Βιβλίο Εργαστήριο ραπτικής 
Συγγραφέας Χρυσούλα Διπλάρη 
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα 
Εκδότης 24 Γράμματα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Χρυσούλα Διπλάρη έγραψε ένα χορταστικό μυθιστόρημα γεμάτο μικρές και μεγάλες ιστορίες, με πολλούς πρωταγωνιστές και κομπάρσους, με ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες, διεισδυτικά ψυχογραφήματα κι έναν προσεγμένο καμβά πάνω στον οποίο ξεδιπλώνεται μια πλοκή που αντικατοπτρίζει την άνοδο και την πρόοδο της ελληνικής κοινωνίας από το 1950 έως το 1980 περίπου. Κάθε ήρωας βάζει το δικό του λιθαράκι στην ιστορία, έρχεται και φεύγει ή παραμένει, συναναστρέφεται με την Πάτρα, μπαίνει στη ζωή της απρόσμενα, γεμάτος ιδέες, απόψεις, ιστορίες κι έτσι σε κάθε κεφάλαιο μάθαινα και κάτι διαφορετικό, κάτι καινούργιο, χωρίς όμως να χαθώ ούτε για μια στιγμή, μιας και η συγγραφέας κρατάει καλά τον μίτο της ιστορίας που θέλει να μας αφηγηθεί. Και με τι όμορφες και κομψές παρομοιώσεις μπαίνουμε μες στην ιστορία: «Το καλοκαίρι είχε πια για τα καλά πατήσει και τα δυο του ποδάρια στην αυλή…» (σελ. 20), «Οι ματιές τους δέθηκαν για μια στιγμή κι ο χωμάτινος δρόμος κράτησε για λίγο τη σκονισμένη του ανάσα» (σελ. 38), «…την οδήγησε έξω, σε μια νύχτα που ανυπομονούσε να πετάξει τα μπαλωμένα πασουμάκια της για να χορέψει ξυπόλητη τσιφτετέλι και καρσιλαμά» (σελ. 46).

Η Πάτρα, ορφανή μετά τον βομβαρδισμό του Πειραιά στον πόλεμο, μεγαλώνει στα Μανιάτικα της δεκαετίας του 1950, με τη θεία της, Βιργινία, που της φέρεται χειρότερα κι από δούλα. Ανακούφιση και παρηγοριά έχει το ράψιμο που έμαθε από τη θεία της, περίφημη μοδίστρα, και τη μαγεύει το πώς ένα κομμάτι πανί μπορεί να μεταμορφώσει μια γυναίκα. Σκοτώνεται στη δουλειά, χωρίς ελεύθερο χρόνο, χωρίς διάθεση για έρωτες, αφοσιώνεται στο όνειρό της να σταθεί στα πόδια της. Στην αρχή τουλάχιστον! Η συγγραφέας ζωντανεύει με ρεαλισμό, παραστατικότητα και κινηματογραφική ματιά την καθημερινότητα μιας μαθητευόμενης μοδίστρας και ταυτόχρονα την κατάσταση στις φτωχογειτονιές του Πειραιά. Από τη μια παρακολουθούμε τον φανταχτερό κόσμο της καλής κοινωνίας, με βεγγέρες και σουαρέ, με φορέματα και κοσμήματα, με πατρόν και χτενίσματα «του συρμού», σε μια εποχή που ο κόσμος προσπαθεί να ξεχάσει τον πόλεμο και ταυτόχρονα οι «στυλοβάτες της καινούργιας κοινωνίας», με τις στολές, τα μέσα, τις γνωριμίες και το κύρος τους, δημιουργούν ισχυρές συμμαχίες, πλουτίζουν κι άλλο και περιφέρουν κόρες, συζύγους και αδελφές σε χορούς και δεξιώσεις. Στον αντίποδα ο απλός κόσμος, οι γυναίκες με τα παιδιά κι οι άντρες με τις συζύγους τους «μα και ό,τι καλό βρεθεί στην πλώρη», σπιτικά γεμάτα απλά όνειρα μα δύσκολα πραγματοποιήσιμα, με συχνή ενδοοικογενειακή βία αλλά με σιωπηρή αποδοχή γιατί: «είχε μαζί του τρία παιδιά, που έπρεπε να φαν, να πιούν, να ντυθούν, να ποδεθούν. Έτσι ήταν η ζωή. Έτσι ήταν οι άντρες…έτσι την έμαθαν» (σελ. 34).

