Βιβλίο Το μυστικό των μυστικών
Τίτλος πρωτοτύπου The secret of secrets
Συγγραφέας Dan Brown
Μεταφραστής Χρήστος Καψάλης
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το νέο μυθιστόρημα του Dan Brown κινείται στα γνωστά, οικεία και πάντα συναρπαστικά μονοπάτια συνωμοσιολογίας, μυστικών και ανατροπών. Καλοδουλεμένη πλοκή, cliffhangers στο τέλος σχεδόν κάθε κεφαλαίου, σταδιακή κορύφωση της δράσης, ανάμιξη πραγματολογικών στοιχείων με αχαλίνωτη φαντασία, ένας αγαπημένος πρωταγωνιστής, κώδικες και σύμβολα (κεντροπερίβλητα, εικονογράμματα), μυστικά και απειλή κατά της ανθρωπότητας, ανατροπές, ενδιαφέρουσα κεντρική ιδέα που παίρνει βασικές εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες, συμπεράσματα ερευνών και πορίσματα και «την προχωράει παρακάτω», σε ένα γνωστικό και γνωσιακό επίπεδο που μπορεί να το εκμεταλλευτεί κάποιος για κακό σκοπό, ένας ισχυρός εχθρός που κρύβεται στα σκοτάδια, απρόσμενες συμμαχίες, προδοσίες, ανθρωποκυνηγητά, μυστικές υπηρεσίες, απαγωγές, επιθέσεις, δολοφονίες, όλα αυτά συγκροτούν άλλο ένα εκπληκτικό μυθιστόρημα δράσης και αγωνίας που με άφησε απόλυτα ικανοποιημένο.

Τη λαμπερή μέρα της διάλεξης της Κάθριν Σόλομον ακολουθούν μια σειρά από φρικιαστικά γεγονότα: η Κάθριν εξαφανίζεται, ο Λάνγκντον κάνει κάτι που θα  τραβήξει την προσοχή της Ούζι, της τσέχικης υπηρεσίας πληροφοριών, με αποτέλεσμα να τον κυνηγάει ο αστυνόμος Όλντριχ Γιανάτσεκ αλλά και ο Μάικλ Χάρις, νομικός εκπρόσωπος της αμερικανικής πρεσβείας. Τα ίχνη για τον εντοπισμό της επιστήμονα είναι κωδικοποιημένα κι ο Λάνγκντον αναλαμβάνει δράση. Αρχαίοι Έλληνες μαθηματικοί, αραβικοί αριθμοί, λατινικό αλφάβητο, ενωχιανά (γλώσσα μέσω της οποίας υποτίθεται ότι τα μέντιουμ επικοινωνούν με τα πνεύματα) παίρνουν και πάλι τη σκυτάλη σ’ έναν αγώνα δρόμου ενάντια στον χρόνο.

Σταδιακά μπαίνουν κι άλλοι χαρακτήρες στο παιχνίδι που θα δείξουν σε κρίσιμα σημεία την πραγματική τους ταυτότητα και τι πραγματικά αποζητούν. Για παράδειγμα, ο Μάικλ Χάρις παίζει έναν ιδιαίτερο ρόλο στην αμερικάνικη πρεσβεία, με αποτέλεσμα να διαπιστώσει αμέσως τι πραγματικά συμβαίνει, μόνο που έχει ήδη αναθέσει στην ερωμένη του, Ντάνα Ντάνεκ, υπεύθυνη των δημοσίων σχέσεων της πρεσβείας, κάτι που θα τη βάλει σε κίνδυνο. Η Δρ Μπριγκίτα Γκέσνερ, κορυφαία Τσέχα νευροεπιστήμονας, επιτυχημένη στον τομέα τεχνολογίας απεικόνισης του εγκεφάλου και στα νευροπληροφοριακά δίκτυα, είναι εκείνη που κάλεσε τη Σόλομον για τη διάλεξη, τι έχει όμως δημιουργήσει με τους συνεργούς της; Γιατί ενδιαφέρεται τόσο πολύ για το βιβλίο της Κάθριν Σόλομον και θέλει σχεδόν με το ζόρι να την οδηγήσει στο εργαστήριό της; Η Σάσα Βέσνα, βοηθός της Μπριγκίτα, είναι μια γυναίκα που ήρθε από τη Ρωσία και παθαίνει κρίσεις επιληψίας, μια κατάσταση που την οδήγησε σ’ ένα παρακμιακό κρατικό ψυχιατρικό ίδρυμα, όπου έζησε «μια ζωή ποτισμένη από τα φάρμακα και τη μοναξιά». Η Μπριγκίτα Γκέσνερ την έφερε στην Πράγα και τη θεράπευσε από τις κρίσεις της, ποιο ήταν όμως το τίμημα; Και τι θα γίνει με τα κενά μνήμης που εξακολουθεί να έχει;

Επίσης, ποιο είναι το μυστηριώδες Γκόλεμ, μια φιγούρα με μανδύα, βαριά υποδήματα, πασαλειμμένο με πηλό στο κεφάλι και γιατί στο μέτωπό του έχουν χαραχτεί τρία εβραϊκά γράμματα; Σε ποιον είναι αφοσιωμένο να προστατεύει και ως πού θα φτάσει για να το καταφέρει; Η πρέσβειρα των Ηνωμένων Πολιτειών στην Πράγα Χάιντε Νάγκελ διαπιστώνει πως ήρθε η ώρα να πάρει την κατάσταση στα χέρια της και να εκδικηθεί όσους τη δελέασαν να πάρει αυτήν τη θέση, αποκρύπτοντάς της τους πραγματικούς λόγους που την ήθελαν σε αυτό το πόστο. Έχουμε όμως και τον Τζόνας Φόκναμ, επιμελητή εκδόσεων στα κεντρικά του Penguin Random House στη Νέα Υόρκη, που είναι έτοιμος να διαβάσει το χειρόγραφο της Σόλομον, όταν μια επίθεση από χάκερ το εξαφανίζει, περνώντας από όλες τις δικλείδες ασφαλείας. Πιστός όμως στην πατροπαράδοτη σχολή έχει εκτυπώσει ένα αντίγραφο, εξ ου και πέφτει θύμα απαγωγής. Όλοι αυτοί οι χαρακτήρες και μερικοί ακόμη αγωνίζονται ο καθένας με τον τρόπο του να φυλάξει κρυμμένο ή να φέρει στο φως ή να ανακαλύψει το μυστικό των μυστικών.

Για άλλη μια φορά, ο Dan Brown έχει εντρυφήσει βαθιά στο θέμα του κι έχει στήσει έναν καλοπλεγμένο ιστό, αποκαλύπτοντας σταδιακά διάφορα πραγματολογικά στοιχεία, οδηγώντας τον αναγνώστη όλο και πιο κοντά στην κεντρική ιδέα εξαιτίας της οποίας η Κάθριν Σόλομον έχει μπει στο στόχαστρο. Ξεκινάμε από τον ορισμό της νοητικής επιστήμης: «Είναι η μελέτη της ανθρώπινης συνείδησης, ένα αντικείμενο που απασχόλησε τον άνθρωπο για αιώνες, μόνο που τα ερωτήματα αυτά τα ερευνούσαμε μέσω της θρησκείας». Οι άνθρωποι αναλογίζονται τη συνείδηση αλλά δυσκολεύονται να την προσδιορίσουν ή και να συζητήσουν γι’ αυτήν. Η μελέτη της ανθρώπινης συνείδησης χωρίζεται σε Υλισμό και Νοητική, με τους υλιστές να θεωρούν πως η συνείδηση είναι υποπροϊόν σωματικών διεργασιών και τους νοητιστές πως η συνείδηση προήλθε από μια θεμελιώδη πτυχή του σύμπαντος που δεν εντοπίζεται καν μέσα στο σώμα. Όλα αυτά γυρίζουν γύρω από τον ανθρώπινο εγκέφαλο που περιέχει 86 δισεκατομμύρια νευρώνες, οι οποίοι σχηματίζουν περισσότερες από 1 τρισεκατομμύριο συνάψεις. Αντιστοιχεί στο μόλις 2% του ανθρώπινου βάρους και καταναλώνει το 20% της ενέργειας και του οξυγόνου του αίματος.

Όσο βαθύτερα προχωράμε στην κεντρική ιδέα, τόσο πιο περίπλοκα γίνονται διάφορα συναφή θέματα γύρω από τη συνείδηση, τον φόβο του θανάτου (ο συγγραφέας κατακεραυνώνει: «Ο φόβος του θανάτου είναι ο πατέρας της θρησκείας»!), την άλω και το φωτοστέφανο, την ενόραση, ακόμη και το «σύνδρομο του σοφού», όπου κάποιος, μετά από ατύχημα, μπορεί να εμφανίσει ιδιαίτερες δεξιότητες ή γνώσεις που δεν κατείχε πριν, να παίξει βιολί π. χ. ή να μιλάει μια ξένη γλώσσα (συναρπαστικά και αυθεντικά τα παραδείγματα των ανθρώπων που αναφέρονται). Αυτές οι ανεξήγητες «γνήσιες ανωμαλίες» αμφισβητούν σε θεμελιώδες επίπεδο το υφιστάμενο μοντέλο της συνείδησης και βοηθούν στην αποδοχή πως οι εδραιωμένες επιστημονικές απόψεις για τον τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου έχουν πάψει να είναι επαρκείς. «Είναι καιρός για ένα νέο μοντέλο. Είναι καιρός να ομολογήσουμε ότι δε γνωρίζουμε την απάντηση σε μια απλούστατη ερώτηση: από πού πηγάζουν οι σκέψεις, τα ταλέντα και οι ιδέες μας;» (σελ. 177). Από την άλλη, μπορεί η ανθρώπινη σκέψη όταν εστιάζεται να μεταβάλλει κυριολεκτικά τη χημεία του σώματος; Υπάρχει ζωή μετά τον θάνατο; Γιατί η αγγλική λέξη για το σύμπαν βασίζεται στο uni-versum («τα πάντα ως ένα»); Γιατί οι άνθρωποι αδυνατούν να αντιληφθούν την πραγματικότητα στις γνήσιες διαστάσεις της; Συνεχίζει η συνείδηση πέρα από τον θάνατο;

Φυσικά, διατυπώνονται και καταγράφονται πληροφορίες και για δευτερεύοντα ζητήματα, όπως τι είναι η ενόραση, αν μπορεί κάποιος να προβλέψει το μέλλον και γιατί πάντα ο άνθρωπος κατέφευγε σε αστρολόγους, χαρτορίχτρες κλπ.;  Ο σκεπτικιστής Ρόμπερτ Λάνγκντον δε διστάζει να αποκαθηλώσει μέχρι και τον Νοστράδαμο: έγραψε «εκτενώς, αινιγματικά και κοινότοπα», με αμφίσημες διατυπώσεις και αναφορά σε κοινότοπα γεγονότα, όπως πολέμους, φυσικές καταστροφές και συγκρούσεις εξουσίας κι αυτό μας οδηγεί στο φαινόμενο Μπαάρνουμ («είναι έντονη η επιθυμία του ανθρώπου να διακρίνει προσωπική αλήθεια σε γενικόλογες τοποθετήσεις»). Η θρησκεία είναι και σε αυτό το βιβλίο παρούσα, ώστε να αντιδιαστέλλεται με τον πραγματισμό της νευροεπιστήμης, με ενδιαφέροντα στοιχεία ανάλογα με την εκάστοτε αφορμή. Αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο είναι η αναφορά στο φωτοστέφανο, το συνηθέστερο θρησκευτικό σύμβολο του πλανήτη. Είναι ο φωτεινός δίσκος που εμφανίζεται πάνω από το κεφάλι ενός πεφωτισμένου όντος και το εντοπίζουμε στην αιγυπτιακή στήλη του Ρα, στο βουδιστικό φέρετρο του Κανίσκα, σε αναγεννησιακούς πίνακες, όχι μόνο στους αγίους. Εξειδικευμένη μορφή του φωτοστέφανου είναι το ακτινωτό στέμμα που συναντάμε στα κεφάλια του Ώρου, του Πτολεμαίου, του Καίσαρα, ακόμη και του Κολοσσού της Ρόδου ή του Αγάλματος της Ελευθερίας. Ήσσονος σημασίας για την πλοκή αλλά συναρπαστικές είναι οι πληροφορίες για το λογότυπο των Starbucks (δεν είναι γοργόνα αλλά σειρήνα αφού έχει δύο ουρές) και για την ανέλιξη του Penguin Random House, του μεγαλύτερου και σημαντικότερου εκδοτικού οίκου του κόσμου, με 20.000 τίτλους κάθε χρόνο και μεικτά έσοδα πέντε δισεκατομμυρίων δολαρίων, ενός κολοσσού που ξεκίνησε στις αρχές του 20ού αιώνα από δύο ανθρώπους με ποικίλες και διαφορετικές λογοτεχνικές προτιμήσεις που φάνταζαν «τυχαίες» (random).

