Βιβλίο Φοβού τους Δαναούς
Τίτλος πρωτοτύπου Greeks bearing gifts
Συγγραφέας Philip Kerr
Μεταφραστής Γιώργος Μαραγκός
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα 
Εκδότης Κέδρος
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Είμαστε στο 1957. «Πιστεύω πραγματικά ότι η νέα Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας μπορεί να γίνει εξαιρετική χώρα όταν θα έχουμε τελειώσει τα μερεμέτια» (σελ. 13), εικάζει ο Μπέρνι Γκούντερ που εργάζεται ως Κρίστοφ Γκαντς στο νεκροτομείο ενός νοσοκομείου του Μονάχου. «…για πόλη της Βαυαρίας, το Μόναχο είναι επίπεδο σαν στρώμα ύπνου και εξίσου αναπαυτικό» (σελ. 48). Αγωνίζεται να ξεχάσει, να προχωρήσει μπροστά κι ας υπάρχουν γύρω του ακόμη ερείπια είτε με τη μορφή κτηρίων είτε με τη μορφή ανθρώπων. Η γνωστή φιλοσοφία του απέναντι στον πόλεμο, τη ματαιότητα κλπ. είναι εμφανής κι εδώ, απλώς πιο «κατασταλαγμένη» και γλυκόπικρη: «Με μικρές πράξεις, όπως και η ίδια η Γερμανία, προσπαθούσα να φτάσω σιγά σιγά στην ηθική αξιοπρέπεια» (σελ. 20). Κάνει μια νέα αρχή, παραμένοντας ανώνυμος και σχεδόν κρυμμένος από τις υπηρεσίες αντικατασκοπείας και ασφαλείας. Κάποια στιγμή όμως τον αναγνωρίζει ο Κρίστιαν Σράμα, ένας βρώμικος μπάτσος που τον αναγκάζει να συμμετάσχει σε μια παράνομη δοσοληψία μεταξύ στρατηγών και πολιτικών.

Ο Γκούντερ καταφέρνει να γυρίσει το παιχνίδι κι αυτό τον φέρνει σ’ επαφή με έναν έμπιστο φίλο από το παρελθόν που, ως αντάλλαγμα, του προτείνει να εργαστεί ως πραγματογνώμων σε ασφαλιστική εταιρεία. Η εταιρεία λοιπόν στέλνει τον πρώην επιθεωρητή στην Ελλάδα για μια τυπική έρευνα γύρω από το ναυάγιο ενός πλοίου γερμανικής ιδιοκτησίας που έχει ασφαλιστεί, μόνο που αυτή η υπόθεση θα φέρει τον Γκούντερ αντιμέτωπο με τον αφανισμό των Εβραίων της Θεσσαλονίκης το 1943 και με τις αποτυχημένες προσπάθειες αποκατάστασης των περιουσιών όσων επέζησαν. Όταν μάλιστα βρίσκει ένα πτώμα στον δρόμο της έρευνας, ο υπαστυνόμος Σταύρος Λεβέντης τον πειθαναγκάζει να βρουν μαζί τον ένοχο! Και σα να μη φτάναν όλα αυτά, στο προσκήνιο έρχεται ένας εγκληματίας πολέμου που πρέπει να συλληφθεί, μόνο που η Ελλάδα δεν έχει κάνει καμία τέτοια δίκη.

Η νέα περιπέτεια του Μπέρνι Γκούντερ είναι εντελώς διαφορετική από τις προηγούμενες και ταυτόχρονα εξίσου πολύπλοκη και ανατρεπτική, με τις απανωτές εκπλήξεις που ρίχνουν τον πρωταγωνιστή από τα χέρια του ενός στην ανάγκη του άλλου να έρχονται με καταιγιστικούς ρυθμούς κι όλα αυτά να δένονται εξίσου σφιχτά όσο και οι προηγούμενες υποθέσεις. Η πλοκή διαδραματίζεται μόνο στο παρόν κι έτσι παρακολουθούμε ανεμπόδιστα τα βήματα που θα οδηγήσουν τον Γκούντερ στην έρευνα περί ασφάλισης, στον τρόπο που χάθηκαν οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης, στο φημολογούμενο μέρος όπου βυθίστηκε ο χρυσός τους και στα ίχνη του Μαξ Μέρτεν, με τους φανταστικούς χαρακτήρες να αναμιγνύονται σωστά με πραγματικά ιστορικά πρόσωπα. Μέσα από το κείμενο διαφαίνονται πολλές από τις εξελίξεις σε οικονομικό, πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο στη Γερμανία και γενικότερα στην Ευρώπη. Μου έκανε εντύπωση η επικείμενη κυριαρχία της Γερμανίας μέσω άλλων οδών, κυρίως οικονομικών, μιας και τα πρώτα της βήματα στη σύγχρονη πραγματικότητα, όπου και πάλι έχει τον πρώτο λόγο στα διεθνή πράγματα, δεν τα είχα συνδυάσει με τις εξελίξεις της εποχής του βιβλίου.  Εξίσου άγνωστα μου ήταν και τα πρώτα βήματα της ΕΟΚ με τις αντίστοιχες αντιδράσεις και προσδοκίες των κρατών, ακριβώς όμως επειδή εδραιώθηκε σε περίοδο νέων πολέμων, στις 25 Μαρτίου 1957, μόλις τέσσερα χρόνια μετά τη λήξη του πολέμου της Κορέας και σχεδόν στο τέλος της σύρραξης στην Αίγυπτο: «Μια κοινότητα οικονομικών συμφερόντων φάνταζε εντελώς άσχετη με τις ανάγκες των απλών ανθρώπων» (σελ. 249). «Με τη νέα ΕΟΚ η Γερμανία μπορεί να γίνει αυτό που πάντα ήταν το πεπρωμένο της να γίνει: ο αδιαμφισβήτητος άρχοντας της Ευρώπης» (σελ. 435). Προφητικός Μαξ Μέρτεν ή διεισδυτικός και παρατηρητικός Philip Kerr;