Μανιάτικα και Ταμπούρια, Θεμιστόκλειο και Άη Γιώργης, Ικόνιο και Ηλεκτρική, παντού η πάλη για το μεροκάματο από χιλιάδες ανθρώπους μα και παιδιά, με τα πράγματα να γίνονται ακόμη πιο δύσκολα από τις αθρόες προσελεύσεις κόσμου από την επαρχία που ήλπιζε και πίστευε σ’ ένα καλύτερο αύριο, δυσχεραίνοντας όμως την κατάσταση. Για να μην αναφερθώ στο φαινόμενο της μετανάστευσης που πλήγωσε την Ελλάδα ανεπανόρθωτα: «πηγαίνουν να δουλέψουν για τη χώρα που ευθύνεται για τα δεινά τους»…»Είναι κάτι σαν επιδημία, σαν κακιά αρρώστια, κολλητική» (σελ. 106)! Φθηνή λοιπόν η διασκέδαση, με κρασί χύμα και φαγητό κατσαρόλας στα χιλιάδες κέντρα της Κοκκινιάς, μιας περιοχής με Μικρασιάτες πρόσφυγες πρόθυμους για γλέντι, κέφι, χορό, καλοπέραση παρά τα βάσανα. Κοιτάμε μέσα από τις κουρελούδες που έχουν για πόρτες και μέσα από τα παράθυρα με τον βασιλικό, τρομάζουμε με τις μπουρούδες που σφυρίζουν για τις βάρδιες, χαζολογάμε το μελισσολόι που στήνεται γύρω από το φόρεμα-παραγγελία: «Εργατόπαιδα με ντρίλινα παντελόνια, οικοδόμοι με μπράτσα σιδερένια, φαντάροι που έβγαιναν με άδεια, χασομέρηδες και μάγκες» καιροφυλακτούν να δουν τις μοδιστρούλες! Η συγγραφέας τοποθετεί κομψά τα αντίθετα χαρακτηριστικά αυτών των κόσμων, καταγράφει με οξύνοια και παρατηρητικότητα τα ποικιλόμορφα γνωρίσματα της κοινωνικής σύνθεσης του μεταπολεμικού Πειραιά, στήνει ένα υπέροχο φόντο στο οποίο βάζει αξέχαστους ήρωες και ανατροπές. «…στα γύρω καφενεία οι άνεργοι κι οι τεμπέληδες, στο σχολείο τα παιδιά, στο νοικοκυριό τους όσες γυναίκες δε δούλευαν έξω, στις βιοτεχνίες και στις φάμπρικες» (σελ. 68-69). Πώς και πώς περίμεναν τις Κυριακές όλοι: «…η μόνη από τις επτά της εβδομάδας που ένιωθαν άνθρωποι στ’ αλήθεια, που έβλεπαν του Θεού το πρόσωπο» (σελ. 150). Εκδρομές και μπάνιο στο Πέραμα το καλοκαίρι, ρεφενέ πάρτι και σινεμά ή θέατρο ή μια ταβέρνα τον χειμώνα… «Σε λίγες ώρες η μέρα θα γύρναγε και θα ήταν Δευτέρα…η ζωή θα τους πήγαινε για βοσκή στις φάμπρικες, στα καρνάγια, στα μηχανουργεία, στη βελόνα, στα μικρομάγαζα, κάποιους ελάχιστους σε γραφεία και υπηρεσίες, κάποιους ακόμα λιγότερους στο πανεπιστήμιο» (σελ. 150).

Ποιους να ξεχωρίσω από τους συνοδοιπόρους της Πάτρας; Η Φιφή, μοναχοκόρη δικαστικού και μέλλουσα σύζυγος στρατιωτικού, χαίρει μεγάλης εκτίμησης στους κύκλους των μοδιστρών, τις οποίες όμως αλλάζει συχνά. Η Μπέμπα, η πορσελάνινη κουκλίτσα, επιβεβαιώνεται μέσα από την ξεπεταγμένη συμπεριφορά της απέναντι στους άντρες που θαυμάζουν την ομορφιά της αλλά μπλέκει με τον φωτογράφο Πέρη. Είναι μια απελευθερωμένη γυναίκα που αρχίζει υποσυνείδητα να ακολουθεί τα χνάρια της μητέρας της που την είχε εγκαταλείψει. Μια σχέση που πέρασε από σαράντα κύματα, γεμάτη ψέματα και απάτη: «Έκοψε κι έραψε στα μέτρα του την προσωπικότητα του κοριτσιού και μετά έδωσε μια και ξέσκισε το δημιούργημά του, σαν φτηνό φουστάνι…κι άιντε τώρα να συμμαζέψεις τα ξεφτίδια» (σελ. 130). Η Μαρίνα, που ερωτεύτηκε και δεν έχανε λεπτό χωρίς δικαιολογία για να πεταχτεί στο ψιλικατζίδικο αλλά ουσιαστικά για να δει τον άντρα που αγάπησε, τον Γιώργο. Τι καρδιοχτύπια στα κρυφά τους ραντεβού, τι ξενύχτια προσμονής, «γιατί οι νέοι να μην μπορούν να χαρούν την αγάπη τους ελεύθερα, παρά να κρύβονται και να λένε τόσα ψέματα λες και κάνουν έγκλημα», σελ. 47); Η Ναζλή από την Καππαδοκία που αρνούνταν τα προξενιά αλλά τώρα στα τριάντα έριξε τα μούτρα της και χάρη στους παράδες του πατέρα της από το μπακάλικο άρχισε να ψάχνει εντατικά για γαμπρό, να προλάβει να κάνει και κανένα παιδί να μην τη φωνάζουν γεροντοκόρη! Κι όταν καταφέρνει να καπαρώσει κάποιον που εξακολουθεί να κάνει λαδιές και μετά τον γάμο, αρχίζουν τα μάγια και οι εξελίξεις είναι αναπάντεχες!