Τέλος πάντων, η καθαυτή πλοκή κλιμακώνεται διαρκώς, οι χαρακτήρες αποκαλύπτουν πολλά κρυμμένα μυστικά, όσο βυθιζόμαστε στη νευροεπιστήμη, στα μυστικά του εγκεφάλου, στη μαγεία της συνείδησης και του γύρω μας κόσμου, τόσο αρχίζει να αποκαλύπτεται το μυστικό των μυστικών. Κι όλα αυτά συμβαίνουν κυρίως στην Πράγα: «Ένα μνημείο παγωμένο στον χρόνο», ένας συνδυασμός κτηρίων ρομανικού, γοτθικού, μπαρόκ, αρ νουβό και νεοκλασικού ρυθμού, με περισσότερα από εφτακόσια καμπαναριά και πύργους, μια πόλη που για αιώνες είχε αποτελέσει ευρωπαϊκό κόμβο αποκρυφισμού. Ο Dan Brown έχει πάρει όλα τα τοπόσημα και στήνει αξέχαστες σκηνές δράσης και σασπένς: η Γέφυρα του Καρόλου, ο ποταμός Μολδάβας, η Αίθουσα Βλάντισλαβ του Κάστρου της Πράγας, η πλατεία Σταρομάκ, η Συναγωγή της συνοικίας του Γιοζέφοβ που παραμένει ανέπαφη από τον 13^ο αιώνα, η έπαυλη Πέτσεκ (εδράζεται η Αμερικανική Πρεσβεία), η Βίβλος του Διαβόλου με την ανατριχιαστική ιστορία της δημιουργίας της που απεικονίζει τον Σατανά με περίζωμα από ερμίνα (σύμβολο των γαλαζοαίματων), ο Πύργος Πετρίν, το παλιό Εβραϊκό Νεκροταφείο, το καταφύγιο Φολιμάνκα των 1500 τ.μ., το πιο στοιχειωμένο μέρος της πόλης, το Καφέ Λα Μποέμ, το Κλεμεντίνουμ με τους 20.000 τόμους θεολογικής βιβλιογραφίας (αξέχαστη θα μου μείνει η απόπειρα απόδρασης με άναμμα φωτιάς μέσα σε αυτόν τον σπάνιο και πανέμορφο χώρο) και πολλά άλλα.

«Το μέλλον έρχεται καταπάνω μας όλο και γρηγορότερα, σε καθημερινή βάση» (σελ. 687). Αυτό είναι το βασικό μότο ενός μυθιστορήματος που καταφέρνει να παρασύρει τον αναγνώστη ως την τελευταία σελίδα και που αναλύει βαθιές έννοιες της συνείδησης, της νευροεπιστήμης και της εγκεφαλικής λειτουργίας, κάτι που απαιτεί λίγο χρόνο κατανόησης παραπάνω αλλά το τελικό αποτέλεσμα εντυπωσιάζει. Σίγουρα θα υπάρξουν και ενστάσεις ή εύλογες απορίες, όπως για παράδειγμα η χτυπητή έλλειψη φύλαξης σε ένα σημαντικό μέρος με τη δικαιολογία ότι «δεν είναι σε λειτουργία ακόμη» ή ότι, αντί να το βάλουν στα πόδια αυτοί που βρίσκουν τις αποδείξεις που ζητάνε, προτιμούν να αναλύσει ο ένας στον άλλον τι βρήκαν και πόσο σημαντικές είναι κλπ. Με χιούμορ («Μέσα κοινωνικής δικτύωσης… Το μεγαλύτερο δώρο για τις υπηρεσίες πληροφοριών, από την εποχή που η Καθολική Εκκλησία εφηύρε την εξομολόγηση», σελ. 192), εκπλήξεις, πραγματολογικά στοιχεία, καλογραμμένη πλοκή εκτυλίσσεται μια συναρπαστική περιπέτεια γεμάτη καλούς και κακούς, προδοσίες και εγκλήματα, ανατροπές και απρόσμενες εξελίξεις, μυστικές υπηρεσίες και επιστημονικά εργαστήρια, γενικά με όλα τα γνωστά και οικεία χαρακτηριστικά γνωρίσματα των μυθιστορημάτων του Dan Brown.

Βιβλίο Μέρσι 
Συγγραφέας Κωνσταντίνα Μόσχου
Κατηγορία Χιούμορ / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Κωνσταντίνα Μόσχου συνεχίζει με αμείωτο κέφι και με σεβασμό προς τον αναγνώστη να γράφει ιστορίες με τον ντετέκτιβ που μασάει μαστίχες Χίου και μπλέκει σε κωμικοτραγικά περιστατικά. Η συγγραφέας καταστρώνει και πάλι μια άψογη και υποδειγματική πλοκή με αναπάντεχες αποκαλύψεις, χαρακτήρες με διττούς ρόλους, προδοσίες, απάτες και παράλληλες πορείες που διασταυρώνονται ευφάνταστα, μόνο και μόνο για να αλλάξουν δρόμο πριν ανταμώσουν ξανά. Η νέα υπόθεση κλιμακώνεται σταδιακά, η ζωή του ζωγράφου είναι πιο μπερδεμένη απ’ όσο δείχνει, μυστηριώδη κλειδιά εμφανίζονται και δεν ξέρουμε τι ανοίγουν, ένα πτώμα δεν είναι αυτό που φαίνεται (όχι, πτώμα είναι αλλά ποιανού είναι), παράνομες κόντρες αυτοκινήτων αναστατώνουν το Κερατσίνι ενώ σαφέστατες υπόνοιες για χοντρό παιχνίδι πλαστογράφησης έργων ζωγραφικής παραμένουν φήμες αφού δεν μπορεί κανείς να βρει τις αποδείξεις και τον βαθμό εμπλοκής του Μπόνταλη. Οι σοφιστείες του εικαστικού, η προσπάθειά του να αποτυπώσει το χρώμα της ρωγμής στους πίνακές του, ο αγώνας του να δείξει την απόσταση ανάμεσα στους ανθρώπους στα έργα του προκαλούν θυμηδία ή ακόμη και ακράτητα γέλια, τα οποία κόβονται με το μαχαίρι όσο προχωράει η υπόθεση και βυθιζόμαστε όλο και περισσότερο στην ιστορία και στις τραγικές για κάποιους συνέπειές της. Από την άλλη, η Μερσέδες Αλόνσο ή Μέρσι είναι μια αδίστακτη γυναίκα που από pole dancer στην Αγγλία κατέληξε συνοδός πολυτελείας στη Βαρκελώνη και τώρα, με βάση τη Μύκονο, υπάρχουν φήμες πως έχει στήσει δίκτυο πωλήσεων πλαστών πινάκων ζωγραφικής μεγάλης αξίας μαζί με τον κομμωτή της, Γιώργο Λακωνιάτη: «Χτενίζει του φαλακρού το κεφάλι και ξυρίζει του σπανού τα γένια» (σελ. 32), έτσι λένε στην πιάτσα, όταν βέβαια δεν κουτσομπολεύουν για τις υποτιθέμενες ή και όχι ερωτικές του σχέσεις με τη Μέρσι.

Μια βεντάλια χαρακτήρων δρα και σε αυτό το βιβλίο, κάνοντας τα πράγματα πιο δύσκολα και περίπλοκα ως προς τον αριθμό των ενόχων και των υπόπτων. Ανάμεσά τους ξεχώρισα την Άντα, μοντέλο του Μπόνταλη, η οποία χαλαρώνει επίσης με μαστίχες Χίου και ο ρόλος της στην ιστορία είναι άρτια ισορροπημένος ανάμεσα στην προδοσία και στην υποστήριξη. Επίσης, αγάπησα πολύ τον «Μόγλη», ένα παιδί που ζει στις ερημιές, παραμελημένο ακόμη κι απ’ την Πρόνοια, ένας μικρός ήρωας που παίζει έναν απρόσμενο μα καταλυτικό ρόλο στην ιστορία. Ισορροπεί ανάμεσα στην αλητεία και στην αθωότητα της ηλικίας του, εκβιάζει αλλά και βοηθάει, κρύβει πράγματα, ψάχνει για αγάπη. «Το αγόρι ήταν πεινασμένο, βρόμικο, μοναχικό, το ποδήλατό του παμπάλαιο και ταλαιπωρημένο αλλά εκείνο έτρεχε κι είχε όλο τον κόσμο στα χέρια του…δεν είχε τίποτε παρά μόνο τη ζωή του» (σελ. 155). Έχουμε και μια ψυχίατρο, την πιο κωμική απ’ όλες τις νότες του βιβλίου, την Ιουλία Τσατάλου, η οποία καταφέρνει να χρεώσει τον Παντελιά εν είδει ψυχοθεραπείας την ώρα που εκείνος την επισκέφθηκε για μια ανάκριση! Φυσικό ήταν λοιπόν ο τελευταίος να ανταποδώσει με μια ειρωνεία που σπάει κόκαλα: «Τσατάλου; Μήπως από την έκφραση «τσατάλια τα νεύρα»;

Στο «Μέρσι», η υπόθεση ξεδιπλώνεται alla prima, που λένε και στη ζωγραφική, όπου κάθε στρώση ψέματος ή αλήθειας σκεπάζεται επιδέξια με επόμενη στρώση, προτού φανερωθεί το λάθος ή το σωστό! «…όλες οι υποθέσεις έχουν αρχικά λάθος εκτιμήσεις» (σελ. 166), καταλήγει κάποια στιγμή ο ντετέκτιβ, ο οποίος, από ένα σημείο και μετά, μπλέκεται σ’ ένα παιχνίδι ψεμάτων και απάτης όπου τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται και κανένας δεν είναι αυτό που δείχνει, με αποτέλεσμα να εξοργιστεί με το παιχνίδι που παίζεται στην πλάτη του και να ακολουθήσει χαμούλης. «Σαν μια παρτίδα σκάκι όπου υποψιάζεσαι την κίνηση του αντιπάλου αλλά δεν έχει έρθει ακόμα η ώρα εκείνος να την κάνει κι αυτό τα ανατρέπει όλα» (σελ. 216). Η Κωνσταντίνα Μόσχου επέστρεψε με ένα έξυπνο και ισορροπημένο αστυνομικό μυθιστόρημα, γεμάτο ένταση, ανατροπές, κωμικές σκηνές, εκπλήξεις και ολοζώντανους καθημερινούς διαλόγους. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση βοηθάει τον αναγνώστη να καταλάβει την ψυχοσύνθεση του ντετέκτιβ και να γνωριστεί καλύτερα με το επαγγελματικό και το προσωπικό του περιβάλλον. Η σχέση του με την Τζέσυ Καραπιπέρη, που θεωρεί τον εαυτό της τραγουδίστρια υψηλών προδιαγραφών και άγεται και φέρεται για μια καριέρα, εξακολουθεί να τον ταλαιπωρεί, μόνο που επιτέλους αρχίζει να βλέπει σοβαρά τη σχέση τους, παρόλο που αποφεύγει να το δείξει για να μη χάσει τη σκληράδα του. Είναι πιστός στο καθήκον, πολέμιος του άδικου, επιμένει να βρει τη λύση στις δουλειές που αναλαμβάνει και σκέφτεται πολύ απλά. Τώρα βυθίζεται στον κόσμο της τέχνης, έναν χώρο που δε γνωρίζει καθόλου και προσπαθεί να καταλάβει τι συμβαίνει: εκβιασμός, απαγωγή, δίκτυο πώλησης πλαστών πινάκων όπου τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται αρχικά;

Στο πλάι του ντετέκτιβ συναντάμε παλιούς γνώριμους από προηγούμενες περιπέτειές του, εκ των οποίων ο καθένας βάζει κι από ένα λιθαράκι στην εξιχνίαση της υπόθεσης ενώ κάποιοι αλλάζουν στάση και χαρακτήρα, σβήνοντας διαμιάς το παρελθόν τους: τον ανυπέρβλητο καφετζή Σωτήρη με τις καλλιτεχνικές πορτοκαλάδες του, με ένα εύστροφο μυαλό που παίρνει μπρος σε ακανόνιστα διαστήματα, τον αστυνόμο Χαραλάμπους που εργάζεται στην αγαπημένη μου θέση των πληροφοριών, όπου βρίσκεις παντού χαρτιά, στοιβαγμένα ή απλωμένα, ντοσιέ και σκόνη, τον αρχηγό Γεώργιο Παπαμιχαήλ, που δε θέλει τον Παντελιά στα πόδια του ενώ ταυτόχρονα αγωνίζεται να δικαιολογήσει τον μισθό του εν όψει των άλυτων κατά συρροή εγκλημάτων, τον Χάρη Νικολάκη, γνωστό δικηγόρο που ανακατεύεται με διασημότητες, τον ιατροδικαστή Πελοπίδα Αλιάκμονα που πάντα δίνει την πιο τρελή αλλά ίσως και την πιο σοφή συμβουλή και μαζί με τον Παντελιά αναπολούν τα σχολικά παιδικά τους χρόνια που τους έδεσαν με αυτήν τη γερή φιλία, την κοπέλα του Πελοπίδα πλέον Μαίρη Καστοριάδου, αστυνομικό-μοντέλο και ανιψιά του Παπαμιχαήλ, τον πιστό, άτεγκτο και απρόσιτο αστυνόμο Λευτέρη Σιγανό, δεξί χέρι του αρχηγού και φυσικά την Αθηνά, ένα ιγκουάνα που χάρισε η Τζέσυ στον αγαπημένο της και που, παρ’ όλο που κάθεται ακίνητο, καταβροχθίζει ό,τι υπάρχει στο γραφείο του.

