Βιβλίο Σκιές πάνω από το Όρος 
Συγγραφέας Άγγελος Χαριάτης
Κατηγορία Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κύφαντα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Άγγελος Χαριάτης επέλεξε για πρωταγωνιστή του έναν διαφορετικό ήρωα, που αντιβαίνει στα συνηθισμένα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της αστυνομικής λογοτεχνίας, όπου συναντάμε κυρίως έξυπνους, εύστροφους και γοητευτικούς αστυνομικούς ή άτομα με ψυχολογικά προβλήματα και εξαρτήσεις. Εδώ όμως έχουμε να κάνουμε με ένα γεροντάκι που τρίζουν τα κόκαλά του, που φοράει μασέλα, που περιμένει τη λύτρωση του θανάτου όχι τόσο για να βρει τη γυναίκα του ξανά όσο για να ολοκληρωθεί νομοτελειακά ο κύκλος της ζωής του. Ο Ιούλιος Φέρτης είναι απαισιόδοξος: «Αυτή ήταν η ζωή. Μια θάλασσα θλίψης, μια φουρτουνιασμένη θάλασσα με μικρά διαστήματα νηνεμίας. Αν η ζωή είχε γεύση, αυτή θα ήταν στιφή» (σελ. 10). Κι όμως: «Το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του το είχε περάσει προσπαθώντας να αποκρυπτογραφήσει τον άνθρωπο και τις πράξεις, τα αίτια και τα αιτιατά που οδηγούσαν στην πράξη, στην όποια πράξη, καλή ή κακή» (σελ. 14). Μετά τον θάνατο της γυναίκας του: «Είχε αρχίσει να συνηθίζει στην ιδέα… ότι ο χρόνος του είχε τελειώσει, ότι κάθε ημέρα που ξημέρωνε ήταν ακόμη μια πρόβα θανάτου» (σελ. 71). Μόνιμη συντροφιά του η σιωπή του και η μοναξιά, μια καθημερινή ρουτίνα (ψωμί και φαγητό απ’ έξω, ένα περιοδικό μυστηρίου από το περίπτερο), κι όμως κάποτε στην καριέρα του είχε διαλευκάνει πολλές και σημαντικές υποθέσεις. Ο συγγραφέας μάς βάζει για τα καλά στη ζωή και στην ψυχοσύνθεση ενός ηλικιωμένου ανθρώπου, με περιγραφές και λεπτομέρειες που δίνουν αυθεντικότητα και ρεαλισμό και βοηθάνε στην καλύτερη σκιαγράφηση του χαρακτήρα του.

Κάποια στιγμή βλέπει τη γυναίκα του στον ύπνο του να του ζητάει ν’ ανάψει ένα κερί για κείνη στο Άγιο Όρος κι αρχίζει ένα δύσκολο για τη σωματική του κατάσταση ταξίδι. Δεν είναι θρησκευόμενος ούτε θρησκόληπτος, δεν είναι αγνωστικιστής ούτε και άθεος αλλά καταλαβαίνει πως πρέπει να πάει: «Είχε μάθει να ακολουθεί και να πιστεύει τα σημάδια… ως επακόλουθο του πεπρωμένου». Στο μοναστήρι όπου καταλύει, αποφασισμένος να μείνει μόνο ένα βράδυ και να ξεμπερδεύει, αρχίζει μια σειρά από φόνους που αναστατώνουν τους μοναχούς. Καλόγεροι αρχίζουν να δολοφονούνται ένας ένας και να εντοπίζονται σε διάφορες θέσεις θανάτου ενώ σε όλους λείπουν το κουκούλι και το καμηλαύκι κι ένα κομμάτι από το εξώρασο. Ποιος τους βγάζει από τη μέση και γιατί; Ο ένοχος κρύβεται στη μονή ή είναι επισκέπτης; Τι υπάρχει στα ρούχα που λείπουν; Ο δολοφόνος δεν φαίνεται να είναι serial killer, δεν ακολουθεί συγκεκριμένο μοτίβο δολοφονιών αλλά κάτι ψάχνει, έχει ένα σχέδιο στο μυαλό του και προσπαθεί να το φέρει εις πέρας, επομένως ποιος είναι ο σκοπός του και γιατί πρέπει να βγάζει από τη μέση ανθρώπους που ουσιαστικά δεν έβλαψαν κανέναν;

Η πλοκή ξετυλίγεται κυρίως από φόνο σε φόνο και με τα στοιχεία που καταφέρνει να συγκεντρώσει ο Ιούλιος σταδιακά για να εντοπίσει τον ένοχο, οπότε δεν έχουμε ιδιαίτερες γνωριμίες με τους καλογέρους παρά μόνο κάποιων το παρελθόν και πώς έφτασαν στην απόφαση του μοναχισμού. Ο αρχοντάρης Σωφρόνιος, ο ήρεμος, καλοσυνάτος και ψύχραιμος Εφραίμ, ο ηγούμενος Ακάκιος, με βλέμμα που συγκεντρώνει όλη την αγάπη που κρύβει μέσα του και ταυτόχρονα τη διοχετεύει γύρω του απλόχερα, ο οποίος μάλιστα δέχεται την παρουσία του Ιούλιου ως σημάδι από την Παναγία, εξ ου και του αναθέτει τις έρευνες και ο ψύχραιμος και κυνικός, ετοιμόλογος και γλωσσάς, Παχούμιος, ένα πλάσμα σχεδόν ξεκάρφωτο από τον συνολικό περίγυρο, με μειωμένο δείκτη ευφυίας, «σαλός εν Χριστώ», «ένα πρόβατο χαμένο και μπερδεμένο μέσα στην ασφάλεια του μαντριού», που θα αποτελέσει και τον άτυπο βοηθό στις έρευνες, είναι κυρίως οι ήρωες του βιβλίου. Βρήκα πολύ καλές και παραστατικές τις περιγραφές του Αγίου Όρους για τον τρόπο άφιξης, μετάβασης και μετακίνησης στο Περιβόλι της Παναγίας, για την καθημερινότητα στις μονές, με τις λειτουργίες, το λιτό φαγητό, το αυστηρό πρόγραμμα, και ωραίες τις περιγραφές της γαλήνης που βρίσκει κανείς στο μέρος εκείνο ενώ πραγματολογικά και εγκυκλοπαιδικά στοιχεία δείχνουν τη μελέτη του συγγραφέα πάνω στον τόπο και στους ανθρώπους του. Τέλος, συχνή αλλά προσεγμένη χρήση παράδοξων και πρωτότυπων μεταφορών χαρίζουν μια προσωπική ταυτότητα στη γραφή: «σαν τρομαγμένοι τζίτζικες που συνειδητοποιούσαν αργά τον ερχομό του χειμώνα κι έτρεχαν να προλάβουν ό,τι μπορούσαν» (σελ. 28), «κουνούπια-αμφορείς αίματος» (σελ. 37), «είχαν κρεμάσει τα μούτρα τους σαν ώριμα σταφύλια σε κληματαριά τέλος Σεπτεμβρίου» (σελ. 113) κ. ά.

«Σκιές πάνω από το Όρος» αναστατώνουν τα μέλη μιας ήσυχης κοινότητας που είναι αφιερωμένη στον Θεό. Ποιος θέλει να κάνει κακό σε ανθρώπους που κατέφυγαν στο Άγιο Όρος για να γαληνέψει η ψυχή τους και ν’ αφήσουν πίσω τους τα εγκόσμια; Ποιο μυστικό κρύβεται βαθιά στα έγκατα του μοναστηριού και δεν πρέπει να βγει στο φως; Υπάρχει τρόπος να λυθεί το άβατο; Κι αν ναι ποιος θα εμποδίσει κάτι τέτοιο με κάθε κόστος; Ο Ιούλιος Φέρτης θα προσπαθήσει όσο και όπως μπορεί να ρίξει φως στο μυστήριο.

