή στα Αλτάια όρη και ζητάει αρχαιολόγο με ειδίκευση στην παλαιογραφία και γνώσεις σιβηρικών διαλέκτων. Η καταθλιπτική γοητεία του τοπίου ταιριάζει στην Αίθρα και η ιδέα αρχίζει να την ξυπνάει από τον λήθαργό της. Μια επιστημονική ανακάλυψη στο υψίπεδο Ουκόκ την περιμένει εκεί που θα προκαλέσει σοκ στην επιστημονική κοινότητα ενώ με τρόμο διαπιστώνει πως ανάμεσα στα μέλη της αποστολής είναι και ο κοντόφθαλμος Κριστόφ Λεντίνσκι. Γιατί όμως τον κάλεσε η Μάγιορ σε μια αποστολή όπου όλοι ξέρουν το ποιόν του ενώ η συνήθειά του να βαδίζει σε σίγουρα χνάρια, χωρίς να θέλει να ρισκάρει σε θεωρίες και φρέσκες ιδέες, τον χαρακτηρίζουν ως μια κακόβουλη μετριότητα, υπερόπτη, νάρκισσο και μισογύνη; Η Αίθρα πλαισιώνεται από πολύ ενδιαφέρουσες και διαφορετικές μεταξύ τους προσωπικότητες, υπαρκτές και μη, όπως η λιγομίλητη και διακριτική Νατάλια Πολόσμακ, μέλος της Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών, με επαναστατική μέθοδο στη διενέργεια των ερευνών, ο επίσης αρχαιολόγος Βαλερί Γκουλιάεφ, πεισματάρης, διαβαστερός και ακαταπόνητος, η ιστορικός Ελένα Κουζνέτσοβα, ο γιατρός Βλαντιμίρ Σιντόροφ, ο μυστηριώδης Μπακτιγιάρ, με καταγωγή από την πρωτεύουσα της Δημοκρατίας των Αλτάι, «ένας επιτυχημένος συνδυασμός σοβαρότητας, επιστημονικής κατάρτισης και οίστρου για μάθηση, με το μπρίο ηθοποιού και τη σπιρτάδα ατίθασου εφήβου» (σελ. 72) κ. ά.

Αυτό το συγγραφικά και αναγνωστικά προκλητικό σύνολο εργάζεται σε αντίξοες συνθήκες, έρχεται αντιμέτωπο με αφόρητο κρύο και δυσμενείς συνθήκες διαβίωσης, ξημεροβραδιάζεται στην απόλυτη μοναξιά του οροπεδίου, καταπονείται σωματικά κι όμως όλοι τους παρακινούνται από τη φλόγα της μάθησης, της πληροφόρησης, της ανακάλυψης, όχι από εγωισμό και φιλαργυρία αλλά για να προχωρήσει η επιστήμη. Δυστυχώς, οι έρευνες των αρχαιολόγων δυσαρεστούν τους ντόπιους, οι οποίοι δε χάνουν ευκαιρία, παρακινημένοι από σαμάνους ή άλλα σημαντικά πρόσωπα της κοινότητάς τους, να επιτίθενται φραστικά ή ακόμη και σωματικά στους επιστήμονες. Λάφυρα πολύτιμης γνώσης αντιμάχονται την ανεμελιά των γηγενών κι η εισβολή αυτή βεβηλώνει την αταραξία τους, αυτό πρεσβεύουν κι αυτό πάντα θα είναι η διελκυστίνδα ανάμεσα στην πρόοδο και την οπισθοδρόμηση. Στα δυσπρόσιτα οροπέδια μαίνεται ένας πόλεμος με λεία την αλήθεια, όπως λέει χαρακτηριστικά η συγγραφέας. Ακόμη και στον χώρο της επιστήμης πάντως υπάρχουν δολοπλοκίες, ρουσφέτια και μικρότητες κι όλα αυτά συγκροτούν ένα μεστό, γεμάτο συναισθήματα, εκπλήξεις και εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες μυθιστόρημα, φόρος τιμής σε ανθρώπους που «με απολαβή μια αβέβαιη υστεροφημία αφοσιώνονταν στη σκαπάνη τους» (σελ. 140).

Το αντικείμενο του βιβλίου από ανθρωπογεωγραφικής άποψης είναι άκρως εντυπωσιακό, με την αλήθεια να αναμιγνύεται αρμονικά με τον μύθο. Οι στέπες της Μογγολίας είναι από τα πιο πρωτότυπα τοπόσημα που έχω συναντήσει σε ελληνικό μυθιστόρημα, με τις απέραντες εκτάσεις τους, τους άγνωστους στην ελληνική νοοτροπία ντόπιους με τα έθιμα, τα ήθη και τις συνήθειές τους, τον θρύλο της γυναίκας-ελάφι που λένε πως, όποτε εμφανίζεται, δεν είναι για καλό και με τόσα άλλα πραγματολογικά στοιχεία που συγκροτούν το ιδανικό φόντο για αυτήν την περιπέτεια φαντασίας και έρωτα. Η μυθολογία του τόπου είναι άκρως συναρπαστική κι έχει πολλές ομοιότητες με την ελληνική, παρ’ όλο που βρισκόμαστε στα σύνορα της Ρωσίας με το Καζακστάν, την Κίνα και τη Μογγολία, χιλιάδες μίλια μακριά από τη Μεσόγειο. Η γλώσσα τους είναι τα σιβηρικά τουρκικά και η αρχαΐζουσα εκδοχή της, η οϊρότ, την οποία μιλούνε κάποιοι επισκέπτες που απομένει στην Αίθρα, όταν καλείται σ’ έναν απρόσμενο ρόλο, να ανακαλύψει αν είναι καλοδεχούμενοι ή όχι. Επίσης η συγγραφέας παραθέτει αφειδώς τις μεθόδους που ακολουθούνται σε ανασκαφές και σε ταυτίσεις ευρημάτων: οστεοαρχαιολογική ανάλυση, ιστοχρονολόγηση, μέθοδος ραδιοϊσοτόπων του άνθρακα, γενετική αρχαιολογία και πολλά άλλα.