Να και η Σμαρώ που ζει με την οικογένειά της στη Δραπετσώνα, στα Λιπάσματα, όπου η ατμόσφαιρα είναι επιβαρυμένη και ανθυγιεινή. Την παίρνουν για εκπαιδευόμενη μοδίστρα, είναι ξύπνια και πρόθυμη αλλά κρύβει πονηριά κι έναν τρόπο υπολογιστικό! Η Μαρίτσα ερωτεύεται τον Τάκη, ο οποίος σε δυο χρόνια τελειώνει τις σπουδές της ιατρικής και μετά ειδικότητα, αγροτικό, στρατός….Η Μαρίτσα θα περιμένει όσο χρειαστεί κι ας της δημιουργεί προβλήματα η μάνα του η Μανιάτισσα που δε δέχεται τη μοδιστρούλα για τον γιο της. Η Βάσω η δασκάλα, «μια στριφνή γεροντοκόρη, που η ξινίλα του χαρακτήρα της ξεχείλιζε από κάθε πόρο του κορμιού της και αποτυπωνόταν τελικά στις δεκάδες ρυτίδες που ήταν εγκατεστημένες στο πρόσωπό της…» (σελ. 291), η δεκατριάχρονη Πιπίτσα, με σύνδρομο Down, που μαραζώνει μονάχη στο σπίτι και βρίσκει διέξοδο στα ρούχα, στους ταφτάδες, στα υφάσματα του μοδιστράδικου και πόσοι άλλοι! Πρόσφυγες από την Πόλη μετά τα Σεπτεμβριανά, νέα παιδιά που δε θέλουν να μάθουν τέχνη αλλά να σπουδάσουν, η Αμαλία που ερωτεύτηκε τον Φάνη κι αυτός άρχισε να τη δέρνει μετά τον γάμο, κοπέλες υποταγμένες στη γνώμη του αδερφού που τάχα μου ξέρει καλύτερα αλλά με ολέθρια και τελεσίδικα αποτελέσματα, ιστορίες που μας ταξιδεύουν πότε στο παρόν και πότε στο παρελθόν μέσα από στόματα πρόθυμα να μιλήσουν, ψυχές φορτωμένες να ξεσπάσουν. «…εκείνος ο μικρόκοσμος ήταν καμωμένος από ζέρσεϊ, ένα ύφασμα ελαστικό, που όλους τους χωρούσε και σε όλους ταίριαζε…» (σελ. 289).

Είναι όμως το μυθιστόρημα της Χρυσούλας Διπλάρη απλώς μια καλογραμμένη πινακοθήκη χαρακτήρων με συναρπαστικές εξελίξεις, ανατροπές και τρυφερά ή και σκληρά στιγμιότυπα; Όχι (μόνο), μιας και σε αρκετά σημεία η συγγραφέας αποπειράται να κατανοήσει τις ανθρώπινες σχέσεις, τη στάση και τη συμπεριφορά των αντρών προς τις γυναίκες και το ανάποδο, καταλήγοντας σε διαχρονικές παρατηρήσεις: «…τι είναι αυτό που σπρώχνει τις γυναίκες να κάνουν τα κέφια των αντρών; Είναι απλά μια υποταγή στην επιθυμία τους ή μια πράξη αγάπης προς το ταίρι τους; Ή κάτι κι απ’ τα δυο μαζί; Ίσως πάλι, ανάλογα την περίσταση» (σελ. 79). Γράφει για τον γάμο και τη ρουτίνα: «Ωραίος ο έρωτας, το χτυποκάρδι της προσμονής…η ευτυχισμένη οικογένεια, κανείς δε μιλάει όμως για το «μετά», τι γίνεται, πώς γίνεται, με ποιον ζεις πραγματικά… τι λόγο έχεις εσύ στη σχέση αυτή, πότε αρχίζει η μιζέρια και σε καταπίνει, πού πάει ο έρωτας όταν πεθαίνει» (σελ. 175-176). Πώς άρχισε η γυναίκα να ξεφεύγει από την αυστηρή οικογενειακή ζωή και να χαράζει το δικό της ελεύθερο μονοπάτι στη διψασμένη για χαρά και αισιοδοξία γενιά του 1950; «…τώρα που οι γυναίκες δούλευαν κι αυτές κι είχαν το δικό τους πορτοφόλι, τα εργαστήρια ραπτικής γνώριζαν μεγάλη άνθηση. Χωμένα σε αυλές, σε δωμάτια σπιτιών, σκαρφαλωμένα σε ταράτσες, με μαθήτριες ή χωρίς, με υποτυπώδεις ευκολίες, τα μοδιστράδικα εξυπηρετούσαν τις ανάγκες χιλιάδων γυναικών και έφερναν στα νοικοκυριά ένα σεβαστό ποσό, το οποίο όχι μόνο ενίσχυε τα οικονομικά της κάθε οικογένειας αλλά έπαιζε και σημαντικό ρόλο στο ευρύτερο κοινωνικο-οικονομικό υπόβαθρο ανάπτυξης των υποβαθμισμένων περιοχών. Τα αθέατα εισοδήματα των κοριτσιών της βελόνας, μαζί με τα εμβάσματα των ναυτικών και των ξενιτεμένων επισκεύασαν τα παλιά σπίτια που έμπαζαν νερά, έχτισαν καινούργια ή αγόρασαν διαμερίσματα στις καινούργιες πολυκατοικίες που ξεφύτρωναν όλο και ταχύτερα δεξιά κι αριστερά…» (σελ. 287-288).