Ο Μαξ Μέρτεν είναι και ο άνθρωπος που σχεδόν πρωταγωνιστεί στο μυθιστόρημα και απασχόλησε τον ελληνικό και διεθνή Τύπο όταν συνελήφθη στην Ελλάδα για εγκλήματα πολέμου το 1957 αλλά εν όψει του δανείου με τη Γερμανία τον Νοέμβριο του 1958 άλλαξε ο σχετικός νόμος το 1959 κι έτσι επιτρεπόταν η απελευθέρωση των εγκληματιών πολέμου, κάτι που προκάλεσε παγκόσμια κατακραυγή! Απελευθερώθηκε και απελάθηκε στη Γερμανία, ξεκινώντας μια σειρά έντονα δυσφημιστικών δημοσιευμάτων και μαρτυριών που γιγάντωσαν το ήδη υπάρχον σάλο. Ο χαρακτήρας του είναι σχεδόν τρισδιάστατος και πολυεπίπεδος, οδηγεί τις εξελίξεις, επιφυλάσσει εκπλήξεις και καταστρέφει μια από τις τελευταίες ελπίδες του Γκούντερ για ήρεμη ζωή. Από το κείμενο περνάνε κι άλλοι εγκληματίες πολέμου κι έτσι έχουμε και πάλι ένα δυνατό, ανατρεπτικό, ενδιαφέρον και τεκμηριωμένο μυθιστόρημα.

Κρίμα όμως που η ματιά του συγγραφέα απέναντι στα ελληνικά πράγματα είναι αρκετά υποτιμητική, έστω και με τη δικαιολογία πως δεν καταγράφει δικές του γνώμες αλλά διατυπώνει ειρωνικά και καυστικά σχόλια μέσω των ηρώων του. Από την αρχή σχεδόν ο διευθυντής της ασφαλιστικής εταιρείας τονίζει: «Η ουσία είναι πως σε ό,τι έχει σχέση με το χρήμα -το δικό μας χρήμα- δεν μπορούμε να εμπιστευτούμε τους Έλληνες. Αυτοί οι κατσικογάμηδες είναι η πιο ακόλαστη φυλή στην Ευρώπη. Γεννιούνται ψεύτες και λωποδύτες… Οι δυνατότητες για κομπίνα είναι ατελείωτες» (σελ. 123). Ο Έλληνας βοηθός πραγματογνώμονας της εταιρείας, Αχιλλέας Γαρλόπης (δεν ξέρω τι είναι χειρότερο, το ονοματεπώνυμό του ή το βαφτιστικό της γραμματέως του, Τελέσιλλα) λέει: «…και οι δύο αυτές υπηρεσίες, όντας ελληνικές, είναι αργές και γραφειοκρατικές…» (σελ. 133). Και το υπερβολικό και ίσως άτοπο: «Πολλοί Έλληνες οπλοφορούν, φυσικά. Εξαιτίας των ναζί. Και πριν από αυτούς, εξαιτίας των Τούρκων» (σελ. 134).