Εκεί λοιπόν που φτάνει η πλοκή σε κρίσιμο σημείο, η αφήγηση μας μεταφέρει 3000 χρόνια πίσω στο παρελθόν για να συμπληρώσει τα κενά που δημιουργήθηκαν και να δώσει απαντήσεις στα ερωτήματα που γεννήθηκαν κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης. Στο δεύτερο μέρος γνωρίζουμε τη γυναίκα του Θόα, του βασιλιά της Ταυρίδας, σε μια ιστορία που παντρεύει έξυπνα τον μύθο με τον ρεαλισμό. Αιμοδιψείς και αδίστακτοι βασιλιάδες, παιδιά ημίθεα, καταδικασμένα να μην είναι ούτε  θεοί ούτε άνθρωποι, όμορφες γυναίκες που υποτάσσονται στους συζύγους τους, ζουν και αναπνέουν σε μια εποχή που τη διακατέχει η φοβέρα της ενοχής, της ποινής και της ατίμωσης. Η ιστορία αυτή μας ανοίγει τις πόρτες σε μια από τις πιο γνωστές οικογένειας της ελληνικής μυθολογίας και ζωντανεύει με τέχνη και επιδεξιότητα την εποχή που έζησαν και τράνεψαν τα μέλη της. Φήμες διαψεύδονται, γνωστοί μυθολογικοί ήρωες πέφτουν από το βάθρο τους κι όλα αυτά όχι για χάρη κουτσομπολιού αλλά για να μπουν τα πράγματα στη θέση τους και να τεκμηριωθεί περισσότερο η ψυχοσύνθεση της κόρης του Θόα. Ταυτόχρονα, γνωρίζουμε και τη θεραπαινίδα της, την Ατθίδα, που το έσκασε από τη σκληρή ζωή των Αμαζόνων και κατάφερε να βρει θέση στην οικογένεια που ανέφερα, οπότε ζούμε από κοντά, μέσω του παρελθόντος της, τα ήθη, τα έθιμα, τις συνήθειες, την αυστηρή καθημερινότητα της γυναικείας αυτής φυλής. Το δεύτερο αυτό σκέλος δεν υπολείπεται σε τίποτα από άποψη πλοκής και ενδιαφέροντων χαρακτήρων, αντίθετα, η πρόσμιξη της ελληνικής με τη σκυθική μυθολογία και πραγματικότητα γίνονται με τέτοιο τρόπο που δίνουν άλλη διάσταση σε πρόσωπα και καταστάσεις ήδη γνωστά σε όσους αγαπούν τους μύθους. Κι όσο προχωράμε στο καλοστημένο σύμπαν του βιβλίου τόσο αρχίζουν να μπαίνουν αθόρυβα στη θέση τους κάποια πράγματα, τόσο επεξηγούνται κάποιες εκκρεμότητες από το πρώτο μέρος και η πρωτότυπη ιδέα της Πασχαλίας Τραυλού ολοκληρώνεται με υποδειγματικό τρόπο, χωρίς να απογοητεύει ή να δείχνει ακρότητες, υπερβολές ή βεβιασμένες κινήσεις για να δικαιολογηθούν τα πάντα. Το χτες είναι άρρηκτα δεμένο με το σήμερα, η Αίθρα είναι ένα σημαντικό κομμάτι ενός παζλ που κανείς δεν μπορεί να φανταστεί την πλήρη εικόνα του και το τέλος επαινεί την αυτοθυσία, τη μητρότητα, την ίδια την αγάπη.

Ποιοι ήταν οι Σκύθες που κυριάρχησαν στην κεντρική Ασία και πώς συνέβαλαν στη γέννηση και την ανάπτυξη των μύθων για τις Αμαζόνες; Πώς άλλαξε η κοινωνία αρχικά της Ευρασίας εξαιτίας τους από μητριαρχική σε πατριαρχική; Τι κοινό έχουν η Πυθία και η Κασσάνδρα με τις μάντισσες και τις σαμάνες αλλά και με τις γυναίκες πολεμίστριες του Ηροδότου, του Παυσανία και του Στράβωνα, όπως και η Πενθεσίλεια και η Αντιόπη με την Αμεζάν των Περσών, τη Σεμίραμι των Ασσύριων, τη Φου Χάο και τη Χουτουλούν; Πώς είναι δυνατόν οι Αμαζόνες να αναφέρονται στην τέχνη και στην ποίηση σε τέτοιο βαθμό και να μην υπήρξαν ποτέ; Πώς συνδέονται τα ευρήματα των λεγόμενων Altai men με τη δοξασία των Γιων του Ουρανού και πώς θα ανατρέψουν κάθε επιστημονική θεωρία έτσι και τεκμηριωθούν επιστημονικά, φέρνοντας στο φως πλάσματα που δεν έχουν γονιδιακή συγγένεια με τα γνωστά πρωτόγονα ανθρώπινα είδη; Αυτές και χιλιάδες άλλες πληροφορίες εμφανίζονται κατά την πορεία της ανάγνωσης και αναλύονται, συγκρίνονται, αλληλοαναιρούνται με εύληπτο και κατανοητό τρόπο. «Η ιέρεια με το τατουάζ» φωτίζει μιαν άγνωστη ως τώρα πλευρά της γυναικείας ιστορίας, αναδεικνύει με τον γνωστό, οικείο και αγαπημένο αφηγηματικό τρόπο της συγγραφέως σημαντικές κοινωνικές και οικογενειακές μεταβολές της αρχαιότητας που έβαλαν όμως τα θεμέλια για τον μετέπειτα ιστορικό παραγκωνισμό της γυναίκας κι όλα αυτά ζωντανεύουν μέσα από την ιστορία της Αίθρας, της Ιφιγένειας, της Ατθίδας και όχι μόνο. Πρόκειται για ένα πυκνογραμμένο, πολυεπίπεδο και πολυδιάστατο μυθιστόρημα που τονίζει την αξιοκρατία και την αξιοσύνη της γυναίκας μέσα από τον μύθο και την πραγματικότητα, δυο στοιχεία που, όσο κι αν δείχνουν αντικρουόμενα, «…αποδεικνύεται ότι αποτελούν το ευφάνταστο περίβλημα μιας σκληρής και αναμφισβήτητης αλήθειας» (σελ. 13), γιατί «…οι μύθοι… φαντάζουν γοητευτικοί και αθώοι, μα κρύβουν μέσα τους αλήθειες που αδυνατεί συνήθως να αντέξει ο νους του απλού ανθρώπου» (σελ. 284).

Βιβλίο Ο Περικλής και ο Χρυσός Αιώνας
Συγγραφέας Βασίλης Κουτσιαρής, Γιάννης Διακομανώλης
Εικονογράφοι Θάνος Τσίλης, Μιχάλης Κυλάκος
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Βασίλης Κουτσιαρής και ο Γιάννης Διακομανώλης ζωντανεύουν εύληπτα τη ζωή του Περικλή και καταγράφουν τα γεγονότα με απλό λεξιλόγιο και συναρπαστική γραφή. Έχουν αναπαραστήσει με προσοχή και φροντίδα όλες τις στιγμές του σημαντικού αυτού πολιτικού (πώς μεγάλωσε, πώς αναμετρήθηκε με τον Κίμωνα, γιατί εξοστρακίστηκε από την πόλη που αγάπησε, πώς επέστρεψε και την ανύψωσε στην αιώνια δόξα της, πώς και γιατί υποστήριξε τη δημοκρατία ως τον καλύτερο τρόπο διακυβέρνησης, πώς ξέσπασε ο λοιμός κ. ά.). Με κατανοητό τρόπο οι συγγραφείς δείχνουν στα μικρά παιδιά τον τρόπο με τον οποίο πλάστηκε ο αθηναϊκός λαός από τα εμπνευσμένα ιδεώδη του πολιτικού, πώς φέρθηκε σε αντιπάλους του ο Περικλής, πόσο απλός ήταν στην καθημερινότητά του κλπ. Η εικονογράφηση των Θάνου Τσίλη και Μιχάλη Κυλάκου αναπαριστά με ζωηρά χρώματα, λεπτομέρειες και ενδιαφέροντα φόντα τις σκηνές που περιγράφουν οι συγγραφείς. Πολύχρωμες λεπτομέρειες, όπως το ντύσιμο των Ελλήνων, η ποικιλία των απεικονίσεων νυχτερινής και ημερήσιας δράσης, η αναπαράσταση του Παρθενώνα, διαφορετικές οπτικές γωνίες δημιουργούν το σωστό εικονογραφικό πλαίσιο της σημαντικής αυτής προσωπικότητας. Η σειρά «Γνωρίζω την Ιστορία» των εκδόσεων Μίνωας μαθαίνει στα παιδιά έως πέντε ετών για βασικά γεγονότα της ελληνικής Ιστορίας και τα προετοιμάζει σωστά και διασκεδαστικά για να μάθουν το παρελθόν μας και να ξεκινήσουν τις δικές τους έρευνες, αναπτύσσοντας έτσι τη φιλομάθεια και την περιέργειά τους για περαιτέρω λεπτομέρειες.