«Εργαστήριο ραπτικής» φωτεινό, αστραφτερό, γεμάτο πελάτισσες και μαθητευόμενες, υφάσματα και φιγουρίνια, κουτσομπολιά και όνειρα στήνεται στις σελίδες του συναρπαστικού αυτού μυθιστορήματος, όπου με την κομψή και καλαίσθητη σελιδοποίηση μας υποδέχεται σε κάθε κεφάλαιο μια κουβαρίστρα που θα ξετυλίξει νέα ιστορία ή θα εμπλουτίσει την προηγούμενη ενώ ταυτόχρονα με αχνή πλάγια γραμματοσειρά αναγράφονται η σελιδαρίθμηση και οι επικεφαλίδες. Κινηματογραφική αφήγηση, ωραίες εναλλαγές μεταξύ κεφαλαίων, σωστές ψυχοσυνθέσεις, ενδιαφέροντες χαρακτήρες, αυθεντικότητα και ρεαλισμός στις περιγραφές του τόπου, της εποχής, των ανθρώπων, της κουλτούρας, της κοινωνικής συμπεριφοράς και προσεγμένες παρομοιώσεις στήνουν έναν αξέχαστο καμβά γεμάτο κόπιτσες και γαζιά που προσπαθούν να κρατήσουν ενωμένο το ελληνικό κοινωνικό και οικονομικό πλαίσιο της μεταπολεμικής εποχής. Ένιωθα πως ήμουν δίπλα σε αυτούς τους ανθρώπους, τους έβλεπα από κοντά, χάρη στην πένα της συγγραφέως ζωντάνευε μπροστά μου κάθε λεπτομέρεια και με ταξίδευε. Ένα συναρπαστικό, γλυκόπικρο μυθιστόρημα γεμάτο αλήθειες, όνειρα, φιλοδοξίες, προδοσίες και εξελίξεις σε ζωές ανθρώπων της διπλανής πόρτας!

Βιβλίο Βεντέτα στον Βόσπορο
Συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιώτα Γουβέλη στο νέο της μυθιστόρημα εξυφαίνει με ενδιαφέροντα τρόπο μια ιστορία γεμάτη ολοκληρωμένους χαρακτήρες, ανατροπές, σασπένς, έρωτα, μυστικά και εσωτερική πάλη. Η ιστορία ξεκινάει από ένα χωριό της Στερεάς Ελλάδας και μας συστήνει τα τέσσερα αδέλφια Καρασούλη: τον έμπορο Γιώργη, ο οποίος στα πενήντα του αποφάσισε να παντρευτεί και πήρε την αρκετά μικρότερή του Ευθαλία, τη γεροντοκόρη Θεώνη, τη χήρα του Μάρκου Σαλβάογλου Βασιλική, της οποίας ο γιος, Γιαννής, στράφηκε στον κλήρο κι ετοιμάζεται να γίνει μοναχός και τον πλούσιο δικηγόρο Θεμιστοκλή, σύζυγο της Φεριντέ χανούμ, ο οποίος ζει στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί μένει με την οικογένειά του και ο κοσμηματοπώλης Λευτέρης Σαλβάογλου που θρηνεί για τον χαμό του αδελφού του, Μάρκου. Η άφιξη της Ευθαλίας στο σπίτι των Καρασούληδων θα φέρει δραματικές αλλαγές, όλες ενορχηστρωμένες από τρεις αδίστακτες Μοίρες. Στη Νύμφη του Βοσπόρου θα καταλύσουν αργά ή γρήγορα οι ήρωες του μυθιστορήματος κι αυτό θα πυκνώσει την πλοκή, θα δώσει κάποιες λύσεις αλλά θα δημιουργήσει καινούργιες περιπέτειες κι όλα αυτά όσο προχωράμε σταδιακά στα αίτια που οδήγησαν στο αιματηρό ξέσπασμα του όχλου κατά της ελληνικής κοινότητας στις 6/7 Σεπτεμβρίου 1955.

Το μυθιστόρημα είναι γεμάτο ρεαλιστικές σκηνές, διεισδυτικά ψυχογραφήματα, ενδιαφέρουσες εξελίξεις που με κράτησαν ως την τελευταία σελίδα μα πάνω απ’ όλα μια πρωτότυπη αφηγήτρια που μας μεταφέρει σε πρώτο πρόσωπο όσα διαδραματίζονται στις σελίδες του βιβλίου. Η Θεώνη και η Ευθαλία μετά τον γάμο έρχονται στην Κωνσταντινούπολη, ένας άντρας μπλέκει με παράνομα φορτία και κοντραμπάντο κι ο δρόμος τον φέρνει στην Κορνουάλη, η αδελφή της Ευθαλίας, Φανή, την ακολουθεί στο ταξίδι της και γνωρίζει από κοντά τη σκοτεινή πλευρά της πόλης, μια διάσημη μοδίστρα ανακαλύπτει το νέο αστέρι της ραπτικής («Αίγλη, φινέτσα, κομψότητα και πίσω από όλα αυτά σκληρή δουλειά, πληγωμένα δάχτυλα, ταλαιπωρημένα μάτια», σελ. 126), ένα παιδί θα εξαφανιστεί, ένας απαγορευμένος έρωτας θα φουντώσει κι οι λανθασμένες επιλογές θα απογειώσουν τις εξελίξεις. «Περίεργους τρόπους έχει η ζωή να διασταυρώνει τους δρόμους των ανθρώπων εν αγνοία τους» (σελ. 296). Η αφηγήτρια μάλιστα παρεμβαίνει κάπου κάπου με σχόλια και προσωπικά της συναισθήματα που τ’ αφήνει να την παρασύρουν σε ανατριχιαστικές προοικονομίες: «Η σειρά των Καρασούληδων σταματά εδώ. Όσα τσαλίμια και να κάνει για να μας ξεφύγει» (σελ. 100). Εξαιτίας όμως αυτής της επιλογής το τέλος το βρήκα βιαστικό και μονόπλευρο, μιας και το πρόσωπο που εξιστορεί παραδέχεται πως δεν την ενδιαφέρουν οι άλλοι, παρά μόνο δύο χαρακτήρες, αφήνοντάς μας να αναρωτιόμαστε τι απέγιναν οι άλλοι! Δυστυχώς τα Σεπτεμβριανά ξεσπούν στις τελευταίες σελίδες και οι ήρωες απλώς μπλέκουν σε αυτά, κάποιοι αλλάζοντας χαρακτήρα ξαφνικά και αναίτια, κάποιοι άλλοι ακολουθώντας απρόσμενα μονοπάτια. Εύρημα πρωτότυπο συγγραφικά αλλά αφήνει εκκρεμότητες αναγνωστικά, μιας και η πλοκή με έκανε να αγαπήσω όλους τους χαρακτήρες! Η πλοκή κατά τα άλλα προχωράει σωστά, με εκπλήξεις και ανατροπές που με άφηναν άφωνο και με παρέσερναν να διαβάσω παρακάτω, με γλαφυρές περιγραφές, με αληθοφάνεια στις πράξεις και στις σκέψεις των ηρώων. Αγωνιούσα για το πού θα βρεθούν οι χαρακτήρες στο επόμενο κεφάλαιο ή τι θα αντιμετωπίσουν και ταυτόχρονα προβληματιζόμουν με διλήμματα, όπως «καρδιά ή καθήκον;», να υποκύψεις στη σάρκα ή να παραμείνεις πιστός στο όραμά σου; Πώς μπορεί να βρει κανείς τη δύναμη της συγχώρεσης, της αληθινής μετάνοιας και της σιδερένιας θέλησης; Πώς να επανορθώσουμε για τα λάθη μας και πώς να υποστηρίξουμε τις επιλογές μας; Μου άρεσε επίσης που, αντί να μακρηγορήσουμε και να εντρυφήσουμε στην οικογενειακή ιστορία των Καρασούληδων πριν τον γάμο, μαθαίνουμε ό,τι χρειάζεται μέσα από τις συζητήσεις της Θεώνης και της Βασιλικής κατά τη διάρκεια των ετοιμασιών κι έτσι το κείμενο ελαφρύνει αρκετά και δεν κουράζει με μακροσκελείς και ίσως περιττές λεπτομέρειες.

