Βιβλίο Σκιές πάνω από το Όρος 
Συγγραφέας Άγγελος Χαριάτης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κύφαντα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Άγγελος Χαριάτης επέλεξε για πρωταγωνιστή του έναν διαφορετικό ήρωα, που αντιβαίνει στα συνηθισμένα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της αστυνομικής λογοτεχνίας, όπου συναντάμε κυρίως έξυπνους, εύστροφους και γοητευτικούς αστυνομικούς ή άτομα με ψυχολογικά προβλήματα και εξαρτήσεις. Εδώ όμως έχουμε να κάνουμε με ένα γεροντάκι που τρίζουν τα κόκαλά του, που φοράει μασέλα, που περιμένει τη λύτρωση του θανάτου όχι τόσο για να βρει τη γυναίκα του ξανά όσο για να ολοκληρωθεί νομοτελειακά ο κύκλος της ζωής του. Ο Ιούλιος Φέρτης είναι απαισιόδοξος: «Αυτή ήταν η ζωή. Μια θάλασσα θλίψης, μια φουρτουνιασμένη θάλασσα με μικρά διαστήματα νηνεμίας. Αν η ζωή είχε γεύση, αυτή θα ήταν στιφή» (σελ. 10). Κι όμως: «Το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του το είχε περάσει προσπαθώντας να αποκρυπτογραφήσει τον άνθρωπο και τις πράξεις, τα αίτια και τα αιτιατά που οδηγούσαν στην πράξη, στην όποια πράξη, καλή ή κακή» (σελ. 14). Μετά τον θάνατο της γυναίκας του: «Είχε αρχίσει να συνηθίζει στην ιδέα… ότι ο χρόνος του είχε τελειώσει, ότι κάθε ημέρα που ξημέρωνε ήταν ακόμη μια πρόβα θανάτου» (σελ. 71). Μόνιμη συντροφιά του η σιωπή του και η μοναξιά, μια καθημερινή ρουτίνα (ψωμί και φαγητό απ’ έξω, ένα περιοδικό μυστηρίου από το περίπτερο), κι όμως κάποτε στην καριέρα του είχε διαλευκάνει πολλές και σημαντικές υποθέσεις. Ο συγγραφέας μάς βάζει για τα καλά στη ζωή και στην ψυχοσύνθεση ενός ηλικιωμένου ανθρώπου, με περιγραφές και λεπτομέρειες που δίνουν αυθεντικότητα και ρεαλισμό και βοηθάνε στην καλύτερη σκιαγράφηση του χαρακτήρα του.

Κάποια στιγμή βλέπει τη γυναίκα του στον ύπνο του να του ζητάει ν’ ανάψει ένα κερί για κείνη στο Άγιο Όρος κι αρχίζει ένα δύσκολο για τη σωματική του κατάσταση ταξίδι. Δεν είναι θρησκευόμενος ούτε θρησκόληπτος, δεν είναι αγνωστικιστής ούτε και άθεος αλλά καταλαβαίνει πως πρέπει να πάει: «Είχε μάθει να ακολουθεί και να πιστεύει τα σημάδια… ως επακόλουθο του πεπρωμένου». Στο μοναστήρι όπου καταλύει, αποφασισμένος να μείνει μόνο ένα βράδυ και να ξεμπερδεύει, αρχίζει μια σειρά από φόνους που αναστατώνουν τους μοναχούς. Καλόγεροι αρχίζουν να δολοφονούνται ένας ένας και να εντοπίζονται σε διάφορες θέσεις θανάτου ενώ σε όλους λείπουν το κουκούλι και το καμηλαύκι κι ένα κομμάτι από το εξώρασο. Ποιος τους βγάζει από τη μέση και γιατί; Ο ένοχος κρύβεται στη μονή ή είναι επισκέπτης; Τι υπάρχει στα ρούχα που λείπουν; Ο δολοφόνος δεν φαίνεται να είναι serial killer, δεν ακολουθεί συγκεκριμένο μοτίβο δολοφονιών αλλά κάτι ψάχνει, έχει ένα σχέδιο στο μυαλό του και προσπαθεί να το φέρει εις πέρας, επομένως ποιος είναι ο σκοπός του και γιατί πρέπει να βγάζει από τη μέση ανθρώπους που ουσιαστικά δεν έβλαψαν κανέναν;

Η πλοκή ξετυλίγεται κυρίως από φόνο σε φόνο και με τα στοιχεία που καταφέρνει να συγκεντρώσει ο Ιούλιος σταδιακά για να εντοπίσει τον ένοχο, οπότε δεν έχουμε ιδιαίτερες γνωριμίες με τους καλογέρους παρά μόνο κάποιων το παρελθόν και πώς έφτασαν στην απόφαση του μοναχισμού. Ο αρχοντάρης Σωφρόνιος, ο ήρεμος, καλοσυνάτος και ψύχραιμος Εφραίμ, ο ηγούμενος Ακάκιος, με βλέμμα που συγκεντρώνει όλη την αγάπη που κρύβει μέσα του και ταυτόχρονα τη διοχετεύει γύρω του απλόχερα, ο οποίος μάλιστα δέχεται την παρουσία του Ιούλιου ως σημάδι από την Παναγία, εξ ου και του αναθέτει τις έρευνες και ο ψύχραιμος και κυνικός, ετοιμόλογος και γλωσσάς, Παχούμιος, ένα πλάσμα σχεδόν ξεκάρφωτο από τον συνολικό περίγυρο, με μειωμένο δείκτη ευφυίας, «σαλός εν Χριστώ», «ένα πρόβατο χαμένο και μπερδεμένο μέσα στην ασφάλεια του μαντριού», που θα αποτελέσει και τον άτυπο βοηθό στις έρευνες, είναι κυρίως οι ήρωες του βιβλίου. Βρήκα πολύ καλές και παραστατικές τις περιγραφές του Αγίου Όρους για τον τρόπο άφιξης, μετάβασης και μετακίνησης στο Περιβόλι της Παναγίας, για την καθημερινότητα στις μονές, με τις λειτουργίες, το λιτό φαγητό, το αυστηρό πρόγραμμα, και ωραίες τις περιγραφές της γαλήνης που βρίσκει κανείς στο μέρος εκείνο ενώ πραγματολογικά και εγκυκλοπαιδικά στοιχεία δείχνουν τη μελέτη του συγγραφέα πάνω στον τόπο και στους ανθρώπους του. Τέλος, συχνή αλλά προσεγμένη χρήση παράδοξων και πρωτότυπων μεταφορών χαρίζουν μια προσωπική ταυτότητα στη γραφή: «σαν τρομαγμένοι τζίτζικες που συνειδητοποιούσαν αργά τον ερχομό του χειμώνα κι έτρεχαν να προλάβουν ό,τι μπορούσαν» (σελ. 28), «κουνούπια-αμφορείς αίματος» (σελ. 37), «είχαν κρεμάσει τα μούτρα τους σαν ώριμα σταφύλια σε κληματαριά τέλος Σεπτεμβρίου» (σελ. 113) κ. ά.

«Σκιές πάνω από το Όρος» αναστατώνουν τα μέλη μιας ήσυχης κοινότητας που είναι αφιερωμένη στον Θεό. Ποιος θέλει να κάνει κακό σε ανθρώπους που κατέφυγαν στο Άγιο Όρος για να γαληνέψει η ψυχή τους και ν’ αφήσουν πίσω τους τα εγκόσμια; Ποιο μυστικό κρύβεται βαθιά στα έγκατα του μοναστηριού και δεν πρέπει να βγει στο φως; Υπάρχει τρόπος να λυθεί το άβατο; Κι αν ναι ποιος θα εμποδίσει κάτι τέτοιο με κάθε κόστος; Ο Ιούλιος Φέρτης θα προσπαθήσει όσο και όπως μπορεί να ρίξει φως στο μυστήριο.

Βιβλίο Βεντέτα στον Βόσπορο
Συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Γιώτα Γουβέλη στο νέο της μυθιστόρημα εξυφαίνει με ενδιαφέροντα τρόπο μια ιστορία γεμάτη ολοκληρωμένους χαρακτήρες, ανατροπές, σασπένς, έρωτα, μυστικά και εσωτερική πάλη. Η ιστορία ξεκινάει από ένα χωριό της Στερεάς Ελλάδας και μας συστήνει τα τέσσερα αδέλφια Καρασούλη: τον έμπορο Γιώργη, ο οποίος στα πενήντα του αποφάσισε να παντρευτεί και πήρε την αρκετά μικρότερή του Ευθαλία, τη γεροντοκόρη Θεώνη, τη χήρα του Μάρκου Σαλβάογλου Βασιλική, της οποίας ο γιος, Γιαννής, στράφηκε στον κλήρο κι ετοιμάζεται να γίνει μοναχός και τον πλούσιο δικηγόρο Θεμιστοκλή, σύζυγο της Φεριντέ χανούμ, ο οποίος ζει στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί μένει με την οικογένειά του και ο κοσμηματοπώλης Λευτέρης Σαλβάογλου που θρηνεί για τον χαμό του αδελφού του, Μάρκου. Η άφιξη της Ευθαλίας στο σπίτι των Καρασούληδων θα φέρει δραματικές αλλαγές, όλες ενορχηστρωμένες από τρεις αδίστακτες Μοίρες. Στη Νύμφη του Βοσπόρου θα καταλύσουν αργά ή γρήγορα οι ήρωες του μυθιστορήματος κι αυτό θα πυκνώσει την πλοκή, θα δώσει κάποιες λύσεις αλλά θα δημιουργήσει καινούργιες περιπέτειες κι όλα αυτά όσο προχωράμε σταδιακά στα αίτια που οδήγησαν στο αιματηρό ξέσπασμα του όχλου κατά της ελληνικής κοινότητας στις 6/7 Σεπτεμβρίου 1955.