Βιβλίο Η αρπαγή της ωραίας Ελένης 
Συγγραφέας Ιωάννα Μπαμπέτα
Εικονογράφος Θάνος Τσίλης
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Κυκλοφόρησε το νέο βιβλίο της σειράς με την οποία η αγαπημένη συγγραφέας μικρών και μεγάλων μαθαίνει στα παιδιά τους ήρωες, τους έρωτες και τους κακούς της ελληνικής μυθολογίας, με συναρπαστικό τρόπο και συνοδεία παραστατικής εικονογράφησης. Στην «Αρπαγή της ωραίας Ελένης» γνωρίζουμε τη γυναίκα για την οποία προκλήθηκε ολόκληρος πόλεμος, πώς μεγάλωσε, γιατί τη ζήλεψε η Έριδα, πώς συνδέθηκε με τον Πάρη, ποιος ήταν αυτός ο νεαρός, πώς επισκέφθηκε τον Μενέλαο και άρπαξε τη γυναίκα του, πώς αντέδρασαν οι υπόλοιποι ηγέτες της εποχής. Συναρπαστική και απλή εξιστόρηση, γεμάτη όμως με γεγονότα, κάτι που δείχνει πόσο βαθιά έχει μελετήσει η Ιωάννα Μπαμπέτα τη μυθολογία και πόσο νοιάζεται να δείξει σωστά όλες τις πλευρές της πλούσιας και χορταστικής ελληνικής μυθολογίας. Η εικονογράφηση του Θάνου Τσίλη χαρίζει συναρπαστικές λεπτομέρειες και πρωτότυπες οπτικές γωνίες απεικόνισης που δημιουργούν το ιδανικό και κατάλληλο σύμπαν που θα μαγέψει τα παιδιά από 4 ετών και πάνω και θα τα παρασύρει στον κόσμο της ελληνικής μυθολογίας .Ένα υπέροχο, πολυποίκιλο σύμπαν ζωντανεύει κατάλληλα και εύληπτα με αγάπη και ενδιαφέρον όπως και σε όλα τα προηγούμενα βιβλία της σειράς.

Βιβλίο Γυναίκες που τρέχουν με τους λύκους 
Τίτλος πρωτοτύπου Women who run with the wolves
Συγγραφέας Clarissa Pinkola Estés
Μεταφραστής Δέσποινα Παπαγιαννοπούλου
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Κέλευθος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο προέκυψε από τη μελέτη της Clarissa Pinkola Estés πάνω στη βιολογία της άγριας ζωής και ειδικότερα των λύκων. Είναι εντυπωσιακές οι αναλογίες που βρίσκει μεταξύ των δυναμικών και βασανισμένων λύκων και των γυναικών: «Οι υγιείς λύκοι και οι υγιείς γυναίκες έχουν κάποια κοινά ψυχικά χαρακτηριστικά: οξυμένη διαίσθηση,  παιχνιδιάρικο πνεύμα και μεγάλη ικανότητα αφοσίωσης Από τη φύση τους, οι λύκαινες και οι γυναίκες θέλουν να σχετίζονται, είναι φιλοπερίεργες, πολύ ανθεκτικές και δυνατές» (σελ. 12). Κι όμως και τα δύο πλάσματα κυνηγήθηκαν, βασανίστηκαν και κατηγορήθηκαν άδικα ότι προξενούν μεγάλο κακό κι έγιναν στόχος όσων θέλησαν να εξαφανίσουν κάθε τι «άγριο» (δηλαδή κάποιο πλάσμα που ζει τη φυσική του ζωή, εγγενώς πλήρες και με υγιή όρια). Η κατανόηση της φύσης της Άγριας Γυναίκας είναι η ψυχολογία στην πιο αληθινή της μορφή: ψυχή και λόγος.

Η συγγραφέας, με μεστό, τεκμηριωμένο και επιστημονικό τρόπο καταγράφει όλα τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα των αντικειμένων της έρευνάς της και επιπλέον τα συνδέει με ψυχανάλυση και ενδιαφέρουσες κοινωνιολογικές και ψυχολογικές παρατηρήσεις. Μελετάει τα συμπτώματα της διαρρηγμένης σχέσης με την αδάμαστη δύναμη της Ψυχής. Η ίδια είναι γυναίκα και σε γυναίκες απευθύνεται, δεν αποκλείω όμως το γεγονός πως ίσως καταφέρει να κρατήσει το ενδιαφέρον και αντρών αναγνωστών, όχι μόνο μελετητών αλλά και όσων ενδιαφέρονται γενικά για την ταυτότητα και τον χαρακτήρα της γυναίκας, για την άγρια φύση στη σημερινή εποχή κλπ. Πώς μας επηρεάζει η Άγρια Γυναίκα όμως; Από το βιβλίο ξεπηδάει αβίαστα το συμπέρασμα πως, αν την έχουμε σύμμαχο, οδηγό και πρότυπο, βλέπουμε μέσα από τα πολλά μάτια της διαίσθησης. Από την άλλη, το να συνδεθούμε με την ενστικτώδη φύση μας δε σημαίνει ότι πρέπει να χάσουμε τον έλεγχο και να φερθούμε αλόγιστα, δεν παύουμε δηλαδή να έχουμε κοινωνικά χαρακτηριστικά.