Βιβλίο Kairlov 
Συγγραφέας Πέμη Γκανά
Κατηγορία Ιστορικό μυθιστόρημα / Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Κύφαντα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Πέμη Γκανά έγραψε ένα δυνατό, ανατρεπτικό ιστορικό μυθιστόρημα που αναβιώνει την αριστοκρατική τάξη της Ρωσίας του 1866 και τις σκληρές κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες του απλού λαού που ζούσε έξω από τα παλάτια και τις όπερες της Αγίας Πετρούπολης αλλά δεν έπαυε να πίνει νερό στην υγεία του τσάρου. Χωρίς να μπαίνουμε σε πολλές ιστορικές λεπτομέρειες που ίσως κουράσουν, η ιστορία ξεδιπλώνεται με αληθοφάνεια και ενδιαφέρουσες εξελίξεις από την Αγία Πετρούπολη ως το Μινσκ και μας ταξιδεύει από τη χλιδή και την έντονη κοινωνική ζωή ως την απομόνωση και τις κρυφές διπλωματικές συνεργασίες. Η Αναστασία Ιβάνοβνα Κορλόφσκι, μεγάλη δούκισσα της Λευκορωσίας, απόγονος των δύο ισχυρότερων οικογενειών που ενώθηκαν το 1797 με τον γάμο των γονιών της, γεννήθηκε το 1805 στην Αγία Πετρούπολη, στην πρωτεύουσα μιας αχανούς χώρας. Η Αναστασία μεγάλωσε στην Αυλή του παλατιού νομίζοντας πως η παραμυθένια της πραγματικότητα ήταν κοινή για όλο τον κόσμο, κατάφερε όμως να χτίσει έναν ταπεινό, σεμνό χαρακτήρα, γεμάτο όνειρα και ελπίδες για μόρφωση, παρόλο που ήξερε πως αυτά δε θα γίνουν ποτέ πραγματικότητα σε μια εποχή που η γυναίκα προορίζεται μόνο για τον γάμο και τα παιδιά. Ένα τυχαίο γεγονός αλλάζει τη ρότα της ζωής της Αναστασίας, στρέφεται στη φιλανθρωπία, συμμετέχει στις πολιτικές συζητήσεις του άντρα της με τον προσωπικό γιατρό του τσάρου και αποκτά σφαιρικές γνώσεις.

Το 1821 παντρεύεται τον τρίτο της ξάδελφο Ιλιά Ντμίτριεβιτς Κορλόφσκι, έναν τρυφερό, ήρεμο, ευγενικό άντρα που την κάνει ευτυχισμένη. Τα χρόνια περνούν αλλά παιδί δεν αποκτούν, με αποτέλεσμα να δεχτούν κάτι που θα αποδειχθεί μεταγενέστερα επικίνδυνο αλλά δεν τους νοιάζει. Η ζωή τους ανατρέπεται ριζικά όταν η αδελφή της, Κατιάνκα, μια δύστροπη, εγωίστρια, πονηρή και ψεύτρα γυναίκα, παντρεύεται τελικά τον γιο του τσάρου και γίνονται οι επόμενοι τσάροι μετά τον θάνατο του πεθερού της. Η Αναστασία εξορίζεται στον πύργο Κάιρλοφ όπου βιώνει την υστερία και την κατάθλιψη, αργεί να σταθεί στα πόδια της αλλά τα καταφέρνει, έχοντας πλάι της τη μοναδική της φίλη, την ψυχοκόρη Όλγα. Οι εντολές της τσαρίνας τη χωρίζουν από όσους αγαπάει και το μυστικό που κρατάει καλά φυλαγμένο την κρατάει στη ζωή μέχρι να το αποκαλύψει, με αποτέλεσμα η Κατιάνκα να φοβάται για τη θέση της και να καταστρώνει τη μια ενέδρα πίσω από την άλλη την ώρα που κάποιοι αποφασίζουν να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους.

Ο πύργος του Κάιρλοφ είναι ένα μέρος με απέραντες εκτάσεις, μέσα στις οποίες υπάρχουν το εκκλησάκι του Αγίου Αλεξάνδρου και η μονή της Αγίας Σοφίας με ηγούμενο τον στάρετς Νικόλαο. Οι άνθρωποι της δούλεψης των Κορλόφσκι έχτισαν ένα μικρό χωριό κοντά στον πύργο κι έτσι ο τόπος είναι γεμάτος ζωή και δραστηριότητα. Σε αυτό το μέρος έρχεται το 1866, λίγα χρόνια μετά τη στέψη των νέων τσάρων και τα τραγικά γεγονότα στη ζωή της Αναστασίας, η Αντριάνα Αλεξέγιεβνα Κορλόφσκι,  σύζυγος του Φίοντορ Ιλιέβιτς Κορλόφσκι, μητέρα της Όλγας και της Νατάλιας, που φέρνει τον Φίοντορ στα όριά του και την ξαποστέλνει στη μητέρα του, στον Κάιρλοφ. Ο Φίοντορ εργάζεται στην τσαρική αυλή, περπατώντας χωρίς να το ξέρει σε μια λεπτή κλωστή από την οποία κρέμεται η ζωή του και το μέλλον του, με αποτέλεσμα να υπάρχουν καταιγιστικές εξελίξεις στη ζωή του που απογειώνουν την πλοκή. Πώς θα συμβιώσουν αυτές οι δύο γυναίκες; Η Αντριάνα συνηθισμένη στα πλούτη και στις ανέσεις, η Αναστασία με λογοκριμένες, ημιτελείς γραπτές επιστολές του γιου της, όλα ελεγμένα και απομονωμένα από την τσαρίνα αδελφή της, είναι δύο εντελώς διαφορετικοί χαρακτήρες κι έτσι η συγκατοίκηση κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον.

Το μυθιστόρημα είναι γεμάτο από ενδιαφέροντες ολοκληρωμένους χαρακτήρες που ο καθένας έχει το δικό του παρελθόν και ξεχωριστές ιδιοσυγκρασίες και αντιλήψεις, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένα συναρπαστικό παζλ στο οποίο αποτυπώνονται με ενάργεια και προσοχή η κοινωνία και οι συνθήκες στη Ρωσία του 19^ου αιώνα. Ο Αλεξέι Σεργκέεβιτς, σωματοφύλακας του Φίοντορ, η Σιλβί Ντιπόν, η νταντά της Νατάλιας, μια φτωχή γυναίκα από το Παρίσι που πρόλαβε να φύγει για τη Μόσχα πριν ξεσπάσει η επανάσταση του προλεταριάτου, η Πρασκόβια Αλεξάντροβνα, οικονόμος του Φιόντορ Ιλίεβιτς Κορλόφσκι, με μοχθηρή ψυχή, σκοτεινή, δίχως έλεος, η οποία με ευχαρίστηση κατασκοπεύει τον Φιόντορ με αντάλλαγμα τα χρήματα, η Πωλίνα Μιχαήλοβνα Ζόρκοφ, με εκπληκτική και σπάνια ομορφιά, της οποίας ο αξιοσέβαστος πατέρας κλέφτηκε με τη Νορβηγίδα μητέρα της όταν πήγε οικογενειακώς διακοπές στη Φινλανδία, η οικονόμος του πύργου Άννα Γιοβάνοβιτς, ο γιος της, Κρίστο Γιοβάνοβιτς, και βαφτισιμιός της Αναστασίας που είναι ο επιστάτης των κτημάτων, ο υπασπιστής του τσάρου Όλεγκ Ντμίτριεβις Ντμίτριεφ που φέρνει την είδηση για παραμονή της τσαρικής οικογένειας τα Χριστούγεννα του 1866 στον Κάιρλοφ αλλά έχει και κρυφό κίνητρο για να έρθει στον πύργο, ο Σεργκέι Λεμπέσκι, γιος μουσικών από το θλιβερό Σεστρόρετσκ, που κατάφερε να ξεφύγει απ’ όλ’ αυτά σπουδάζοντας νομικά στη Μόσχα και στη Βιέννη και υπηρετώντας στο διπλωματικό σώμα της Ρωσίας στη συνέχεια, και τώρα διορίστηκε πρώτος τη τάξει σύμβουλος του τσάρου, σε μια θέση-κλειδί τη στιγμή που ξεσπάει η ενέδρα με στόχο την Αναστασία και την Αλεξάνδρα και πολλοί άλλοι κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον και συμμετέχουν σε πρωτόγνωρες εξελίξεις που δεν ξέρεις πού θα οδηγήσουν!