Το μυθιστόρημα είναι γεμάτο ρεαλιστικές σκηνές, διεισδυτικά ψυχογραφήματα, ενδιαφέρουσες εξελίξεις που με κράτησαν ως την τελευταία σελίδα μα πάνω απ’ όλα μια πρωτότυπη αφηγήτρια που μας μεταφέρει σε πρώτο πρόσωπο όσα διαδραματίζονται στις σελίδες του βιβλίου. Η Θεώνη και η Ευθαλία μετά τον γάμο έρχονται στην Κωνσταντινούπολη, ένας άντρας μπλέκει με παράνομα φορτία και κοντραμπάντο κι ο δρόμος τον φέρνει στην Κορνουάλη, η αδελφή της Ευθαλίας, Φανή, την ακολουθεί στο ταξίδι της και γνωρίζει από κοντά τη σκοτεινή πλευρά της πόλης, μια διάσημη μοδίστρα ανακαλύπτει το νέο αστέρι της ραπτικής («Αίγλη, φινέτσα, κομψότητα και πίσω από όλα αυτά σκληρή δουλειά, πληγωμένα δάχτυλα, ταλαιπωρημένα μάτια», σελ. 126), ένα παιδί θα εξαφανιστεί, ένας απαγορευμένος έρωτας θα φουντώσει κι οι λανθασμένες επιλογές θα απογειώσουν τις εξελίξεις. «Περίεργους τρόπους έχει η ζωή να διασταυρώνει τους δρόμους των ανθρώπων εν αγνοία τους» (σελ. 296). Η αφηγήτρια μάλιστα παρεμβαίνει κάπου κάπου με σχόλια και προσωπικά της συναισθήματα που τ’ αφήνει να την παρασύρουν σε ανατριχιαστικές προοικονομίες: «Η σειρά των Καρασούληδων σταματά εδώ. Όσα τσαλίμια και να κάνει για να μας ξεφύγει» (σελ. 100). Εξαιτίας όμως αυτής της επιλογής το τέλος το βρήκα βιαστικό και μονόπλευρο, μιας και το πρόσωπο που εξιστορεί παραδέχεται πως δεν την ενδιαφέρουν οι άλλοι, παρά μόνο δύο χαρακτήρες, αφήνοντάς μας να αναρωτιόμαστε τι απέγιναν οι άλλοι! Δυστυχώς τα Σεπτεμβριανά ξεσπούν στις τελευταίες σελίδες και οι ήρωες απλώς μπλέκουν σε αυτά, κάποιοι αλλάζοντας χαρακτήρα ξαφνικά και αναίτια, κάποιοι άλλοι ακολουθώντας απρόσμενα μονοπάτια. Εύρημα πρωτότυπο συγγραφικά αλλά αφήνει εκκρεμότητες αναγνωστικά, μιας και η πλοκή με έκανε να αγαπήσω όλους τους χαρακτήρες! Η πλοκή κατά τα άλλα προχωράει σωστά, με εκπλήξεις και ανατροπές που με άφηναν άφωνο και με παρέσερναν να διαβάσω παρακάτω, με γλαφυρές περιγραφές, με αληθοφάνεια στις πράξεις και στις σκέψεις των ηρώων. Αγωνιούσα για το πού θα βρεθούν οι χαρακτήρες στο επόμενο κεφάλαιο ή τι θα αντιμετωπίσουν και ταυτόχρονα προβληματιζόμουν με διλήμματα, όπως «καρδιά ή καθήκον;», να υποκύψεις στη σάρκα ή να παραμείνεις πιστός στο όραμά σου; Πώς μπορεί να βρει κανείς τη δύναμη της συγχώρεσης, της αληθινής μετάνοιας και της σιδερένιας θέλησης; Πώς να επανορθώσουμε για τα λάθη μας και πώς να υποστηρίξουμε τις επιλογές μας; Μου άρεσε επίσης που, αντί να μακρηγορήσουμε και να εντρυφήσουμε στην οικογενειακή ιστορία των Καρασούληδων πριν τον γάμο, μαθαίνουμε ό,τι χρειάζεται μέσα από τις συζητήσεις της Θεώνης και της Βασιλικής κατά τη διάρκεια των ετοιμασιών κι έτσι το κείμενο ελαφρύνει αρκετά και δεν κουράζει με μακροσκελείς και ίσως περιττές λεπτομέρειες.

Επίσης, πόσο όμορφα, πόσο παραστατικά μας χαρίζεται η Κωνσταντινούπολη, με την ακμάζουσα μετά την κατάργηση του βαρλικιού ελληνική κοινότητα, με το Πέραν και τον Γαλατά, τις επαύλεις και τα φτωχόσπιτα, το Σουλούκουλε όπου η λαγνεία, το χασίς και η πορνεία έχουν τον πρώτο λόγο, με τη Χάλκη και την Πρίγκηπο, το Νεοχώρι και το Σισλί, με το Σταυροδρόμι και την εύπορη κοινότητά του αλλά και το πλήθος των φτωχών κι εγκαταλειμμένων οικογενειών και παιδιών. Μια πόλη που στους δρόμους της κυκλοφορούν μικροπραματευτάδες και ζητιάνοι, καλοντυμένοι και αριστοκράτες κι η συγγραφέας όλα τα παρατηρεί, όλα τα αποτυπώνει στο χαρτί. Καταφέρνει μάλιστα να δώσει τον απαιτούμενο ρεαλισμό με τα γεγονότα που οδήγησαν σταδιακά στην ελληνική «Νύχτα των Κρυστάλλων» του Σεπτεμβρίου του 1955, χωρίς να φέρνει στο προσκήνιο αχρείαστες ιστορικές λεπτομέρειες ή μακροσκελείς αναφορές. Μια συζήτηση από δω, μια σκηνή από την άλλη, ένα άρθρο πιο μετά καταγράφουν τα βήματα που οδήγησαν στον χαλασμό του ελληνικού στοιχείου. Εν κατακλείδι, η «Βεντέτα στον Βόσπορο» είναι μια συναρπαστική ιστορία που ξεδιπλώνεται στη μαγευτική Κωνσταντινούπολη και μας συστήνει ενδιαφέροντες χαρακτήρες που βιώνουν λάθη, πάθη, ανατροπές και εκπλήξεις στη ζωή τους. Ένα ακόμη μυθιστόρημα της Γιώτας Γουβέλη που με άφησε απόλυτα ικανοποιημένο.

Βιβλίο Καλή Νίκη 
Συγγραφέας Χρήστος Δασκαλάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Άγκυρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ευαίσθητη ψυχή του Χρήστου Δασκαλάκη ξεδιπλώνεται σ’ ένα βιβλίο φόρος-τιμής σε ένα πραγματικό πρόσωπο που άλλαξε τη ζωή του για πάντα, δίπλα στο οποίο μεγάλωσε μαθαίνοντας την αγάπη, τη φροντίδα και τον σεβασμό. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση μας βοηθάει να γνωρίσουμε καλύτερα τον χαρακτήρα του μικρού ήρωα που μας αφηγείται πώς περνούσε τον χρόνο του στο μοναστήρι που φιλοξενούσε τακτικά εκείνον και τους γονείς του, να δούμε την καθημερινότητά του, να παρατηρήσουμε πώς άλλαζε βαθμιαία από παιδί σε νεαρό άντρα και τελικά να κατανοήσουμε πόσο σημαντική ήταν η παρουσία της αδελφής Καλλινίκης στη ζωή του. Ήταν κάτι μεταξύ μεγάλης αδελφής και αγαπημένης δασκάλας για τον Χρήστο, αφού μόνο δίπλα της ένιωθε γαλήνιος και ασφαλής και ίσως αυτό είναι που οι μεγάλοι αποκαλούν «ευτυχία», όπως εκμυστηρεύεται ο ίδιος. Η παρέα της τον κάνει να αισθάνεται λιγότερο μόνος και οι συμβουλές της του δίνουν κουράγιο, δύναμη και αυτοπεποίθηση. Νιώθει χωρίς αξία ή κάποιο ταλέντο, άοσμος, με αδιάφορη προσωπικότητα αλλά η αδελφή Καλλινίκη τον κάνει να αισθανθεί ξεχωριστός, του εμφυσά αυτοπεποίθηση και εμπιστοσύνη στις δυνάμεις του και τον βοηθάει να νιώσει καλά με τον παχουλό και ατσούμπαλο παιδικό εαυτό του. Κάθε συζήτηση μαζί της είναι και μια αλησμόνητη εμπειρία γιατί με τη βοήθειά της έμαθε να αγαπά και να φροντίζει τη φύση, καθώς και να σέβεται την ατομική αξία του καθενός. Δε χρειάζεται να είμαστε όλοι ίδιοι, γιατί η ιδιαιτερότητα είναι σημαντική και ξεχωριστή, χαρίζει ποικιλομορφία στις συζητήσεις, στα ενδιαφέροντα, στον χαρακτήρα, στην εμφάνιση. Σαν άλλος Γεροστάθης, η μελίρρυτη αδελφή Καλλινίκη χαρίζει σοφές νουθεσίες με τρυφερότητα («Από το να σκέφτεσαι όσα δεν έχεις και να λυπάσαι, καλύτερα να εκτιμάς όσα έχεις και να χαίρεσαι», σελ. 24-25), υποδεικνύει χωρίς ίχνος διδακτισμού («Και η φαντασία είναι ο πιο όμορφος τρόπος για να κάνεις κάθε έλλειψη να μοιάζει πολύ μικρότερη απ’ ό,τι στην πραγματικότητα», σελ. 27), διατυπώνει σημαντικές παρατηρήσεις που βρίσκουν εφαρμογή ακόμη και σε τομείς που ίσως να μην έζησε η ίδια («Πόσο υπέροχο να μη θες να αλλάξει ο άλλος για το δικό σου καλό αλλά να αλλάζει επειδή βλέπει το καλό σ’ εσένα», σελ. 47) και τονίζει: «Να έρχεσαι και να φεύγεις χωρίς να έχεις αλλοιωθεί. Να μένεις πιστός σε όλα όσα οι υπόλοιποι έπαψαν να πιστεύουν. Να μένεις πιστός σ’ εσένα» (σελ. 88).