Το «Μέρσι» είναι ένα μυθιστόρημα που μπλέκει αριστοτεχνικά την αλήθεια με το ψέμα, αλλάζει θέσεις στους υπόπτους και πότε τους φέρνει προς το φως και πότε προς το σκοτάδι, ξεκινάει με μια απαγωγή κι ένα πτώμα που εξαφανίζεται για να συνεχίσει με σταδιακά βήματα που θα μας οδηγήσουν στην καρδιά ενός δικτύου πλαστογραφίας και στη συνέχεια βάζει τα πιόνια του παιχνιδιού στη σωστή τους θέση. Πρόκειται για ένα κείμενο που δεν έχει αίματα ούτε σκληρές εικόνες ενώ ταυτόχρονα η κωμικότητα που ενυπάρχει ανάμεσα στις σελίδες είναι έτσι τοποθετημένη που να μην υποβαθμίζει τη «σοβαρότητα» των περιστατικών. Επιπλέον, το γέλιο προκαλείται αβίαστα όχι τόσο από ατάκες όσο από την αλληλουχία των γεγονότων ή την τραγική ειρωνεία που εμφανίζεται κάπου κάπου.  Η συγγραφέας ξέρει να παίζει καλά με το μυαλό του αναγνώστη και τον προ(σ)καλεί σε μια περιπέτεια διαφορετική από τις άλλες. Επιπλέον, η νέα υπόθεση που θα αναλάβει ο Παντελιάς θα τον φέρει κοντά στον θάνατο και θα του αλλάξει τον τρόπο σκέψης. Θα βρεθεί σε μεγάλο κίνδυνο και θα καταλάβει πως η ζωή πρέπει να είναι γεμάτη και όχι εύθραυστη και στερεοτυπική. Μήπως ήρθε η στιγμή να αλλάξει σελίδα και να τ’ αφήσει όλα πίσω του; Αλήθεια, το ιγκουάνα Αθηνά τι γνώμη έχει επ’ αυτού;

Βιβλίο Η Αδελφότητα της Ασημένιας Σκόνης
Συγγραφέας Παντελής Περιβολάρης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα / Περιπέτεια
Εκδότης Ωκεανός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Παντελής Περιβολάρης στο πρώτο του μυθιστόρημα μπαίνει στα βαθιά νερά του αντισημιτισμού και αναμιγνύει με σωστό τρόπο αληθινά πρόσωπα, οργανώσεις και καταστάσεις με την αστείρευτη φαντασία του, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένα κείμενο γεμάτο ανατροπές, διαρκές ανθρωποκυνηγητό και πολλά πραγματολογικά στοιχεία. Ο Παύλος Δημητρίου, αθλητικογράφος σε μεγάλη εφημερίδα, ειδοποιείται για τη δολοφονία του Κοέν και σπεύδει να την καλύψει ειδησεογραφικά, χωρίς να γνωρίζει πως αυτό θα είναι το βήμα που θα αλλάξει για πάντα τη ζωή του. Υπεύθυνη θα είναι η Βασιλική Βουνάτσου, επικεφαλής της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών, που έρχεται να συνδράμει με τις εξειδικευμένες γνώσεις της στην περισυλλογή και την αξιοποίηση των πειστηρίων, ποιος όμως είναι ο πραγματικός της ρόλος στην υπόθεση και γιατί προσφέρει μια άτυπη συνεργασία στον Δημητρίου, που μπήκε ξαφνικά στο μάτι του κυκλώνα και ίσως κάποιοι τον βλέπουν ως αποδιοπομπαίο τράγο; Ο αστυνομικός διευθυντής του Πύργου Ηλείας Κώστας Βεργόπουλος, που είχε μια καλή σχέση με τον Δημητρίου, διαπιστώνει πως η υπόθεση παίρνει ανησυχητικές διαστάσεις, με την Αμερικανική Πρεσβεία, τις μυστικές υπηρεσίες του Ισραήλ και όχι μόνο, με ακροδεξιές οργανώσεις και άλλα πρόσωπα να πιέζουν για τη λύση της υπόθεσης ή να κάνουν τα πάντα για να μείνουν τα μυστικά κρυμμένα στο σκοτάδι.

Από τη μια λοιπόν έχουμε έναν αγώνα δρόμου με τον Δημητρίου και τη Βουνάτσου που μπαίνουν στο μάτι του κυκλώνα να προσπαθούν να μείνουν ζωντανοί και να βρουν την άκρη σ’ ένα μυστήριο που πυκνώνει ολοένα και περισσότερο, με τα ίχνη που οδηγούν στην πολύτιμη Κιβωτό της Διαθήκης να τους φέρνουν πιο κοντά ή να τους απομακρύνουν, σε μια διαδρομή γεμάτη εχθρούς και ανέλπιστους συμμάχους. Ταυτόχρονα όμως αποφασισμένοι εγκληματίες, όπως ο Κλάους Μπρίχνεν που ακολουθεί τις εντολές του Δόκτορα Εσσή, το ηγετικό στέλεχος της Compat 18 Hellas Γιώργος Σιδηρόπουλος, ο θεωρητικός του εθνικοσοσιαλισμού Μάριος Δημητρόπουλος που συνδέεται με την οργάνωση του Σιδηρόπουλου και άλλοι τους παρακολουθούν στενά και προσπαθούν να τους βγάλουν από τη μέση. Η κεντρική ιδέα του βιβλίου λοιπόν αντικατοπτρίζει τις ανησυχητικές διαστάσεις του ακροδεξιού ρεύματος που όντως βιώνουμε στην εποχή μας και ο συγγραφέας καταφέρνει να στήσει ρεαλιστικά ένα αρραγές δίκτυο που περιλαμβάνει το μεγαλύτερο ακροδεξιό κόμμα της Γερμανίας AFD,  την τρομοκρατική οργάνωση NSU που αποκαλύφθηκε το 2011 οδηγώντας τους Ούβε Μούντλος και Ούβε Μπένχαρτ σε μαρτυρικό, κατά τους θιασώτες της, θάνατο και άλλες ενώσεις ή φορείς που αποσκοπούν, με αφορμή την αναζήτηση του θησαυρού των Εβραίων, να κυριαρχήσουν ξανά στην Ιστορία και να ολοκληρώσουν ό,τι άφησαν στη μέση οι Γερμανοί με το Ολοκαύτωμα.

Οι αποκαλύψεις είναι απανωτές, η δράση σε αρκετά σημεία καταιγιστική και οι πληροφορίες έρχονται σωρηδόν είτε σε μορφή υποσημειώσεων είτε με, αρκετά παραπάνω από το επιτρεπτό σε έκταση και συχνότητα, παρεκβολές στη ροή της ανάγνωσης. Το μυθιστόρημα με βοήθησε να μάθω πολλά πράγματα: για την Κιβωτό της Διαθήκης, τι περιέχει και ποια είναι η σημασία της, πώς βρέθηκαν οι Εβραίοι της Αιθιοπίας στην Ελλάδα, γιατί μας ενδιαφέρει η ιστορία του Νώε Γιουσουρούμ που έδωσε το όνομά του στην ομώνυμη πλατεία, ποιος ήταν ο ρόλος του Μοδιάνο στην εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης, ακόμη και για το ριφιφί του 1992 στην Τράπεζα Εργασίας που παραμένει ανεξιχνίαστο ως σήμερα! Αυτός όμως είναι και ο λόγος που εν συνόλω το μυθιστόρημα ίσως δείχνει αδύναμο και σε κάποια σημεία πιο αργό. Πληθώρα πληροφοριών και επεξηγήσεων, είτε σύντομα σε υποσημειώσεις είτε πιο εκτεταμένα εν τη ρύμη του λόγου στο κυρίως κείμενο, αρκετές παρεκβολές (όπως για παράδειγμα η εκτεταμένη αναφορά στην 11^η Σεπτεμβρίου την περίοδο που βρισκόταν στην Αμερική ο Παύλος Δημητρίου, μόνο και μόνο για να δείξει πως δε φοβάται, καθώς και στοιχεία από το παρελθόν κάποιων προσώπων που δεν επηρεάζουν τις εξελίξεις ούτε συμβάλλουν σε κάποια απόφαση ή πλευρά του χαρακτήρα των ηρώων στο σήμερα) και λεπτομέρειες που ίσως φανούν χρήσιμες σε κάποιους αναγνώστες αλλά δεν ενσωματώνονται στη ροή του κειμένου (όπως για παράδειγμα, η παράθεση των αστυνομικών διατάξεων ή η εκτεταμένη εξιστόρηση για τους Ναΐτες ιππότες κ. π. ά.), θυμίζοντας έτσι ξένο σώμα. «Η Αδελφότητα της Ασημένιας Σκόνης» είναι μια αξιόλογη πρώτη προσπάθεια του συγγραφέα για γνήσιο ελληνικό θρίλερ-περιπέτεια, με άφθονες πληροφορίες γύρω από την ακροδεξιά, τον νεοναζισμό και τον φυλετικό ρατσισμό της εποχής μας και με μια ενδιαφέρουσα πλοκή γεμάτη ανατροπές και εκπλήξεις.

Βιβλίο Τυφλό σημείο 
Τίτλος πρωτοτύπου Dead ground
Συγγραφέας M. W. Craven
Μεταφραστής Βαγγέλης Γιαννίσης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο αρχιφύλακας Ουάσινγκτον Πόου, ντετέκτιβ του SCAS (Τομέα Ανάλυσης Σοβαρών Εγκλημάτων, που υπάγεται στην NCA, την Εθνική Υπηρεσία Δίωξης Εγκλήματος), ζει μόνιμα στην Κάμπρια και η άδεια που έδωσε ο Έντουαρντ βαν Ζάιλ για να ξεκουραστούν όσοι ασχολήθηκαν με την υπόθεση του Φροντιστή είναι η καλύτερη περίοδος για να βάλει το μυαλό του σε μια τάξη. Ο Τομέας είναι πραγματικά ενδιαφέρων, μιας και ο ρόλος του είναι να αναγνωρίζει κατά συρροή βιαστές και δολοφόνους και να παρέχει αναλυτική υποστήριξη σε κάθε αστυνομική υπηρεσία που είχε να ερευνήσει περίπλοκους φόνους δίχως φανερό κίνητρο. Στο πλάι του είναι η Τίλι Μπράντσο, με προβληματικές κοινωνικές δεξιότητες, που έχει μεγαλώσει αποκομμένη από τον κόσμο αλλά με πτυχίο από την Οξφόρδη στα 16 της, που «παίρνει τα πάντα τοις μετρητοίς και πιστεύει όλα όσα της λένε», που πέφτει θύμα συναδελφικού bullying, αλλά είναι τρομερή στον προγραμματισμό των υπολογιστών και στις τεχνολογίες. Αγαπημένη μου κακή της συνήθεια είναι το γεγονός πως λέει πάντα αυτό που σκέφτεται, χωρίς να έχει συναίσθηση πως έτσι ίσως προσβάλλει ή σοκάρει τον συνομιλητή της (κάποια περιστατικά όμως με έκαναν να γελάσω ηχηρά). Θα μπορούσε να την πει κανείς και αυτιστική, μόνο που πολλές αντιδράσεις της δεν ανήκουν σ’ έναν τέτοιο χαρακτηρισμό. Η συναναστροφή της αθώας κι απονήρευτης Μπράντσο με τον Πόου σταδιακά την έχει αλλάξει εσωτερικά και εξωτερικά, της έχει δώσει περισσότερο θάρρος και αυτοπεποίθηση, πλέον αρχίζει να νιώθει φιλικά απέναντί του και γενικότερα να συνειδητοποιεί πώς είναι να έχεις κάποιον να σε νοιάζεται και να σε βοηθάει. Τώρα μάλιστα που έχει υπό την επίβλεψή της ένα ολόκληρο σώμα αναλυτών, τους «Τυφλοπόντικες», η δράση της απογειώνεται. Η κοπέλα μαλακώνει την αψύτητα του Πόου κι εκείνος τη βοηθάει να προσανατολιστεί στον έξω κόσμο, οπότε συμπληρώνουν ο ένας τον άλλον χωρίς τη χιλιοειπωμένη ερωτική αίσθηση της χημείας που έχω δει σε χιλιάδες άλλα αστυνομικά μυθιστορήματα με πρωταγωνιστές άντρα και γυναίκα ντετέκτιβ.

Το βιβλίο ξεκινάει με τη δίκη του ντετέκτιβ αρχιφύλακα Ουάσιγκτον Πόου για τις αλλαγές και τις μεταβολές που έκανε στο υποστατικό όπου μένει, το Χέρντγουικ Κροφτ, ώστε να το μετατρέψει σε σύγχρονη και άνετη οικία, μέσα στην έκταση που αγόρασε μεν νόμιμα από τον νεκρό πλέον Τόμας Χιουμ αλλά η περιοχή περιήλθε στη δικαιοδοσία του Εθνικού Δρυμού του Λέικ Ντίστρικτ, αφού ο Πόου δεν ολοκλήρωσε ποτέ τους συνηθισμένους νομικούς ελέγχους για να είναι εντάξει. Έτσι, κατηγορείται για τις μεταβολές αυτές, αφού το κτήριο θεωρείται πολιτιστική κληρονομιά κι επομένως απαγορεύεται η παραμικρή αλλαγή πάνω του. Στο πλάι του βρίσκεται η Βικτόρια Χιουμ, κόρη του νεκρού πωλητή που τον στηρίζει στην περιπέτεια που τον έριξε με την καταγγελία του ο πρώην αρχιεπιθεωρητής Τζάρεντ Γουόρντλ που είχε συγκρουστεί με τον Πόου στην υπόθεση του Φροντιστή αλλά τα λάθη του του κόστισαν την καριέρα του και τώρα ασχολείται με την τοπική πολιτική σκηνή. Είμαστε έναν μήνα μετά την επίλυση αυτής της πολύκροτης υπόθεσης, για την οποία μαθαίνουμε κάποια βασικά πράγματα χωρίς όμως να χαλάει η έκπληξη για όσους δεν τη διάβασαν, μιας και ο συγγραφέας κρατάει όσα είναι σημαντικά για τις εξελίξεις στο παρόν βιβλίο χωρίς να παραθέτει λεπτομέρειες που θα αποκαλύψουν την πορεία και την ταυτότητα εκείνων των ερευνών.  Παραδόξως, ο Πόου πρότεινε στην Τίλι τη νομική του εκπροσώπηση κι εκείνη δέχτηκε να μελετήσει την πολεοδομική νομοθεσία και να ετοιμαστεί σωστά, μόνο που η δίκη διακόπτεται από δύο άντρες που σχεδόν τους απάγουν και τους μεταφέρουν ενώπιον του Άλαστορ Λοκ, που εργάζεται για τη Βρετανική Μυστική Υπηρεσία, τη ΜΙ5.