Ακόμη πιο ενδιαφέροντα είναι τα δεκαέξι παραμύθια που περιέχονται στο βιβλίο μαζί με ανέκδοτες πληροφορίες, διευκρινίσεις και σημειώσεις. Πρόκειται για ιστορίες που περιέχουν οδηγίες για όποτε αντιμετωπίζουμε δυσκολίες, μας βοηθάνε να καταλάβουμε σε τι χρειάζεται το αρχέτυπο που αναδύεται από τη διήγηση και πώς να το επαναφέρουμε στην επιφάνεια, καθώς και ερωτήματα για να προσεγγιστεί σωστά και συνειδητά το πολύτιμο άγριο «Ταυτό». Υπάρχουν επίσης κατασκευές (βιωματικά και ευφυή παιχνίδια) που βοηθάνε να αναδυθεί ξανά ο αδάμαστος εαυτός. Η συγγραφέας φιλοδοξεί κατ’ αυτόν τον τρόπο να γίνει το οχυρό για όσες γυναίκες παλεύουν με τους προσωπικούς τους δαίμονες: «Η Άγρια Γυναίκα είναι δική μας. Είναι όλων των γυναικών» (σελ. 35).

Το «Γυναίκες που τρέχουν με τους λύκους» είναι ένα αξιοπρόσεκτο κράμα επιστημονικής προσέγγισης και θεραπευτικών παραδόσεων που προσπαθεί να συντρέξει κάθε συνειδητή πορεία προς την εξατομίκευση με μικρά αυτόνομα κεφάλαια, μελετημένα παραδείγματα και μεθόδους που θα αφυπνίσουν το ένστικτο και το χάρισμα που σίγουρα κρύβουμε όλοι μέσα μας. Πρόκειται για ένα έργο ζωής της Clarissa Pinkola Estés, μιας και έχει συγκεντρώσει εκατό παραμύθια εσωτερικής ζωής σε πάνω από 2.200 σελίδες σε διάστημα είκοσι χρόνων. Η μελέτη αυτή βοηθάει πολύ στην ατομική βελτίωση και χαρίζει απλόχερα και με φροντίδα μια βαθύτερη ματιά στον εσωτερικό κόσμο της γυναίκας μέσα από την προσέγγιση της άγριας ζωής.

Βιβλίο Ο Αίσωπος και οι μύθοι του 
Συγγραφέας Ράνια Μπουμπουρή
Εικονογράφος Χρύσα Σπυρίδωνος
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το λιοντάρι και ο ποντικός, Ο ψεύτης βοσκός, Η χελώνα κι ο λαγός, Ο τζίτζικας κι ο μέρμηγκας, Ο Βοριάς και ο Ήλιος είναι λατρεμένες ιστορίες που εξακολουθούν να επηρεάζουν τον ψυχισμό των παιδιών και να εξάπτουν τη φαντασία τους, εμπλουτίζοντας τα συναισθήματά τους και ακονίζοντας το μυαλό τους για να βρουν τα κρυμμένα νοήματα. Γέλιο και χαρά, περιπέτειες και διαχρονικά μηνύματα δοσμένα με φροντίδα και αγάπη. Η εικονογράφηση της Χρύσας Σπυρίδωνος είναι γεμάτη χρώματα, γλυκές φυσιογνωμίες, σωστό ανθρωπομορφισμό των ζώων, ενδιαφέρουσες και ποικίλες οπτικές γωνίες, γνωρίσματα που θα οξύνουν τη φαντασία των παιδιών και θα τα συντροφέψουν ευχάριστα κατά την ανάγνωση.

«Ο Αίσωπος και οι μύθοι του» είναι η ιδανική πρώτη γνωριμία με τον αγαπημένο όλων μας παραμυθά χάρη στο προσεγμένο λεξιλόγιο, την έμμετρη απόδοση των μύθων και τη ζωηρόχρωμη εικονογράφηση. Ηθικά διδάγματα χωρίς αυστηρότητα, αστεία περιστατικά και διαχρονικά μηνύματα είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα του βιβλίου.

Βιβλίο Μαμά, σ’ αγαπώ
Συγγραφέας Μάρω Θεοδωράκη
Εικονογράφος Νίκη Λεωνίδου
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για ένα γλυκύτατο παραμύθι αφιερωμένο στο σημαντικότερο πλάσμα της ζωής μας, τη μαμά. Η μικρή ηρωίδα που η μαμά της την αποκαλεί Σελήνη, παρατηρεί τα πάντα στη συμπεριφορά της γυναίκας που με ένα μαγικό ραβδί αλλάζει κάθε τους στιγμή, τα εύκολα τα κάνει δύσκολα, τη στενοχώρια χαμόγελο κλπ. και τα αφηγείται με την απλότητα της ηλικίας της. Παράλληλα μ’ εκείνη, έχουμε τον αδελφό της, τον οποίο η μαμά αποκαλεί Αστέρι κι έτσι βλέπουμε από δύο διαφορετικές οπτικές γωνίες την αγάπη, τη φροντίδα και τις δυσκολίες της ανατροφής τους. Όλες οι στιγμές μιας σχέσης μάνας και παιδιών περνάνε από αυτό το κείμενο και ζωντανεύουν με προσεγμένες λέξεις και κατανοητές προτάσεις. Πρακτικές δυσκολίες, οι καβγάδες των δύο παιδιών, η κούραση από τη δουλειά, η γκρίνια του μπαμπά, τα μαθήματα στο σχολείο και άλλα είναι προβλήματα που λύνονται με την αγάπη, την υπομονή και τον σεβασμό. Η Μάρω Θεοδωράκη έγραψε άλλο ένα υπέροχο κείμενο για παιδιά από 5 ετών και πάνω, αφιερωμένο αυτήν τη φορά στον άνθρωπο που μας βοηθάει να ξεπεράσουμε τις δυσκολίες, μας μαθαίνει να συμπεριφερόμαστε και να μιλάμε σωστά, μας στηρίζει, μας αγκαλιάζει! Η εικονογράφηση της Νίκης Λεωνίδου τρυπώνει στο σπίτι της οικογένειας και αποτυπώνει τα πάντα με λαμπερά, φωτεινά χρώματα, ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες και ποικίλες οπτικές γωνίες. Παιχνίδια, κουζινικά, διακοσμητικά, ο μαγικός κόσμος των βιβλίων στα δωμάτιά τους, καθώς και η παιδική χαρά ή το θέατρο, στολίζουν τις εικόνες και δίνουν αληθοφάνεια και ρεαλισμό σε μια τρυφερή και γλυκιά ιστορία που με συγκίνησε.