Ο συγγραφέας δε διστάζει να περιγράψει με υποτιμητικά σχόλια την αλλαγή φρουράς και τους Εύζωνες (σελ. 139-140, «…φαινόταν λες και οι δύο άντρες προσπαθούσαν να παρωδήσουν την όλη τελετή, αλλά το μόνο που πρόσθετε αυτό ήταν μια διασκεδαστική γραφικότητα» μεταξύ άλλων) ενώ οι περιγραφές της κυκλοφοριακής συμφόρησης και ο θόρυβος από τα μηχανάκια καταντούν σχεδόν γραφικές. Δεν αντιδρώ από υπερβολική αγάπη για την πατρίδα μου, η οποία, όπως όλες, έχει κι αυτή τα ελαττώματά της, και καταλαβαίνω το πνεύμα του σκεπτικιστή και κυνικού Μπέρνι Γκούντερ, απλώς η όλη αίσθηση που αποκομίζει κανείς είναι αυτή του κιτσαριού, της ελαφρότητας και της κουτοπονηριάς, χωρίς μεγάλα περιθώρια να περιγραφούν άλλες αρετές του λαού. Δείτε για παράδειγμα πόσο πιο έξυπνο και μετριοπαθές είναι αυτό το σχόλιο: «Όχι, η ιστορία του ανθρώπου έχει πιο πολλές τρύπες κι από τις πολιτικές διακηρύξεις της κυβέρνησης» (σελ. 159). Ακόμη κι αυτή η παρατήρηση για το αργασμένο δέρμα των ψαράδων: «Ο λιμενάρχης ανήκε σε ένα είδος που διέφερε από τους αρχαϊκούς ανθρώπους της Ερμιόνης, αφού το δέρμα του προσώπου του δεν ήταν αγορασμένο από το ντόπιο βυρσοδεψείο» (σελ. 295). Επομένως, ίσως να φταίει η επιλογή λέξεων ή η σχεδόν μονοδιάστατη καταγραφή των ελληνικών συνηθειών που να δημιουργεί αυτό το άσχημο κλίμα. Ευτυχώς που έρχεται ο Αυστριακός Γκέοργκ Φίσερ: «Ποιος μπορεί να έχει κακή διάθεση σε μια χώρα όπως αυτή; Μπορεί οι Έλληνες να είναι απερίσκεπτοι αλλά το καλοκαίρι αυτή η χώρα είναι η καλύτερη χώρα στον κόσμο» (σελ. 143). Στα θετικά είναι επίσης το σεργιάνι στην Πλάκα μέσα από εντελώς διαφορετικής κατεύθυνσης τότε δρόμους, κάτι που δείχνει την έρευνα του συγγραφέα, οι πανέμορφες Σπέτσες και η συναρπαστική περιγραφή του Παρθενώνα (πάλι καλά που άρεσε στον Γκούντερ, που μέχρι κι αυτός λύγισε μπροστά στην ομορφιά του).

Το κέντρο της Αθήνας, η πλατεία Συντάγματος με τα ξενοδοχεία της, οι φυλακές Αβέρωφ στη λεωφόρο Αλεξάνδρας, το Παναθηναϊκό Στάδιο, ο Πειραιάς, η Κόρινθος, η Ερμιόνη και η Κόστα, οι Σπέτσες είναι τα σημεία στα οποία διαδραματίζεται η νέα περιπέτεια του Μπέρνι Γκούντερ, με αρκετές ενδιαφέρουσες αποκαλύψεις, βρώμικα μυστικά, σοκαριστικές αλήθειες, διεισδυτικές παρατηρήσεις, κυνισμό, λίγο ρομάντσο και μια δυνατή και εντελώς διαφορετική πρόταση συνεργασίας που θα φέρει στη ζωή του πρώην αστυνομικού τα πάνω κάτω. Πικρές αλήθειες για τον χειρισμό των εγκληματιών πολέμου από τις ευρωπαϊκές χώρες μετά τον πόλεμο, διευκρινίσεις για την τύχη του χρυσού των Εβραίων της Θεσσαλονίκης και ένας μάρτυρας-κλειδί είναι μερικά μόνο από τα πραγματολογικά επιχρίσματα μιας δυνατής, αν και κάπως ανθελληνικής, περιπέτειας.

Βιβλίο Η γυναίκα του Ίσνταλ
Συγγραφέας Βαγγέλης Γιαννίσης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα /  Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Βαγγέλης Γιαννίσης, με αφορμή την πραγματική υπόθεση της γυναίκας χωρίς ταυτότητα στη Νορβηγία του 1970, έγραψε τη δική του οπτική γωνία γι’ αυτό το έγκλημα με τον γνωστό συναρπαστικό τρόπο. Μάλιστα, ο Jørn Lier Horst γράφει στην εισαγωγή περισσότερα πάνω σ’ αυτό. Ο Βαγγέλης Γιαννίσης λοιπόν έκανε ενδελεχή έρευνα σε όσα στοιχεία μπόρεσε να βρει και κατάφερε να ταιριάξει τις ελάχιστες αποδείξεις με τη γόνιμη φαντασία του, δημιουργώντας ένα δυνατό stand-alone μυθιστόρημα, γεμάτο καρτέλ ναρκωτικών, δίκτυο διαφυγής εγκληματιών πολέμου σε χώρες της νότιας Αμερικής, προσωπικά προβλήματα σε πολλούς χαρακτήρες και μια συναρπαστική ατμόσφαιρα γεμάτη απανωτές ανατροπές και αποκαλύψεις.

Είμαστε στο 1970. Ο Ρολφ Στόλεσεν, προϊστάμενος του Τμήματος Εγκλημάτων Κατά Ζωής της Αστυνομικής Διεύθυνσης του Μπέργκεν, έναν χρόνο μετά τη δολοφονική απόπειρα εναντίον του που, παρ’ όλ’ αυτά, στοίχισε τη ζωή της γυναίκας του, Μπέτε, αναλαμβάνει την υπόθεση μιας μυστηριώδους γυναίκας που βρέθηκε νεκρή στην κοντινή κοιλάδα του Ίσνταλ, την Κοιλάδα του Θανάτου όπως την αποκαλούν οι ντόπιοι. Μεγαλώνει μια έφηβη κόρη, την Ίντε, με την οποία τα πράγματα χειροτέρεψαν μετά τη μοιραία νύχτα, με αποτέλεσμα συνεχείς καβγάδες μεταξύ τους, ενώ ο πατέρας του, Άρνε, πρώην αλκοολικός, νιώθει πως του κάνει τη ζωή δυσκολότερη, μιας και πιστεύει πως διαιωνίζει τα δικά του λάθη στην ανατροφή της Ίντε.