Το πτώμα του Κρίστοφερ Μπίρμαν, Βρετανού υπηκόου που ζει στην Αμερική, βρέθηκε σ’ ένα πορνείο μιας υποβαθμισμένης περιοχής του Καρλάιλ, όπου κάποια σημεία καλό είναι να αποφεύγονται: «Αν το Μπότσεργκεϊτ [όπου βρέθηκε το πτώμα] ήταν ο πολιτισμικός υπόνομος του Καρλάιλ, το Dog ήταν το πράγμα που επέπλεε σ’ αυτόν, ήταν η χειρότερη παμπ στη χειρότερη συνοικία της πόλης» (σελ. 125). Οι αδαείς περί τα εγκληματολογικά Μυστικές Υπηρεσίες ζητούν την επίσημη μεν συνεργασία της Κάμπρια, ουσιαστικά όμως του Τζόναθαν Πόου και της Τίλι Μπράντσο. Είμαστε σε μια περίοδο που η Κάμπρια θα φιλοξενήσει τη σύνοδο κορυφής μεταξύ σημαντικών ηγετών του εμπορίου και ο Μπέρμαν είχε την εταιρεία που αναλαμβάνει τις μεταφορές των ανώτερων στελεχών από και προς το αεροδρόμιο. Μιας και ο Αμερικανός Υπουργός Εμπορίου θα παίξει σημαντικό ρόλο στις χρηματοδοτήσεις, εμφανίζεται και η ειδική πράκτορας του FBI Μέλοντι Λι που εργάζεται για να βεβαιωθεί για την ασφάλεια της παρουσίας του στη σύνοδο. Εκείνη είχε προειδοποιήσει τον Πόου για τον Φροντιστή και με χαρά συνεργάζονται ξανά. Άλλωστε, το FBI θέλει κάποιον έμπιστο και ικανό αλλά ταυτόχρονα αδιάφορο για τις πολιτικές ισορροπίες ώστε να πιάσει τον ένοχο πάση θυσία. Επομένως ποιος σκότωσε τον Μπέρμαν και γιατί; Ήξερε κάτι ως προς την ασφάλεια των προσώπων στη σύνοδο  κορυφής, είχε να κάνει με τον πληρωμένο έρωτα ή με ναρκωτικά; Τι δεν κολλάει στην υπόθεση και προβληματίζει τον Πόου; Τι σχέση έχουν οι φιγούρες από ένα πολωνικό παραμύθι στο γείσο του τζακιού όπου βρέθηκε το πτώμα;

Και σε αυτό το βιβλίο η πορεία της επίλυσης επήλθε από μικρές, σχετικά τυχαίες λεπτομέρειες, που έδωσαν το έναυσμα στον συγγραφέα να ξεδιπλώσει ολοζώντανα τα στάδια της έρευνας καθαυτά, γεμίζοντάς με αγωνία για το αποτέλεσμα της αναζήτησης και όλων των ιχνών που έβρισκαν όσο σκάλιζαν την υπόθεση. Η επίλυση του μυστηρίου σχηματίζεται κυρίως μέσα από τα ευρήματα κι ένιωσα σα να ήμουν παρών στις εναλλακτικές οπτικές γωνίες που χρησιμοποιούσαν η Μπράντσο και ο Πόου για να βρουν την αλήθεια. Αυτήν τη φορά η υπόθεση μας ρίχνει στον σκληρό κόσμο της αρχαιοκαπηλίας και στα άδυτα του βρετανικού στρατού, γεμίζοντάς με θαυμασμό για τις γνώσεις του συγγραφέα πάνω στα θέματα αυτά ενώ οι εξελίξεις τρέχουν ως την τελευταία σελίδα, με κάθε κεφάλαιο να αποτελεί κι ένα βήμα προς την επίλυση του γρίφου. Αληθοφανείς ανατροπές, ένα καλά μπερδεμένο κουβάρι που ξετυλίγεται χωρίς να κουράζει και μια βεντάλια χαρακτήρων που διευκολύνουν ή δυσκολεύουν τις έρευνες είναι και πάλι τα καλά συστατικά μιας νέας περιπέτειας με το αγαπημένο μου ζευγάρι ερευνητών. Πλην του Άλαστορ Λοκ, γνωρίζουμε τη Μέρι Χόουπ της ΜΙ5, επικεφαλής της υπόθεσης και τη Χάνα Φιντς, τον σύνδεσμο μεταξύ των δύο υπηρεσιών, η οποία κάνει όμως απανωτά λάθη. Επίσης βρήκα ενδιαφέρον το παιχνίδι μεταξύ της παθολογοανατόμου Εστέλ Ντόιλ, με την περιθωριακή εμφάνιση αλλά με άφθαστες γνώσεις εγκληματολογίας και ιατροδικαστικής και του Πόου, συναρπαστική και προσεγμένη την εμφάνιση της τραυματισμένης ψυχικά επιθεωρήτριας και διευθύντριας του SCAS Στέφανι Φλιν, η οποία βρίσκεται σε άδεια λοχείας και παρατεταμένη αναρρωτική άδεια, στην προσπάθειά της να επουλώσει τα τραύματά της και να ξεχάσει όσα βίωσε με την υπόθεση του Φροντιστή όσο ο αυστηρός και δεσποτικός κέρβερος που λέγεται Ζόι προσπαθεί με κάθε τρόπο να καθυστερήσει την επιστροφή της σε μια δουλειά που ουσιαστικά την άφησε ψυχολογικό ράκος. Συναντάμε ξανά την ντετέκτιβ υπαστυνόμο Τζο Νάιτινγκεϊλ, την ανώτερη στην αστυνομία της Κάμπρια, την οποία όμως οι μυστικές υπηρεσίες παρακάμπτουν γιατί η υπόθεση απαιτεί διακριτικότητα και επιδέξιους χειρισμούς ταυτόχρονα, οπότε ο Πόου προσπαθεί να την εντάξει όσο γίνεται περισσότερο στις έρευνες για να την εξευμενίσει, καθώς και τον αστυφύλακα πλέον Άντριου Ριγκ που είχε βάλει σε κίνδυνο την καριέρα του στην υπόθεση του Φροντιστή για χάρη του Πόου ενώ στις σελίδες διαχέεται ένας διακριτικός φόρος τιμής στις ταινίες του Τζέιμς Μποντ και στο σύμπαν του.

Διαδοχικά βήματα ερευνών για τον εντοπισμό του δολοφόνου, ανακρίσεις, αναζήτηση στον τοπικό υπόκοσμο, όπου δρα πλέον μια συμμορία ναρκωτικών με πειθαρχία και οργάνωση, κάτι πρωτοφανές για τον τρόπο διακίνησης και δράσης, στοιχεία που δεν κολλάνε, ανύπαρκτες ταυτότητες σε βάσεις δεδομένων, μυστικά και ψέματα, δυσκολεύουν όλο και περισσότερο την επίλυση του γρίφου. Και για να κατανοήσουν τον φόνο, η Τίλι, ο Πόου και η Λι αρχίζουν να αναλύουν τη μυστηριώδη ληστεία με την οποία ξεκινάει το βιβλίο, τους εμπλεκόμενους, τα κίνητρα, τους λόγους της δολοφονίας, στην προσπάθειά τους να ενώσουν τα κομμάτια ενός πραγματικά δύσκολου παζλ. Η πέμπτη υπόθεση του Ουάσιγκτον Πόου διαφέρει αρκετά από το μοτίβο των προηγούμενων και ακολουθεί μια κάπως στατική πορεία ερευνών, γεμάτη όμως αποκαλύψεις και ένοχα μυστικά. Δεν είναι κακό ένας συγγραφέας να πειραματίζεται και να βελτιώνεται, οπότε πιστεύω πως το «Τυφλό σημείο» είναι μια καλή δοκιμή βασισμένη στα στερεότυπα του αστυνομικού μυθιστορήματος αφού και πάλι ο M. W. Craven  αφήνει το δικό του σημάδι στο κείμενο, με τον έξυπνο χειρισμό και το άρτιο δέσιμο της πλοκής, καθώς και με τις γνώσεις που προσφέρει γύρω από τους θεματικούς άξονες της ιστορίας του.

Βιβλίο Οι Καθαροί 
Συγγραφέας Φραντζέσκα Μάνγγελ
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Φραντζέσκα Μάνγγελ έγραψε ένα δυνατό, συγκλονιστικό δυστοπικό μυθιστόρημα γεμάτο διαχρονικά μηνύματα, έξυπνη πλοκή, ενδιαφέροντες χαρακτήρες και πολλά μυστικά που όταν βγουν στο φως θα αλλάξουν τα πάντα. Η Κλόι ζει με τη μητέρα και τον αδερφό της σ’ ένα ξένο μέρος, μακριά από το σπίτι τους, χωρίς τον πατέρα της στις παραμονές του πολέμου. Το κείμενο μας βάζει από την αρχή στο σκληρό περιβάλλον στο οποίο ζουν οι χαρακτήρες: ένα σκούρο πέπλο θλίψης απλώνεται στα μάτια των παιδιών, λες και μεγάλωσαν όλα απότομα, κλειστό το κέντρο της πόλης τα Σαββατοκύριακα, στο νου των ανθρώπων υπάρχουν μόνο τρία πράγματα (να εξασφαλίζουν δουλειά και φαγητό για να επιβιώνουν), η κυβέρνηση έχει κλείσει εταιρείες, εφημερίδες, οργανισμούς, σχολές, ο αρχηγός της δηλώνει πως βάζει τη χώρα πάνω από την ίδια τη ζωή του αλλά δεν πείθει κανέναν («παρωδία ενός κράτους δικαίου που είχε πάψει προ πολλού να υφίσταται», σελ. 106). Γιατί δεν αντιδρά ο κόσμος να κάνει τα πράγματα αλλιώς; «Όσο όμως περνούσαν τα χρόνια και παγιώνονταν οι περιοριστικές αρχές, αυτό το αλλιώς έφθινε, δίνοντας τη θέση του στο αδιαμφισβήτητο της απολυταρχίας που ρύθμιζε τις κοινωνικές και προσωπικές ζωές όλων μας» (σελ. 103). Γενιά ευνουχισμένη, χωρίς έρωτα και αγάπη, χωρίς ορμές, οι Καθαροί με τους Καθαρούς και οι Στιγματισμένοι με τους Στιγματισμένους, δεν είναι μαθημένοι στα αγγίγματα, στο αυθόρμητο φιλί της αγάπης. Η κυβέρνηση εκμεταλλεύτηκε έναν πόλεμο-αστραπή για να πάρει την εξουσία και να υποτάξει αργά αλλά σταθερά τους κατοίκους. Και πάνω που ο τρόμος αυτός παγιώθηκε, ξεσπάει επίθεση κατά της χώρας. «-Ξέρεις, θα ξεκινήσει πάλι το παράλογο των ανθρώπων. Έχει ξανασυμβεί αμέτρητες φορές. Δεν μαθαίνουμε ποτέ» (σελ. 37).

Αφηγηματική δεινότητα, αστείρευτη φαντασία και έξυπνος, υποδειγματικός χειρισμός της πλοκής, ενδιαφέροντες χαρακτήρες, εκ των οποίων κάποιοι είναι θερμοί υποστηρικτές της κυβέρνησης και άλλοι οι χαφιέδες που βγάζουν τα απωθημένα τους καταδίδοντας όποιον θέλουν, κάποιοι είναι οι πρακτικοί που θέλουν το κεφάλι τους ήσυχο, όπως υπάρχουν και οι αδιάφοροι που δεν τους καίγεται καρφί, οι νομοταγείς εκ φόβου ή ανάγκης, ακόμη κι αυτοί που μπαίνουν μπροστά χωρίς να υπολογίζουν προσωπικά κόστη. Βουτάμε στα βαθιά από την αρχή, ξεδιπλώνεται μπροστά στα μάτια του αναγνώστη ένας σκληρός, δυστοπικός, σκοτεινός κόσμος και μόλις γνωρίζουμε τα πρόσωπα, μόλις βλέπουμε τις μεταξύ τους σχέσεις, μόλις βιώνουμε τις πρώτες ανατροπές, ξεσπάει νέος εφιάλτης: επιστράτευση, επιτάξεις μέσων, οχημάτων και περιουσιακών στοιχείων, πρόσφυγες από τα σύνορα που πλήττονται στην αρχή της επίθεσης σφοδρά και εγκαθίστανται σταδιακά στην ενδοχώρα και πολλά άλλα αλλάζουν την καθημερινότητα όλων για πάντα. «Πεινούσαμε και φοβόμασταν. Μας υποσχέθηκαν πως θα μας γλυτώσουν κι απ’ τα δύο. Τους πιστέψαμε. Παρασυρθήκαμε. Ελπίσαμε. Κι ας ξέραμε όλοι κατά βάθος πως ήταν τρελοί» (σελ. 130). Το άχρονο της αφήγησης επιτρέπει στη Φραντζέσκα Μάνγγελ να παραθέσει τόσες και τέτοιες λεπτομέρειες από τη ζωή μεταξύ των βομβαρδισμών, για την έλλειψη τροφίμων και επικοινωνίας, για την πείνα, την εξαθλίωση και τη δυστυχία που ένιωθα έναν ασφυκτικό κλοιό γύρω μου. Πρόκειται για ένα ξεκάθαρα πασιφιστικό μυθιστόρημα που τονίζει την αξία και τη σημασία της ελπίδας, της πίστης σε αληθινά ιδανικά, τη σωστή και αντικειμενική πληροφόρηση ενώ τίθεται ξεκάθαρα κατά της προπαγάνδας. Η συγγραφέας γράφει, σημειώνει, αναφέρει, στηλιτεύει, ζωντανεύει, περιγράφει και τελικά λυγίζει μπροστά σε τι; Στα παιδιά! «Τα παιδιά με γονατίζουν. Έχουν και δεν έχουν συναίσθηση τι ακριβώς συμβαίνει… Ποιος λόγος είναι αρκετός για να δικαιολογήσει αυτόν τον όλεθρο; Ποιος λόγος είναι αρκετός για να κατανοήσουν κι εκείνα το ασυγχώρητο; Την απειλή της ζωής. Την πιο τρομακτική εμπειρία που μπορεί να ζήσει κανείς» (σελ. 215).