Επίσης, πόσο όμορφα, πόσο παραστατικά μας χαρίζεται η Κωνσταντινούπολη, με την ακμάζουσα μετά την κατάργηση του βαρλικιού ελληνική κοινότητα, με το Πέραν και τον Γαλατά, τις επαύλεις και τα φτωχόσπιτα, το Σουλούκουλε όπου η λαγνεία, το χασίς και η πορνεία έχουν τον πρώτο λόγο, με τη Χάλκη και την Πρίγκηπο, το Νεοχώρι και το Σισλί, με το Σταυροδρόμι και την εύπορη κοινότητά του αλλά και το πλήθος των φτωχών κι εγκαταλειμμένων οικογενειών και παιδιών. Μια πόλη που στους δρόμους της κυκλοφορούν μικροπραματευτάδες και ζητιάνοι, καλοντυμένοι και αριστοκράτες κι η συγγραφέας όλα τα παρατηρεί, όλα τα αποτυπώνει στο χαρτί. Καταφέρνει μάλιστα να δώσει τον απαιτούμενο ρεαλισμό με τα γεγονότα που οδήγησαν σταδιακά στην ελληνική «Νύχτα των Κρυστάλλων» του Σεπτεμβρίου του 1955, χωρίς να φέρνει στο προσκήνιο αχρείαστες ιστορικές λεπτομέρειες ή μακροσκελείς αναφορές. Μια συζήτηση από δω, μια σκηνή από την άλλη, ένα άρθρο πιο μετά καταγράφουν τα βήματα που οδήγησαν στον χαλασμό του ελληνικού στοιχείου. Εν κατακλείδι, η «Βεντέτα στον Βόσπορο» είναι μια συναρπαστική ιστορία που ξεδιπλώνεται στη μαγευτική Κωνσταντινούπολη και μας συστήνει ενδιαφέροντες χαρακτήρες που βιώνουν λάθη, πάθη, ανατροπές και εκπλήξεις στη ζωή τους. Ένα ακόμη μυθιστόρημα της Γιώτας Γουβέλη που με άφησε απόλυτα ικανοποιημένο.

Βιβλίο Οι μάγισσες του Θερμαϊκού 
Συγγραφέας Όλγα Λιάρατζη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Πηγή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Όλγα Λιάρατζη έγραψε ένα συναρπαστικό κοινωνικό μυθιστόρημα με ενδιαφέρουσες ιδέες και χαρακτήρες που θα αγαπήσεις ή θα μισήσεις. Με φόντο τα ιστορικά γεγονότα της εγκαθίδρυσης της δικτατορίας Μεταξά, των αιματηρών απεργιακών κινητοποιήσεων του 1939 και της γερμανικής κατοχής ξεδιπλώνεται ένα μυθιστόρημα με απρόσμενες εξελίξεις και διαρκή πρωθύστερα που ολοκληρώνουν τους χαρακτήρες και δίνουν άφθονες πληροφορίες για τις καταβολές, τη νοοτροπία και τον τρόπο σκέψης των βασικών προσώπων του βιβλίου. Βρισκόμαστε αρχικά στη Θεσσαλονίκη του 1939, όπου ο Στέφανος Αβράμογλου που ζει στη Λειψία επιστρέφει στη Θεσσαλονίκη με αφορμή τον θάνατο της μητέρας του, Κοραλίας που δηλητηριάστηκε. Βλέπει τις αντιδράσεις του κόσμου, παρατηρεί τη συμπεριφορά του πατέρα του κι αρχίζει να ψάχνει στο οικογενειακό παρελθόν όχι τόσο για τον ένοχο όσο για να κατανοήσει καλύτερα τις σχέσεις μεταξύ των γονιών του, αφού ως τότε αδιαφορούσε γι’ αυτό, παρασυρμένος από την ψευδαίσθηση της δεμένης κι ευτυχισμένης οικογένειας που είχε όταν έφυγε. Στον δρόμο του θα έρθει η Μυρτώ Παράσχου, η οποία γοητεύεται από τη γνωριμία τους αλλά όταν διαπιστώνει πως είναι ο γιος του Μίλτου εξαφανίζεται. Τι τη συνδέει με τους Αβράμογλου; Γνωρίζει κάτι για τον θάνατο της Κοραλίας; Γιατί η νεκρή πλέον αρχόντισσα δεν ήθελε τη Μυρτώ στη ζωή της; Τι φοβόταν; Τι κακό προέβλεψε;