Υπέροχη, απολαυστική και συναρπαστική αποτύπωση της εποχής, της χώρας, των συνηθειών, της καθημερινότητας: «Ο κόσμος τραγουδούσε… Τους δίναμε απλόχερα την ψευδαίσθηση ότι τάχα ήταν μέρος της Ιστορίας, λες και νοιαστήκαμε ποτέ γι’ αυτούς, λες και νοιάστηκε ο ορθόδοξος τσάρος για κάτι άλλο πέρα από τον οίκο του. Μας ενδιέφεραν μόνο τα κορμιά τους, αυτά που έπεφταν στις μάχες νεκρά, για τη δόξα του Τσάρου, για τη δόξα της Ρωσίας. Τους εντυπωσιάζαμε με λάβαρα, θυρεούς και πρωτόκολλα. Καημένη Ρωσία, καμένοι μουζίκοι, καημένοι υποτακτικοί» (σελ. 144). Αυτές είναι οι πικρόχολες διατυπώσεις της Αναστασίας που συμπαρίσταται στον φτωχό λαό, βλέπει τι γίνεται γύρω της και νιώθει κι η ίδια παγιδευμένη στο status quo της αδερφής της. Καλολογικά στοιχεία που ζωντανεύουν την πανέμορφη φύση του πύργου, ενδιαφέρουσα πλοκή που δεν ξέρεις πού θα καταλήξει, χαρακτήρες που διασταυρώνονται με πρωτότυπο τρόπο, αριστοτεχνικό μπλέξιμο του ιστορικού με το ρομαντικό στοιχείο, όλα αυτά κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον ως το τέλος. Πουθενά δε βρήκα ούτε μία γραμμή περιττή, αντίθετα, η δύναμη των περιγραφών και ο πλούτος των λέξεων ζωντανεύουν την τσαρική Ρωσία των μέσων του 19^ου αιώνα και ταυτόχρονα την αδικημένη ζωή μιας δούκισσας που ζει σε χρυσό παλάτι, μιας γυναίκας που έχει φυλακιστεί και δεν μπορεί να βιώσει από κοντά τις χαρές και τις λύπες των ανθρώπων που αγαπάει. Η παγωμένη ατμόσφαιρα έρχεται σε αντίθεση με τη ζεστή κατά βάση καρδιά της Αναστασίας και οι μακρινές αποστάσεις της αχανούς χώρας, με τους ήρωες να πηγαινοέρχονται από τη μιαν άκρη στην άλλη, είναι σα να προσομοιάζουν με την εξορία της ηρωίδας του βιβλίου που ζει απομονωμένη στον πύργο του Κάιρλοφ. Μάλιστα, η συγγραφέας ξέρει να χειρίζεται καλά την κεντρική της ιδέα, από την οποία δεν απομακρύνεται ποτέ, παρά τα πολλά κι ενδιαφέροντα πρόσωπα που εμπλουτίζουν την ιστορία. Κλειδωνόμαστε στον πύργο του Κάιρλοφ, τρέχουμε με τα άλογα στις στέπες της Ρωσίας, θαυμάζουμε τα παλάτια της Αγίας Πετρούπολης, κρυβόμαστε σε μοναστήρια κι όλα αυτά μέχρι να δούμε αν η συνωμοσία της τσαρίνας πέτυχε ή αν θα καταφέρουν οι σύμμαχοι της Αναστασίας να επαναφέρουν την τάξη. Το τέλος μου άρεσε πάρα πολύ, γιατί δεν επέφερε μια αιματηρή ανατροπή με βαριές θυσίες αλλά αφήνει μιαν απειλή να αιωρείται στον αέρα, βάζει τα πράγματα σε μια σειρά και ταυτόχρονα τα αφήνει να αιωρούνται ως κίνδυνο για τυχόν αντιστάσεις και αντιρρήσεις.

Το «Kairlov» της Πέμης Γκανά είναι ένα ιστορικό μυθιστόρημα που καταγράφει με δυνατές λεπτομέρειες και αναπάντεχες εξελίξεις τις συνωμοσίες που εξυφαίνονταν στα παλάτια και τα πολυτελή γραφεία με στόχο ανθρώπινες περιουσίες και ζωές και ταυτόχρονα ένα συγκινητικό και τρυφερό μυθιστόρημα αφιερωμένο στην αγάπη της μητέρας που θα κάνει τα πάντα για να προστατέψει το παιδί της. Ποικίλες μορφές πατρικής και μητρικής αγάπης θα καθοδηγήσουν σε αποφάσεις ίσως λανθασμένες ίσως και σωστές και θα αποτελέσουν τον κινητήριο μοχλό που θα εμπλουτίσει τα γεγονότα με νέες εξελίξεις, θα φέρουν καταστροφές ή σωτηρία, θα οδηγήσουν σε νέες αποφάσεις-ανταπάντηση και θα στήσουν ένα από τα πιο πυκνογραμμένα και πλούσια σε πλοκή μυθιστορήματα ου έχω διαβάσει.

Βιβλίο Σκοτεινή κληρονομιά
Συγγραφέας Γιώργος Αγγελίδης
Κατηγορία Τρόμου
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γιώργος Αγγελίδης έγραψε ένα δυνατό, έξυπνο και ευρηματικό μυθιστόρημα τρόμου που εκτυλίσσεται στο καθολικό μοναστήρι ενός αιγαιοπελαγίτικου νησιού. Η δράση ξετυλίγεται σε δύο κυρίως άξονες, στις αρχές του 1940 και στο 1996, σύντομα όμως ο τρόπος γραφής αναμιγνύει υποδειγματικά τις δύο φαινομενικά άσχετες μεταξύ τους ιστορίες και μας ταξιδεύει πότε στο σήμερα και πότε στο χτες συστήνοντάς μας δύο διαφορετικές γυναίκες που έχουν να πολεμήσουν, να παλέψουν, να νικήσουν, να επιβιώσουν από τη σκοτεινή κληρονομιά που τις κυνηγάει. Ο τρόπος γραφής είναι τέτοιος που μπλέκει τη φαντασία με την πραγματικότητα, τους εφιάλτες που βιώνουν οι δύο ηρωίδες με τα πραγματικά γεγονότα που καλούνται να αντιμετωπίσουν, το σήμερα με το χτες. Οι εναλλαγές μεταξύ των διαφορετικών αφηγηματικών περιόδων κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον κι είναι έτσι δοσμένες που δε χάθηκα ούτε μπερδεύτηκα στιγμή. Ο συγγραφέας στήνει πολύ καλά τις ιστορίες του, με τους χαρακτήρες του να έχουν ένα παρελθόν που βγαίνει σιγά σιγά στην επιφάνεια μέσα από πρωθύστερα, συμβάλλοντας ακόμη περισσότερο στην αγωνία και στο μυστήριο. Ρεαλιστικές περιγραφές τοπίων και φύσης, ανθρώπων και καιρικών φαινομένων, καλολογικά στοιχεία, παρομοιώσεις και μεταφορές που χαρίζουν λογοτεχνικότητα σ’ έναν αγώνα δρόμου προς την αλήθεια που θα ενώσει αυτές τις διαφορετικές περιόδους: «Τα σύννεφα γλιστρούσαν γοργά στον γκρίζο ουρανό. Θαρρείς και βιάζονταν στο δρόμο τους από το κορφοβούνι που τα έφτυνε μέχρι τη θάλασσα που τα ξεθώριαζε στην ανυπαρξία» (σελ. 11). Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου ξεπηδάει μια ανάγλυφη και υποβλητική ατμόσφαιρα τρόμου που δε δημιουργείται από περιγραφές φρικαλεοτήτων ή άλλες εύκολες λύσεις. Καλά μελετημένο λεξιλόγιο, σωστή έμφαση στα γεγονότα που πρέπει τη στιγμή που πρέπει, καλοσχεδιασμένες ανατροπές μα πάνω απ’ όλα ένα πανέξυπνο παιχνίδι με τον αναγνώστη είναι μερικά μόνο από τα πλεονεκτήματα της συναρπαστικής αυτής περιπέτειας. Η αγωνία κορυφώνεται για διαφορετικό λόγο σε κάθε χρονική περίοδο, με κυρίαρχη τη βασική ερώτηση: πώς συνδέονται όλα αυτά μεταξύ τους και τι συμβαίνει με το μοναστήρι που βρίσκεται πάντοτε μπροστά μας;