Ένα μεγάλο εύγε στη μοναχή που δε δίστασε να δανείσει στον Χρήστο τη «Μικρή πριγκίπισσα», ένα βιβλίο που άλλοι θα απομάκρυναν συλλήβδην, πιστεύοντας πως απευθύνεται σε κορίτσια, να όμως που το περιεχόμενό του μιλάει σε όλους όσους βιώνουν τη μοναξιά, την κακοποίηση, την απομόνωση λόγω της μειονεκτικής (κατά τους άλλους) κοινωνικής, πνευματικής ή οικονομικής θέσης: «Δύσκολο πράγμα να δεχτείς ότι είσαι διαφορετικός στα μάτια των άλλων… Δισεκατομμύρια άνθρωποι, όλοι διαφορετικοί, ξεχωριστοί, μοναδικοί και ευπρόσδεκτοι σ’ αυτόν τον κόσμο» (σελ. 129). Χωρίς να το ξέρει, η μοναχή έβαλε άλλο ένα λιθαράκι στην προσωπικότητα του αφηγητή: «Θα το βάλω κι αυτό στη λίστα με τους στόχους μου για όταν μεγαλώσω. Να φτιάξω κι εγώ κάτι που θα μπορεί να μοιραστεί από άνθρωπο σε άνθρωπο, να βοηθάει σε κάτι και να κάνει καλό» (σελ. 181). Τι καλύτερο λοιπόν από τα βιβλία του συγγραφέα για μικρούς και μεγάλους; Τα μοιραζόμαστε, τα διαβάζουμε, μας βοηθάνε και μας κάνουν καλό!

Ο Χρήστος Δασκαλάκης γίνεται καλλιεργεί τη φαντασία και την ηθική του αναγνώστη, ακολουθεί διαδρομές στο αγαπημένο του νησί και τις ποτίζει με όνειρα και προβληματισμούς, μεταμορφώνεται με επιτυχία σ’ ένα παιδί που μας καλωσορίζει στη ζωή του, στα βιώματά του, στην καθημερινότητά του, που μας συστήνει τους τετράποδους φίλους του και την οικογένειά του, που μας εκμυστηρεύεται τα σχέδιά του για όταν μεγαλώσει. Βασικό κομμάτι της αφήγησης είναι το μοναστήρι και οι μοναχές, όπου ο Χρήστος δεν έχανε στιγμή από τις ετοιμασίες και από τη διαβίωση εκεί όσες φορές φιλοξενούνταν με τους γονείς του. Όλα αποτυπώνονται στο βιβλίο με τέτοιο τρόπο που δημιουργείται μια πρωτόγνωρη κατάνυξη και ανοίγουν πόρτες κλειστές για τον ευρύτερο κόσμο που δε γνωρίζει τι αποτελεί την καθημερινότητα ενός μοναχού, τι τρώει, πώς διαβιεί, πόσες φορές προσεύχεται κλπ. Ο απλός, χωρίς ηλεκτρισμό, τρόπος της ζωής εκεί, μες στη φύση, με τα βασικά αγαθά και χωρίς τίποτα περιττό, αφήνουν χώρο στα σημαντικά, τα απαραίτητα, τα αυθεντικά, τα ωραία να δηλώσουν την παρουσία τους και να γοητεύσουν τον αναγνώστη. Το κείμενο εξισορροπεί την τρυφερότητα, τη γαλήνη και την ηρεμία ενός μοναστικού χώρου και την ανταριασμένη ψυχή ενός παιδιού που ετοιμάζεται να μπει στην εφηβεία και βιώνει πρωτόγνωρες εμπειρίες.

«Το σπίτι κάθε παιδιού θα πρέπει να είναι ένα ασφαλές βασίλειο γεμάτο, όχι απαραίτητα με παιχνίδια και δώρα, αλλά σίγουρα γεμάτο με κατανόηση, αγάπη και πολλές αγκαλιές» (σελ. 148). Αυτά πρεσβεύει μεταξύ άλλων η αδελφή Καλλινίκη, μια μοναχή που βοήθησε με πολλούς τρόπους τον μικρό Χρήστο που μας αφηγείται την ιστορία να κατανοήσει τον κόσμο γύρω του, με τη βοήθεια της χάρης του Κυρίου αλλά και της άσβεστης δίψας του για γνώση. Το νέο μυθιστόρημα του Χρήστου Δασκαλάκη είναι γεμάτο τρυφερότητα, διαχρονικά μηνύματα, αισιοδοξία και αγάπη και μας δείχνει τι και πώς επηρέασε την ψυχοσύνθεσή του, πότε και γιατί άλλαξε, τι βήματα έκανε με τη βοήθεια μιας σημαντικής προσωπικότητας που ήταν πάντα εκεί για να τον στηρίξει και να τον εμψυχώσει. Ο κεντρικός ήρωας με την αγάπη, τη δοτικότητα, την αυτοπεποίθηση και τη σιγουριά θα βοηθήσει πολύ στην ψυχική και συναισθηματική διάπλαση του αναγνώστη με γλυκό και τρυφερό τρόπο, χωρίς ίχνος διδακτισμού.

Βιβλίο Εράν-Βυζαντινά αμαρτήματα 
Συγγραφέας Γιάννης Καλπούζος
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Το βιβλίο ξεκινάει με τη διαπόμπευση μοναχών και καλογριών στον Ιππόδρομο της Κωνσταντινούπολης, ως συνέπεια της έντονης διαμάχης μεταξύ εικονόφιλων και εικονομάχων κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Κωνσταντίνου του Ε΄. Η τύχη φέρνει κοντά τον Υάκινθο και τη δεκαπεντάχρονη Λυγινή που παντρεύονται με πολιτικό γάμο, οπότε απομακρύνονται από το μοναχικό σχίσμα και κατ’ αυτόν τον τρόπο ξεκινούν τα προβλήματα της νέας τους ζωής: επιβίωση, δουλειά, διαμονή. Εκείνος είναι από την Τρίγλια και μιλάει καθαρευουσιάνικα, εκείνη από τα Πάταρα της Λυκίας και χρησιμοποιεί την καθημερινή γλώσσα. Εκείνος παραμένει πιστός στον Θεό και διαβεβαιώνει τη Λυγινή πως δε θα την αγγίξει, θα ζήσουν ως «συνείσακτοι» (λαϊκοί και ιερωμένοι που προστατεύουν παρθένες χωρίς άλλους συγγενείς). Εκείνη αναγκάζεται να το δεχτεί, γιατί μόνη της είναι δύσκολο να επιβιώσει «σ’ έναν κόσμο που διαφέντευαν απόλυτα οι άντρες», χώρια που άρχισε να νιώθει αισθήματα για τον πρώην καλόγερο. Η ζωή τους περνάει από χίλιες δυσκολίες και εμπόδια, οι μεταξύ τους σχέσεις δοκιμάζονται, εκείνος αγωνίζεται να μείνει πιστός στον μοναχισμό και γίνεται στυλίτης, εκείνη δεν παύει να είναι γυναίκα με επιθυμίες, ανάγκες, όνειρα, καρδιά, με αποτέλεσμα αναπάντεχες ανατροπές και εξελίξεις.

Μαζί τους έχουμε τη Γοργονία, που προέρχεται από τον κόσμο των μιμάδων ή θεατρίνων, μια δυναμική γυναίκα με ελευθεριάζοντα βίο που οδηγήθηκε σε μοναστήρι, ελλείψει γυναικείων φυλακών την εποχή εκείνη. «-Από το ίδιο ξύλο κατασκευάζεται κι ο σταυρός και το στειλιάρι της αξίνας. Εγώ φτιάχτηκα αξίνα για να σκάβω τις ομορφιές της ζωής» (σελ. 344). Ο Ροδανός είναι μέλος μιας επίλεκτης ομάδας σωματοφυλάκων, κατασκόπων και εκτελεστών που συγκρότησε ο πατρίκιος Φωκάς, ασηκρίτις του βασιλιά, δηλαδή ο εξ απορρήτων γραμματέας του, που συμμετείχαν κι αυτοί σε κατεδάφιση μονών και εκδίωξη μοναχών. Ο πατρίκιος αναθέτει στον Ροδανό να βρει το Ιερόν Στιχάριον, σύντομα όμως ο δρόμος του διασταυρώνεται με της Λυγινής και τότε: «εκ του οράν το εράν» (σελ. 140). Επίσης, ο δύσμορφος σκλάβος Κιτίν, που τον αγόρασε ο Ροδανός στο σκλαβοπάζαρο της Αττάλειας, και που θεωρεί τον Θεό απρόσιτο για την ανθρώπινη σκέψη, οπότε υποστηρίζει το δικαίωμα των ανθρώπων να πιστεύουν σε όποια θρησκεία επιθυμούν, είναι ένα ευρηματικό δίπολο για να εκφραστούν  μέσα από συζητήσεις με τον νέο του αφέντη διάφορες απόψεις γύρω από τη θρησκεία και την εξέλιξή της ως τον χριστιανισμό. Όλοι τους διασταυρώνονται με άλλα πρόσωπα που παίζει ο καθένας τους τον ρόλο του στην ιστορία μα ακόμη πιο αξιοθαύμαστα μπλέκουν μεταξύ τους σε απρόσμενες συναντήσεις όσο εξελίσσεται η πλοκή, δημιουργώντας έναν ασφυκτικό και συναρπαστικά στημένο ιστό. Οι ανατροπές είναι υποδειγματικές και απανωτές, οι χαρακτήρες ολοκληρωμένοι, η πλοκή πηγαίνει σε αναπάντεχα μονοπάτια, το μυθιστόρημα βρίθει αληθοφανών περιστατικών, αναμιγνύει εξαίρετα τη φαντασία με την πραγματικότητα και τα ιστορικά πρόσωπα με τους ήρωες του βιβλίου και καταγράφει με ενάργεια ολοζώντανες προσωπικότητες, με μειονεκτήματα και πλεονεκτήματα, που δε διστάζουν να προβούν σε απονενοημένες πράξεις για την αγάπη, τον έρωτα, τη δόξα, την ομορφιά, ακόμη και την αιωνιότητα.

Ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ε΄, ακολουθώντας την πολιτική του πατέρα του, Λέοντα Γ΄, απαγόρευσε τη λατρεία των εικόνων και την αποτύπωση με οποιονδήποτε τρόπο των αγίων, γι’ αυτό και καταδίωξε την πλειονότητα των μοναχών, που προέβαλαν σθεναρή αντίσταση στις σχετικές αποφάσεις της Συνόδου της Ιέρειας το 754 μ. Χ. Μαζί με τις περιπέτειες των χαρακτήρων που έγραψα πιο πριν, καταγράφονται και οι πολιτικές εξελίξεις, με την εμφάνιση της Ειρήνης της Αθηναίας, η οποία το 770 παντρεύεται τον Λέοντα Δ΄, γιο του αυτοκράτορα, και σταδιακά μετατρέπεται από σεμνή και υποτακτική σύζυγος σε αδίστακτη και άπληστη βασίλισσα, μιας και ο Λέων διαδέχεται τον πατέρα του το 776 αλλά το 780 πεθαίνει κι έτσι αναλαμβάνει την αντιβασιλεία η Ειρήνη για λογαριασμό του δεκάχρονου γιου της, Κωνσταντίνου Ε΄. Αυτή η αλλαγή φέρνει ανατροπές στον κοινωνικό, πολιτικό και διπλωματικό χάρτη της εποχής και την Εικονομαχία σε νέα περίοδο, μιας και οι οπαδοί της πολιτικής και θρησκευτικής μεταρρύθμισης του Λέοντα Α΄ και του Κωνσταντίνου Ε΄ διέθεταν ισχύ, με το σύνολο των υψηλόβαθμων στρατιωτικών να τάσσεται στο πλευρό τους και να στρέφονται κατά των εικονόφιλων, αρνητικά προσκείμενοι και απέναντι στην Ειρήνη! «Οι φιλόδοξοι, οι αριβίστες, οι φιλοχρήματοι, οι πολλών λογιών καιροσκόποι, οι οικονομικά δυνατοί, οι αυλοκόλακες και οι αδικημένοι ή όσοι θεωρούν ότι αδικήθηκαν στο παρελθόν, είναι κυρίως εκείνοι τους οποίους προσεταιρίζεται κάθε ανερχόμενη εξουσία ώστε να επιτύχει την επικράτηση αλλά και τη διαιώνισή της» (σελ. 359). Με την Ειρήνη δεν αλλάζει μόνο η θρησκευτική κατάσταση, μιας που πλέον περνάμε στην εικονολατρία, αλλά και οι μοίρες των χαρακτήρων του μυθιστορήματος. «…Η Ειρήνη διοικούσε ως απόλυτος μονάρχης και ήταν η πρώτη γυναίκα στην ιστορία της αυτοκρατορίας που το πετύχαινε» (σελ. 457). Κι ακολούθησε ο εμφύλιος με τον γιο της, στον οποίο δεν έδινε τον θρόνο, ενώ στασιαστές, αντίθετοι και στους δύο, παραμόνευαν σε κάθε ευκαιρία να εξεγερθούν για να ανεβάσουν στον θρόνο δικό τους άτομο!

Τα πραγματολογικά στοιχεία είναι εξίσου σωστά δοσμένα. Έχουμε μελετημένη και τεκμηριωμένη αναπαράσταση της βυζαντινής Κωνσταντινούπολης αλλά και της Αθήνας καθώς και άλλων περιοχών της βαλκανικής και της μικρασιατικής χερσονήσου. Εντυπωσιακή είναι η περιγραφή της διαδρομής από το λιμάνι του Πειραιά προς την πόλη, έναν χέρσο τόπο με διάσπαρτες καλύβες και αρχαία ερείπια. Η Λυγινή μάλιστα κάνει ενδιαφέρουσες σκέψεις: «Στον νου της, Έλληνας σήμαινε ειδωλολάτρης, όπως για το σύνολο των χριστιανών της αυτοκρατορίας. Κι ας περηφανευόταν η συντριπτική πλειονότητά τους στα ανατολικά μέρη, και πόσο μάλλον στην Κωνσταντινούπολη, ότι ομιλούν την ελληνική γλώσσα… Ο Έλληνας και η ελληνική γλώσσα ήταν σαν τη σχέση της με τον Υάκινθο. Σύζυγος και μη σύζυγος» (σελ. 61). Διαπίστωσα αμέσως πως οι Αθηναίοι δε νοιάζονταν για όσα διαδραματίζονταν στην πρωτεύουσα της τότε Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, μεταγενέστερα Βυζαντίου: «Η αυτοκρατορία, ο βασιλέας, η Κωνσταντινούπολη ήταν έννοιες πολύ μακρινές… Κυρίως τους απασχολούσε το σπίτι τους, οι δουλειές τους, τα χωράφια, τα μαγαζιά, τα λιγοστά εργαστήρια, οι συζητήσεις στην αγορά… κι εν γένει καθημερινά πράγματα τα τόσο σημαντικά για τη ζωή του καθενός» (σελ. 73). Η Παναγιά η Αθηνιώτισσα, κτισμένη μέσα στους κίονες του Παρθενώνα, δίνει την ευκαιρία στον συγγραφέα να προσθέσει κι άλλες λεπτομέρειες που ζωντανεύουν γλαφυρά τον εορτασμό της, τους καλεσμένους από διάφορες κοινωνικές τάξεις, την πανοραμική θέα του τότε χωριού. Ακολουθούνται σημερινοί όροι μέτρησης μήκους, απόστασης, βάρους και όγκου και το σημερινό ημερολόγιο ώστε το κείμενο να καθίσταται πιο ευανάγνωστο. Ο συγγραφέας παρατηρεί τις αλλαγές των εποχών, τον κάματο των φτωχών, την καθημερινότητα των ανθρώπων και αποδίδει όλον αυτόν τον όγκο μελέτης και έρευνας με τρόπο που με παρέσυρε και με ταξίδεψε στο πολύπλοκο ιστορικό φόντο της εποχής της εικονομαχίας χωρίς να μπερδεύομαι ή να κουράζομαι. Σίγουρα δε διαβάζεται απνευστί και θέλει οπωσδήποτε τον χρόνο του, κυρίως για να εντυπωθούν και να κατασταλάξουν οι διαφορετικοί καρποί που θα αποκομίσει ο κάθε αναγνώστης.

Ως προς το προσωπικό στυλ γραφής του κυρίου Γιάννη Καλπούζου τι να σημειώσει κανείς; Να αναφερθεί στον συγκρατημένο λυρισμό («Το φθινόπωρο αργομετρούσε τις μέρες του», σελ. 30), στον σαρκασμό («…κακότροπος όσο δέκα αιμοβόρες πεθερές μαζί», σελ. 69) ή στις όμορφες μεταφορές («Τα γενόμενα έβγαλαν τα φτερά τους. Τα μελλούμενα καρτερούν με δόντια ή με φιλήματα σε κάθε βήμα μας», σελ. 343); Πόσο ευρηματική είναι η αντίθεση των σελίδων 432 και 433, όπου το ένα κεφάλαιο τελειώνει με σατανιστικές, απόκοσμες τελετές αλχημείας για αποτυχημένη προσπάθεια κατασκευής του φιλοσοφικού λίθου που θα χαρίσει την αθανασία και το άλλο αρχίζει με μια παράγραφο γεμάτη εικόνες της μαγιάτικης Κωνσταντινούπολης (λουλούδια και έντομα, πουλιά και δέντρα συμμετέχουν σ ένα οργιώδες καλωσόρισμα της πράσινης φύσης)! Και πόσες διαχρονικές αλήθειες και απόψεις καταγράφονται με τέτοιο τρόπο που σταματούσα κατά περιόδους για να τις εντυπωθώ καλύτερα: «Όμως όλα λησμονιούνται, όλα περνούν, όλα χτυπούν με διαφορετικό τρόπο την πόρτα της καρδιάς και του νου. Πόσο μάλλον όσα τα σκεπάζει η αχλή του χρόνου και δη ό,τι αφορά τους πάσης φύσεως εχθρούς» (σελ. 291). Και αργότερα: «Όταν λες είμαι γεννήτορας να μην ξεχνάς πως είσαι και γέννημα. Κτίζεσαι και σε κτίζουν. Βυζαίνεις το γάλα της μάνας σου και τον ιδρώτα του πατέρα σου και μαζί τα κουβαλήματα του μυαλού τους και όσα ονομάζονται πάθη, καημοί, ονείρατα, συμπεριφορά, χαρακτήρας και αντίληψη για ό,τι συμβαίνει και υπάρχει. Παραπλεύρως ζώνεται ο αδελφός, η αδελφή, ο πάππος, η βάβω, οι μακρύτεροι συγγενείς, ο γείτονας, οι φίλοι, ο άρχοντας και ο δούλος, ο βασιλέας και ο στρατιώτης και καθείς που διασταυρώνεται με τη ζωή σου. Κι όλοι, ποτισμένοι κι απ’ τους νόμους της πολιτείας και της θρησκείας, μεταφέρουν στο δισάκι τους σπόρους γενιών και γενιών πρωτύτερων. Τούτοι βλασταίνουν επάνω σου χωρίς να σε ρωτούν και δίχως πάντα να το υποψιάζεσαι. Κι όταν θαρρείς πως κοσκινίζεις τους σπόρους, τον καλό και τον κακό, συνήθως λησμονείς ότι το κόσκινο δεν το έφτιαξες μονάχος σου» (σελ. 440).

Μηχανορραφίες, εκβιασμοί, έρωτες, μοναχισμός, εικονομαχία και εικονολατρία, κατασκοπεία, διπλωματικά παιχνίδια, κρυφά μηνύματα, περιπέτειες, ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες, πραξικοπήματα, πλεκτάνες, μοιχείες, Σλάβοι και Βούλγαροι, Άραβες και Φράγκοι, στηλίτες και πόρνες, φτωχοί και αξιωματούχοι, ανδρείοι και προδότες εμφανίζονται και συμμετέχουν σ’ ένα τεκμηριωμένο, συναρπαστικό, πολυεπίπεδο, ανατρεπτικό ιστορικό μυθιστόρημα που ζωντανεύει μια σκοτεινή περίοδο της βυζαντινής ιστορίας με εύληπτο τρόπο μέσα από μια σειρά γεγονότων που συγκροτούν μια αναπάντεχη αλληλουχία γεγονότων και εξελίξεων. Το «Εράν» υπέρ το κάλλιστον γεγραμμένον εστίν!