Βιβλίο Μυθικές ηρωίδες
Συγγραφέας Ιωάννα Μπαμπέτα
Εικονογράφοι Θάνος Τσίλης, Μιχάλης Κυλάκος
Κατηγορία Παραμύθι
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Κυκλοφόρησε το νέο βιβλίο της σειράς με την οποία η αγαπημένη συγγραφέας μικρών και μεγάλων μαθαίνει στα παιδιά τους ήρωες, τους έρωτες και τους κακούς της ελληνικής μυθολογίας, με συναρπαστικό τρόπο και συνοδεία παραστατικής εικονογράφησης. Στις «Μυθικές ηρωίδες» γνωρίζουμε την Ευρώπη, τη Δανάη, την Ανδρομέδα, την Άλκηστη, τη Διδώ, τη Ναυσικά, την Αριάδνη, τη Λητώ, τη Λήδα, την Ηλέκτρα, την Ιφιγένεια και την Αταλάντη, έχουμε δηλαδή ένα πάνθεο από γνωστές αλλά και λιγότερο διάσημες πριγκίπισσες, κάτι που δείχνει πόσο βαθιά έχει μελετήσει η Ιωάννα Μπαμπέτα τη μυθολογία και πόσο νοιάζεται να δείξει σωστά όλες τις πλευρές της πλούσιας και χορταστικής ελληνικής μυθολογίας. Ο σκοπός της δεν είναι να δείξει τη ρομαντική πλευρά της ζωής σε ένα παλάτι αλλά να φωτογραφίσει γυναίκες που αγωνίστηκαν, πάλεψαν, αφοσιώθηκαν, εξαπάτησαν, ερωτεύτηκαν κι έτσι να καταδείξει πως το άδικο και το κακό τιμωρούνται και να βοηθήσει τους μικρούς αναγνώστες να αγκαλιάσουν το πλούσιο λαογραφικό μας παρελθόν, με τους χιλιάδες συμβολισμούς και ιδεώδη. Η εικονογράφηση των Θάνου Τσίλη και Μιχάλη Κυλάκου έχει τις αναμενόμενες ρομαντικές πινελιές αλλά και σκοτεινά σημεία, αγριεμένες θάλασσες, απάτητα βουνά κ. ά. Συναρπαστικές λεπτομέρειες και πρωτότυπες οπτικές γωνίες απεικόνισης δημιουργούν το ιδανικό και κατάλληλο σύμπαν που θα μαγέψει τα παιδιά από 4 ετών και πάνω και θα τα παρασύρει στο σύμπαν της ελληνικής μυθολογίας .Ένα υπέροχο, πολυποίκιλο σύμπαν ζωντανεύει κατάλληλα και εύληπτα με αγάπη και ενδιαφέρον όπως και σε όλα τα προηγούμενα βιβλία της σειράς.

Βιβλίο Μην ανοίξεις την πόρτα 
Συγγραφέας Βασίλης Πεσλής
Κατηγορία Συλλογή διηγημάτων / Τρόμου
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ανατριχίλα, ρεαλισμός και σασπένς είναι μερικά μόνο από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα των σύντομων ή εκτεταμένων κειμένων της συλλογής. Παραστατικές σκηνές, στέρεη γραφή, πλούσιο λεξιλόγιο, σωστοί διάλογοι με ταξίδεψαν στο σήμερα και στο χτες, στο εδώ και στο παραπέρα, στον χωροχρόνο, στο σκοτάδι, στο άγνωστο. Πάρος, Κεφαλονιά, Αθήνα, Πειραιάς, Δράμα, Άγραφα και άλλοι τόποι είναι τα σημεία όπου διαδραματίζονται οι υποβλητικές ιστορίες. Τα κείμενα αναδίδουν ανατριχίλες, φόβο και τρόμο, αγωνία, ένταση, ανησυχία. Είναι ατμοσφαιρικά, με ψυχολογική βία ή ακόμα και splatter ενώ το χιούμορ ταιριάζει άνετα σε ελάχιστες από αυτές, ελαφρύνοντας τη συνολική ατμόσφαιρα. Πρόκειται για αληθινές ιστορίες αλλά και θρύλους, για πραγματικά γεγονότα και για ανεξερεύνητα περιστατικά που το καθένα προσφέρει και κάτι διαφορετικό στον αναγνώστη. Χωρίς να υποτιμώ τα άλλα, και τονίζοντας πως το τελευταίο διήγημα κλείνει σωστά και ευρηματικά το σύνολο της συλλογής, ξεχώρισα τα εξής:

«Αγρύπνια»: μια οικογένεια κάθε δέκα χρόνια, στις 13 Ιανουαρίου, συγκεντρώνεται πίσω στο αρχοντικό και ακολουθεί μια ανατριχιαστική τελετή ως μνημόσυνο στον νεκρό πατέρα και παππού, μια ιστορία που δίνει άλλο νόημα στη φράση «κανείς δεν είναι αληθινά νεκρός, όσο έχει ανθρώπους να τον θυμούνται» (σελ. 16). «Θα μ’ ανοίξεις, Αργυρούλα;»: Η Αργυρώ και η Χρύσα μεγαλώνουν από παιδιά μαζί σ’ ένα χωριό της Πάρου, αχώριστες κι αγαπημένες, μόνο που η μοίρα έχει άλλα σχέδια. Είναι μια δυνατή και συγκινητική ιστορία, με απανωτές ανατροπές κι ένα τέλος που μου έφερε δάκρυα στα μάτια. «Του νεκρού αδελφού»: Πόσο παραστατικά και τρυφερά ζωντανεύει το ομότιτλο δημοτικό τραγούδι μέσα από ένα υπέροχο και συγκινητικό κείμενο που ενώνει δύο κόσμους και πραγματοποιεί με τον πιο απρόσμενο τρόπο τον βαρύ όρκο στη μάνα: να της φέρει την αδελφή του! Από την αρχή ως το τέλος διάβαζα με κομμένη ανάσα, γεμάτος συγκίνηση από τα συναισθήματα που με κυρίεψαν και απόλαυσα κάθε αφηγηματική τεχνική του διηγήματος. Κατ’ εμέ, είναι από τα καλύτερα της συλλογής.

«Ο Ιησούς στη μούχλα»: Τραγικωμικό κείμενο που διαδραματίζεται στην Κεφαλονιά, με τους ιδιωματισμούς του νησιού και τους διαλόγους να σκορπάνε απλόχερα το γέλιο. Η Ρήνη Στεφάτου και ο Γεράσιμος διαπιστώνουν πως ο τοίχος του σπιτιού τους όχι μόνο πότισε από μούχλα αλλά και πως ο λεκές έχει το σχήμα του Ιησού Χριστού! Το νέο αναστατώνει όλο τον κόσμο, μόνο που ο καθένας ξεσηκώνεται για διαφορετικό λόγο: οι συγχωριανοί από ευπιστία κι ο παπάς που το θαύμα τελέστηκε μακριά από το παγκάρι! Οι συνέπειες είναι εντελώς απρόβλεπτες και άκρως ξεκαρδιστικές, μιας και το νησί χωρίζεται στα δύο: οι μισοί πιστεύουν στο θαύμα κι οι άλλοι μισοί μιλούν για απάτη και κοροϊδία! Είναι ένα ευρηματικό διήγημα που στηλιτεύει τον βαθμό όπου μπορεί να φτάσει κάποιον η θρησκοληψία.