Με πρωτοπρόσωπη αφήγηση γνωρίζουμε την Άννα, η οποία κλέβει ένα τετράδιο από το γραφείο της ηγουμένης και αρχίζει να γράφει μανιωδώς για όσα βλέπει και για όσα ακούει από τη στιγμή που ήρθε στη μονή. Ορφανή, τη μεγάλωσε ο θείος της και την έστειλε στο μοναστήρι της Κυράς των Αγγέλων για ασφάλεια και για δουλειά. Στο μοναστήρι λειτουργεί και οικοτροφείο που χρειάζεται μια κοπέλα για τις δουλειές, τα πράγματα όμως δεν είναι και τόσο αγγελικά. Τι απέγιναν οι γονείς της όμως και γιατί μεγάλωσε με τον θείο της; Θα επιστρέψει από τον πόλεμο; Η Άννα είναι πρόθυμη να δεχτεί αυτήν τη νέα ζωή, μόνο που είδε κάτι που τη φόβισε πολύ και γι’ αυτό άρχισε να ξετυλίγει ένα κουβάρι γεμάτο μυστηριώδη και αλλόκοτα γεγονότα. Πώς γίνεται μέσα σε μια νύχτα να εξαφανιστούν ταυτόχρονα και χωρίς ίχνη οι μοναχές του μοναστηριού και οι οικότροφοι; Δώδεκα μοναχές, η ηγουμένη και οχτώ ορφανές κοπέλες θα τυλίξουν την Άννα σ’ έναν ασφυκτικό κλοιό. «Ο δρόμος των Αγγέλων είναι επώδυνος. Όμως η σωτηρία της ψυχής και η θέωση αξίζουν κάθε είδους μαρτύριο. Σωματικό ή ψυχικό» (σελ. 131). Μήπως όμως αυτή η δικαιολογία δεν είναι αρκετή για να εξηγηθούν τα όσα αντικρίζει η Άννα και κάποιοι παίρνουν στα χέρια τους την κατάσταση για να πραγματοποιήσουν τα δικά τους ανομολόγητα σχέδια; Είναι πραγματικότητα ή οράματα αυτά που βλέπει η Άννα; Τι κρύβει το μοναστήρι; Τι θα συμβεί που θα ατσαλώσει τη θέληση της Άννας να μείνει και να λύσει τον αινιγματικό γρίφο με τις φριχτές σκηνές που βλέπει τη μια στιγμή αλλά εξαφανίζονται την επόμενη; Αποκούμπι και σημαντικό στήριγμα στον αγώνα της είναι ο κηπουρός Θεοχάρης με το ξύλινο πόδι, που εμφανίζεται σχεδόν ως δια μαγείας την πιο κρίσιμη στιγμή, επομένως μήπως έχει κι αυτός τα δικά του σχέδια;

Ταυτόχρονα, πάλι με πρωτοπρόσωπη γραφή, γνωρίζουμε και την Έμμα Σμιθ, μητέρα της Φιλίας, ενός κοριτσιού που συνεννοείται μαζί της με συσκευή επικοινωνίας γεμάτη εικονίδια. Η Έμμα, που βιώνει κακοποιητικές στιγμές στον γάμο της, βρίσκει τη δύναμη να ταξιδέψει στο νησί, αφήνοντας πίσω τη σκληρή και δύσκολη ζωή της μονογονεϊκής οικογένειας και τις διπλοβάρδιες σε φαστφουντάδικο στην Αμερική. Η Φιλία, ένα ιδιαίτερο παιδί, κρύβει επιθετικότητα και ξεσπά σε εκρήξεις βίας και μίσους και η μητέρα της κάνει σκληρό αγώνα για να κρατήσει όρθια τη μεταξύ τους σχέση, να τη βοηθήσει όσο και όπως μπορεί και να κερδίσει την εμπιστοσύνη και την αγάπη της. Η ζωή τους είναι δύσκολη, σκληρή, γεμάτη δάνεια και δουλειές του ποδαριού, με τους δικούς της ανθρώπους να της έχουν γυρίσει την πλάτη. Η παράδοξη και παράξενη κληρονομιά που την έφερε στην Ελλάδα είναι η αφορμή που θα της δώσει τη δύναμη για να κάνει τα πάντα ώστε να πάρει τη ζωή στα χέρια της, να γίνει δυνατή, ικανή να μεγαλώσει επιτέλους σωστά το παιδί της, να πάψουν να τη λυπούνται. Το χωριό Αμάραντος, όπου και το μοναστήρι, περιγράφεται με κάθε παραστατική λεπτομέρεια, ζωντανεύοντας με υπέροχο και ρεαλιστικό τρόπο ένα συνηθισμένο νησιώτικο χωριό, με τη μεσημεριανή του ραστώνη, τα ασβεστωμένα σπίτια, το καφενείο-ταβέρνα που ανοίγει μόνο το βράδυ, με τους κατοίκους να λείπουν στα χωράφια και τις γυναίκες να ετοιμάζουν το φαγητό στις πόρτες των σπιτιών, με τα παιδιά να τρέχουν ελεύθερα στα σοκάκια κλπ. Πόσο όμορφη και ειδυλλιακή εικόνα και πόσο ριζικά αλλάζει όταν οι κάτοικοι μαθαίνουν τον πραγματικό λόγο της παρουσίας της Έμμα στον τόπο τους. Τι συμβαίνει λοιπόν στο μοναστήρι που δημιουργεί την άκρως αντίθετη ατμόσφαιρα, αυτήν του φόβου και της αγωνίας; Γιατί όποιος ακούει γι’ αυτό μεταμορφώνεται από καλοσυνάτο και ευγενικό σε εσωστρεφή και ψυχρό συνομιλητή; Τι συνέβη κι έπαψε ο τόπος να είναι μετά τον πόλεμο καρπερός; Στο πλάι της Έμμα θα σταθεί ο γοητευτικός και ορθολογιστής ιερέας Ιάκωβος, που δε δίνει σημασία στις φήμες και στις δεισιδαιμονίες του χωριού για το μοναστήρι, αντιθέτως, προτιμά να σκέφτεται και να ερευνά. Η Έμμα τον ερωτεύεται και αποζητά τη βοήθειά του ώστε να καταφέρει να ξεπεράσει την εχθρότητα των κατοίκων και ταυτόχρονα να καταλάβει πώς και γιατί βρέθηκε μπλεγμένη με το μοναστήρι και τι μυστικά κρύβει. Μόνο που…