Βιβλίο Η δεξιά τσέπη του ράσου
Συγγραφέας Γιάννης Μακριδάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Εστία
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γιάννης Μακριδάκης δε χρειάζεται συστάσεις, μιας και κάθε του βιβλίο, είτε μυθιστόρημα είτε νουβέλα, έχει τη δύναμη και την ικανότητα να ζωντανεύει απαράμιλλα ενδιαφέρουσες ιστορίες γεμάτες νοήματα και συναισθήματα με ένα στυλ και έναν τρόπο γραφής αξέχαστο. Η φύση όπου χτίστηκε το μοναστήρι είναι ολοζώντανη, με τη θάλασσα στα πόδια της, τον βοριά να απειλεί να γκρεμίσει τα πάντα (ειδικά Φλεβάρη και Μάρτη που πάντα ήταν μήνες του φόβου), το ερημωμένο ορυχείο, την αβάσταχτη μοναξιά του καλόγερου μέσα του και γύρω του να δίνονται ανάγλυφα, με τέχνη απαράμιλλη. Εκτεταμένες παράγραφοι, σα νερό που κυλάει χωρίς βιασύνη, ανακατεύουν την αφήγηση με τους διαλόγους σ’ ένα παραδόξως αρμονικό και καθόλου κουραστικό σύμπλεγμα που χαρίζει παραστατικότητα στην αφήγηση και ζωντάνια.

Ο Βικέντιος διακονεί πλέον μοναχός  του στην Παναγιά τ’ Ακρωτηριού, ένα μικρομονάστηρο χτισμένο στα βορινά του νησιού. Μαθαίνουμε μέσα από συνεχή πρωθύστερα για τον χαρακτήρα της χαροπαρμένης πλέον Σίσσυς και πώς κρατούσε συντροφιά στον Βικέντιο, για τη ζωή και τις σκέψεις του καλόγερου πριν και μετά την κουρά («Η παρθενία και η φτώχεια καλά, ποτέ του δεν αντάμωσε έρωτες και πλούτη, δεν είχε τι να του λειφτεί και τι να νοσταλγήσει. Η υπακοή όμως; Καλογερόπαιδο στα δεκαεφτά, πώς να μπει σε καλούπι;», σελ. 42), για την καθημερινότητα του μοναστηριού με τον σκληρό και αυστηρό ηγούμενο («Μα ό,τι πιότερο από το ξεροφάγι κι ένα σανιδοκρέβατο ήτανε πολυτέλεια», σελ. 42), και κάπου στο βάθος όλων αυτών η ακόμη πιο σκληρή πραγματικότητα με την ανελέητη ανθρωποφαγία για τη θέση που χήρεψε στους κόλπους μιας κοινότητας κατά τα άλλα γεμάτης αγάπη για τον συνάνθρωπο.

Βρήκα ευρηματική την αντιδιαστολή της ταπεινότητας του βίου που οφείλει να έχει ένας ιερωμένος με τα υπονοούμενα που υπάρχουν διάσπαρτα κατά τη διάρκεια της τελετής του λαϊκού προσκυνήματος ως προς τα μεγαλεπήβολα σχέδια των ιεραρχών, με κορυφαία την εξής πρόταση που έφερε στον Βικέντιο πικρό χαμόγελο μιας και ο ίδιος άλλα έζησε στη δική του περίπτωση: «…τώρα ο Θεός να μας βοηθήσει να εκλέξουμε το διάδοχό του, που πρέπει να είναι όσιος, άκακος και αμόλυντος. Αχνογέλασε ο Βικέντιος, του ‘ρθανε πάλι αστραπιαία στο μυαλό τα όσα τράβηξε από τα δεκαεφτά του χρόνια…» (σελ. 85). Δεν έχω ξανασυναντήσει γραφή που να στηλιτεύει τα κακώς κείμενα χωρίς όμως να τα κατονομάζει και χωρίς να τα λοιδωρεί! Απλός και λιτός, ταπεινός και δύσκολος ο μοναχικός βίος, με τις αγροτικές δουλειές και τις λειτουργίες και ο συγγραφέας τα παραθέτει όλα με υπέροχο τρόπο.

Επίσης, από την αρχή ταξίδεψα με τις σύνθετες λέξεις που σπάνια εμφανίζονται στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία και που έχουν την ικανότητα κάθε συλλαβή τους και κάθε γράμμα να στάζουν ελληνικότητα, αρκεί να είναι μετρημένες και χρήσιμες, όπως στα βιβλία του Γιάννη Μακριδάκη («τρεμοχαιρετούνε», «στραβοστέκανε»). Λέξεις, όμορφες λέξεις, υπέροχες λέξεις: «μεροκόπι» (ο κάματος της μέρας), «πόρτεγο», «αυλίδι», «τα ψιλοκάδενα» (με λεπτή καδένα κρεμασμένα), «ανήψητος» (ο άψητος), «εύλαλη σιωπή». Χιλιάδες παρομοιώσεις και μεταφορές: «Οι μέρες και οι νύχτες του μοιάζανε πια σα σταγόνες. Ο βίος του βρύση που στάζει μερόνυχτα» (σελ. 12) και «Ζερβόδεξά τους κρεμόντανε ξύλινες πιατοθήκες κι απάνω τους ραχάτευαν, άχρηστα πια, κάθε λογής τσίγκινα πιατοπότηρα» (σελ. 24). Και ένα από τα αγαπημένα μου: «Ο Μάρκος… Ήτανε σα να τον σκάλισε ένας πετροκόπος στο βράχο πριν χρόνια, κι αυτός βαρέθηκε εκεί καρφωμένος ν’ αγναντεύει το πέλαγος, σε μια στιγμή ξεκόλλησε κι έπιασε να περιφέρεται, πέτρινο ομοίωμα ανάμεσα στους ανθρώπους» (σελ. 34).

Η καθαυτή ιστορία έχει αγωνία και σασπένς, έχει επισκέψεις από τους κατοίκους του διπλανού χωριού που έρχονται για να συλλειτουργήσουν, για να πάρουν ευλογία ή πρόσφορο, για να αγιάσει ο μοναχός προσωπικά τους αντικείμενα, όπως ένα αυτοκίνητο κ. ά. ενώ ταυτόχρονα ο συγγραφέας σκύβει με αγάπη πάνω από τα κουτάβια και καταγράφει κάθε τους μέρα και συμπεριφορά, πώς αργοπεθαίνουν όσα δεν καταφέρνουν να επιβιώσουν, πώς ανασαίνουν, πώς κοιμούνται, πώς προσμένουν την τροφή, πώς κλαψουρίζουν. Τι τρυφερές οι στιγμές της αγάπης του μοναχού γι’ αυτά, που θέλει απελπισμένα να επιβιώσουν για να του κρατήσουν παρέα… Αβάσταχτη η μοναξιά και ο καλόγερος δεν την αντέχει άλλο. Συγκινητικές και γεμάτες σεβασμό απέναντι στο δώρο της ζωής είναι οι σκηνές που ο Βικέντιος αγωνίζεται να ταΐσει με σύριγγα τα νεογνά, παρατηρώντας τη διάθεσή τους, την όρεξή τους, την ανατομία τους. «Του πήρε κάμποση ώρα ώσπου να καταλάβει πως αυτό που μοσκομυρίζει μάνα και υγραίνει το μουσούδι του είναι ανάσταση…», παρατηρεί ο συγγραφέας για την ώρα του θηλασμού τους.

«Η δεξιά τσέπη του ράσου» είναι η φάτνη στην οποία κρατάει τα κουτάβια ο Βικέντιος για να νιώθουν ζεστασιά και να τα προσέχει καλύτερα, στην προσπάθειά του να τα κρατήσει στη ζωή. Κουρασμένος και ταλαιπωρημένος, απογοητευμένος αλλά πάντα πιστός παλεύει να χαρίσει στα ζώα την επόμενή τους μέρα, την επόμενή τους στιγμή, με προσευχές και παρακάλια όσο ο μοναστικός του βίος συνεχίζει, με τις λειτουργίες και τους αγιασμούς. Θα καταφέρει λοιπόν να κρατήσει έστω κι ένα από τα σκυλάκια της Σίσσυς; Μια τρυφερή νουβέλα που με συγκίνησε και μου εμφύσησε αγάπη για τα ζώα και για τη δημιουργικότητα του Θεού όσο κανένα άλλο κείμενο!

Βιβλίο Το μυστικό της πεταλούδας
Συγγραφέας Ισμήνη Μπάρακλη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ένα συγκινητικό, ανθρώπινο μυθιστόρημα, γεμάτο τραγική ειρωνεία από την αρχή ως το τέλος. Ένα κείμενο για τα τερτίπια της μοίρας αλλά και για τη δύναμη και την απαντοχή της ανθρώπινης ψυχής όταν συναντιέται με το μοιραίο. Η αφήγηση ρέει σε ενεστώτα διαρκείας, δημιουργώντας έτσι έναν ασφυκτικό κλοιό, από τον οποίο δεν μπόρεσα να ξεφύγω. Κάθε ανάσα που έπαιρνα ήταν και μια παράγραφος που έχωνε το μαχαίρι ακόμη πιο βαθιά. Περιγράφοντας είτε τις εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες στο καπνεργοστάσιο είτε τις απάνθρωπες συμπεριφορές των πλουσίων στο αρχοντικό, η γυναίκα-σύμβολο, η γυναίκα-ηρωίδα πηγάζει και αναδύεται σα διαχρονική φιγούρα, ατσαλώνοντας τον εαυτό της απέναντι στα δύσκολα για να ανταπεξέλθει ώστε να κάνει περήφανους τους γονιούς της και να κάνει έναν καλό, ήρεμο γάμο. Οι συνθήκες λοιπόν ήταν απάνθρωπες και η συγγραφέας δε διστάζει να τις παρουσιάσει ωμές, αληθινές, βίαιες, με ρεαλιστική γραφή που με σόκαρε. Πάνω από όλα όμως ο τρόπος που διάλεξε να κλιμακώσει την αφήγηση και να συνδέσει φαινομενικά άσχετους μεταξύ τους ανθρώπους ήταν εξαιρετικός. Ειδικά στο σημείο-καμπή του μυθιστορήματος όπου ξαφνικά, από μια ασήμαντη λεπτομέρεια, γίνεται η μεγάλη έκρηξη και αποκαλύπτεται ο λόγος που πρέπει να…., εκεί διάβαζα και δάκρυζα.