Η Κλόι, η πρωταγωνίστρια του μυθιστορήματος, είναι ανθρωπολόγος σε κέντρο ερευνών που προσπαθεί να βελτιώσει τις συνθήκες ζωής των συνανθρώπων, εξετάζοντας κοινωνικούς θεσμούς, πολιτισμικές ταυτότητες, εκπαιδευτικούς μηχανισμούς, δομές υγείας. Προϊστάμενος είναι ο Λίο Μπραθέλος, ο οποίος παθαίνει το ίδιο σοκ με τους υπαλλήλους του όταν ο ιδιοκτήτης της μονάδας την πουλάει σε μεγάλη εταιρεία ερευνών, με αποτέλεσμα να παγώσουν όλα τα προγράμματα. Ακόμη χειρότερα, η νέα επικεφαλής, Ελίζα Μπισέτ, το μόνο που ζητάει είναι αρχειοθέτηση με αναλυτικούς φακέλους και οικογενειακό και ιατρικό ιστορικό για κάθε μέλος των πληθυσμιακών ομάδων που μελετούσε το κέντρο ως τότε, κάτι που καταστρατηγεί το ιατρικό απόρρητο. Έτσι σιγά σιγά το κέντρο γίνεται όργανο της κυβέρνησης, δελεάζοντας τους εργαζομένους με σειρές παροχών που θα τους βοηθήσουν ουσιαστικά στους δύσκολους αυτούς καιρούς. Κι αν τα πράγματα δεν είναι έτσι; Η πρωτοπρόσωπη αφήγησή της χαρίζει αμεσότητα στο κείμενο και μας δίνει την ευκαιρία να βιώσουμε από πρώτο χέρι τις απανωτές αλλαγές που βιώνει στον εργασιακό της χώρο αρχικά και στην ευρύτερη κοινωνία αργότερα που ξεσπάει ο πόλεμος. Η πλοκή, σελίδα τη σελίδα, αποδομεί τη ζωή της κι αρχίζει να αλλάζει άρδην την οπτική γωνία των πραγμάτων αλλά και την αλήθεια πίσω από τα γεγονότα που βιώνει η κοπέλα. Ενώ δηλαδή αρχικά έχουμε μια πλούσια σε λεπτομέρειες καταγραφή μικρών και μεγάλων συνηθειών και θέσφατων, από το σημείο καμπής και μετά οι ρόλοι αντιστρέφονται, η αλήθεια βγαίνει στο φως, τα πάντα καταστρέφονται από αξιακής απόψεως και μένουμε, αναγνώστες και χαρακτήρες, αντιμέτωποι με μια αλήθεια τόσο σκληρή που συναγωνίζεται την κτηνωδία του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Άνθρωποι που νόμιζε πως ήξερε, άνθρωποι που πίστευε πως έχασε για πάντα, τα ίδια τα ιδανικά και οι αξίες της τσαλαπατώνται από μια σειρά γεγονότων που έφεραν τούμπα τα πάντα κι έβαλαν την ιστορία στις σωστές της διαστάσεις.

Ο αδερφός της Κλόι, ο Νόρμαν (κλειστός και εσωστρεφής, δουλεύει στη διαγραφή ψηφιακών αρχείων), ο αλλόκοτος Ντέιβιντ, ο γιος του παλαιοπώλη, ο οποίος τυραννιέται από εμμονές που δυσκολεύουν τις προσωπικές και κοινωνικές του σχέσεις και διαβάζει με τις ώρες στο μαγαζί του πατέρα του, που προειδοποιεί την Κλόι για τον πόλεμο και ανησυχεί για την Ντάρια με την οποία είναι ερωτευμένος από μικρό παιδί, η Ντάρια Καχιάνου, η καλύτερη φίλη της Κλόι, δυνατή, θετική και αισιόδοξη, που έχει τη στήριξη της οικογένειάς της και τον τρόπο της να κάνει το αδύνατο δυνατό, που δεν μπορεί να προσαρμοστεί στις ανάγκες του αστυνομικού κράτους που υπαγορεύει κάθε της κίνηση, σκέψη και εκδήλωση κι έχει το περιβόητο σημάδι, ο Μάρκος Χαϊνάς, ο γιος του υπαρχηγού της ασφάλειας, που δημιουργούσε συνεχώς προβλήματα όσο ήταν συμμαθητής με τους προηγούμενους και τώρα που έχει την εξουσία στα χέρια του έχει ξαμοληθεί για εκδίκηση, ο Έρικ Νόρμπεργκ, εκπρόσωπος της εταιρείας που εξαγόρασε το κέντρο όπου δουλεύει η Κλόι, ένας απρόσιτος, αδιευκρίνιστος, ζεστός και ταυτόχρονα απόμακρος, άψογος εμφανισιακά άντρας, κάτι που θα γοητεύσει την Κλόι με ασύλληπτες συνέπειες και για τους δύο, η ερμητικά κλειστή και εσωστρεφής Μαργκό που νοικιάζει τον πάνω όροφο στην οικογένεια της Κλόι και που σπάνια βγαίνει έξω, προσπαθώντας να κρυφτεί από μια σειρά τραυματικών εμπειριών και άλλοι ήρωες είναι το κοινωνικό, οικογενειακό και εργασιακό πλαίσιο μέσα στο οποίο δρα η Κλόι. Όταν η καλύτερή της φίλη, η Ντάρια, εξαφανίζεται, κάνει τα πάντα για να τη βρει, πυροδοτώντας μια σειρά από εξελίξεις που θα τη φέρουν πιο κοντά σε αλήθειες που καλύτερα να μη γνώριζε ποτέ. 560 σελίδες γεμάτες από πληροφορίες, εκπλήξεις, περιστατικά, χαρακτήρες συναποτελούν ένα πραγματικά χορταστικό μυθιστόρημα γεμάτο διαχρονικά μηνύματα και ποικίλα συναισθήματα. Χωρίς καμία λέξη να είναι περιττή, στήνεται με αστείρευτη φαντασία ένα ασφυκτικό σύμπαν απολυτότητας, μέσα στο οποίο μια γυναίκα αγωνίζεται να βρει την καλύτερή της φίλη, αντιμετωπίζοντας ακόμη και το ίδιο το καθεστώς. Θα προδοθεί, θα εκπλαγεί, θα μάθει, θα ανακαλύψει και κάθε της βήμα θα τη φέρνει πιο κοντά σ’ ένα σημείο όπου μετά δε θα έχει γυρισμό. Με άψογο χειρισμό η συγγραφέας καθορίζει πολλές αλλαγές στη χώρα, στο καθεστώς και στις ζωές των ηρώων του βιβλίου, χωρίς να χάνει ούτε στιγμή το μέτρο ούτε και να αναλώνεται σε περιττολογίες. Ακόμη και τα σημαντικά μηνύματα που στηλιτεύουν διαχρονικά λάθη ή υποστηρίζουν τρυφερές και σημαντικές έννοιες για την ανθρώπινη εξέλιξη πηγάζουν από πράξεις, κίνητρα και ελάχιστα λόγια, εξ ου και δεν κουράστηκα ούτε λεπτό.

Πάντως, εκτός από τα προτερήματα του μυθιστορήματος που ανέλυσα πιο πάνω, κρατάω δύο θετικότατα γνωρίσματα που σημάδεψαν εμένα ως αναγνώστη: πρώτον το πλούσιο σε λεπτομέρειες και χαρακτήρες και γεγονότα σύμπαν που έπλασε η συγγραφέας πριν με ρίξει στα βαθιά νερά των ανατροπών που άλλαξαν οριστικά την οπτική γωνία από την οποία κοίταγα «εξαιτίας» της ως τότε το κείμενο και δεύτερον το τέλος. Η κεντρική ιδέα του μυθιστορήματος με συγκλόνισε και ταυτόχρονα με έκανε να αναρωτηθώ γιατί να στηθεί ένας ολόκληρος δυστοπικός κόσμος μόνο και μόνο για να φτάσουμε να μάθουμε αυτό που ανέτρεψε το βιβλίο. Η απάντηση είναι μία: για να έχουμε περισσότερο χώρο να αναπνεύσουμε. Η συγγραφέας παρασύρθηκε να ζωντανέψει, να καταγράψει, να αποτυπώσει χαρακτηριστικά γνωρίσματα που όλοι έχουμε βιώσει ή μάθαμε από τα προηγούμενα χρόνια της Ιστορίας και να τα εντάξει σ’ ένα άχρονο σύμπαν ώστε να τονίσει τη φρίκη τους και να διατρανώσει ξανά και ξανά τη σημασία και την αξία της ειρήνης και του ότι πρέπει να μαθαίνουμε από τα λάθη μας και να μην τα αγνοούμε. Δεν κουράστηκα πουθενά, δε βαρέθηκα στιγμή, το κάθε τι ήταν δοσμένο με τέτοιο τρόπο που από τη μια με εντυπωσίασαν η ευρυμάθεια της Φραντζέσκας Μάνγγελ και ο τρόπος που ανέπτυξε μέσω αυτής της γνώσης το σύμπαν της κι από την άλλη ένιωσα και κατάλαβα πολύ καλά τη φρίκη ενός πολέμου, την απληστία του ανθρώπου, το νόημα της προπαγάνδας και πως όλα αλλάζουν ριζικά από τη μια στιγμή στην άλλη. Κι όλα αυτά ήταν μια καλοκεντημένη κουρτίνα που όταν ήρθε η ώρα η συγγραφέας την έσκισε με σαδισμό για να μου αποκαλύψει φριχτά μυστικά για ενέργειες που πάντα θα γίνονται εις το όνομα της επιστήμης και με αφορμή ή προκάλυμμα έναν πόλεμο. Χορταστικό, πλούσιο, γεμάτο κείμενο για έναν κόσμο που μακάρι να μη βιώσει ποτέ κανείς μας, εξ ου και έπρεπε να στηθεί όλος αυτός ο κόσμος γύρω από την κεντρική απάνθρωπη ιδέα.

Το τέλος του βιβλίου λοιπόν είναι μια επιλογή που σπάνια υποστηρίζω όταν τη συναντάω. Δείχνει αμηχανία ή προχειρότητα, βιασύνη, αδυναμία κλπ. όμως η Φραντζέσκα Μάνγγελ με έπεισε πως αυτό έπρεπε να γίνει για να δείξει πως αξίζει μια δεύτερη ευκαιρία η πορεία της ζωής μας, πως η ίδια δεν παύει να πιστεύει στον άνθρωπο και στη δύναμη του καλού που εμφιλοχωρεί μέσα του και στο κάτω κάτω, όπως λέει και στο επίμετρο: «Από εμάς εξαρτάται πάντοτε η κατάληξη, εμείς αποφασίζουμε για την έκβαση των γεγονότων, γυρνώντας το κεφάλι στο σκοτάδι ή στο φως». Έτσι λοιπόν δεν επικροτώ τέτοια «φινάλε» αλλά ήρθε η στιγμή που μια συγγραφέας με έκανε να μαλακώσω τη στάση μου, δείχνοντάς μου πως τίποτα στη ζωή δεν είναι άσπρο και μαύρο, πόσο μάλλον στα βιβλία που γεννάνε χιλιάδες σκέψεις, πολλές φορές αντικρουόμενες μεταξύ τους ή αντικρούουν όσα πίστευα κι ένιωθα ως τώρα.

«Υπάρχουν δύο ειδών άνθρωποι. Εκείνοι οι οποίοι σχεδιάζουν τους πολέμους κι εκείνοι που τους βιώνουν. Τη μοχθηρία των πρώτων δεν τη φτάνει η φαντασία των δεύτερων» (σελ. 324). Με αυτό το μότο η Φραντζέσκα Μάνγγελ εξαπολύει σ’ ένα φαντασιακό σύμπαν κακούς και καλούς, ρίχνοντάς τους σ’ έναν αγώνα δρόμου και επικυριαρχίας, στολίζοντάς τους με καίριες αλήθειες και ελάχιστα καλολογικά στοιχεία, σμιλεύοντάς τους ως το τέλος και φέρνοντάς τους αντιμέτωπους με γεγονότα και πράξεις που δεν είναι έτοιμοι να χειριστούν. «Οι Καθαροί» είναι ένα πλούσιο σε γεγονότα, σκηνές και νοήματα μυθιστόρημα που με άλλαξε αναγνωστικά και ψυχοσυναισθηματικά, κάνοντάς με πιο προσεκτικό σε όσα πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά γεγονότα διαδραματίζονται γύρω μου.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Υπάρχει κάτι σχετικό με όσα συμβαίνουν στη ζωή μας. Δεν ορίζονται πάντα από τον βαθμό δυσκολίας τους όσο από την οπτική μας προς αυτά, τον τρόπο με τον οποίο τα αντιμετωπίζουμε. Άνθρωποι που η ζωή στεκόταν μαζί τους απαλή σαν πουπουλένιο χάδι, εκείνοι την ξεπουπούλιαζαν γκρινιάζοντας. Κι άλλοι που περπατούσαν ολημερίς σε κάρβουνα, το έκαναν γελώντας» (σελ. 51).

«Την τραγικότητα δεν την καταλαβαίνεις τη στιγμή που συμβαίνει. Πρέπει να γίνει κάτι πολύ ακραίο για να τη δεις κι αυτό συνήθως συμβαίνει τόσο σταδιακά, ώστε μέχρι να το συνειδητοποιήσεις, το έχεις πρώτα συνηθίσει» (σελ. 123).

«Αν θέλουμε να παραμείνουμε άνθρωποι, δεν πρέπει να ξεχνάμε! Δεν πρέπει να συνηθίζουμε! Η λήθη και η συνήθεια είναι η θανατική μας καταδίκη. Οφείλουμε να την πολεμάμε» (σελ. 134).