Η »Σκοτεινή κληρονομιά», με το ερεβώδες φόντο, τις αξέχαστες στιγμές τρόμου, τα υποδειγματικά πισωγυρίσματα μεταξύ πραγματικότητας και εφιάλτη, μεταξύ του σήμερα και του χτες, ξεδιπλώνει με μαεστρία και με αξιόλογο τρόπο δύο ιστορίες όπου πρωταγωνιστούν ολοκληρωμένοι χαρακτήρες, άκρως ρεαλιστικοί, απόλυτα ανθρώπινοι, με καλοδουλεμένα αίτια και αιτιατά, δράσεις και αντιδράσεις. Καμία πρόταση δεν είναι περιττή και ακόμη και η παραμικρή λέξη είναι απόλυτα ταιριαστή με την κουλτούρα, τη νοοτροπία και τις αντιλήψεις του κάθε ήρωα που μας συστήνεται μέσα από το κείμενο. Η Άννα μεγαλώνει με τον θείο της που αναγκάζεται να πάει στον πόλεμο και καταλύει σ’ ένα μοναστήρι γεμάτο μυστικά, γεμίζει ερωτήματα αλλά πεισμώνει, παθαίνει σοκ με όσα αντικρίζει και με όσα, αντίθετα, της καταμαρτυρούν αλλά επιμένει να φτάσει στην άκρη του νήματος. Ταυτόχρονα, η Έμμα είναι μια γυναίκα που βιώνει έναν κακοποιητικό γάμο και αγωνίζεται να μεγαλώσει ένα παιδί με αναπηρία. Πώς βρήκε τη δύναμη να φύγει μακριά από τον δυνάστη της; Πώς θα είναι η σχέση της με την κόρη της από δω και πέρα; Ο συγγραφέας κατάφερε να διεισδύσει στην ψυχοσύνθεση δύο διαφορετικών γυναικών και να τις παρουσιάσει με πιστότητα και αληθοφάνεια, τοποθετώντας δίπλα τους εξίσου ολοκληρωμένες προσωπικότητες με τις οποίες συμπάσχουμε, θυμώνουμε, λυπούμαστε κλπ. Επιπλέον, οι έξυπνες και υπολογισμένες εναλλαγές στις εξελίξεις του παρόντος και του παρελθόντος αλλά και του ίδιου του περιστατικού, μιας κι εκεί που διαβάζουμε για κάτι, αυτό το ίδιο συμβάν αλλάζει οπτικές γωνίες, θέση στον χωροχρόνο και ξαναστήνεται υπό άλλες συνθήκες και με άλλους θεατές δημιουργούν ένα αείρροο καλειδοσκόπιο με ποικίλες οπτικές γωνίες που εμπλουτίζουν τη δράση. Για να μην αναφερθώ στην πανέξυπνη ανατροπή κοντά στο τέλος του βιβλίου που άλλαξε ριζικά τις οπτικές γωνίες κι έβαλε τα πράγματα στη σωστή τους θέση, μόνο και μόνο προσδίδοντας ακόμη περισσότερη φρίκη και αγωνία για τα όσα συνέβαιναν μπροστά στα μάτια μου αλλά δεν τους έδινα σημασία γιατί η ροή, οι εξελίξεις, με παρέσερναν αλλού! Πόσα διαχρονικά μηνύματα, πόσες καίριες παρατηρήσεις παρεισφρέουν ανάμεσα στις γραμμές, όπως για παράδειγμα: «…το παρελθόν ανήκει στο παρελθόν και δεν μπορεί να μας αγγίξει όσο δεν του το επιτρέπουμε» (σελ. 247). Και αργότερα: «Το παρελθόν έχει παρέλθει, δεν μπορούμε να το αγγίξουμε, να το αλλάξουμε, οπότε δεν έχει νόημα να το σκεφτόμαστε. Το μέλλον, πάλι, είναι αβέβαιο, οπότε είναι ανούσιο να επιχειρούμε να το τιθασεύσουμε πριν γίνει παρόν…Μπορεί να μην μπορούμε να αγγίξουμε το παρελθόν… μα εκείνο μας αγγίζει διαρκώς γιατί μας έχει ήδη αλλάξει. Μας έχει κάνει αυτό που είμαστε στο παρόν» (σελ. 305).

Το νέο μυθιστόρημα του Γιώργου Αγγελίδη είναι σαν ένα βάζο με μελάσα που βουτάς μέσα του γεμάτος περιέργεια να δεις τι υπάρχει στο κέντρο ή στον πάτο κι ώσπου να φτάσεις εκεί έχουν κολλήσει πάνω σου χιλιάδες λέξεις που συναποτελούν το περιεχόμενο του βιβλίου και τις κουβαλάς μαζί σου ως το μοιραίο και λυτρωτικό τέλος της ανάγνωσης. Παιχνίδια με το μυαλό του αναγνώστη, μάχες μεταξύ δεισιδαιμονίας και πραγματικότητας, διαρκές κυνήγι φανταστικού και ρεαλιστικού, η μια ιστορία βυθίζεται μες στην άλλη με τέτοιο τρόπο που αδιαφορούσα για το γιατί ενώνονταν, αφού με ενδιέφερε κυρίως το πώς ενώνονταν, ολοκληρωμένοι χαρακτήρες, τρόμος και σασπένς, ανατριχιαστικές περιγραφές που στήνουν υποβλητική ατμόσφαιρα σε κάθε σημείο του νησιού, του μοναστηριού, της εξοχής είναι μερικά μόνο από τα γνωρίσματα ενός δυνατού, καλού βιβλίου που θα θυμάμαι για καιρό.

Βιβλίο Το υπόγειο στην οδό Ήρας 12 
Συγγραφέας Πασχαλία Τραυλού
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Διόπτρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Πασχαλία Τραυλού έγραψε ένα συγκλονιστικό, πολυεπίπεδο μυθιστόρημα για την αυτοδιάθεση της γυναίκας και για τις σκληρές, απάνθρωπες συνθήκες που αυτή βιώνει ακόμη και σήμερα, στην προοδευτική υποτίθεται κοινωνία μας. Με αφορμή τις παράνομες δουλειές και τον απάνθρωπο χαρακτήρα του παπα-Δρόσου, τη μοίρα που περιμένει την κόρη του, Ανθή, να ακολουθήσει την πορεία των γυναικών του χωριού (γάμος, παιδιά, νοικοκυριό και άφθονο ξύλο), τα ανομολόγητα μυστικά της ηγουμένης Ζαμπίας, τον πολύτιμο ρόλο του γιατρού Μόραλη και τον προοδευτικό δάσκαλο Στρατή Κλωναρίδη ξεδιπλώνεται ένα μυθιστόρημα-ποταμός γεμάτο μυστικά, απάτες, βία, κινδύνους και ιστορικά στοιχεία γύρω από τις αμβλώσεις, το γυναικείο κίνημα και όχι μόνο. Σε πάνω από 500 σελίδες ξετυλίγεται μια ιστορία με καλούς και κακούς χαρακτήρες, με στερεότυπα που διαιωνίζονται και ελάχιστοι άνθρωποι καταφέρνουν να τα σπάσουν, με σκληρές σκηνές, με αναπάντεχες εκπλήξεις και με λιτούς διαλόγους. Καλολογικά στοιχεία βρίσκουν χώρο να τρυπώσουν στο κείμενο σε μια δύσκολη προσπάθεια να ομορφύνουν τα όσα διαδραματίζονται ενώ οι εξελίξεις είναι ραγδαίες από κεφάλαιο σε κεφάλαιο.