Γύρω από τον Στόλεσεν κινούνται εξίσου ενδιαφέροντες χαρακτήρες, όπως ο αρχιφύλακας Ούλε Στραντ, που έχει χωρίσει με τη γυναίκα του, η οποία έμαθε πως είναι έγκυος κι αυτό του δημιουργεί άγχος που δεν μπορεί να αντιμετωπίσει με σωστό τρόπο, η ασυμβίβαστη αρχιφύλακας Ελίσε Μπόλερ που έχει μια σκιά στο παρελθόν της, οι αστυφύλακες Αλφ Μάρνουμ και Έμπε Φάρνες (ή Ψάρι, μιας και είναι το νεότερο μέλος του τμήματος), οι οποίοι συνδέονται άρρηκτα με κάτι που καλύτερα είναι να μείνει κρυφό, ο Άνερς Φλο, ειδικός πράκτορας του Εγκληματολογικού που καταφτάνει από το Όσλο σχεδόν αμέσως για να αναλάβει την υπόθεση, έξυπνος και διορατικός, που νιώθει να πνίγεται στο περιβάλλον του Μπέργκεν, μια πόλη που σαφώς δεν είναι καλύτερη από το Όσλο αλλά τον κάνει να αισθάνεται πιο βρώμικος, ο διοικητής της Αστυνομικής Διεύθυνσης του Μπέργκεν Φρανκ Λίκεν και άλλοι. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι μπλέκουν σ’ ένα αρχικά αξεδιάλυτο κουβάρι χωρίς άκρες, ο καθένας με τα μυστικά του και τις φιλοδοξίες του, σταδιακά όμως οι κρίκοι ενώνονται, οι εξελίξεις δημιουργούν νέα ερωτήματα, η υπόθεση κορυφώνεται σταδιακά και οδηγεί σε πολλά μονοπάτια. Ποιο είναι όμως το σωστό; Τι σχέση έχει μια οικογενειακή τραγωδία της Γερμανίας του 1940 με το σήμερα; Είναι αλήθεια όσα λέγονται για γνωσστούς Ναζί εγκληματίες πολέμου; Ναι, αλλά ποια είναι η γυναίκα του Ίσνταλ και τι σχέση έχει με όλα αυτά;

Το μυθιστόρημα σέβεται απόλυτα την εποχή του 1970 και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσαν αστυνομικές διευθύνσεις και μυστικές υπηρεσίες. Το ένα βήμα οδηγεί στο άλλο, οι χαρακτήρες αλληλοεπιδρούν με απρόσμενο τρόπο, η ιστορία ξεφεύγει πολλές φορές από τα κλισέ και τις ασφαλείς πεπατημένες και δε διστάζει να δείξει διαφορετικά προσωπεία και απρόσμενες αντιδράσεις. Η υπόθεση της γυναίκας του Ίσνταλ γίνεται όλο και πιο περίπλοκη ενώ το ασφυκτικό περιβάλλον της Νορβηγίας κάνει τα πράγματα ανυπόφορα: «Οι νύχτες στην πόλη τέτοια εποχή, στις παρυφές του χειμώνα, ήταν μεγάλες, πηχτές σαν πίσσα, σε έσφιγγαν στη μαύρη και μελαγχολική αγκαλιά τους μέχρι η ομίχλη της κατάθλιψης να τυλίξει το μυαλό και να το κάνει να αποζητήσει παρηγοριά στο μπουκάλι ή στην καραμπίνα» (σελ. 49). Πιο συγκεκριμένα, στο Μπέργκεν: «Οι φόροι, ο θάνατος και η βροχή ήταν οι μοναδικές σταθερές της ζωής» (σελ. 56).