Στη συνέχεια επιστρέφουμε στο 1935 και συγκεκριμένα στην περίοδο που οι εργάτες, στην πλειονότητά τους βενιζελικοί και αντιμοναρχικοί, οργανώνουν διαδηλώσεις στη συμπρωτεύουσα, με αποτέλεσμα, μετά τον Γενάρη του 1936 που υπήρξε από τους πιο δύσκολους στην ελληνική επικράτεια, με την πείνα και την ανεργία να δοκιμάζουν τις αντοχές του ελληνικού λαού και τη φτωχολογιά να βγαίνει στους δρόμους και να διεκδικεί ανθρώπινες συνθήκες εργασίας, να οδηγηθούν τα πράγματα στον αιματοβαμμένο Μάιο του ίδιου έτους και στη δικτατορία της 4^ης Αυγούστου. Η Μυρτώ και η Θεανώ, Μικρασιάτισσες προσφυγοπούλες, ζουν με τη μητέρα τους στην Τούμπα, σε καταστάσεις απόλυτης φτώχειας, όπως και όλοι οι εργάτες των γύρω εργοστασίων. Είναι δύο διαφορετικές γυναίκες, εκ των οποίων η Μυρτώ μισεί τη φτώχεια και τη μιζέρια κι αγωνίζεται να αφήσει πίσω της τη δουλειά της υφάντρας, να ετοιμάσει ένα καλύτερο μέλλον ενώ η Θεανώ γοητεύεται από τους πύρινους λόγους του Αρίστου Καλογήρου, ενεργού μέλους στο συνδικαλιστικό κίνημα, που εμπνέει αγωνιστικότητα στους εργάτες. Ο Αρίστος και η Μυρτώ εκπροσωπούν δυο διαφορετικές προσωπικότητες που ακολουθούν παράλληλες πορείες στην προσπάθειά τους να υλοποιήσουν τα όνειρά τους σε μια περίοδο ταραχών και πολιτικής αβεβαιότητας. Εκείνος θα έδινε τα πάντα για τη θρησκεία των φτωχών κι εκείνη θέλει να πετύχει, να γίνει οικονομικά ανεξάρτητη και να δοκιμάσει τις δυνάμεις της.

Το μυθιστόρημα εξελίσσεται πολύ καλά, μας συστήνει χαρακτήρες που, όπως έγραψα και πιο πριν, ή θα αγαπήσεις ή θα μισήσεις και καταφέρνει με πιστότητα, ζωντανούς διαλόγους και ενδιαφέρουσες εξελίξεις να με κρατήσει γεμάτο αγωνία για τη συνέχεια. Τα πάντα αλλάζουν με τη δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά, λογοκρισία, βασανιστήρια, απηνές κυνηγητό των κομμουνιστών, εξορία στην Κίμωλο και αλλού, όπου καταγράφονται οι σκληρές στιγμές των εξορίστων, η καθημερινότητά τους, η σκληραγώγησή τους μέσα από τις απάνθρωπες αυτές συνθήκες. «…αντιστεκόμαστε στο μίσος με το οποίο μας περιβάλουν οι αρχές με την αγάπη και την αλληλεγγύη που έχουμε αναπτύξει μεταξύ μας» (σελ. 39), όπως γράφει η Θεανώ, η οποία μάλιστα βιώνει ένα οδυνηρό γεγονός που θα την αναγκάσει να πάρει κάποιες σημαντικές αποφάσεις και να κρύψει βαθιά μέσα της το τραύμα. Μόνο που αυτό θα ξαναβγεί στην επιφάνεια τη χειρότερη στιγμή.

Οι εξελίξεις στη ζωή των δύο αδελφών έρχονται και κουμπώνουν με όσα ήδη ξέρουμε από την αρχή του μυθιστορήματος κι έτσι οι χαρακτήρες ολοκληρώνονται, αφήνοντάς με σκεπτικό ως προς τις επιλογές τους και τις αντίστοιχες συνέπειες αυτών. Η οικογένεια Αβράμογλου ξανάρχεται στο προσκήνιο και μέσω των μελών της η συγγραφέας μας δείχνει με τεκμηριωμένο τρόπο το πεδίο των ψυχικών ερευνών της εποχής, μιας και η Κοραλία Αβράμογλου ήταν πνευματίστρια. Ήταν συνεργάτης του Άγγελου Τανάγρα και της Εταιρείας Ψυχικών Ερευνών και είχε ανησυχίες μεταφυσικές, πρσβεύοντας μεταξύ άλλων πως ο άνθρωπος είναι ελεύθερος και εισπράττει το αποτέλεσμα των επιλογών του, σαν ψυχή όμως μετενσαρκώνεται για να τελειοποιηθεί ηθικά. Είχε τηλεπαθητικά χαρίσματα, εκπληκτική διαίσθηση αλλά ήταν ευάλωτη, με αποτέλεσμα ο περισσότερος κόσμος να τη θεωρούσε αλαφροΐσκιωτη, να όμως που οι πνευματιστικές συγκεντρώσεις που έκανε έφερνε κόσμο στο σπίτι τους και φυσικά έσοδα. Τελικά αυτοκτόνησε ή δολοφονήθηκε; Από ποιον; Ποιο ήταν το κίνητρο; Οι ζωές της Μυρτώς και των Αβράμογλου διασταυρώνονται ξανά, αυτήν τη φορά με τον γιο τους, Στέφανο, να προσπαθεί να αποκωδικοποιήσει συμπεριφορές και να βρει κρυμμένα μυστικά.