«Αρνήθηκε να πάει το μυαλό μας στο κακό. Ήμασταν δύσπιστοι, αφελείς και αλαζόνες. Έφταιγε η αισιοδοξία μας;… Το δεν μπορεί να μου συμβεί εμένα αυτό; Παρόλο που ξέρουμε πως έχει συμβεί ξανά και ξανά σε εκατομμύρια ανθρώπους ανά τους αιώνες; Καμιά φορά σκέφτομαι πόσες ψυχές θα είχαν γλυτώσει αν αντιλαμβάνονταν άμεσα τον κίνδυνο. Αν ακούγαμε, βλέπαμε, παρατηρούσαμε αντί μοναχά να μιλάμε… Ο άνθρωπος έχει την τάση προς το καλό, ασχέτως αν στο σύνολό του προκαλεί κακό» (σελ. 194-195).

Βιβλίο Η σκιά του πατέρα 
Συγγραφέας Άγγελος Χαριάτης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης 24 Γράμματα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Άγγελος Χαριάτης έγραψε ένα ιδιαίτερο μυθιστόρημα με ένα καθαρά προσωπικό στυλ γραφής που ακολουθεί τα δικά του μονοπάτια και χαράζει μια πρωτότυπη γραμμή αφήγησης. Η βασική πλοκή είναι αρκετά ενδιαφέρουσα, με τις επιστολές να συστήνουν στον Υάκινθο Πορδαφήκα κάθε φορά κι ένα διαφορετικό πρόσωπο από το περιβάλλον του πατέρα του, ώσπου σταδιακά αρχίζει να χτίζεται ένα ασφυκτικό πλαίσιο που θα τον μεταφέρει πίσω στη δικτατορία του 1967, στον αγώνα του Αλέξανδρου Παναγούλη κατά των συνταγματαρχών και στα βασανιστήρια της ΕΑΤ-ΕΣΑ.  Η γραφή όμως είναι κουραστική, φορτωμένη με πολλές προτάσεις που περιγράφουν ποικίλες ψυχοσυναισθηματικές καταστάσεις των εκάστοτε χαρακτήρων που γνωρίζει ο Υάκινθος από τη μια και του ίδιου του πρωταγωνιστή από την άλλη, ο οποίος έχει επιπλέον διάφορες μεταπτώσεις: θυμό, αδιαφορία, πόνο, πίκρα, ελπίδα, αγωνία, περιέργεια κι όλα αυτά παρατίθενται εκτενέστατα. Είναι ένα κείμενο που αξίζει να διαβαστεί, θέλει όμως χρόνο και υπομονή, διότι, συν τοις άλλοις, το πλούσιο λεξιλόγιο (για παράδειγμα «νωδή βιβλιοθήκη», μεταφορικά «η άδεια, η κενή») και οι γεμάτες λέξεις, συνδέσμους και άλλα εκφραστικά μέσα προτάσεις καθυστερούν σημαντικά την πορεία της ανάγνωσης.

«Η σκιά του πατέρα» είναι ένα ενδιαφέρον λογοτεχνικό και αφηγηματικό πείραμα που επικεντρώνεται στις σχέσεις πατέρα και γιου και καταγράφει με διαφάνεια και αντικειμενικότητα τα στάδια από τα οποία περνάει η μεταξύ τους σχέση μέσω των γραμμάτων στην προσπάθεια του Υάκινθου να κατανοήσει τα κίνητρα της φυγής του πατέρα του και να αντιμετωπίσει τον εσωτερικό του κόσμο με αφορμή την ανατροπή της ήρεμης ως τότε ζωής του, μιας και τόσα χρόνια έχει εναρμονιστεί με την απόρριψη και τα συνακόλουθα ψυχολογικά της προβλήματα. Μήπως όμως τελικά ο πατέρας του είχε σοβαρό λόγο που χάθηκε χωρίς εξηγήσεις; Η απάντηση που βρίσκεται στις τελευταίες σελίδες αποζημίωσε το κοπιώδες μου αυτό ταξίδι και γι’ αυτό και το συνιστώ.

Βιβλίο Κράτος τρόμου 
Τίτλος πρωτοτύπου State of terror
Συγγραφείς Hillary Rodham Clinton, Louise Penny 
Μεταφραστής Νίκος Ιβραηνίας
Κατηγορία Περιπέτεια
Εκδότης Bell 
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το μυθιστόρημα είναι μια συναρπαστική περιπέτεια γεμάτη ανατροπές και εκπλήξεις, διπλωματικούς χειρισμούς και διπλούς κατασκόπους, παιχνίδια εξουσίας και λυκοφιλίες, με κάθε σελίδα να μας βάζει όλο και πιο βαθιά σ’ ένα καλά μπλεγμένο κουβάρι, όπου κανείς δεν είναι αυτό που φαίνεται κι όπου πίσω από κάθε κεφάλι που κόβεται φυτρώνουν περισσότερα. Η Louise Penny και η Hillary Rodham Clinton έγιναν σταδιακά φίλες χάρη σε διάφορες αφορμές που τους έφεραν κοντά. Την άνοιξη του 2020 σκέφτηκαν να γράψουν ένα πολιτικό θρίλερ, επηρεασμένες από την ασταθή θέση του κόσμου γύρω τους και από κάποια δυσάρεστα προσωπικά βιώματα, που κάποια εξ αυτών αντικαθρεφτίζονται στο μυθιστόρημα. Η Hillary Clinton μάλιστα είχε ως πρόσφατο παράδειγμα την επιτυχία του συζύγου της, Bill, που έγραψε δύο αντίστοιχα βιβλία με τον James Patterson, το δυνατό και γρήγορο «Ο Πρόεδρος αγνοείται» και το, αμετάφραστο ακόμη στα ελληνικά, «The President’s daughter». Η Hillary Clinton μάλιστα υποστηρίζει: «…η ιστορία που διηγείται είναι απόλυτα επίκαιρη. Από μας εξαρτάται αν το σενάριο θα παραμείνει στη σφαίρα του μυθιστορήματος» (σελ. 539).

Το μυθιστόρημα έχει κλιμακωτή πλοκή που κορυφώνεται όλο και περισσότερο σε κάθε σελίδα, έχει λίγους βασικούς χαρακτήρες, κάτι που βοηθάει στις ανατροπές, στις υποψίες και στα διπλά παιχνίδια ενώ με τον διαμοιρασμό των ηρώων σε διαφορετικές ομάδες και σε διαφορετικούς χώρους δράσης αυξάνονται η αγωνία και το σασπένς. Οι προβολείς πέφτουν κυρίως πάνω στην Έλεν Άνταμς και τον Πρόεδρο Ντάγκλας Γουίλιαμς που τη διόρισε.  Η Έλεν είναι τυπική Αμερικανίδα («Πόσο αγαπούσε αυτή τη χώρα. Αυτό τον μεγαλόπρεπο, τραυματισμένο φάρο», σελ. 15), πολιτικός με φιλοδοξίες και όνειρα, παρέδωσε με χαρά στην κόρη της, Κάθριν, την αυτοκρατορία διεθνών μέσων ενημέρωσης που έχτισε και διηύθυνε για μεγάλο διάστημα. Φαίνεται συγκρατημένη, ευγενική, γεμάτη αυτοπεποίθηση και εκπροσωπεί το ισχυρότερο κράτος του κόσμου, στα παρασκήνια όμως δείχνει κουρασμένη, ατημέλητη, εξαντλημένη, μεγαλύτερη σε ηλικία. Το ενδιαφέρον στη σχέση μεταξύ Προέδρου και υπουργού είναι το γεγονός πως οι ισορροπίες δε σταματούν να αλλάζουν, διαπιστώνοντας έτσι πως πέφτουν και οι δύο θύματα είτε του εγωισμού τους (όπως ο Πρόεδρος που σύντομα βλέπει πως το πιόνι του κινείται με αυτοβουλία) είτε των φιλοδοξιών τους (όπως η Έλεν που διαπιστώνει σύντομα πόσο πιο άσχημο παιχνίδι απ’ ό,τι φαινόταν αρχικά είναι η επιλογή της ως Υπουργού). Από κεφάλαιο σε κεφάλαιο τσαλακώνονται, αδειάζουν, ξεφουσκώνουν ή ατσαλώνονται ανάλογα τις περιστάσεις και οδηγούνται σ’ ένα τέλος εκτίμησης και αμοιβαίου θαυμασμού.

Οι προσωπάρχες Τσαρλς Μπόιντον και Μπάρμπαρα Στένχαουζερ, η σύμβουλος της Έλεν και καλύτερή της φίλη Μπέτσι Τζέιμεσον, η διπλωματική υπάλληλος στο Γραφείο Υποθέσεων Νότιας και Κεντρικής Ασίας στο Υπουργείο Εξωτερικών Αναχίτα Ντάχιρ, η δόκτωρ Νασρίν Μπουχάρι, ο επικίνδυνος Μπασίρ Σαχ, ο δημοσιογράφος του Reuters Γκιλ Μπαχάρ, η Κάθριν Άνταμς, ο στρατηγός Μπερτ Γουάιτχεντ και άλλοι κινούνται δίπλα στο πρωταγωνιστικό ντουέτο εμπλουτίζοντας την πλοκή και οδηγώντας τον αναγνώστη σ’ ένα αέναο κυνήγι γάτας και ποντικιού ως προς τα κίνητρά τους, τον πραγματικό τους ρόλο στην ιστορία, τα αληθινά τους συναισθήματα, τα αίτια των πράξεών τους κ. ά. Δεν υπάρχει ιδιαίτερη εμβάθυνση σε ψυχογραφήματα ούτε κάποια λογοτεχνικότητα κι έτσι αφέθηκα να παρασυρθώ από την ταχύτητα των εξελίξεων και τις απανωτές αποκαλύψεις που με οδήγησαν χωρίς ανάσα στο τέλος. Τα κεφάλαια μάλιστα είναι ευσύνοπτα, χωρίς απότομα φινάλε που να αφήνουν κάτι στη μέση σε κρίσιμο σημείο, έχουν τον χώρο τους και τη θέση τους και λείπουν οι μακροσκελείς ανούσιοι διάλογοι, οι περιττές επαναλήψεις, οι κοφτές προτάσεις, κάτι που δείχνει σεβασμό στον αναγνώστη και έλλειψη βιασύνης.

Ένα τέτοιο μυθιστόρημα περιπέτειας και κατασκοπείας δε θα μπορούσε να μην είναι γεμάτο κλισέ, ειδικά από τη στιγμή που το γράφουν μια σημαντική συγγραφέας και μια ισχυρή πολιτικός. Φυσικά και η Αμερική προβάλλεται ως ισχυρή χώρα, φυσικά και αχνοφαίνεται ως αντίπαλον δέος η Ρωσία (δε θα αποκαλύψω τον ρόλο της), φυσικά και τονίζονται με σαφήνεια και τεκμηριωμένα τα γεωστρατηγικά και κοινωνικοπολιτικά παιχνίδια της Μέσης Ανατολής που με γέμισαν δέος ως προς τους λεπτούς χειρισμούς που απαιτούνται μεταξύ ανθρώπων που βιάζονται ποιος θα εξοπλιστεί περισσότερο, χωρίς να δίνει σημασία από ποιον και με τι συνέπειες, όλα αυτά όμως είναι και τα εχέγγυα για το αίσθημα της ικανοποίησης που άντλησα ολοκληρώνοντας την ανάγνωση. Σαφέστατες αιχμές υπάρχουν για τον Ντόναλντ Τρ…εεεε… Έρικ Νταν, που κατέστρεψε τα πάντα με τη θητεία του, παραδίδοντας μια γραφειοκρατία που την αποτελούσαν οι άνθρωποι που την είχαν σακατέψει, οι ανίκανοι δηλαδή της προηγούμενης κυβέρνησης. Αλώβητος δε βγαίνει ούτε ο Ρώσος Πρόεδρος (μυθιστορηματικά Μαξίμ Ιβάνωφ): «Ένας αδίστακτος τύραννος, εκπαιδευμένος σε μεθόδους καταπίεσης που ήταν συνάμα δόλιες και σκληρές… υπολόγιζε τα πάντα, με μια ψυχρότητα που θα έκανε ακόμα και τη Σιβηρία να ανατριχιάσει» (σελ. 458).

Όταν κυβερνάς με όπλο τον φόβο, δε δημιουργείς αφοσίωση αλλά εχθρούς σε αναμονή. Κι αυτό έχει ως αποτέλεσμα διαρκείς αλλαγές σε διακρατικές σχέσεις και μια υποφώσκουσα ένταση για κάθε παραστράτημα στην ευαίσθητη διπλωματική κονίστρα. Μυστικές υπηρεσίες, Κογκρέσο, Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Λευκός Οίκος, Στρατιωτική Υπηρεσία Πληροφοριών, Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας είναι βαρύγδουπες λέξεις που τραβούν την προσοχή ενώ ταυτόχρονα δράση και περιπέτεια σε Πακιστάν, Ομάν, Ιράν, Ρωσία, Κεμπέκ και στην καρδιά της Ουάσιγκτον αυξάνουν το σασπένς. Η Hillary Clinton και η Louise Penny έγραψαν ένα δυνατό μυθιστόρημα για το σημείο στο οποίο ίσως φέρουν η ματαιοδοξία και η απληστία των ισχυρών τον κόσμο των αθώων και των αμάχων και χειρίζονται με μαεστρία και ευρηματικότητα μια πλοκή γεμάτη προδοσίες, διλήμματα, διπλές ταυτότητες, μυστικούς πράκτορες, διπλωματικά παιχνίδια και ανατροπές. Το κείμενο ρέει αβίαστα, τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται και τίποτα δε μένει σταθερό σε θέση, απόψεις και χαρακτήρα σε μια κούρσα με έπαθλο την κυριαρχία του κόσμου για όποιον αδιαφορεί για τις συνέπειες.