Αυτή ακριβώς η ποικιλία και το μέγεθος των συναισθημάτων ατόνησε σχεδόν αμέσως μετά την αποκάλυψη, κάτι που με στενοχώρησε. Από εκείνο το σημείο και μετά, που έγινε η επιλογή, έχουμε μια σωρεία περιγραφών για δευτεραγωνιστές που συμπορεύονται με τους πρωταγωνιστές, χωρίς να είναι αυτό απαραίτητο ενώ μας απασχολούν οι συνέπειες των πράξεων του ενός απέναντι στους άλλους για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα. Μου φάνηκε υπερβολικά χαλαρή και άτονη η συνέχεια της ιστορίας, με αποτέλεσμα να αρχίσω να προσπερνώ σελίδες ως την ανακουφιστική για τους χαρακτήρες λύτρωση του τέλους.

Σκοπός της συγγραφέως, όπως αναγράφει στη Σημείωση στις τελευταίες σελίδες, είναι μεταξύ άλλων να δείξει τη δύναμη και τη σημασία της μεταμέλειας στη ζωή μας. Να κάνεις δηλαδή κάτι κακό και να μετανοήσεις βαθιά, επίπονα και ουσιαστικά γι’ αυτό. Αυτό είναι ένα σημείο που εμένα με βρίσκει αντίθετο. Παρ’ όλο που το κείμενο είναι καλογραμμένο, γεμάτο συναισθήματα και εικόνες, ανατριχιαστικά αληθινές αποτυπώσεις των στιγμών στην επαρχία από τον Εμφύλιο και εντεύθεν, η λύση της καταφυγής στον μοναχισμό δε μου αρέσει, προτιμώ κάτι διαφορετικό, ειδικά στα μυθιστορήματα (και δυστυχώς τελευταία έχω διαβάσει τουλάχιστον 4 βιβλία με μοναχούς και μοναστήρια).

«Το μυστικό της πεταλούδας» με συγκίνησε βαθιά, με σόκαρε και με λύτρωσε, είναι γραμμένο με ανθρωπιά και αγάπη απέναντι στον «χοϊκό» άνθρωπο και τον Πανόπτη Θεό, φωτογραφίζει χωρίς σκιές και φωτίζει αμερόληπτα κάθε πήχη της ανθρώπινης ψυχής και σκέψης.

Βιβλίο μ. Χ.
Συγγραφέας Βασίλης Αλεξάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Εξάντας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Αυτά είναι τα μελανά σημεία. Από κει και πέρα με αφορμή το μυθιστόρημα μαθαίνουμε πολλά πράγματα για την κατάσταση και την περιουσία του Αγίου Όρους. Κάτι είχα ακούσει, κάτι είχα μάθει, αλλά να που τα βρήκα και μπροστά μου in black and white. Παραθέτει τα γεγονότα απλά και λιτά. Διάφορα εγκυκλοπαιδικής φύσεως παρεισφρέουν στο κείμενο και σε κάνουν να κολλάς περισσότερο από τη ροή της αφήγησης. Ήμουν σίγουρος για τις αμύθητες περιουσίες των μοναστηριών, εντός και εκτός Άθω, ήξερα για τις περιουσίες της Μονής Βατοπεδίου, ήξερα για τους κοσμικούς καλογήρους-διευθυντές (ηγουμένους) που κάθε άλλο παρά μοναχικοί και εκτός τεχνολογίας και υλικού πλούτου είναι. Αλλά ότι απαλλοτρίωσε μέρος των κτημάτων ο Ελευθέριος Βενιζέλος για τους πρόσφυγες; Ότι οι μοναχοί θεωρούν το Δημόσιο ακατάλληλο για σωστή οικονομική διαχείριση και αρπάζουν ό,τι βρουν θεωρώντας εαυτούς πιο ικανούς; Και ταυτόχρονα αρνούνται να προσφέρουν δωρεές ή αγαθοεργίες γιατί ο σκοπός του μοναχισμού είναι να προσφέρει πνευματικά μόνο; Το απόλυτο σοκ. Ή για τους Ρώσους καλογήρους; Ή για τις συνεχείς προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης να καταργήσει το άβατο; Ή της Ελλάδας να τους φορολογήσει; Που πέφτει στο κενό; Αμ το άλλο, που αρνούνται να δεχτούν ανασκαφές για να μην αποκαλυφθεί το αρχαιοελληνικό κάλλος του Περιβολιού της Παναγίας; Πραγματικά πολλές αποκαλύψεις. Ένα δυνατό βιβλίο ως προς τον πλούτο των πληροφοριών.

Βιβλίο Μυστικά και πάθη
Τίτλος πρωτοτύπου Holy fools
Συγγραφέας Joanne Harris
Μεταφραστής Καίτη Οικονόμου
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ψυχογιός (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

1610, Νουάρ Μουστιέ, Γαλλία. Μοναστήρι της Παναγίας της Θαλασσινής. Σε αυτό το μέρος κατέφυγε η Ζουλιέτ και έγινε καλόγρια με την κόρη της, Φλερ. Οι καλόγριες υποδέχτηκαν με αγάπη τη χήρα με το ανήλικο παιδί και η Ζουλιέτ εντάχτηκε σχετικά ομαλά στην καθημερινότητά τους. Στην πραγματικότητα, η Ζουλιέν είναι ακροβάτις, εγκατελειμμένη από γονείς και οικογένεια, μέλος περιπλανώμενου θιάσου νάνων, ακροβατών και αυτοσχέδιων παραστάσεων. Βαθιά ερωτευμένη με τον απατεώνα, αριβίστα και οπορτουνιστή ΛεΜερλ (=κότσυφας) ζει διάφορες καταστάσεις με το θίασο, όταν όμως ο θίασος διαλύεται λόγω της παταγώδους αποτυχίας μιας παράστασης που σχεδίασε ο Λεμερλ και του αμαύρωσε για πάντα τη φήμη ο επίσκοπος Εβρέ, εξορίζοντάς τον από τα σαλόνια του Παρισιού, η Ζουλιέτ εξαφανίζεται.

Χρόνια αργότερα, στο μοναστήρι, η νυν αδελφή Ογκίστ αποχαιρετά με θλίψη, μαζί με τις άλλες καλόγριες, την υπερήλικη ηγουμένη τους που αναπαύθηκε εν ειρήνη και αναρωτιούνται ποια θα έρθει να την αντικαταστήσει. Η αδελφή Ογκίστ διαπιστώνει με τρόμο ότι φτάνει στο μοναστήρι τους μια ανήλικη καλόγρια με τον προσωπικό της εξομολογητή: τον ΛεΜερλ!Κι εδώ αρχίζει το βιβλίο! Με πολύ ωραία εναλλαγή της πρωτοπρόσωπης αφήγησης (όπου το σύμβολο της κούπας (καρδιάς) από την τράπουλα δείχνει τη Ζουλιέτ και το σύμβολο του μπαστουνιού τον ΛεΜερλ) εξελίσσεται το σατανικό σχέδιο που κατέστρωσε ο ΛεΜερλ για να εκδικηθεί για την ταπείνωση που υπέστη. Αλλαγές και ανακατατάξεις στο μοναστήρι, ο άντρας αναστατώνει τις νύχτες των γυναικών, το ήρεμο μοναστήρι καταντάει κάτι σαν τηλε-παιχνίδι Big Brother, όπου συνασπίζονται συμμαχίες, έριδες, μίση, προστριβές και τίποτε δεν είναι πια το ίδιο.

Και η Ζουλιέτ; Ω, η Ζουλιέτ. Ο ΛεΜερλ δεν την έχει ξεχάσει και θέλει τη βοήθειά της για το σχέδιό του. Αναγκάζεται να απαγάγει το παιδί της για να την έχει του χεριού της, ξαναθυμούνται το ερωτικό τους παρελθόν, όμως η Ζουλιέτ δεν είναι πια η ίδια, έχει μάθει από τα παθήματά της και αγωνίζεται να καταλάβει το σατανικό του σχέδιο και να τον εξολοθρεύσει. Πώς θα το κάνει αυτό όμως εφόσον μία μία οι καλόγριες στρέφονται εναντίον της; Ανατροπές λοιπόν, δεισιδαιμονίες, ένα φάντασμα κυκλοφορεί ανενόχλητο στο μοναστήρι, ο λαοπλάνος ΛεΜερλ κάνει δικές του όλες τις καλόγριες και το σχέδιο στήνεται στην εντέλεια. Και φτάνουμε στην ημέρα της Κρίσης. όπου τα πράγματα δεν εξελίσσονται καλά και οι εξελίξεις επηρεάζουν για πάντα την ψυχολογία και τα συναισθήματα των ηρώων.

Καλογραμμένο, καλοστημένο, έξυπνο, αγωνιώδες, με καταπληκτική απόδοση του κλίματος, της εποχής, των απόψεων, της νοοτροπίας, της θρησκευτικότητας, της καθημερινότητας των κατοίκων του τόπου. Καλοδουλεμένο ως προς το «δράση-αντίδραση», αληθοφανέστατο ως εκδίκηση, πολύ καλά επεξεργασμένο σχέδιο (δεν πάει ο νους του αναγνώστη για το τι σκοπεύει να κάνει ο ΛεΜερλ) κι ενώ ανατρέπονται τα σχέδια και δεν πάνε κατ’ ευχήν, στον επίλογο διαπιστώνουμε για άλλη μια φορά ότι η συγγραφέας χειρίζεται πολύ καλά τα συναισθήματα των ηρώων της, δίνοντάς τους υπόσταση και λόγο, δεν έχουμε να κάνουμε δηλαδή με κάτι μονοδιάστατο.