Όλα ξεκινάνε τη δεκαετία του 1950 στον Παράδεισο, ένα χωριό της βόρειας Ελλάδας κάπου μεταξύ Θράκης και Μακεδονίας: «Τόπος μικρός, συφοριασμένος και κακορίζικος, με ανθρώπους που ήθελαν τις γυναίκες υποταγμένες στις εντολές της φαμίλιας τους. Οι πατεράδες και τα αδέρφια τους ήταν τα αφεντικά που όριζαν τις ψυχές και τα κορμιά τους και καμία δεν τολμούσε να σηκώσει ανάστημα. Τις λογόδιναν πάνω στην κολτσίνα ή την πρέφα δίχως να πάρουν τη γνώμη τους, τις παζάρευαν  σαν να ήταν εμπόρευμα παινεύοντας την ομορφιά, τη νοικοκυροσύνη και την προίκα τους και τις έδερναν αν τολμούσαν να ερωτευτούν, να αντιμιλήσουν ή να γυρέψουν να μάθουν γράμματα. Αποκούμπι τους το δάκρυ, η προσευχή και το όνειρο, το λουφαγμένο στα μάτια τους όταν έπλεναν, μαγείρευαν ή κεντούσαν ώσπου η ψυχή να κουραστεί και να αφεθεί στη μοίρα της» (σελ. 7). Άντρες «Τάχα θρήσκοι και συνάμα θεριακλήδες, μετρώντας το αντριλίκι τους με τις φορές που γονιμοποιούσαν το κορμί της γυναίκας τους, έπειτα από τα οργώματα, τα σκαλίσματα, τα ραντίσματα, τις βοσκές, τα αρμέγματα, τα κυνήγια και τα μεθύσια, ήθελα να εκτονώνουν δίχως έγνοια τη φούντωσή τους…» (σελ. 76), ένα σύνολο «…μουλαρωμένοι χωριάτες που ρούπι δεν ήθελαν να κάνουν απ’ όσα πίστευαν» (σελ. 206). Και οι γυναίκες; «…η δύσμοιρη νύφη, που, ως πιο νέα και πιο ανθεκτική, έπαιρνε τη σκυτάλη της σκλαβιάς και η πεθερά έβγαζε το άχτι της πάνω της, μαθαίνοντάς τη να είναι μια φρόνιμη και πειθήνια δούλα στον άντρα αφέντη και τους γονιούς του» (σελ. 77). «…η ισόβια αγωνία τους και το αδιάκοπο τρέξιμο για να τα βγάλουν πέρα με χωράφια, σπίτι, παιδιά, πεθερικά και άντρα, παράλληλα με το αλύπητο ξύλο…» (σελ. 77).

Σε αυτόν τον τόπο πρυτανεύουν το ξύλο, η βία, η υποταγή, η υπακοή, με το ξυλοφόρτωμα μέχρι λιποθυμίας να θεωρείται απλώς ένα καβγαδάκι που γίνεται κάπου κάπου! Τον Παράδεισο εξουσιάζει ο παπα-Δρόσος, που λύνει και δένει περισσότερο από τον πρόεδρο του χωριού, μια μαριονέτα στα χέρια του ιερέα «για να μην τον ζαλίζει με κατάρες, αφορισμούς και τα ρέστα». Ταυτόχρονα, κοντά στο χωριό, στην πιο απόμακρη αετοράχη του Παγγαίου, υψώνεται το μοναστήρι της Αγίας Λεχούσας, με ηγουμένη τη Ζαμπία, αδελφή του παπα-Δρόσου, το οποίο ο πατέρας τους, ο παπα-Διονύσης, ίδρυσε και έκανε γνωστό με πλάγιους και ύποπτους τρόπους («εργολαβία τα ιερατικά αξιώματα στο σόι τους»). Ολόκληρη επιχείρηση το μοναστήρι της Αγίας Λεχούσας, την οποία επικαλούνταν όλες οι ετοιμόγεννες και αντίστοιχα χρύσωναν με τάματα οι κάτοικοι του χωριού. Κανείς δεν έψαξε για την Αγία Λεχούσα όμως, κανείς δεν τόλμησε να μιλήσει για το τι γίνονταν τα τάματα αυτά και για τους πραγματικούς λόγους που έπαιρνε νεαρές κοπέλες για καλόγριες η μονή. Μόνο κάπου κάπου άφηνε υπονοούμενα ο παπα-Ζαφείρης απ’ το διπλανό χωριό της Νικήσιανης, κι αυτά μόνο στις κουβέντες του με τον καινούργιο δάσκαλο Στρατή Κλωναρίδη!

Η Ζαμπία, πρώην Ελένη, βρέθηκε, μετά τον θάνατο του πατέρα της, μαραζωμένη και εξαντλημένη από τις βαριές δουλειές που την έβαζε να κάνει η μάνα της, μια χοντροκομμένη χριστιανή που ξέσπασε όλα τα απωθημένα από τον συζυγικό βίο στα παιδιά της. Είναι από τους πιο ενδιαφέροντες χαρακτήρες του μυθιστορήματος, μιας και βαδίζει στα χρώματα του γκρίζου, δείχνοντας αυστηρή και υπάκουη, απαραίτητο συμπλήρωμα στις δουλειές του παπα-Δρόσου, να όμως που η ψυχή της δε λερώθηκε, μόνο μαύρισε λίγο εκεί στα ξέφτια γιατί η ηγουμένη κάνει τα πάντα για να προστατεύει και να προσέχει την ανιψιά της, την Ανθή, με τον αδερφό της να σκοτώνονται συχνά για κείνη αλλά και μια αμοιβαία συμφωνία να τους κρατά στις γωνίες τους. Με σκουριασμένες και απαράδεκτες ιδέες αλλά με πιο ανοιχτό μυαλό ως προς την ανιψιά της λόγω της τρομοκρατίας που βιώνει στο σπιτικό της, εξ ου και την έχει από κοντά και την υποστηρίζει. Ο παπα-Δρόσος είναι αυστηρός, απόμακρος, απόλυτος, δεν αφουγκράστηκε ποτέ την καρδιά του παιδιού του κι έτσι βρήκε ευκαιρία ο διάβολος κι έβαλε την ουρά του για να ταράξει τη γαλήνη του χωριού, όπως κάνει σε κάθε Παράδεισο! Θανάσιμος εχθρός του παπά από τότε που κατέδωσε τον πατέρα του στους ταγματασφαλίτες, με τους οποίους τα είχε κάνει πλακάκια στον εμφύλιο, είναι ο γεωπόνος Νώντας Σιδέρης, δηλωμένος κομμουνιστής, παρορμητικός και αψίκορος, με γυάλινο μάτι αλλά όμορφος. Επίσης, στο σπιτικό της Ανθής δουλεύουν οι ψυχοκόρες Βγενιώ και Θεανώ, με τη μία να συντρέχει και να υποστηρίζει την κυρά της, την Ανθή, και την άλλη, φίδι κολοβό, να μη χάνει ευκαιρία να κάνει την καλή στον ιερέα για να ξεφύγει από τη μαύρη της μοίρα κολακεύοντάς τον και καρφώνοντάς του ό,τι αφορά την κόρη του.