Βιβλίο Η γυναίκα του Ίσνταλ
Συγγραφέας Βαγγέλης Γιαννίσης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα /  Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Βαγγέλης Γιαννίσης, με αφορμή την πραγματική υπόθεση της γυναίκας χωρίς ταυτότητα στη Νορβηγία του 1970, έγραψε τη δική του οπτική γωνία γι’ αυτό το έγκλημα με τον γνωστό συναρπαστικό τρόπο. Μάλιστα, ο Jørn Lier Horst γράφει στην εισαγωγή περισσότερα πάνω σ’ αυτό. Ο Βαγγέλης Γιαννίσης λοιπόν έκανε ενδελεχή έρευνα σε όσα στοιχεία μπόρεσε να βρει και κατάφερε να ταιριάξει τις ελάχιστες αποδείξεις με τη γόνιμη φαντασία του, δημιουργώντας ένα δυνατό stand-alone μυθιστόρημα, γεμάτο καρτέλ ναρκωτικών, δίκτυο διαφυγής εγκληματιών πολέμου σε χώρες της νότιας Αμερικής, προσωπικά προβλήματα σε πολλούς χαρακτήρες και μια συναρπαστική ατμόσφαιρα γεμάτη απανωτές ανατροπές και αποκαλύψεις.

Είμαστε στο 1970. Ο Ρολφ Στόλεσεν, προϊστάμενος του Τμήματος Εγκλημάτων Κατά Ζωής της Αστυνομικής Διεύθυνσης του Μπέργκεν, έναν χρόνο μετά τη δολοφονική απόπειρα εναντίον του που, παρ’ όλ’ αυτά, στοίχισε τη ζωή της γυναίκας του, Μπέτε, αναλαμβάνει την υπόθεση μιας μυστηριώδους γυναίκας που βρέθηκε νεκρή στην κοντινή κοιλάδα του Ίσνταλ, την Κοιλάδα του Θανάτου όπως την αποκαλούν οι ντόπιοι. Μεγαλώνει μια έφηβη κόρη, την Ίντε, με την οποία τα πράγματα χειροτέρεψαν μετά τη μοιραία νύχτα, με αποτέλεσμα συνεχείς καβγάδες μεταξύ τους, ενώ ο πατέρας του, Άρνε, πρώην αλκοολικός, νιώθει πως του κάνει τη ζωή δυσκολότερη, μιας και πιστεύει πως διαιωνίζει τα δικά του λάθη στην ανατροφή της Ίντε.

Γύρω από τον Στόλεσεν κινούνται εξίσου ενδιαφέροντες χαρακτήρες, όπως ο αρχιφύλακας Ούλε Στραντ, που έχει χωρίσει με τη γυναίκα του, η οποία έμαθε πως είναι έγκυος κι αυτό του δημιουργεί άγχος που δεν μπορεί να αντιμετωπίσει με σωστό τρόπο, η ασυμβίβαστη αρχιφύλακας Ελίσε Μπόλερ που έχει μια σκιά στο παρελθόν της, οι αστυφύλακες Αλφ Μάρνουμ και Έμπε Φάρνες (ή Ψάρι, μιας και είναι το νεότερο μέλος του τμήματος), οι οποίοι συνδέονται άρρηκτα με κάτι που καλύτερα είναι να μείνει κρυφό, ο Άνερς Φλο, ειδικός πράκτορας του Εγκληματολογικού που καταφτάνει από το Όσλο σχεδόν αμέσως για να αναλάβει την υπόθεση, έξυπνος και διορατικός, που νιώθει να πνίγεται στο περιβάλλον του Μπέργκεν, μια πόλη που σαφώς δεν είναι καλύτερη από το Όσλο αλλά τον κάνει να αισθάνεται πιο βρώμικος, ο διοικητής της Αστυνομικής Διεύθυνσης του Μπέργκεν Φρανκ Λίκεν και άλλοι. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι μπλέκουν σ’ ένα αρχικά αξεδιάλυτο κουβάρι χωρίς άκρες, ο καθένας με τα μυστικά του και τις φιλοδοξίες του, σταδιακά όμως οι κρίκοι ενώνονται, οι εξελίξεις δημιουργούν νέα ερωτήματα, η υπόθεση κορυφώνεται σταδιακά και οδηγεί σε πολλά μονοπάτια. Ποιο είναι όμως το σωστό; Τι σχέση έχει μια οικογενειακή τραγωδία της Γερμανίας του 1940 με το σήμερα; Είναι αλήθεια όσα λέγονται για γνωσστούς Ναζί εγκληματίες πολέμου; Ναι, αλλά ποια είναι η γυναίκα του Ίσνταλ και τι σχέση έχει με όλα αυτά;

Το μυθιστόρημα σέβεται απόλυτα την εποχή του 1970 και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσαν αστυνομικές διευθύνσεις και μυστικές υπηρεσίες. Το ένα βήμα οδηγεί στο άλλο, οι χαρακτήρες αλληλοεπιδρούν με απρόσμενο τρόπο, η ιστορία ξεφεύγει πολλές φορές από τα κλισέ και τις ασφαλείς πεπατημένες και δε διστάζει να δείξει διαφορετικά προσωπεία και απρόσμενες αντιδράσεις. Η υπόθεση της γυναίκας του Ίσνταλ γίνεται όλο και πιο περίπλοκη ενώ το ασφυκτικό περιβάλλον της Νορβηγίας κάνει τα πράγματα ανυπόφορα: «Οι νύχτες στην πόλη τέτοια εποχή, στις παρυφές του χειμώνα, ήταν μεγάλες, πηχτές σαν πίσσα, σε έσφιγγαν στη μαύρη και μελαγχολική αγκαλιά τους μέχρι η ομίχλη της κατάθλιψης να τυλίξει το μυαλό και να το κάνει να αποζητήσει παρηγοριά στο μπουκάλι ή στην καραμπίνα» (σελ. 49). Πιο συγκεκριμένα, στο Μπέργκεν: «Οι φόροι, ο θάνατος και η βροχή ήταν οι μοναδικές σταθερές της ζωής» (σελ. 56).

Μαζί με τον υποδειγματικό τρόπο συνένωσης επιμέρους ιστοριών και τις επεκτάσεις της καθαυτής πλοκής, μου άρεσε ο τρόπος με τον οποίο χειρίστηκε ο συγγραφέας μια γνωστή θεματική επιλογή που θα συναντήσουμε σε πολλά μυθιστορήματα, την οποία τοποθέτησε σε εντελώς διαφορετικές βάσεις, εξίσου ρεαλιστικές και ανθρώπινες όμως. Επίσης, πολλές διαχρονικές παρατηρήσεις με έβαλαν σε σκέψεις: «Τα συναισθήματα ήταν κουραστικά. Ειδικά αυτά που είχαν να κάνουν με άτομα τα οποία δεν υπήρχαν πια. Τα συναισθήματα δίχως ανταπόκριση. Εξουθένωναν» (σελ. 188). Ο συγγραφέας δεν είναι υπέρμαχος της μοίρας: -«Πώς νομίζεις ότι θα εξελιχθεί το παιδί ενός μέθυσου το οποίο κακοποιούνταν συστηματικά ή ένα παιδί που μεγάλωσε στον δρόμο; -Κι αυτό είναι αποτέλεσμα μιας μοίρας που αποφάσισε το μέλλον του παιδιού αυτού, ή γινόμενο του συνόλου της ελεύθερης βούλησης όσων ατόμων σχετίζονται με το άτομο αυτό» (σελ. 266). Η ποικιλία των χαρακτήρων δίνει και διάφορες ερμηνείες στους βασικούς θεματικούς άξονες της ιστορίας, όπως με τον ηλικιωμένο εγκληματία πολέμου που έκανε εντύπωση στην Μπόλερ: «-Αν συναντούσα κάποιον από αυτούς στον δρόμο, δεν θα μου περνούσε από το μυαλό ότι μπροστά μου βρίσκεται ένα τέρας. -Νομίζεις πως είναι τέρατα; -Δεν είναι; -Σίγουρα έκαναν τερατώδεις πράξεις. Και σίγουρα θέλουμε να πιστεύουμε πως είναι τέρατα… Γιατί, αν δεν είναι τέρατα, αν είναι καθημερινοί άνθρωποι σαν κι εμάς, αυτό σημαίνει πως είμαστε κι εμείς οι ίδιοι ικανοί να κάνουμε τέτοιες τερατώδεις πράξεις αν οι συνθήκες μας ωθήσουν» (σελ. 271),

Εκτός από την πικρία που άφησε ο πόλεμος στα θύματα, εκτός από τις βρώμικες δουλειές που παίζονται σε σκοτεινά υπόγεια, έχουμε και μια στοργική (όσο γίνεται) ματιά στις ανθρώπινες σχέσεις που αναπτύσσονται σε μια καταθλιπτική χώρα. Ειδικά οι οικογενειακοί δεσμοί του Στόλεσεν με την κόρη και τον πατέρα του είναι πολύ δυνατοί: ο μεν πατέρας (Άρνε) παραδέχεται πως μισεί τον γιο του γιατί του θυμίζει τη νεκρή μητέρα του αλλά με το πέρασμα του χρόνου κατάλαβε πως ο πόνος της απώλειας ελαττώνεται («Κάποια στιγμή, όταν χάνεις κάθε ελπίδα, τα κύματα αραιώνουν. Δεν χαμηλώνουν σε ύψος, αλλά πάντως αραιώνουν. Σου δίνουν χρόνο να πάρεις μια ανάσα, και, όσο περνάει ο καιρός, καταλαβαίνεις ότι η συχνότητά τους μικραίνει», σελ. 118), ο δε γιος (Ρόλφε) μεταχειρίζεται εξίσου σκαιά, αν και με τύψεις, την κόρη του, με αφορμή τη δολοφονία της δικής του γυναίκας. «Ήταν τρία σπασμένα κομμάτια γυαλί τα οποία κάποτε ανήκαν στο ίδιο βάζο…» (σελ.176). Θα καταφέρουν να εξισορροπήσουν αυτές τις λεπτές θέσεις;

«Η γυναίκα του Ίσνταλ» είναι ένα ανατρεπτικό μυθιστόρημα που βασίζεται σε πραγματική υπόθεση που ακόμη ταλανίζει τη Νορβηγία και μας ταξιδεύει πίσω στη δεκαετία του 1970 αλλά και στα χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου και στο κοντινό μας μέλλον. Καλοδουλεμένοι χαρακτήρες, πλούσια πλοκή, ενδιαφέρουσες απόψεις, διαχρονικά μηνύματα, διεισδυτικότητα και σασπένς είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά που συναντώ σε κάθε βιβλίο του Βαγγέλη Γιαννίση και πάντα μου χαρίζουν την ίδια, αν όχι μεγαλύτερη, αγωνία και απόλαυση.

Βιβλίο Η άλλη πλευρά της σιωπής 
Τίτλος πρωτοτύπου The other side of silence
Συγγραφέας Philip Kerr
Μεταφραστής Γιώργος Μαραγκός
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Είμαστε στο 1956. Ο Bernie Gunther, καυστικός και σphiαδιστής, άρτι εγκαταλειμμένος από τη σύζυγό του, Ελίζαμπετ και με ψυχολογικά προβλήματα απότοκα των όσων πέρασε στον πόλεμο και στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, πλέον στα εξήντα του περνά τον καιρό του δυστυχισμένος και ζει κάπου όπου δεν ανήκει. Δεν έχει όμως άλλη λύση, μιας και στο Βερολίνο του την έχουν φυλαγμένη επειδή ως (πρώην) αστυνομικός κατάφερε να δυσαρεστήσει και τις δύο πλευρές. Στον ελεύθερο χρόνο του παίζει ή διαβάζει για το μπριτζ ενώ δουλεύει ως κονσιέρζ σε φημισμένο ξενοδοχείο της πόλης με ψεύτικο διαβατήριο (Βάλτερ Βολφ), δώρο του Έριχ Μίλκε, υποδιευθυντή της Στάζι, του ανατολικογερμανικού Υπουργείου Κρατικής Ασφαλείας. Για τον πρώην αστυνομικό, η Ριβιέρα είναι ένας τόπος όπου «η μεγάλη ηλικία και η πρώιμη ομορφιά πάνε χέρι χέρι -το ένα ρυτιδιασμένο- συνήθως προς την παραλία, τα καταστήματα, την τράπεζα και μετά το κρεβάτι, αν και όχι πάντα με τόσο ευπρεπή σειρά» (σελ. 18).

Από την άλλη, ο Ουίλιαμ Σόμερσετ Μομ (1874-1965) ήταν Άγγλος συγγραφέας, «πρωτότυπος, φλεγματικός και κοσμοπολίτης», με πιο γνωστά του έργα την «Ανθρώπινη δουλεία» (1915) και «Στην κόψη του ξυραφιού» (1944). Δε θα μπορούσε λοιπόν να λείπει από το περιβάλλον στο οποίο εργάζεται ο Bernie Gunther, να μην είναι μπλεγμένος σε ομοφυλοφιλικό σκάνδαλο και φυσικά να μη ζητήσει τη βοήθεια του αγαπημένου μου ήρωα. Στα 82 του «η συγγραφή έχει γίνει συνήθεια, πειθαρχία και, ως ένα βαθμό, καταναγκασμός…». Τον εκβιάζουν λοιπόν: «Είμαι πλούσιος, γέρος και αδερφή. Έχω πιο πολλά μυστικά κι από Ρωμαίο γερουσιαστή. Ο εκβιασμός για μένα δεν είναι κίνδυνος του επαγγέλματος αλλά υπαρξιακή κατάσταση». Ποιος του ζητά χρήματα; Ο Χάρολντ Χένιχ, λοχαγός κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου στην Υπηρεσία Ασφαλείας των Ες Ες, υπεύθυνος για χιλιάδες δολοφονίες αμάχων, οι περισσότεροι εκ των οποίων ήταν φίλοι του Gunther. Καθώς ξεδιπλώνεται η πανέξυπνη πλοκή, επιστρέφουμε σύντομα στο παρελθόν των δύο αντρών, οι οποίοι συναντήθηκαν δύο φορές: το 1938 και το 1945.