«Το πεθαμένο παιδί»: Ένας θρύλος από την περιοχή των Αγράφων παρακινεί την περιέργεια μιας παρέας να ακολουθήσει τα ίχνη του χαμένου παιδιού, με το οποίο τα απειλούν οι γονείς τους αν βγουν έξω τη νύχτα ασυνόδευτα. Μια ανατριχίλα που θεριεύει από σελίδα σε σελίδα με το αλλόκοτο να μπλέκεται με το λογικό με έκανε να κρατήσω το βιβλίο κλειστό για αρκετή ώρα μέχρι να συνέλθω από την ένταση, την αγωνία και το τέλος. «Η γριά Βάβω»: Ο θείος Μανώλης δε χάνει ευκαιρία να σκαρώνει πλάκες στην ανιψιά του, κατατρομάζοντάς την με κάθε είδους φοβέρα, μόνο που αυτήν τη φορά θα βρει τον απαίσιο, αχόρταγο μάστορή του. Πολύ δυνατό και ανατρεπτικό, με απανωτές εκπλήξεις, κινείται μεταξύ της ψυχασθένειας και του υπερφυσικού, με ένα αξέχαστο τέλος. Κάθε σελίδα και μια ανατριχίλα, με την αγωνία να χτυπάει κόκκινο όσο προχωράει η αφήγηση. Και τέλος, «Το χωριό που φοβόταν το σκοτάδι»: Ένα συγκλονιστικό διήγημα που μέσα από μια ασύλληπτη, σχεδόν μεταφυσική ιστορία, δείχνει το μέγεθος της οικολογικής καταστροφής που επιφέρει η ανθρώπινη ματαιοδοξία και απληστία και πώς το περιβάλλον μπορεί να πάρει εκδίκηση με απρόσμενο τρόπο. Ένας αιμάτινος κύκλος που θα ξεκινήσει ξανά όποτε χρειαστεί, ακόμη κι αν υλοποιηθεί η πολυπόθητη θυσία.

«Μην ανοίξεις την πόρτα», συμβουλεύει ο συγγραφέας με αυτήν τη συλλογή διηγημάτων τρόμου που έγραψε, κατάφερε μάλιστα να αναπαριστήσει τόσο έντεχνα και υποβλητικά την απαραίτητη ατμόσφαιρα, ώστε όχι μόνο πόρτα δεν άνοιξα αλλά κλειδαμπαρώθηκα και μες στο σπίτι μέχρι να φτάσω στην τελευταία σελίδα!

Βιβλίο Ταξίδι στο φεγγάρι
Συγγραφέας Ειρήνη Πουλάκου
Εικονογράφος Μαρία Μανουρά
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελληνοεκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο της κυρίας Ειρήνης Πουλάκου προορίζεται για αναγνώστριες από 10 ετών και πάνω, είναι συναρπαστικό και περιγράφει τη γνωριμία της Ευρυδίκης με τις νεράιδες του νησιού, που συναντιούνται κάθε σαράντα χρόνια στην αυγουστιάτικη πανσέληνο! Ποιος είναι ο σκοπός αυτής της συγκέντρωσης; Τι γνωρίζει ο παππούς Παύλος και γιατί θεωρεί την Ευρυδίκη θεόσταλτο δώρο; Πώς μπορεί να βοηθήσει ένα ανήλικο κορίτσι την αναβίωση και τη διατήρηση ενός μεγάλου έρωτα που περίμενε σαράντα χρόνια για να ολοκληρωθεί; Γιατί οι νεράιδες είναι εννιά και τι σημαίνουν τα αρχικά των ονομάτων τους; Ποιο θα είναι το τίμημα μιας ευεπηρέαστης και βιαστικής νεανικής καρδιάς μπροστά στη θέληση για ζωή;

Το «Ταξίδι στο φεγγάρι» είναι ένα τρυφερό κείμενο, με παραστατικότητα και αληθοφάνεια, που με έπεισε για την ανάμιξη του πραγματικού με το φανταστικό και άφησα τον εαυτό μου να παρασυρθεί στον μικρόκοσμο των νεράιδων. Συγκινήθηκα με τον έρωτα του παππού Παύλου, ένιωσα αγωνία όταν προέκυπταν εμπόδια λίγο πριν γίνει κάτι ανατρεπτικό στην εξέλιξη της ιστορίας, ταξίδεψα στα φτερά αυτών των αέρινων πλασμάτων ψηλά, κοντά στο φεγγάρι, και θέλησα να κάνω κι εγώ μία και μοναδική ευχή, αν μου δινόταν η ευκαιρία. Αλήθεια, εσείς τι θα επιθυμούσατε και για ποιον, έτσι και είχατε τη δυνατότητα για ΜΙΑ ευχή;

Το βιβλίο είναι εικονογραφημένο από την κυρία Μαρία Μανουρά, η οποία καταφέρνει με το ασπρόμαυρο σκίτσο της να δώσει ρεαλισμό στην τρυφερότητα και τη φαντασία ενός νεραϊδόκοσμου και να αποτυπώσει τα διαφορετικά χαρακτηριστικά των πλασμάτων αυτών με ποικιλία χαρακτηριστικών, εκφράσεων και ένδυσης. Σε γενικές γραμμές έμεινα απόλυτα ικανοποιημένος από το ταξίδι μου στο μυσταγωγικό Φεγγάρι της Σαμοθράκης και κατάφερα να απομακρυνθώ από την πραγματικότητα γύρω μου για όσο κρατούσε η ανάγνωση. Φυσικά και θέλω μια συνέχεια!

Βιβλίο Στο δρόμο των αρωμάτων
Συγγραφέας Μάνθος Σκαργιώτης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Κωσταντίνος Ντούλας επιστρέφει από την ξενιτιά στα Περβανά Άρτας, «…το χωριό του που… απλωνόταν αμφιθεατρικά στις σχεδόν αντικριστές πλαγιές δυο λόφων, έτσι που να μοιάζει με δυο παραριγμένα μισοφέγγαρα» (σελ. 17) για να μάθει ότι ο πατέρας του δεν άντεξε τον χαμό των θυγατέρων του και πέθανε. Οι αδερφές του Κωσταντίνου ήταν η Αερινή, η Όλγα και η Δέσποινα, σύζυγοι πρωτομαστόρων που έχτιζαν γεφύρια και θυσιάστηκαν και οι τρεις για να στεριώσουν τα γεφύρια της Άρτας στον Άραχθο, της Βαβυλώνας στον Ευφράτη και της Βλαχιάς στον Δούναβη. Ο Κωσταντίνος πρέπει να εκπληρώσει την τελευταία επιθυμία του γονιού του: να πάει στα γεφύρια και να μαζέψει ασβέστη και χώμα για να τα αφήσει στον τάφο του αλλιώς η ψυχή του δε θα ησυχάσει. Έτσι ξεκινάει αυτό το αριστούργημα και μας ξεναγεί στις σκοτεινές θάλασσες, στους ηλιόλουστους λόγγους και στα απόμερα μπουντρούμια της Ανατολής και της Δύσης. Ο Κωσταντίνος, που «την καλοσύνη του Χριστού και του νερού έχει» (σελ. 61) φεύγει από τα Περβανά αρραβωνιασμένος με την Ανθή, την ίδια μέρα που βρίσκουν δολοφονημένο τον Στάμο, κάτι που δίνει την ευκαιρία σε κάποιον να στήσει ολόκληρη σκευωρία για τον Κωσταντίνο, τον οποίο πλέον ο σούμπασης θεωρεί ένοχο για το φονικό.