Συμπάθησα πολύ τον ρόλο του Μίλτου Αβράμογλου γιατί είναι ένας άντρας που μπορεί να αγαπήσει κάποια χωρίς να εκμεταλλευτεί τη δύναμή του επ’ αυτής, έχει μια διαφορετική σχέση με τη γυναίκα του και η στάση του με προβλημάτισε ως προς τον βαθμό αγάπης που μπορεί να έχει κάποιος για τον σύντροφό του μετά από πολλά χρόνια γάμου που η αγάπη έχει πια ξεφτίσει. Η συγγραφέας ξεφεύγει αρκετά από τα οικεία μυθιστορηματικά στερεότυπα και αποφεύγει τις παγίδες του ρηχού συναισθηματισμού δείχνοντάς μου ένα ζευγάρι δεμένο πιο βαθιά και ουσιαστικά παρά τις υποχωρήσεις και την ελευθερία του ενός προς τη ζωή του άλλου. Από την άλλη δεν κατάφερα να αγαπήσω τη Μυρτώ λόγω του χαρακτήρα της και της όλης στάσης ζωής που ακολούθησε. Προκλητική, έτοιμη για όλα, αδίστακτη και καιροσκόπος, δεν είναι η «κακιά» του μυθιστορήματος αλλά η «μάγισσα» που θα αντιπαρατεθεί στην πραγματική μάγισσα του μυθιστορήματος. Με ψυχικά γνωρίσματα η μία, με σωματικά η άλλη και η σύγκρουση μεταξύ τους θα είναι μοιραία.

«Οι μάγισσες του Θερμαϊκού» είναι ένα ξεχωριστό μυθιστόρημα που ασχολείται με τη δοτικότητα και την ελευθερία της πραγματικής αγάπης και με τον πνευματισμό και τις μεταφυσικές ανησυχίες, κάτι που ταιριάζει με το μαγευτικό και μυστηριακό τοπίο της Θεσσαλονίκης. Με φόντο τα ιστορικά γεγονότα που βίωσε η περιοχή από το 1935 ως το τέλος του πολέμου, με τα περιστατικά να εκτυλίσσονται από τη Λεωφόρο των Εξοχών ως την Τούμπα και από την Τσιμισκή ως την Εγνατία και με ενδιαφέρουσες, ολοκληρωμένες, αν και μονοδιάστατες ψυχογραφίες, το βιβλίο μας ταξιδεύει σ’ έναν κόσμο σάρκας και πνεύματος, επιθυμιών και απαιτήσεων, αντεκδικήσεων και προσδοκιών όπου άνθρωποι συγκρούονται με το απόλυτο καλό ή με το απόλυτο κακό.

Βιβλίο Μεταξένια αγάπη 
Συγγραφείς Λία Ζώτου, Θοδωρής Καραγεωργίου
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ιστορία ξεκινάει λίγο πριν το 1922 και τελειώνει στη σημερινή εποχή. Με συγγραφική δεινότητα και εμβριθή μελέτη, το συγγραφικό δίδυμο Ζώτου-Καραγεωργίου στήνει έναν υπέροχο ιστορικό καμβά και χτίζει το Σουφλί από τα θεμέλιά του. Από τη Φιλιππούπολη στο Σουφλί κι από κει στην ιταλική πρωτεύουσα της μόδας, ένας έρωτας ψάχνει ανταπόκριση, ξεφεύγοντας από τις κακές συμπτώσεις. Η Αργυρώ εν όψει της βουλγαρικής καταπάτησης των εδαφών της ανατολικής Θράκης φτάνει εσπευσμένα στο πατρικό της μητέρας της με τον πατέρα της και τη μεγαλώνουν οι ανύπαντρες ηλικιωμένες θείες της ενώ ο μπαμπάς καταφεύγει στην Αμερική. Ο ατίθασος και ανυπότακτος χαρακτήρας της έρχεται σε σύγκρουση με την έλλειψη παιδείας και επαρκών γνώσεων για ανατροφή των δύο γυναικών. Ταυτόχρονα, ο Άγγελος μεγαλώνει σε μια οικογένεια σηροτρόφων και έρχεται η πολυπόθητη στιγμή που το εμπόριο και η παραγωγή περνάει στα δικά του χέρια. Οι δύο νέοι θα ανταμωθούν και έτσι ξεκινάει η ιστορία μας.