Την πρώτη φορά, έχουμε μια εξίσου σοβαρή περίπτωση εκβιασμού ομοφυλόφιλου, πίσω στο Βερολίνο, τότε που ο Gunther είχε παραιτηθεί από την αστυνομία λόγω των πολιτικών του πεποιθήσεων και εργαζόταν ως ιδιωτικός ερευνητής. Μόνο που ο άνθρωπος που ζήτησε τη βοήθειά του, ο λοχαγός Άχιμ Φον Φρις, είχε μπλεχτεί άθελά του επ’ αφορμή του εκβιασμού σε μια σκευωρία μέσα στις τάξεις της Γκεστάπο, με στόχο τον αντιναζί αρχιστράτηγο Φράιχερ Βέρνερ Φον Φριτς. Μέλη του στρατού και της αστυνομίας έψαχναν τρόπους να καθαρίσουν από εχθρούς του Χίτλερ κι έτσι ο Άχιμ παγιδεύτηκε σε κάτι πολύ χειρότερο από απλό εκβιασμό περί της ομοφυλοφιλίας του. Πολύ συνοπτικά, μέσα σε ένα κεφάλαιο, ξετυλίχτηκε ένα πολιτικό σκάνδαλο και διαπιστώθηκε πόσο ψηλά στην ιεραρχία φτάνει αυτή η συνωμοσία και τι συνέπειες είχε για όσους τα έβαλαν με τα μεγάλα κεφάλια του εθνικοσοσιαλισμού (για παράδειγμα, η υπόθεση τράβηξε την προσοχή του στρατηγού Χάιντριχ που τελικά εκβίασε τον Gunther για να επιστρέψει στην  Αστυνομία και συγκεκριμένα στην Υπηρεσία Ασφαλείας). Είμαστε έναν χρόνο πριν την κήρυξη του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου κι ο Αδόλφος Χίτλερ έχει βάλει τη φωτιά στο Ράιχσταγκ, έχει οδηγήσει τα γεγονότα στη Νύχτα των Μεγάλων Μαχαιριών και τώρα ευνουχίζει τον στρατό, δείχνοντας έτσι ποιος πραγματικά κάνει κουμάντο. Έχουμε να κάνουμε δηλαδή με ναζί που θέλουν να παραμείνουν στην εξουσία κι έτσι ο Gunther θα μπλέξει σε κάτι αφάνταστα μεγάλο κι επικίνδυνο. «Έτσι ήταν τα πράγματα εκείνες τις μέρες. Απίστευτα γρήγορα. Καθόλου περίπλοκα. Κανείς δεν ανέφερε την αγάπη, το γάμο ή τις συνέπειες. Κανείς δεν σκεφτόταν το μέλλον, επειδή κανείς δεν πίστευε ότι είχε μέλλον» (σελ. 141-142).

Ο Gunther και ο Χένιχ ξανασυναντήθηκαν το 1944 στο Κένιγκσμπεργκ της Ανατολικής Πρωσίας (σημερινό Καλίλινγκραντ στη Ρωσία), όπου είχε μετατεθεί ο πρώτος ως υπολοχαγός για να εκτιμήσει τις σοβιετικές δυνατότητες και προθέσεις, τη στιγμή που ο κλοιός των Ρώσων είναι ασφυκτικός και πολιορκεί την πόλη. Ο διοικητής Ανατολικής Πρωσίας Έριχ Κοχ έχει στην κατοχή του το Κεχριμπαρένιο Δωμάτιο, δώρο του Φρειδερίκου Γουλιέλμου Α΄ προς τον τσάρο Πέτρο τον Μέγα και όγδοο θαύμα του κόσμου. Θέλει λοιπόν να στείλει αυτά τα κομψοτεχνήματα στο Βερολίνο με ένα πλοίο γεμάτο πρόσφυγες, το περίφημο Βίλχελμ Γκούστλοφ, και χρειάζεται τον Gunther για να βρει τρόπο ώστε οι Ρώσοι να μάθουν για τη μεταφορά και να μη βυθίσουν το πλοίο που μεταφέρει τον εθνικό τους θησαυρό. Η πραγματική ιστορία του Δωματίου είναι συναρπαστική και οφείλει κανείς να το ψάξει περισσότερο ενώ το πλοίο χρησίμεψε για τη μεταφορά του στρατιωτικού προσωπικού της ναυτικής βάσης της Πομερανίας και του άμαχου πληθυσμού της περιοχής, μιας και οι Ρώσοι επελαύνανε εναντίον των Γερμανών. Στο πλοίο φορτώθηκαν 6 με 10.000 άτομα από τους οποίους δεν έζησαν πάνω από 1000 όταν το ανακάλυψαν ρωσικά υποβρύχια και το βύθισαν στα τέλη Ιανουαρίου του 1945.

Και να’μαστε πάλι στο σήμερα. Ο Χάρολντ Χένιχ ζητά χρήματα από τον Μομ κρατώντας μια πρόστυχη φωτογραφία του με άλλους άντρες κι είναι ο ίδιος που του ζητά να στραφεί στον Gunther για βοήθεια! Η προσωπικότητα του Άγγλου συγγραφέα έχει μελετηθεί σωστά κι έχει αποδοθεί χωρίς ίχνος κιτρινισμού. Η συγγραφική και κατασκοπική του ζωή βγαίνει στο φως τόσο όσο χρειάζεται για να δικαιολογήσει την ανάμιξή του με τον εκβιαστή και τις αγγλικές μυστικές υπηρεσίες για τις οποίες εργάστηκε στον Μεγάλο Πόλεμο: «…δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το να είσαι ένας συγγραφέας διεθνούς φήμης είναι καλή βιτρίνα για μπόλικη κατασκοπεία. Από πολλές απόψεις ήταν ο ιδανικός πράκτορας: με εξαιρετική αντίληψη και εκ φύσεως κρυψίνους. Έγραψε μέχρι και μυθιστόρημα για την κατασκοπεία, με τίτλο Ασέντεν» (σελ. 237).

Η ιστορία της καθαυτής φωτογραφίας είναι εξίσου συναρπαστική κι επιπλέον, παρ’ όλο που συνήθως πλέον ο κόσμος αδιαφορούσε για τις ερωτικές προτιμήσεις των άλλων, η ομοφυλοφιλία στην Αγγλία ήταν ακόμη παράνομη κι ο Μομ ίσως θελήσει κάποια στιγμή να γυρίσει στην πατρίδα του. Με μια έξυπνη, όπως πάντα, ανατροπή όμως ο Gunther βρίσκεται μπλεγμένος σε κάτι βαθύτερο: «Έχεις τα ιδανικά στοιχεία… Αξιόπιστος. Έξυπνος. Και έχεις να χάσεις τόσα πολλά» (σελ. 123). Τι είναι αυτό; «Ο Χέμπελ είχε κάτι άλλο να πουλήσει. Κάτι πολύ πιο σημαντικό από μια φωτογραφία γυμνών αντρών που χαριεντίζονταν γύρω από μια πισίνα το 1937. Αυτό δεν ήταν παρά το δόλωμα, σχεδιασμένο ώστε να τραβήξει την προσοχή όλων. Να αποδείξει τι μπορούσε να κάνει ο Χέμπελ» (σελ. 125). Έτσι, αργά και μεθοδικά, ο Gunther βυθίζεται σ’ ένα τέλμα όπου δεν μπορεί να ξεχωρίσει τον εχθρό από τον φίλο, όπου οι μυστικές υπηρεσίες, με απανωτές μπλόφες και ρίσκα, αποδύονται σε αγώνα δρόμου για να βάλουν πρώτες τρικλοποδιά η μία στην άλλη. Διπλοί πράκτορες, προδοσίες κι ένα καλά στημένο παιχνίδι μου δημιούργησαν πρωτόγνωρη ένταση και αγωνία, αν και προς το τέλος μπερδεύτηκα αρκετά ως προς τους πραγματικούς ρόλους κάποιων χαρακτήρων. Αυτός είναι και ο λόγος που από ένα σημείο και μετά απλώς διάβαζα για να φτάσω στο τέλος, προσπερνώντας τις πλαστές και αληθινές ταυτότητες, τους ρόλους και τις μπλόφες, χωρίς να συγκρατώ τα ονόματα κλπ. Έξυπνο σαν ιδέα αλλά απαιτητικό και χρειάζεται τον χρόνο του για να κατανοήσει κανείς καλύτερα τι εξυφαίνεται.

Έχοντας πάψει από την αρχή σχεδόν να ψάχνω με ποια σειρά πρέπει να διαβάσω τα βιβλία με πρωταγωνιστή τον Gunther, επικεντρώνομαι πλέον στην υποβλητική ατμόσφαιρα της εκάστοτε εποχής και περιοχής που διαλέγει ο συγγραφέας να τοποθετήσει τον ήρωά του και στην εκπληκτική ψυχογράφηση του ήρωα αυτού, που σε κάθε μα κάθε βιβλίο όλο και κάποιο πετραδάκι προστίθεται. Ο Gunther, που παραμένει είρων («-Χαρακτηριστικό των Γάλλων. Να αυτοπυροβολούνται. Είναι η μόνη τους αξιόπιστη σκοπευτική ικανότητα», παρατηρεί σκωπτικά στη σελίδα 23), πανέξυπνος, φλύαρος και αντιναζιστής, σε αυτό το βιβλίο θυμάται τα παιδικά του χρόνια πλάι στον παππού του, δημόσιο υπάλληλο στην πρωσική Βουλή των Αντιπροσώπων του Βερολίνου και τις ευτυχισμένες στιγμές του πρώτου γάμου του αμέσως μετά τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Κάποια γεγονότα θα τον φέρουν αντιμέτωπο με τον πραγματικό του εαυτό και θα τον οδηγήσουν στα όριά του, κάνοντάς με να βρεθώ σε δίλημμα: να τον επικροτήσω για τις τελικές πράξεις του ή να τον μισήσω;

Χιούμορ, σαρκασμός («Η ατμόσφαιρα ήταν γεμάτη ένταση και προσμονή και, ως συνήθως, πιο μοχθηρή και ύπουλη από μπαλέτο σε καμπαρέ στη δημοκρατία της Βαϊμάρης, σελ.239), κυνισμός, ανατρεπτικές αποκαλύψεις, αναπάντεχοι λυρισμοί («Το πρωί της Κυριακής ήταν καυτό σαν ξεροψημένο τζιτζίκι», σελ. 94) και διαχρονικές αλήθειες διατυπωμένες με ωμότητα («Χωρίς συναισθήματα ο πόνος είναι απλώς πόνος, μόνο το ανθρώπινο συναίσθημα κάνει τον πόνο απόλυτη αγωνία», σελ. 352) στολίζουν ένα πολυεπίπεδο, ανατρεπτικό μυθιστόρημα, με ιστορίες μέσα στην ιστορία που σφιχταγκαλιάζονται σταδιακά πάνω στην πλοκή και κλιμακώνουν την αγωνία και την ένταση όσο αποκαλύπτονται μυστικά και το κάθε βήμα οδηγεί στο επόμενο κι από κει σ’ ένα άλλο. Μόνο που θέλει λίγη παραπάνω προσοχή κατά την ανάγνωση συγκριτικά με τα υπόλοιπα βιβλία της σειράς.

Βιβλίο Οι μυστικές εταιρίες
Συγγραφέας Νίκος Τσιφόρος
Κατηγορία Non fiction
Εκδότης Ερμής
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο συγγραφέας διαχωρίζει τις εταιρείες σε θρησκευτικές, αλληλοβοηθείας και εγκληματικές. Σύμφωνα με αυτές τις κατηγορίες αναλύει τα πώς και τα γιατί για κάθε μια ξεχωριστά. Κάνει λόγο ακόμη και για τις αρχαίες εταιρείες, τους Γνωστικούς, τους Πυθαγόρειους, τους Κάβειρους, εταιρείες σε Αφρική, ΗΠΑ, Ιαπωνία και Κίνα και γενικά παντού στον κόσμο. Τα κεφάλαια είναι μικρά, η γραφή στρωτή, δυστυχώς χωρίς το γνώριμο ύφος του Τσιφόρου. Άλλωστε το υποστηρίζει κι ο ίδιος σε άσχετη στιγμή εν τη ρύμη του λόγου, ότι πάντα ήθελε να ξεφύγει από το ειρωνικό, σαρκαστικό και καυστικό, να κάνει μια εμπεριστατωμένη και σοβαρή μελέτη. Και το πέτυχε. Πλήθος πληροφοριών, πλήθος στοιχείων, πλήθος περιγραφών. Και όλα στο φως, με ανιδιοτέλεια και ουδετερότητα. Το μόνο ελάττωμα που βρήκα είναι ότι δεν υπάρχει βιβλιογραφία στο τέλος συγκεντρωτική (αλλά ας μην ξεχνάμε ότι οι εκδόσεις του Τσιφόρου ήταν εβδομαδιαίες στήλες στο περιοδικό Ταχυδρόμος κι όχι βιβλίο) και ότι οι πηγές που αναφέρει είναι δύσκολο (μάλλον) να εντοπιστούν (όλες πριν τη δεκαετία του 1950). Είναι πιστεύω ένα καλό ξεκίνημα για κάποιον που θα θέλει να μάθει πράματα για τις μυστικές εταιρείες που διαφεντεύουν τον κόσμο αλλά να μη μείνει εκεί.