Μαζί με τον υποδειγματικό τρόπο συνένωσης επιμέρους ιστοριών και τις επεκτάσεις της καθαυτής πλοκής, μου άρεσε ο τρόπος με τον οποίο χειρίστηκε ο συγγραφέας μια γνωστή θεματική επιλογή που θα συναντήσουμε σε πολλά μυθιστορήματα, την οποία τοποθέτησε σε εντελώς διαφορετικές βάσεις, εξίσου ρεαλιστικές και ανθρώπινες όμως. Επίσης, πολλές διαχρονικές παρατηρήσεις με έβαλαν σε σκέψεις: «Τα συναισθήματα ήταν κουραστικά. Ειδικά αυτά που είχαν να κάνουν με άτομα τα οποία δεν υπήρχαν πια. Τα συναισθήματα δίχως ανταπόκριση. Εξουθένωναν» (σελ. 188). Ο συγγραφέας δεν είναι υπέρμαχος της μοίρας: -«Πώς νομίζεις ότι θα εξελιχθεί το παιδί ενός μέθυσου το οποίο κακοποιούνταν συστηματικά ή ένα παιδί που μεγάλωσε στον δρόμο; -Κι αυτό είναι αποτέλεσμα μιας μοίρας που αποφάσισε το μέλλον του παιδιού αυτού, ή γινόμενο του συνόλου της ελεύθερης βούλησης όσων ατόμων σχετίζονται με το άτομο αυτό» (σελ. 266). Η ποικιλία των χαρακτήρων δίνει και διάφορες ερμηνείες στους βασικούς θεματικούς άξονες της ιστορίας, όπως με τον ηλικιωμένο εγκληματία πολέμου που έκανε εντύπωση στην Μπόλερ: «-Αν συναντούσα κάποιον από αυτούς στον δρόμο, δεν θα μου περνούσε από το μυαλό ότι μπροστά μου βρίσκεται ένα τέρας. -Νομίζεις πως είναι τέρατα; -Δεν είναι; -Σίγουρα έκαναν τερατώδεις πράξεις. Και σίγουρα θέλουμε να πιστεύουμε πως είναι τέρατα… Γιατί, αν δεν είναι τέρατα, αν είναι καθημερινοί άνθρωποι σαν κι εμάς, αυτό σημαίνει πως είμαστε κι εμείς οι ίδιοι ικανοί να κάνουμε τέτοιες τερατώδεις πράξεις αν οι συνθήκες μας ωθήσουν» (σελ. 271),

Εκτός από την πικρία που άφησε ο πόλεμος στα θύματα, εκτός από τις βρώμικες δουλειές που παίζονται σε σκοτεινά υπόγεια, έχουμε και μια στοργική (όσο γίνεται) ματιά στις ανθρώπινες σχέσεις που αναπτύσσονται σε μια καταθλιπτική χώρα. Ειδικά οι οικογενειακοί δεσμοί του Στόλεσεν με την κόρη και τον πατέρα του είναι πολύ δυνατοί: ο μεν πατέρας (Άρνε) παραδέχεται πως μισεί τον γιο του γιατί του θυμίζει τη νεκρή μητέρα του αλλά με το πέρασμα του χρόνου κατάλαβε πως ο πόνος της απώλειας ελαττώνεται («Κάποια στιγμή, όταν χάνεις κάθε ελπίδα, τα κύματα αραιώνουν. Δεν χαμηλώνουν σε ύψος, αλλά πάντως αραιώνουν. Σου δίνουν χρόνο να πάρεις μια ανάσα, και, όσο περνάει ο καιρός, καταλαβαίνεις ότι η συχνότητά τους μικραίνει», σελ. 118), ο δε γιος (Ρόλφε) μεταχειρίζεται εξίσου σκαιά, αν και με τύψεις, την κόρη του, με αφορμή τη δολοφονία της δικής του γυναίκας. «Ήταν τρία σπασμένα κομμάτια γυαλί τα οποία κάποτε ανήκαν στο ίδιο βάζο…» (σελ.176). Θα καταφέρουν να εξισορροπήσουν αυτές τις λεπτές θέσεις;

«Η γυναίκα του Ίσνταλ» είναι ένα ανατρεπτικό μυθιστόρημα που βασίζεται σε πραγματική υπόθεση που ακόμη ταλανίζει τη Νορβηγία και μας ταξιδεύει πίσω στη δεκαετία του 1970 αλλά και στα χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου και στο κοντινό μας μέλλον. Καλοδουλεμένοι χαρακτήρες, πλούσια πλοκή, ενδιαφέρουσες απόψεις, διαχρονικά μηνύματα, διεισδυτικότητα και σασπένς είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά που συναντώ σε κάθε βιβλίο του Βαγγέλη Γιαννίση και πάντα μου χαρίζουν την ίδια, αν όχι μεγαλύτερη, αγωνία και απόλαυση.