Μα πόσους και πόσο ενδιαφέροντες χαρακτήρες περιέχει αυτό το μυθιστόρημα! Άλλος ένας μίσχος που αγωνίζεται για το φως είναι η πόρνη Λούλα, με τραγικό και δύσκολο παρελθόν, έχει αυτοπεποίθηση, ξέρει τι κάνει, εκμεταλλεύεται το σώμα της εν γνώσει της, η ψυχή της όμως παραμένει σαν παιδιού. Και μέσα σε αυτόν τον φαύλο κύκλο βίας, παρανομίας και κακοποίησης παρακολουθούμε τους αγώνες του δασκάλου από το διπλανό χωριό να αποτινάξει από τα μυαλά των χωριανών τις προκαταλήψεις και τις δεισιδαιμονίες, να ανοίξει τα μυαλά των κοριτσιών, να διδάξει σωστά  τα μαθήματά του, να βοηθάει στην πράξη τους ανήμπορους χωρίς ανταμοιβή, εξ ου και μαθαίνει γράμματα στη Λούλα κι ας τον κατηγορούν πως την επισκέπτεται για το ακατανόμαστο! Πράος, βοηθητικός αλλά και αυστηρός με την ξεροκεφαλιά, αδιάφορος για όσα του σούρνουν πίσω από την πλάτη του, στο πλάι του πάντως βρίσκεται παραδόξως ο παπα-Δρόσος που χρησιμοποιεί τις άκρες του στην Αρχιεπισκοπή για να μην τον απομακρύνει το Υπουργείο μετά τις σωρείες αναφορών και καταγγελιών. «Η συμπόνια και η καλοσύνη λουστράριζαν το κοίταγμά του και το έκαναν να μοιάζει ουράνιο» (σελ. 245). Κι όταν η ιστορία αρχίζει να διαδραματίζεται στην Αθήνα, βρίσκουμε τον γιατρό Αλέξανδρο Μόραλη, ένα υπόδειγμα επιστήμονα και άντρα που δε διστάζει να αντιπαρατεθεί με τους νόμους της εποχής του, να σταθεί στο πλάι των κατατρεγμένων γυναικών και να κρύβει μια χρυσή καρδιά πίσω από το αυστηρό, επαγγελματικό του προσωπείο στο ιατρείο του και στις παραδόσεις της Σχολής. Πώς θα σπάσει άραγε αυτό το προσωπείο από μια γυναίκα, όταν απαιτεί από αυτήν ήθος, ωριμότητα και αξιοπρέπεια, να σιγουρευτεί πως θέλει να αφοσιωθεί σε μια επιστήμη που θα τη δεσμεύει για πάντα, απομακρύνοντάς την από οικογένεια, παιδιά, έρωτες;

Την άνοιξη του 1955 λοιπόν η Ανθή, η κόρη του παπα-Δρόσου, το έσκασε από το χωριό και από τη σκληρή ζωή των γυναικών: «Έτσι απλά γίνονται οι επαναστάσεις και αλλάζει ρότα ο κόσμος» (σελ. 8). Η Ανθή που διέφερε, που δεν την καταλάβαιναν, που είχε όνειρα αταίριαστα στη μοίρα των γυναικών του Παράδεισου με μια της κίνηση πυροδοτεί εξελίξεις που δεν ξέρεις πού θα οδηγήσουν στη συνέχεια. Στο χέρι της κρατούσε το τεφτέρι της Παγώνας, «εγχειρίδιο διαχείρισης της γυναικείας απόγνωσης», κάτι παραπάνω από θησαυρός μαγείας και μαντζουνιών! Βρήκα έξυπνη και αληθινή τη σκέψη της Ανθής να απευθυνθεί στο πρόσωπο που διάλεξε για βοήθεια και συμπαράσταση στα σχέδιά της, δημιουργώντας έτσι μια συγκινητική φιλία και ταυτόχρονα μια απρόσμενη εξέλιξη. Οι συνθήκες που οδήγησαν την Ανθή σε αυτήν την απόφαση, το σχέδιό της να δραπετεύσει, η απρόσμενη βοήθεια που δέχτηκε και πολλά άλλα συγκροτούν μια καλοσχεδιασμένη πλοκή γεμάτη ανατροπές, εμπόδια, ελπίδα αλλά και σκότος, προδοσίες, μυστικά και φυσικά, πάντα, βία. Η συγγραφέας περνάει χιλιάδες μηνύματα μέσα από τις γραμμές, μου χάρισε αξέχαστες αναγνωστικές στιγμές, πολλούς προβληματισμούς πάνω στα ανθρώπινα γενικότερα και της γυναίκας ειδικότερα δικαιώματα. Με κοφτερή πένα καταγράφονται τα γνωρίσματα της κακοποίησης (σκοτεινιασμένο βλέμμα, αφηρημάδες, σιωπή, σβησμένα γέλια, τρίψιμο με σφουγγάρι να φύγει η αίσθηση της βρωμιάς κ. ά.) αλλά το χειρότερο είναι που: «…οι αισθήσεις έχουν αμείλικτη μνήμη και αρνούνται σθεναρά να ξεχάσουν» (σελ. 69), οδηγώντας στην αυτοτιμωρία, στην αίσθηση πως φταίει το θύμα κι όχι ο θύτης: «Ένιωθε την ψυχή της μπουκωμένη τύψεις σαν ξέχειλο αμπάρι» (σελ. 70).

Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα και σκληρή ιστορία, που γεννήθηκε από την ανάγκη να προστατευτούν οι γυναίκες από τις συνέπειες της αντροκρατίας και της πατριαρχίας, μιας και το τελευταίο διάστημα έχει αυξηθεί υπερβολικά ο αριθμός των γυναικοκτονιών και να χρησιμεύσει ως μέτρο προστασίας τους, ως λιμάνι και καταφύγιό τους, με πρότυπο μια γυναίκα σαν κι αυτές, που έζησε την κόλαση αλλά κατάφερε να ξεφύγει. Σκληρές σκηνές, γυναίκες-θύματα, γυναίκες-σκιές που ψάχνουν αυτήν τη θρυαλλίδα που θα αλλάξει το ριζικό τους και θα κατατροπώσει την πατριαρχία στη σκιά της οποίας μεγαλώνουν με πόνο, βάσανα, στερήσεις. Μικρά πρωθύστερα, καλογραμμένοι διάλογοι, αφήγηση που κυλάει σα νερό γεμάτη μεταφορές και παρομοιώσεις, ρεαλισμός και ανατροπές είναι μερικά μόνο από τα θετικά χαρακτηριστικά του μυθιστορήματος. Ανατρίχιασα με τις προσπάθειες μιας γυναίκας με ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη να ρίξει το παιδί της με φαρμάκια και κόλπα ενώ ταυτόχρονα του μιλούσε ζητώντας του συγχώρεση και εξηγώντας του τους λόγους που το έκανε! Από την άλλη θύμωνα με τα πρακτικά προβλήματα που δημιουργούνταν από τις ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες και με τα αληθοφανέστατα επιχειρήματα που δεν υποστήριζαν άλλα παιδιά (η φτώχεια, τα προβλήματα υγείας κλπ.) αλλά ο παπα-Δρόσος να επιμένει στις κατάρες και στα αναθέματα για όποιον συζητά για εκτρώσεις ή ακόμη και προφυλάξεις, θεωρώντας την υπακοή στον άντρα και στο θέλημα του Θεού αρετή! Η αποχή, η συζήτηση, ακόμη και η έκτρωση απαγορεύονταν δια ροπάλου ή μάλλον άνευ μετανοιών και Θείας Κοινωνίας! Δεν είναι στόχος όμως του βιβλίου η Εκκλησία, απλώς έτυχε ως κεντρικός ήρωας και κινητήριος μοχλός των εξελίξεων να είναι ο παπα-Δρόσος λόγω της θέσης ισχύος του που βοηθάει πολύ συγγραφικά. Το παράλογο ενάντια στη λογική, η αντρική επιθυμία ενάντια στη γυναικεία, αυτά είναι τα δίπολα που παλεύουν λυσσαλέα σε όλο το μυθιστόρημα!