Στο μυθιστόρημα ξεδιπλώνονται οι περιπέτειες του Κωσταντίνου κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του στα ανατολικά και ταυτόχρονα οι συνέπειες μιας τέτοιας συνωμοσίας στις ζωές της μητέρας του και της αρραβωνιαστικιάς του. Θα καταφέρει να βρει τα μακρινά γεφύρια και να εκπληρώσει την επιθυμία του πατέρα του; Τι περιπέτειες θα ζήσει; «Πώς θα μακροπορήσει ανάμεσα από άγνωστους κινδύνους, στους κάμπους, στα βουνά και στις στέπες της απέραντης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας;» (σελ. 18). Ειδικά όταν η μάνα του του επιστήνει την προσοχή: «Η στράτα έχει γκρεμούς και συρτοθηλιές» (σελ. 26). Θα κινδυνέψει; Ποιους συνοδοιπόρους θα συναντήσει, ποιες γυναίκες θα τον ξεμυαλίσουν, ποιοι θα τον κυνηγήσουν; Τι εκπλήξεις και ανατροπές θα συναντήσει; Θα καταφέρει και να γυρίσει πίσω για να αποδείξει την αθωότητά του; Όπως λέει και ο συγγραφέας: «Τους δρόμους οι ληστές τους έκαναν απερβάτητους, οι Γερμανοί τυφεκιοφόροι χτυπιόνταν με το οθωμανικό ιππικό, οι επίλοιποι Φράγκοι ζόριζαν το σύνορο με επιδρομές, οι σπαχήδες αλλοστράτιζαν, οι γενίτσαροι σήκωναν μπαϊράκι, συμμορίες απόστρατων μισθοφόρων ρήμαζαν την ύπαιθρο, ραγιάδες τροχούσαν τα γιαταγάνια τους ή έμπαιναν στα τουρκικά στρατεύματα, ανεμόμυλος» (σελ. 209).

Η ιστορία εκτυλίσσεται στην εποχή της δράσης του Διονυσίου Φιλοσόφου ή Σκυλοσόφου, της Κιοσέμ σουλτάνας και της κτίσεως του Μπλε Τζαμιού. Αγροτικές επαναστάσεις κατά των Τούρκων σε συνεργασία με τον Δούκα του Νεβέρ, η δεύτερη ισχυρή γυναικεία προσωπικότητα που υπήρξε βαλιντέ σουλτάν και κατά καιρούς και αντιβασιλέας της Αυτοκρατορίας μετά τη Χουρρέμ, δοξασίες, μύθοι, προλήψεις, ένα υπέροχο σύνολο σφιχτοδεμένο και απολαυστικό. Εποχή πειρατείας: «Μικρή Μάλτα λένε το Νιο, το Οίτυλο της Μάνης Μεγάλο Αλγέρι. Και η Ψηλή Πόρτα δεν τους κυνηγά αλλά άνοιξε αλισβερίσι μαζί τους. Τους έχει ανάγκη και την έχουν» (σελ. 82-83).

Πραματευτές, γυρολόγοι, παζαρίτες, μεταπράτες, ζητιάνοι, νταήδες, λαθροχέρηδες, αγύρτες, δουλοπάροικοι, γεωργοί, καδήδες, δούλοι, ναΐμπηδες, προύχοντες, σουμπάσηδες, περιοδεύοντες δάσκαλοι που μαθαίνουν στα παιδιά κάποια κολλυβογράμματα, καρακόλια, σαντζακμπέηδες, παπάδες, δραγάτες, υδρονομείς, μητροπολίτες, Σκλαβούνοι πειρατές, τοκογλύφοι, εμπορομεσίτες, προμηθευτές, κοντραμπαντέρηδες, ναυλομεσίτες, ασφαλιστές, πλανόδιοι θίασοι, μουεζίνηδες, τσοχαντάρηδες, ναύτες, τζελάτηδες, μολλάδες, καπουτσίνοι, Ιησουίτες, δομηνικανοί καλόγεροι, ζωέμποροι, μπαξεβάνηδες, σεϊμένηδες, σαριτζάδες, δεφτερδάρηδες, γενίτσαροι, ουλεμάδες, δερβίσηδες, μεβλεβήδες και οδαλίσκες διαβιούν, πίνουν, τσακώνονται, εξερευνούν, κυνηγούν, εκτελούν, ζουν σε: καφενέδες, καπηλειά, κιόσκια, τιμάρια σπαχήδων, μούλκια, ζιαμέτια, βακούφια, μετόχια, εγιαλέτια, καζάδες, καραβάν σεράγια, ταβέρνες, χάνια, ταρσανάδες, τελωνεία, σαράφικα, σκλαβοπάζαρα, φυλακές, μεϊντάνια, ζαβιγιέδες, χαμάμ, τεκέδες, μαυσωλεία, σαράγια και θάλασσες.

Δε γίνεται να μην αγαπήσεις ένα κείμενο που ξεκινάει έτσι: «Δυο βήματα πιο κει καβγάδιζε Ξεροβουνίτης κτηνοτρόφος με Αρτινό κρεοπώλη» (σελ. 16). Δε γίνεται να μη λατρέψεις ένα κείμενο που σταμάτησα στην 100ή σελίδα, γεμάτος εικόνες, ιδιολέκτους, προσωπικότητες, χαρακτήρες κι αναγκάστηκα να το αρχίσω από την αρχή για να σημειώνω λέξεις και χωρία, όχι από κούραση ή για να μην μπερδευτώ αλλά για να απολαύσω και να κατανοήσω βαθύτερα το μυθιστόρημα. Ο συγγραφέας δε διστάζει να ποτίσει τις σελίδες του πότε με άρωμα λεμονιάς, μπαχαρικών και λεβάντας και πότε με τη δυσώδη οσμή του αίματος. Από τα ανάκλιντρα των σαραγιών και τις αγκαλιές των γυναικών στα καπηλειά μας οδηγεί στο παιδομάζωμα, στις δημόσιες εκτελέσεις, στην πανούκλα. Δε θα λησμονήσω εύκολα την ανατριχιαστική περιγραφή του παιδομαζώματος που δίνεται στις σελίδες 66 έως 68: «Ως και τα λιθάρια και τα δέντρα δάκρυσαν απ’ τον σπαραγμό των ανθρώπων».