Βιβλίο Ο χορός των νεκρών
Συγγραφέας Βαγγέλης Γιαννίσης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα /  Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Πρόκειται για την πιο ανθρωποκεντρική ως τώρα περιπέτεια του Άντερς Οικονομίδη, μιας και δεν έχουμε μόνο κάποιες παράλληλες περιπέτειες με κίνδυνο, αγωνία και ανατροπές αλλά και σωστή καταγραφή της ψυχολογίας και της νοοτροπίας κάποιων χαρακτήρων, που αλλιώς ξεκινάνε και αλλιώς καταλήγουν. Τα ηθικά διλήμματα είναι πολλά, οι πειρασμοί ή και εκβιασμοί περισσότεροι και είναι καθαρά στο χέρι του καθενός για το πώς θα αντιδράσει και ποια θα είναι η επόμενη κίνησή του που με τη σειρά της θα επηρεάσει άλλους ανθρώπους ή ακόμη και γεγονότα. Κάποιοι γλυκαίνονται από τη γρήγορη άνοδο που τους προσφέρεται αν αξιολογήσουν αρνητικά συνάδελφό τους, κάποιοι άλλοι είναι πιόνια σε μια σκακιέρα της οποίας είχαν λανθασμένη οπτική και τώρα τους κινούν κάποια σκοτεινά κυκλώματα αλλά τι θα συμβεί αν σπάσουν αυτοβούλως αυτά τα δεσμά; Τελικά πόσο αυτοσκοπός μπορεί να γίνει η εκδίκηση και μέχρι πού μπορεί να φτάσει κάποιος προκειμένου να πάρει το αίμα του πίσω; Αυτά και πάμπολλα άλλα ερωτηματικά και γεγονότα καταγράφονται σ’ ένα φρενήρες μυθιστόρημα δράσης και αγωνίας που κατά βάση αφορά την εξάρθρωση ενός κυκλώματος παιδεραστίας και τα πολιτικά παιχνίδια που παίζονται όσο ανεβαίνει κανείς πιο ψηλά στην ιεραρχία, είναι όμως και πολλά περισσότερα από αυτό. Η κλιμάκωση κόβει την ανάσα, οι εκπλήξεις είναι αναπάντεχες και κανείς δεν ακολουθεί μονήρη κατεύθυνση, όσο κι  αν ο πανέξυπνος συγγραφέας δείχνει έτσι τα γεγονότα. Μόλις γεμίσω απογοήτευση, οργή και κατάφωρη αδικία, ο αστάθμητος ανθρώπινος παράγοντας και κάποιες γερές ηθικές βάσεις φέρνουν τα πάνω κάτω κι όλα οδηγούν σ’ ένα εκπληκτικό και λυτρωτικό φινάλε.

Ο συγγραφέας διαλέγει αυτήν τη φορά να ασχοληθεί μ’ ένα δύσκολο θέμα, την παιδεραστία, κι αποτυπώνει στο χαρτί με χειρουργική σχεδόν ακρίβεια τον ψυχισμό και τα συναισθήματα όχι μόνο του παιδιού που δέχεται ασέλγεια αλλά και του πλάσματος εκείνου, που μετά από τις ίδιες περιπέτειες, μεταμορφώνεται από άνθρωπο σε τιμωρό με εκείνες τις ανατριχιαστικές μικρές λεπτομέρειες που δείχνουν τη μεταμόρφωση μιας ψυχής σε διψασμένη κραυγή. Καταφέρνει έτσι ο Βαγγέλης Γιαννίσης να θέσει στον ίδιο τον αναγνώστη το ηθικό δίλημμα της αυτοδικίας γύρω από κάτι βδελυρό για το μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού. Πόσο δίκιο λοιπόν να δώσεις σ’ ένα πρώην παιδί που μεταμορφώθηκε από θύμα σε δαίμονα και πόσο σε νοιάζει η σωφρονιστική ποινή των θυτών από ένα σύστημα που ακόμη χάσκει και δεν είναι δίκαιο για όλους; Σα να μη φτάναν όλα τ’ άλλα, ο συγγραφέας καταφέρνει να συνδυάσει σωστά και αρμονικά αυτήν τη σταυροφορία με την προσωπική ζωή του Άντερς ενώ ο δολοφόνος προβαίνει σε κάποιες αρχικά αδικαιολόγητες συμπεριφορές, οι οποίες όμως, σελίδα με τη σελίδα, κουμπώνουν και συγκροτούν έναν τρόπο σκέψης στον οποίο αναγκάζεσαι να δώσεις δίκιο για όλα όσα έχει περάσει!

Ας ξεκινήσουμε και πάλι με τον Επιθεωρητή της Αστυνομίας του Έρεμπρο Άντερς Οικονομίδη, που εκτός από τη νέα υπόθεση που έρχεται στα χέρια του, αντιμετωπίζει και ένα σοβαρό πρόβλημα σχολικού εκφοβισμού του δεκάχρονου πλέον γιου του, με αφορμή την άφιξη στο σχολείο ενός νέου συμμαθητή, του Μίκε Μάξε. Οι συζητήσεις με τον διευθυντή του σχολείου του παιδιού θύμισαν στον Άντερς τις δικές του σωματικές τιμωρίες από τον πατέρα του για την αντικοινωνική συμπεριφορά στην εφηβεία του. Κάποιες παρένθετες αφηγήσεις σε πρώτο πρόσωπο δείχνουν ανάγλυφα τις δύσκολες συνθήκες στο σπιτικό του επιθεωρητή και τα πρώτα του βήματα στη Στοκχόλμη όταν το έσκασε τελικά. Το παρελθόν της οικογένειας που δημιούργησαν η Κάτια και ο Θανάσης Οικονομίδης βγαίνει στην επιφάνεια, εντείνοντας τις κρίσεις πανικού του επιθεωρητή και δυσχεραίνοντας την ήδη επισφαλή ψυχολογική του κατάσταση. Για να γίνουν τα πράγματα χειρότερα, αναγκάζεται να ταξιδέψει στην Ελευσίνα για να συναντήσει τη θεία του, Γεωργία Μουρίκη, και να κάνει βαθιά βουτιά στις παιδικές καλοκαιρινές του αναμνήσεις στο εξοχικό της. Κι όλα αυτά εξαιτίας ενός μυστικού που τον χτυπάει σαν κεραυνός και μιας αλήθειας που όχι μόνο δεν ήταν αναμενόμενη αλλά ούτε καν καλοδεχούμενη.