Θα μείνω στον τίτλο πρωτοτύπου «Holy fools» που κακώς μεταφράστηκε ως «Μυστικά και πάθη», παραπέμποντας σε άρλεκιν και ίσως έτσι να μην προσείλκυσε κόσμο. Ιεροί τρελοί λοιπόν ή αγαθοί του Θεού θεωρούνταν τότε οι νάνοι ή οι αγαθιάρηδες που μάζευαν οι περιπλανώμενοι θίασοι για γούρι, όπως ισχυρίζονταν. Σε μια δεύτερη ανάγνωση Holy fools μπορούμε να χαρακτηρίσουμε τις καλόγριες του μοναστηριού, που παρασύρθηκαν από την ευπιστία τους και την έλλειψη πνευματικής καλλιέργειας από έναν λαοπλάνο απατεώνα, που τις κορόιδεψε συστηματικά και τις έκανε υποχείριά του για να ευοδωθούν τα προσωπικά του σχέδια. Σας το συστήνω ανεπιφύλακτα!

Βιβλίο Στο Άγιον Όρος: προσκυνητής ή επισκέπτης;
Συγγραφέας Αδαμαντία Αλατάρη
Εικονογράφος Σέργιος Παπαϊωάννου
Κατηγορία Παιδικό μυθιστόρημα
Εκδότης Ελληνοεκδοτική
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η αλήθεια είναι πως η κυρία Αδαμαντία Αλατάρη έχει κάνει μια σημαντική έρευνα και τεκμηρίωση, μιας και διαβάζοντας το βιβλίο της ένιωσα πως κι εγώ περπατούσα στον ιερό αυτόν τόπο. Η ιστορία με ξενάγησε στις σκήτες, στα ξωκλήσια, στις μονές, στο λιμάνι, στα αρχονταρίκια και σε όλα τα απάτητα και καθηγιασμένα χώματα αυτής της χερσονήσου. Μου έκανε εντύπωση η αληθοφάνεια της λεπτομέρειας και ο ρεαλισμός του οδοιπορικού, γιατί η ίδια η συγγραφέας, γυναίκα ούσα, δε δύναται να μεταβεί εκεί. Η περιγραφή των τειχών, των μονοπατιών, των δρόμων, της Ουρανούπολης και της Δάφνης, ο τρόπος υποδοχής και σίτισης, η μεταφορά στα μοναστήρια, τα συναισθήματα που γεννιούνται στη θέα κάποιων μονών καταγράφονται μέσα από τα μάτια ενός έφηβου παιδιού με συναρπαστικό τρόπο. Προς τιμήν της μάλιστα κατάφερε να μου μεταλαμπαδεύσει την αγάπη της για τον Άγιο αυτόν τόπο, να μου μεταφέρει τη δική της δύναμη πίστης και ελπίδας προς το Θείο και να με κάνει κοινωνό της μυσταγωγίας και της δεκτικότητας που απαιτείται από την ψυχή για να ανταποκριθεί κανείς στο κάλεσμα. Αντί λοιπόν να μετατρέψει έναν τουριστικό οδηγό σε μυθιστόρημα και να καταγράψει ρηχά και στεγνά ένα τέτοιο ταξίδι, το έκανε δικό της και μετέδωσε την πνευματική και συναισθηματική γαλήνη του τόπου σε κάθε αναγνώστη που θα ήθελε να μάθει περισσότερα για το Άγιο Όρος.

Φυσικά και σ’ ένα τέτοιο κείμενο υπάρχουν αρκετές αναφορές στον Θεό, στην πίστη στη δύναμη του Λόγου Του και της Παρουσίας Του και άλλα, δεν ήταν όμως ούτε έντονα ηθικοπλαστικά ούτε «κατηχητικά», αντιθέτως με άφησαν με την ησυχία μου να ψάξω μέσα μου αν ένα τέτοιο κάλεσμα κάποτε θα με γοήτευε. Χάρη σε αυτό το κείμενο απέκτησα αρκετές γνώσεις για τη μετάβαση και τη διαμονή εκεί, λεπτομέρειες από την καθημερινότητα των μοναχών, που δεν έχουν μόνο να ψάλουν και να προσεύχονται αλλά και να φιλοξενούν, κάτι που δυσκολεύει τρομερά την ομαλή διεκπεραίωση αν σκεφτεί κανείς τους χιλιάδες επισκέπτες που δέχονται καθημερινά κλπ. Από την άλλη, μου άφησε και ερωτηματικά, που θα μπορούσαν να απαντηθούν, μιας και η γραφή είναι εύληπτη και επεξηγηματική χωρίς να κουράζει ή να καταντά μονότονη, π. χ. γιατί απαγορεύεται να πηγαίνουν οι γυναίκες στο Άγιο Όρος ή γιατί ρωτάγανε συνέχεια τον Κώστα και τον πατέρα του «Προσκυνητής ή επισκέπτης;» και άλλα. Σίγουρα οι απαντήσεις είναι διαθέσιμες σε οποιαδήποτε πηγή πληροφοριών θέλει ο καθένας, ήταν όμως μια καλή ευκαιρία να ενταχθούν και αυτά τα ερωτήματα στο ατμοσφαιρικό περιβάλλον που έστησε με την πένα της η κυρία Αλατάρη.

Το παιδικό μυθιστόρημα «Στο Άγιον Όρος» είναι ένα κατανυκτικό, επεξηγηματικό ταξίδι στο άβατο του Αγίου Όρους, με πολλές ιστορικές, γεωγραφικές και πρακτικές πληροφορίες, εικονογραφημένο επαρκώς από τον κύριο Σέργιο Παπαϊωάννου, που η επιλογή του ασπρόμαυρου προσέθεσε ακόμη περισσότερη κατάνυξη στις στιγμές και οσιότητα στα πρόσωπα, ένα βιβλίο που με ταξίδεψε σ’ έναν τόπο ιερό και έμπλεο πνευματικής «αναψύξεως» και αποτέλεσε το έναυσμα για ένα πιθανό μελλοντικό μου ταξίδι στον Άθω.

Βιβλίο Στην άκρη του νήματος
Συγγραφέας Σωτηρία Περβανά
Κατηγορία Ρομαντικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κέδρος (εξαντλημένο στον εκδότη)
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τα συναισθήματα που με έκανε να νιώσω όταν άρχισα να το διαβάζω ήταν τελείως διαφορετικά από αυτά που ένιωσα όταν το τελείωσα. Και δυστυχώς μιλάμε για διαφορετικά και αντικρουόμενα συναισθήματα. Θα γίνω πιο αναλυτικός αμέσως μετά αλλά επειδή θα στηριχτώ σε περιλήψεις από το κείμενο, καλύτερα να μη διαβάσετε τις επόμενες παραγράφους. Το μυθιστόρημα είναι γεμάτο ωραίες εικόνες, δυνατά αισθήματα, πολύ καλές παρομοιώσεις και σκόρπια καλολογικά στοιχεία που ντύνουν ιδανικά την πλοκή. Από ένα σημείο και μετά όμως αυτό το γράψιμο κουράζει, ειδικά από τη στιγμή που η εξέλιξη της ιστορίας αρχίζει να πατά στην υπερβολή και την επανάληψη. Ίσως κάποιοι θεωρήσουν το ύφος της συγγραφέως (διαβάστε στο τέλος κάποια χαρακτηριστικά αποσπάσματα) πομπώδες και εκβεβιασμένο να γεννήσει συναισθήματα, εμένα όμως μου άρεσε και, στην αρχή τουλάχιστον, κάθε τρεις και λίγο σημείωνα ωραίες φράσεις και αποσπάσματα. Όταν ξεκίνησαν οι επαναλήψεις και οι χρονοτριβές, όταν κάποιες φορές επαναλαμβάνονταν οι ίδιες λέξεις και τα ίδια λόγια, άρχισα να ξεφυλλίζω το βιβλίο, γεμάτος περιέργεια για τον χειρισμό της ιστορίας. Δυστυχώς, η φρεσκάδα και η καλή διάθεση για ένα αξιόλογο κείμενο σύντομα εξανεμίστηκαν και η πλοκή κατέληξε σε ένα υπερβολικό φινάλε!

Προσοχή, spoilers

Η ιστορία ξεκίνησε ωραία, με έντονες σκηνές, κινηματογραφικό ρυθμό και μια ιστορία που ίσως θυμίσει μελοδραματική ελληνική ταινία αλλά καλογραμμένη. Αρκετά αργότερα συνειδητοποίησα ότι μιλάμε για μια υπόθεση που ξετυλίγεται στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα στην Αθήνα, η οποία παρουσιάζεται σκονισμένη, χωρίς άσφαλτο, γεμάτη λαντό και βικτόριες, κοινωνικές εκδηλώσεις και δεξιώσεις (εκπληκτικές οι περιγραφές για το ξενοδοχείο Ακταίον στο Φάληρο και τα λαμπερά του εγκαίνια, καθώς και της βίλας Μαργαρίτα). Η Ιζαμπέλ μεγαλώνει σε ένα φτωχόσπιτο στο σημερινό Κολωνάκι, η πόρνη μητέρα της ζει στην Κυβέλης 8, στην Πλάκα ενώ όταν παντρεύεται μετακομίζει στην Ομόνοια! Φουρό, δαντέλες, ομπρελίνα, καφενεία, λουστράκια, κοσμικές βεγγέρες στήνουν χορό γύρω από τη ζωή της πρωταγωνίστριας και χαρίζουν μια τρισδιάστατη εικόνα στα μάτια του αναγνώστη.