Το μυθιστόρημα είναι μια εξαιρετικά καλογραμμένη ρομαντική, ερωτική ιστορία, που χειρίζεται με μεγάλη προσοχή τους χαρακτήρες της, αποφεύγοντας τις κακοτοπιές της υπερβολής και της αναληθοφάνειας. Το ιστορικό υπόβαθρο είναι σφιχτοδεμένο και επηρεάζει τις ζωές των ηρώων του βιβλίου χωρίς να κουράζει ή να διακόπτει τη ροή της αφήγησης. Οι συγγραφείς έκαναν κτήμα τους την ιστορία της χερσονήσου του Αίμου από τους Βαλκανικούς και εντεύθεν και τη μετέφεραν με σεβασμό και οξύνοια στο χαρτί. Επιπλέον, η σηροτροφία είναι κάτι μαγικό ως παραγωγή και διαδικασία, κάτι που κατέδειξαν επάξια και με έκαναν να νιώσω δίπλα στις εργάτριες στο σηροτροφείο, κοντά στους ανθρώπους που ανοίγουν τα σπίτια τους για να τραφεί ο μεταξοσκώληκας μόλις βγει από το αυγό του, πάνω από το κουκούλι που τυλίγεται με το πολύτιμο νήμα. Ένιωσα αγωνία για τις επιτυχείς εκβάσεις των νέων κουκουλιών (θα ακολουθηθούν όλα τα στάδια του μεγαλώματος; Θα πάνε όλα καλά;), χάρηκα με την ποιότητα και την υψηλή τιμή του νήματος στο εμπόριο, λυτρώθηκα από την κούραση και το ξενύχτι των σηροτρόφων όταν πέρναγε το απαιτητικό διάστημα, στενοχωριόμουν για την άνοδο και την πτώση της σηροπαραγωγής στο Σουφλί, μιας και σταδιακά το μετάξι αντικαταστάθηκε από το συνθετικό υποκατάστατό του.

Υπέροχο λοιπόν το φόντο, καλοδουλεμένο, σωστά επεξεργασμένο και λεπτομερές όσο πρέπει. Ας πάμε και στην πλοκή τώρα. Ουσιαστικά είναι μια ρομαντική ιστορία, με ανατροπές και χωρίς πολλά πρόσωπα να μπλέκονται στις ζωές των χαρακτήρων. Περιγράφεται ένα μεγάλο χρονικό διάστημα από τις ζωές τους, χωρίς όμως να είναι υπερβολικό ή να καλύπτεται από ανούσιες στιγμές ή σκηνές. Κατ’ εμέ, μόνη εξαίρεση σε αυτόν τον «κανόνα» ήταν η πολυσέλιδη αναζήτηση του Άγγελου στα βάθη της Ασίας για υγιή κουκούλια. Ναι, ήταν απαραίτητη για να καταλάβω την αγωνία του, μιας και αν σταματήσει η σηροτροφία και το εμπόριο ο Άγγελος θα πεινάσει. Ήταν όμως υπερβολικά πολλές οι σελίδες, αν και καλογραμμένες με τον γνωστό αγαπημένο τρόπο που γράφει το υπέροχο δίδυμο.

Η επόμενη ένστασή μου αφορά τις πολλές παρεξηγήσεις και τις επαναλαμβανόμενες ομοιόμορφες ανατροπές. Όποτε υπερνικούσαν ο Άγγελος και η Αργυρώ τα εμπόδια, κάτι συνέβαινε που πάλι τους χώριζε. Και δεν ήταν κάποιο ιστορικό ή κοινωνικό γεγονός αλλά μια λάθος στιγμή, μια λάθος σκέψη ή λέξη κλπ. Στην αρχή έκανα υπομονή, στη συνέχεια όμως, γεμάτος αγάπη για τις παράλληλες πορείες των δύο χαρακτήρων, ήθελα να τους βάλω τις φωνές, να σταματήσουν να κάνουν ή να σκέφτονται ή να λένε βλακείες και να δουν την αλήθεια όπως είναι, χωρίς εγωισμούς και βιασύνες. Αλήθεια, γιατί δεν αναφέρθηκε πουθενά τι απέγινε ο πατέρας της Αργυρώς;

Μου άρεσε ιδιαίτερα η Μπιάνκα, η μόνη φίλη που έκανε η Αργυρώ στο Μιλάνο, το πώς γνωρίστηκαν και πώς μεγάλωσαν μαζί. Θεώρησα έξυπνη κίνηση να μην υπάρξουν γεγονότα λεπτομερή κατά τη διάρκεια του πολέμου, γιατί θα το κούραζαν και θα το φόρτωναν υπερβολικά. Αντίθετα, δάκρυσα με τις συμπτώσεις που δημιουργεί ο πόλεμος και εξέθεσαν οι συγγραφείς. Επίσης, μου άρεσε η ανέλιξη της Αργυρώς ως Σύλβια Ακουάρτι και ο τρόπος που επιβλήθηκε στις ψηλομύτες κυρίες και στους μόδιστρους του Μιλάνο αρχικά και του κόσμου ολόκληρου αργότερα. Και προς το τέλος με κούρασε η εξέλιξη στην ιστορία της εγγονής της Αργυρώς, γιατί το κορίτσι, έχοντας μάθει τόσα πράγματα για το παρελθόν της, θέλησε να τα εφαρμόσει και στη δική της ζωή.

Η «Μεταξένια αγάπη» είναι ένα δυνατό love story που με παρέσυρε στις σελίδες του. Ακριβώς όπως ο μεταξοσκώληκας όταν ξεκινήσει να τρώει φύλλα μουριάς δε σταματάει μέχρι να χορτάσει, έτσι κι εγώ σαν αναγνώστης, μασούσα αχόρταγα τις σελίδες-φύλλα μέχρι να τελειώσουν! Απόλαυσα κάθε λέξη, κάθε παράγραφο και κλείνοντας το βιβλίο ένιωσα ανακούφιση για το τέλος που περίμενε όλους τους χαρακτήρες. Τι απέγιναν τελικά η Αργυρώ και ο Άγγελος; Κατάφεραν επιτέλους να ζήσουν μαζί; Τι απέγινε η πνευματική, οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη του Σουφλίου στη σημερινή εποχή; Πώς θα επηρεάσουν όλα αυτά τα γεγονότα την Αντζέλικα;