Ταυτόχρονα, μετά την παραλίγο θανάσιμη επίθεση που δέχτηκε στο τέλος του δεύτερου βιβλίου («Ο χορός των νεκρών») πέντε μήνες πριν και που του άφησε μόνιμες ουλές, αρχίζει να καταλαμβάνεται από ολοένα αυξανόμενες κρίσεις πανικού, ένδειξη Συνδρόμου Μετατραυματικού Στρες, κάτι που αν αποκαλυφθεί θα τον οδηγήσει με μαθηματική ακρίβεια στην τιμητική συνταξιοδότηση κι έτσι κάνει τα πάντα για να το κρύψει. «Ήταν άραγε τόσο εξαρτημένος από τη δουλειά του; Ήταν η ζωή του τόσο κενή που μονάχα ο θάνατος, η λύπη και η ανθρώπινη ασχήμια τον γέμιζαν;» (σελ. 42). Πόσο δύσκολο είναι να παραδεχτεί την αλήθεια στον εαυτό του και κυρίως να κάνει κάτι γι’ αυτό, όταν οι νεκροί και οι υποθέσεις που έχει αναλάβει ως τώρα τον κυνηγούν ακόμη; «Περνούσε τις μέρες του ανάμεσα σε νεκρούς, σκαλίζοντας τις ζωές τους, και στο τέλος ήταν εκείνος που έγραφε το τελευταίο τους κεφάλαιο, βάζοντας την τελευταία τελεία, προτού το σώμα τους κλειστεί σε ένα φέρετρο και καλυφθεί από χώμα ή αποτεφρωθεί. Δεν γινόταν έτσι μέρος της ζωής τους;» (σελ. 154). Και πάλι ο Βαγγέλης Γιαννίσης σκιαγραφεί ακριβοδίκαια έναν άνθρωπο που εξισορροπεί ανάμεσα στο καθήκον και την οικογένεια, που έχει καταλάβει πλέον για τα καλά πόσο κινδυνεύει η γυναίκα του και το παιδί του εξαιτίας της δουλειάς του και ταυτόχρονα η νέα υπόθεση και οι αποφάσεις που καλείται εκβιαστικά να πάρει δε θα τον αφήσουν να γαληνέψει ούτε στιγμή.

Γύρω του έχει συγκεντρωθεί μια αξιόλογη ομάδα ερευνών που έχουμε γνωρίσει και στα προηγούμενα βιβλία, μόνο που τώρα όλοι τους βγαίνουν στο προσκήνιο και συγκροτούν ολοκληρωμένες προσωπικότητες, καλούμενοι να αποφασίσουν ενώπιον ηθικών και επαγγελματικών διλημμάτων αν θα προδώσουν αξίες και σημαντικές έννοιες, όπως η συναδελφικότητα και η φιλία. Η αρχιφύλακας Μαρία Φρέντρικσεν, πνιγμένη από το ανδροκρατούμενο επάγγελμα που διάλεξε και από τη μισογύνικη συμπεριφορά των συναδέλφων της (κάποιοι ξεκάθαρα, κάποιοι συγκεκαλυμμένα ή αυθόρμητα) δέχεται σα σανίδα σωτηρίας μια πρόταση που της κάνει ο επιθεωρητής Μπόζινταρ Τζατζάνοβιτς κι αυτό είναι η αφορμή να τη γνωρίσουμε καλύτερα μέσω του παρελθόντος αλλά και του παρόντος της.

Ο βοσνιακής καταγωγής επιθεωρητής Μπόζινταρ Τζατζάνοβις λοιπόν, νέος επικεφαλής του Τμήματος Εγκλημάτων της Αστυνομίας του Έρεμπρο από τη στιγμή που η Σέλμα Μοντίν έγινε διευθύντρια της Αστυνομίας στο προηγούμενο βιβλίο («Το κάστρο»), παίρνει εντολές για αξιολογήσεις εν όψει συγχωνεύσεων αστυνομικών διευθύνσεων και βρίσκεται σε δυσάρεστη θέση, μιας και η Μοντίν θέλει να διώξουν τον Άντερς! Αρχίζει λοιπόν να «ψαρεύει» τη Φρεντρικσεν και αγωνίζεται να την κερδίσει για να αποκτήσει ένα όπλο σε αυτήν τη σταυροφορία. Δεν είναι όμως απλώς το πειθήνιο όργανο μιας προϊσταμένης, μιας και καταγράφονται και οι δικές του ανθρώπινες πτυχές. Απλώς ο χαρακτήρας του κυμαίνεται ανάμεσα στο γκρίζο και το μαύρο από μόνος του ενώ ο χειρισμός της περίπτωσής του ολοκληρώνεται όπως πάντα ανατρεπτικά και ανακουφιστικά, σ’ ένα μεστό και ευρηματικό φινάλε.