Μου άρεσε η σκληρότητα της θείας Φαίδρας, η δύσκολη ζωή που ζούσαν, η ατμόσφαιρα που περιέγραψα παραπάνω, η γνωριμία της Ιζαμπέλ με τη μητέρα της και η προσπάθειά τους να ξεκινήσουν από την αρχή την κοινή ζωή τους. Η συγγραφέας το έπλεξε ωραία, χωρίς υπερβολές, ανούσιους συναισθηματισμούς ή υπερβολική τραγικότητα. Ο αγνός έρωτας με τον δάσκαλο της μουσικής που της έβαλε η πλούσια μάνα της να μάθει πιάνο ήταν κι αυτό αξιοσημείωτο, ακόμη και η παρεξήγηση που τους χώρισε. Και το συνοικέσιο που έστησαν η Φαίδρα με τον δαιμόνιο Όμηρο καλοδεχούμενο αυτό, μέχρι και οι μπαγαποντιές που έκανε για να κερδίσει λεφτά, περιουσία και μια θέση στην καρδιά της γυναίκας ώστε να σταθεί επάξια δίπλα της, παρ’ όλο που δεν τον αγάπησε.

Όλα καλά κι όλα ωραία μέχρι που η Ιζαμπέλ γνώρισε κι ερωτεύτηκε έναν παντρεμένο. Και δώστου να συναντιούνται κρυφά, πότε να αντιστέκονται στο παράνομο και πότε να υποκύπτουν και να έχει η Ιζαμπέλ το δίλημμα και να μην ξέρει τι να κάνει. Και, λόγω της ανατροφής, όπως λέει η συγγραφέας, να χειρίζεται και τους δυο άντρες με κρύα καρδιά, ίσα για να κάνει το κομμάτι της και ανίκανη να νιώσει το παραμικρό από έρωτα, αγάπη, δόσιμο. Υπερβολικά μεγάλο και αναλυτικό το κομμάτι κατ’ εμέ. Κι επίσης, δεν πιστεύω ένα κορίτσι σαν την πρωταγωνίστρια, που μεγάλωσε σε απρόσωπο κι αδιάφορο περιβάλλον αλλά μετά γνώρισε τη μάνα που τη γέμισε καλοσύνη και αγωνίστηκε να αναπληρώσει τις χαμένες τους στιγμές, χωρίς να εμφανίζεται πουθενά άντρας-πελάτης, να μετατρεπόταν σε τέτοιο τέρας. Πιο δύσπιστη ναι, πιο διστακτική ναι, πιο αδιάφορη όχι.

Κι αφού έχει γεμίσει το κείμενο με όλες τις εκφάνσεις του έρωτα, αφού η συγγραφέας έχει χαρίσει πλήθος εικόνων και συναισθημάτων, έρχεται το ημερολόγιο της μάνας της Ιζαμπέλας να συμπληρώσει το υπόλοιπο, μεγάλο μισό του βιβλίου: ποια ήταν, πού γεννήθηκε, πώς πέθανε η δική της μάνα και πώς κατάντησε να συνοδεύει στα ταξίδια του τον ακαμάτη, ναυτικό πατριό της, που τη βίασε κάποια στιγμή και στη συνέχεια την έκανε πόρνη στη Μασσαλία όπου ξεμπάρκαραν, αλλά η Ιζαμπέλ μετά από χρόνια κατάφερε να το σκάσει και να ‘ρθει στην Ελλάδα για μια νέα αρχή, παντρεύτηκε κλπ. αλλά το ένοχο παρελθόν την κυνηγάει και ποιος είναι ο πατέρας της Ιζαμπέλ κλπ. Πάρα πολλές πληροφορίες και πολύ μεγάλη ιστορία, με σημαντικό βάρος, που κουράζει την ανάγνωση κι εγώ τουλάχιστον έπαψα να παρακολουθώ το ωραίο γράψιμο και απλώς ξεφύλλιζα για να προχωρήσει λίγο η πλοκή έστω.

Από την άλλη, η Φαίδρα δεν κατάλαβα γιατί ήταν τόσο πολύ στη σκιά της δράσης στη συνέχεια. Όταν αυτοκτόνησε ο αδερφός της, η ρήτρα του ήταν όταν παντρευτεί η κόρη του να έρθει η περιουσία του στα χέρια της αδερφής του (κι αυτό από μόνο του υπερβολικό αλλά τέλος πάντων), οπότε με χαρά η Φαίδρα ξαπόστειλε την ανιψιά της με τον πρώτο γαμπρό που της βρήκε. Μετά από πολλές σελίδες τυχαίνει να ξαναβρεθούν θεία κι ανιψιά, η πρώτη με την περιουσία του αδερφού της στα χέρια, η δε ως πάμπλουτη σύζυγος. Και σχεδόν στο τέλος του βιβλίου η Φαίδρα, στα τελευταία της, να ζητά συγχώρεση. Ένας δευτερεύων ρόλος, χωρίς ουσιαστική εξέλιξη και αλλαγές, που όμως θα μπορούσε να έχει πιο ολοκληρωμένη θέση σε όλο το βιβλίο και οι πράξεις της να επηρέαζαν αλλιώς την πορεία της Ιζαμπέλ.

Και να πάμε στο πιο ακραίο; Όταν η Ιζαμπέλ, παγιδευμένη σε έναν γάμο χωρίς συναισθήματα, καταφεύγει στη ζωγραφική για να ξεφύγει και φτιάχνει ατελιέ και κάνει εκθέσεις με έργα της και παίρνει τη ζωή στα χέρια της, αποφασίζει να παρατήσει τον άντρα της και να φύγει με το παιδί της. Τα πράγματα όμως είναι πολύ δύσκολα για να γίνουν πραγματικότητα κι η Ιζαμπέλ φτάνει στο σημείο να σχεδιάζει να σκοτώσει τον άντρα της με τα χέρια του εραστή της. Κι όταν χύνεται το αίμα, με έναν τρόπο τελείως απροσδόκητο και αντίθετο από ό,τι περιμένει ο αναγνώστης, η Ιζαμπέλ συγχωρεί τον θύτη και κλείνεται σε μοναστήρι! Λυπάμαι, καμία αληθοφάνεια! Τόσα χρόνια που έπαιζε τους άντρες σαν κομπολόι, που γνώρισε τη δύσκολη πλευρά του έρωτα, πώς και δε μίλησε σε κάποιον ιερωμένο, να εξομολογηθεί τα κρίματά της και να βρει στόχο ζωής στον Θεό; Μετά από τόσες λεπτομέρειες, τόσες ιστορίες και ζωές τόσων ανθρώπων, τέτοιο ψυχικό φορτίο στον αναγνώστη, η Ιζαμπέλ εξομολογείται σε ιερέα, που την καθοδηγεί στον δρόμο του Κυρίου και η Ιζαμπέλ γίνεται καλόγρια; Μου φάνηκε πολύ βεβιασμένη και πρόχειρη λύση, χωρίς καμία ουσιαστική συμβολή στην ανέλιξη και στην ολοκλήρωση του κεντρικού χαρακτήρα.

Χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

«Οι άνοιξες μόνο βαστούσαν από το χέρι τη «ζαβή» και της σκούπιζαν τα σάλια. Η φύση ντυνόταν αλλόκοτα φουστάνια, πότε κατάλευκα, πότε χρωματιστά, πότε κλαρωτά, φορτωμένα λουλούδια και αρώματα. Ντυνόταν γυναίκα όμορφη, μοσχοβολητή, που περπατούσε αέρινα σ’ όλες τις εποχές και τους καιρούς, προσπερνούσε αιδάφορα τους μήνες, κρατούσε την Ιζαμπέλα από το χέρι και τη μεγάλωνε. Γινόταν πεταλούδα που χοροπηδούσε στον ουρανό κι η Λουκία πάσχιζε να θαυμάσει εκείνον τον χορό» (σελ. 53).

«Αυτή παντρεύτηκε στα τριάντα της. Τρόμαξε κι αυτή, ακόμα λίγο και θα ‘πεφτε απ’ το ράφι να τσακιστεί» (σελ. 55).

«Ο λόφος απλωνόταν μπροστά της ψηλά. Η Αθήνα έστεκε απλωμένη, μια χούφτα άσπρα δόντια πεταμένα, από κάτω του» (σελ. 71).

«Εκείνο το παιδί νόμιζε πως ήταν παιδί. Δεν ήταν. Ήταν μια μεστωμένη γυναίκα που είχε κρυφτεί σε εκείνο το κάτισχνο κορμί που έτρεμε, σαν το φυλλαράκι που αναριγεί παλεύοντας να κρατηθεί γαντζωμένο από το κλαδί του, μα οι ριπές του ανέμου δεν το αφήνουν, όσο κι αν παλεύει, και ύστερα από λίγο θα το πετάξουν στα πόδια της μάνας του ξεψυχισμένο» (σελ. 79).

«Αποκοιμήθηκε με το χαρτί στο στήθος της. Αποκοιμήθηκε με το χαρτί στο μέρος της καρδιάς και ήταν η πρώτη φορά που αποκοιμήθηκε στην αγκαλιά της μάνας της. Ο ύπνος εκείνος, ίδιος μέλι, χύθηκε στο κορμί της και το σιρόπιασε» (σελ. 87).

«Έσφιξε τα χείλη της, που γίνανε κόκκινη μαρτιάτικη κλωστή» (σελ. 161).

«Έκλαιγε καθε φορά που ήθελε να δώσει τον εαυτό της ολόκληρο και σκάλιζε με μανία τα σεντούκια της ψυχής της να βρει κάτι και δεν έβρισκε τίποτα να δώσει. Άνοιγε και έκλεινε κάθε φορά άδεια σεντούκια γεμάτα αράχνες και σκόνες και έκλαιγε από θλίψη και απογοήτευση που όλη η κληρονομιά της ήταν ένα άδειο σεντούκι» (σελ. 204-205).

«Ο ήλιος λαμπύριζε ακόμα και στο λιόγερμα και χρύσιζαν οι αχτίδες του, πριν αγγελομαχήσουν με το δείλι, που έσερνε από το χέρι το πορφυρό σκοτάδι και στάξουνε το ροδακινί τους αίμα στις παρυφές της βουνοπλαγιάς» (σελ. 217).

«Οι δαίμονες, Μπέλα, δε φεύγουνε αν αλλάξεις τόπο. Τους παίρνεις μαζί σου και θεριεύουν…Αυτό θέλεις, απλώς να τους αλλάξεις τόπο ή να τους σκοτώσεις;» (σελ. 467).