Ένα ταξίδι στην πιο δύσκολη, ασαφή, γεμάτη, έντονη εποχή του 17ου αιώνα, μια περιπέτεια που με παρέσυρε από την Άρτα στην Αυλίδα, στη Χίο (άκου κει, ο Όμηρος και ο Χριστόφορος Κολόμβος συντοπίτες, ενδιαφέρουσα παρατήρηση) και σε όλα τα νησιά του Αιγαίου, από τη Μαύρη στην Άσπρη (Αιγαίο πέλαγος) και στην Ερυθρά Θάλασσα, στην Κύπρο και στην Κωνσταντινούπολη, στη Βαγδάτη και στην Τραπεζούντα, στις παραδουνάβιες Ηγεμονίες. Συνοδοιπόροι οι λέξεις και τα αισθήματα, η αγωνία και ο φόβος, η ανατριχίλα και ο έρωτας, το φεγγάρι και ο ήλιος, οι μπιστικοί και οι σπιούνοι, οι γυναίκες και η μοίρα. Ένα κείμενο που εντάσσει στον κορμό του ομοιόμορφα και ιδανικά τις περιπέτειες του Οδυσσέα, την κάθοδο των Μυρίων, τα δημοτικά τραγούδια του Νεκρού αδελφού και του Γιοφυριού της Άρτας. Ένα υπέροχο βιβλίο που συνοδεύεται προς τεκμηρίωση και από βιβλιογραφία και από χάρτες.

Κλείνοντας, ας επικεντρωθούμε στην ιστορία: δεν πετάει ο συγγραφέας στάχτη στα μάτια του αναγνώστη, δεν τον κολακεύει και δεν τον θαμπώνει με όλα τα πλούτη, τα χρώματα και τα αρώματα, αδιαφορώντας για την ιστορία. Η πλοκή είναι σφιχτοδεμένη, ανατρεπτική και αληθοφανέστατη. Οι χαρακτήρες, πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές, είναι επιλεγμένοι ένας κι ένας, οι μεταξύ τους σχέσεις και αλληλεπιδράσεις είναι απολύτως φυσιολογικές. Πανέξυπνη η ιδέα της ανατροπής στην Περσία, όσο ψάχνει ο Κωσταντίνος την αδερφή του στη Βαβυλώνα, μια χώρα που δεν υφίσταται πλέον. Πολύ ενδιαφέρουσα εξέλιξη, που δίνει άλλη ώθηση στην ιστορία. Η αντίρρησή μου είναι ότι θα μπορούσαν να υπάρξουν λιγότερες περιπέτειες στη Μέση Ανατολή ώστε να εξισορροπηθεί καλύτερα το μυθιστόρημα, γιατί ο Κωσταντίνος δε βρίσκει και πολλά εμπόδια στο δρόμο για τη Δύση, κάτι που ίσως δείξει βιασύνη στον αναγνώστη. Σίγουρα στη Δύση τα πράγματα ήταν κάπως καλύτερα (λέμε τώρα) αλλά οι δυο πόλοι του κειμένου θα μπορούσαν να μοιραστούν πιο ακριβοδίκαια. Από την άλλη μου κέντρισε το ενδιαφέρον που ενώ έχουμε ένα σωρό περιπέτειες, αναποδιές και κινδύνους σε κανένα σημείο δε βαρέθηκα, σε κανένα σημείο δεν κουράστηκα, σε κανένα σημείο δεν είχαμε επανάληψη ή περιττά λόγια για να γεμίζουμε σελίδες και τον χρόνο του αναγνώστη. Ούτε το λεξιλόγιο και οι ιδιόλεκτοι με κούρασαν, γιατί ήταν στρωτά, τοποθετημένα όμορφα και επιπλέον η δράση δε με άφηνε να πάρω ανάσα. Ίσως κάποια πρωθύστερα που έμπαιναν εμβόλιμα και μετά επεξηγούνταν εν συντομία δε μου άρεσαν αλλά από το να γινόταν τριλογία και να βάραινε σημαντικά, καλύτερα έτσι, συμπυκνωμένο και θα έλεγα και κάπως βιαστικά τετελεσμένο, όχι όμως τόσο που να με απογοητεύσει.

Παραδέχομαι ότι προς το τέλος άρχισα να πηδάω σελίδες, όχι γιατί κουράστηκα αλλά ακριβώς επειδή υπήρχαν τόσα πολλά καλολογικά στοιχεία και τόσες πληροφορίες που ήθελα πια να δω τι θα γίνει παρακάτω, θα ανακαλύψει τα γεφύρια των αδερφών του ο Κωσταντίνος, θα λάμψει η αλήθεια στο χωριό των Περβανών, πώς θα αντιδράσουν η μάνα και η αρραβωνιαστικιά όταν ο κλοιός σφίγγει γύρω τους; Το μυθιστόρημα «Στο δρόμο των αρωμάτων» είναι ένα άξιο συγκέρασμα γραφής Γιάννη Καλπούζου («Ιμαρέτ» και «Άγιοι και δαίμονες»), Νίκου Γούλια («Στα χρόνια της ομίχλης») και Ισίδωρου Ζουργού («Αηδονόπιτα»), αλλά με δική του ταυτότητα και αυθυπαρξία που με κέρδισε από την πρώτη λέξη και δε θα το ξεχάσω εύκολα.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα: 

«Κληματαριά να κάτσεις στον ίσκιο της ήτον, σκάλα να ανεβείς στα πάνω πατώματα τ’ ουρανού, μονοπάτι οπού βγάνει στην κοιλάδα της Παράδεισος. Αγαπηθήκαμε και γίναμε κι οι δυο γλυκό πρωί της ίδιας μέρας» (σελ. 188).

«Βάσταε για λίγο τη φωνή της ψηλά κι αποκεί την άφηνε σιγά σιγά να πέφτει κι όπως έπεφτε, την έκλωθε, την τσάκιζε, αλλά μια ανάσα πριχού τη φτάσει στο σανίδι την τίναζε προς τα πάνω, ωσάν χαμοπούλι που είδε ξαφνικά τον κίντυνο και πέταξε να σωθεί…Κι έμπαινε μες στις φλέβες μου μέλι ανάμειχτο με χυμό από πικραμύγδαλο» (σελ. 191).

«Αχ, εσείς οι Έληνες! Ή τρέχετε για να φτάσετε τους άλλους ή καρτερείτε για να σας φτάσουν οι άλλοι, δεν είστε ποτέ στην ώρα σας. Και περβατείτε καλύτερα, όχι όντας έχετε γερά τα ποδάρια, πάρεξ άμα σας τα κόψουν. Κι όθε πηγαίνετε δε σας ακολουθεί ο δικός σας ίσκιος, αλλά ο ίσκιος κεινού που λαχταράτε να μοιάσετε, τον εαυτό σας, μαθές, πάντα τον έχετε κάπου ξεχασμένο…Κι όποτε γονατίζετε, δε γονατίζετε από ταπεινοσύνη αλλά για να ιδείτε αποκεί χαμηλά πόσο ψηλά φτάνει το μπόι σας…Να σκάβετε το λάκκο τ’ αδερφού σας και θάβετε τον ξένο που θα σας κατηγορήσει για αδερφοφάγωμα… Αδικεύετε κουτουράδα και πέφτετε στη φωτιά για να βρει ο αδικημένος το δίκιο που εσείς του πήρατε» (σελ. 297).

«Η ζωή κι ο θάνατος είναι τα δύο χέρια της ίδιας αγκαλιάς» (σελ. 357).