Η Σέλμα Μοντίν, αφού κατάφερε να αναρριχηθεί με δόλια μέσα στη θέση του Αρχηγού της Αστυνομικής Διεύθυνσης της περιφέρειας του Μπερσλάγκεν, αρχίζει τις ανακατατάξεις ενώ ταυτόχρονα βιώνει την πρώτη της επαγγελματική πρόκληση: το συνέδριο του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος πριν από τις εκλογές του Σεπτεμβρίου θα πραγματοποιηθεί στο Έρεμπρο κι εκεί θα ανακοινωθούν τα ψηφοδέλτια, εκκινώντας έτσι την προεκλογική εκστρατεία του κόμματος! Αποτελεί επομένως τον κατάλληλο άνθρωπο που θα φροντίσει για την ευταξία των πόλεων της περιφέρειας που διοικεί, όμως το επερχόμενο συνέδριο θα τη φέρει αντιμέτωπη μ’ ένα κύκλωμα πολιτικών συμφερόντων που καλύτερα θα ήταν να μην είχε γνωρίσει. Εκβιασμοί και διλήμματα δίνουν την αφορμή για την καταγραφή άλλης μιας πολύπλευρης προσωπικότητας που με άφησε απόλυτα ικανοποιημένο γιατί δεν αφήνεται στη μοίρα της, κάποια στιγμή θα πάρει την κατάσταση στα χέρια της και τότε…

Στο βιβλίο αυτό εμφανίζεται και ο επιθεωρητής Μίκαελ Άρβιντσον που έχει πλέον παραιτηθεί κι έχει εξαφανιστεί από προσώπου γης, ο οποίος συνδέεται αναπάντεχα με την υπόθεση, δίνοντας τη δική του ανατρεπτική συμβολή ενώ ο ιατροδικαστής και επικεφαλής του Εγκληματολογικού Τμήματος της Αστυνομίας του Έρεμπρο Γιούσι Αλεξάντερσον συνεχίζει να δίνει τις πολύτιμες συμβουλές του. Τέλος, ο Κρίστερ Μπγέρλινγκ έχει κερδίσει τον αγώνα με τις φυσιοθεραπείες και τις επεμβάσεις, περπατά με πατερίτσες και επιστρέφει στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης. Με αφορμή τον δολοφόνο του πρώτου βιβλίου της σειράς «Το Μίσος», δίνει διαλέξεις για το κίνητρο και την ψυχολογία των δολοφόνων: «Πράγματι, η ζήλια μπορεί να είναι η σπίθα που θα προκαλέσει τη φωτιά, ωστόσο πρέπει να θυμάστε πως το προσάναμμα είναι συνήθως μια σειρά εύφλεκτων λόγων οι οποίοι περιμένουν υπομονετικά να αναφλεγούν» (σελ. 18). Με εκπαίδευση στο FBI και ειδίκευση στους κατά συρροή δολοφόνους αποτελεί σημαντική βοήθεια στις έρευνες κι έτσι καλείται ξανά στο Έρεμπρο για τη νέα υπόθεση.

Η ποικιλία των χαρακτήρων, το σκοτεινό περιβάλλον στο οποίο κινούνται, το καθαυτό θέμα της παιδεραστίας είναι λες και έχουν φέρει αμηχανία στον συγγραφέα, μιας και η εξαιρετική λογοτεχνικότητά του είναι περιορισμένη συγκριτικά με τα προηγούμενα βιβλία της σειράς: «Οι λύκοι αυτής της κοινωνίας κυκλοφορούν φορώντας την προβιά του συζύγου, του πατέρα, του συνεπούς εργαζόμενου, τόσο καλά μεταμφιεσμένοι, που ακόμα και το έμπειρο μάτι ενός αστυνομικού δεν μπορεί να δει τις ραφές και τα ξέφτια της φορεσιάς τους» (σελ. 28). Ακόμη και η Σουηδία ελάχιστα λοιδωρείται: «…ένα προτεσταντικό έθνος το οποίο, όσο κι αν διαφήμιζε την ανεξιθρησκία του, είχε βαθιά ριζωμένες μέσα του τις διδαχές του Λούθηρου…» (σελ. 140). Μετρημένες είναι οι παρομοιώσεις και μεταφορές: «Το φαγητό στο εστιατόριο του τμήματος παρήκμαζε γρηγορότερα κι από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία μετά την εισβολή των Βησιγότθων» (σελ. 96).

«Ο χορός των νεκρών» είναι ένα δυνατό ψυχογραφικό μυθιστόρημα γεμάτο ολοκληρωμένους χαρακτήρες και συναρπαστικές περιπέτειες. Ανατροπές και εκπλήξεις που προέρχονται από ρεαλιστικές περσόνες, πολιτικά παιχνίδια, σκευωρίες, εκτελεστικά όργανα της Μοσάντ, χαμένη παιδικότητα και πολλά άλλα με ξενύχτησαν, με γέμισαν αγωνία, σκεπτικισμό μα πάνω απ’ όλα με άφησαν απόλυτα ικανοποιημένο ως προς την ολοκλήρωση των συνεκτικών τους δεσμών.