Τα πάντα για τους αγώνες της γυναίκας σε προσωπικό και σε συλλογικό επίπεδο περνάνε από αυτό το μυθιστόρημα. Η έκτρωση από ηθικής, θρησκευτικής, κοινωνικής και ιατρικής πλευράς, το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης, η ανάγκη να γίνει σεβαστή η επιθυμία της γυναίκας στον ερωτικό και στον οικογενειακό τομέα, το δικαίωμά της στη μόρφωση, η ανάγκη να θεωρείται ισότιμο μέλος της κοινωνίας, να γίνει αποδεκτή στον επαγγελματικό τομέα, να γίνει σεβαστή η αξία της και να αναδειχθούν τα ταλέντα της και τα προσόντα της, να καταξιωθεί στον χώρο εργασίας της κλπ. Η συγγραφέας είναι ξεκάθαρη: «Την ελευθερία του γυρεύει ο άνθρωπος σε όλη του τη ζωή. Μόνο που οι γυναίκες δεν ξέρατε καν τι σήμαινε η λέξη. Δεν προφταίνατε να την ψάξετε. Σας έπεισαν πως είναι ντροπή να την αποζητά η καρδιά σας. Την καταχώνιαζαν σε απίστευτες κρυψώνες για να μην τη βρείτε ποτέ. Μέσα στα γράμματα που δεν ξέρατε, κάτω από τις στοίβες με τα άπλυτα και τα ασιδέρωτα ρούχα του αφέντη, κάτω από τα κλάματα των παιδιών που γεννούσατε» (σελ. 372). «Το υπόγειο στην οδό Ήρας 12» είναι ένα δυνατό, ανατρεπτικό, γεμάτο ιδέες, αλήθειες και ανατροπές μυθιστόρημα που χαρίζει απλόχερα σφαιρική γνώση και καταρρίπτει μυθεύματα και δόγματα που απλώς αυξάνουν τον τρόμο και συσκοτίζουν την αλήθεια και την αυτοδιάθεση. Είναι γεμάτο «Οδηγίες διάσωσης… τρόπους για να προστατευτούν οι γυναίκες, όσο γινόταν, την ψυχή και το σώμα τους, σ’ έναν κόσμο φτιαγμένο από άντρες για άντρες που ήθελαν να έχουν τα θηλυκά μαριονέτες στα αδίστακτα χέρια τους» (σελ. 84). Άλλωστε: «Ανίκητη η δύναμη της συνήθειας και αναπόφευκτη η υποταγή του ανθρώπου στην εξουσία που του ασκούν οι φόβοι του. Όπως είναι αναπόδραστη και η σκλαβιά του στον φόβο κάθε εξουσίας» (σελ. 225). Και: «Μόνο τολμώντας να αντιδράσεις μπορείς να λιάσεις τα φτερά σου στο φως της ελπίδας» (σελ. 8).

Βιβλίο Παιδικά τραγουδάκια 
Συγγραφέας Μαρία Ράπτη
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Τρόμου
Εκδότης Bell
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Τα «Παιδικά τραγουδάκια» της Μαρίας Ράπτη είναι ένα ανατριχιαστικό, ατμοσφαιρικό μυθιστόρημα που δεν μπορούσα να το διαβάσω νύχτα και αναμιγνύει σωστά τον τρόμο με τον ρεαλισμό. Μας μεταφέρει σ’ ένα απόκοσμο μέρος, ψηλά στα βουνά της Μακεδονίας, μακριά από το κοντινότερο χωριό, σ’ ένα σημείο γεμάτο με μια μυστηριώδη αύρα. Τι είναι οι θόρυβοι που ακούγονται σχεδόν κάθε βράδυ; Γιατί πέφτει το ρεύμα; Τι σημαίνει η λέξη «Τα παιδιά» που είναι γραμμένη με μπογιά στον τοίχο; Ποιος θέλει πάση θυσία να εμποδίσει τη λειτουργία του σχολείου και γιατί; Η νύχτα και η ομίχλη είναι οι χειρότεροι συνοδοιπόροι αλλά παραμένουν εκεί, πεισματικά, εμμονικά, όσο προχωράμε στην ανάγνωση. «Η νύχτα έβραζε, μουρμούριζε, θύμωνε και καταλάγιαζε αλλά η Λίζ, που δε γνώριζε τους μυστικούς της κώδικες, δεν μπορούσε να την καταλάβει» (σελ. 83). Μπορεί στην αρχή να μας υποδέχεται ένας  όμορφος τόπος, με κτήρια που θυμίζουν ζαχαρόσπιτα, «λαχταριστά, ονειρεμένα και κρυφά επικίνδυνα» (σελ. 21) αλλά το κτήριο που θα μετατραπεί σε σχολείο έχει τον δικό του ρόλο στην υπόθεση. «Δω είναι ένα μοναστήρι όπου η προσευχή είναι φόβος και η πίστη τρόμος.. Ένα μοναστήρι όπου δεν έρχεσαι για να σωθείς αλλά για να χαθείς» (σελ. 242). Κι η ανατριχίλα μεγαλώνει: «Τούτο είναι ένα μέρος όπου έρχεσαι για να πεθάνεις. Αν θέλεις να καθυστερήσεις τον δικό σου λάκκο, πρέπει να μεταμορφωθείς σε τέρας» (σελ. 287).

Το μυθιστόρημα ξεκινάει με μια ενδιαφέρουσα πρόταση που θα βελτιώσει τον τρόπο εκμάθησης των παιδιών από τα γύρω χωριά, αφού οι συνθήκες μετάβασης και επιστροφής σε ένα σχολείο, ειδικά τον χειμώνα, με τους μαθητές να διανύουν κάθε μέρα μεγάλες και δύσβατες αποστάσεις, κυρίως με τα πόδια, είναι απαγορευτικές. Τα παιδιά είτε δεν μπορούσαν να φτάσουν είτε δεν μπορούσαν να γυρίσουν κι αυτό κόστιζε σε εργατικά χέρια στους γονείς τους, έτσι λοιπόν ένα ίδρυμα ανέλαβε τη χρηματοδότηση ενός πρότυπου σχολείου για την αναβάθμιση της τοπικής περιφέρειας κι επέλεξε τη Λίζι για να το υλοποιήσει. Τριάντα παιδιά, αγόρια και κορίτσια, σε χωριστούς κοιτώνες, που αντιμετωπίζουν προβλήματα μετακίνησης, θα έρθουν μετά τις γιορτές των Χριστουγέννων που πλησιάζουν, οπότε τα κτήρια ανακαινίζονται πυρετωδώς και η νεαρή εκπαιδευτικός έχει πολλή δουλειά. Η Λίζι Φωτίου, ένα κορίτσι με ασυνήθιστο όνομα, σκούρα μαλλιά και μια βαλίτσα γεμάτη βιβλία, αρχίζει να κάνει τη δουλειά που της ανέθεσαν με αγάπη και λαχτάρα, σύντομα όμως μυστηριώδεις ήχοι, φώτα που αναβοσβήνουν, απειλητικά μηνύματα αρχίζουν να την τρομοκρατούν: «Το μέλλον δεν είναι παρά μια σειρά από ενδεχόμενα και η Λίζι… έτρεχε με ορμή καταπάνω του» (σελ. 11). Κάθε κεφάλαιο ξεκινάει και μ’ ένα ανατριχιαστικό παιδικό τραγουδάκι, κάτι που εντείνει την αγωνία και τον τρόμο: «Γραμμένο είν’ απ’ τσι διαβόλοι, Λίζι, να το δικό σου βόλι», «Τίποτε τότες δε σε σώνει. Νύχτα η βροχούλα σε σκοτώνει», «Τα διαβόλια είναι παιδάκια. Δεν προλάβαν παιχνιδάκια», με ενδιαφέρουσες εναλλαγές σε ρυθμό, καταλήξεις, μέτρο.

Είμαστε στα 1975, σε μια εποχή που πλέον μια γυναίκα μπορεί να σπουδάσει, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν υπάρχουν και όρια στην «απελευθέρωσή» της. Μπορεί να κάνει ό,τι θέλει αλλά με μέτρο και κυρίως να μην ξεπερνά τις επιτυχίες και τα επιτεύγματα του άντρα, με τον γάμο να αποτελεί πάντα όνειρο και στόχο της. Να όμως που η Λίζι δεν ταιριάζει με αυτό το πρότυπο και ακολουθεί τη δική της πορεία, αποφασισμένη να πετύχει και να ζήσει τα δικά της όνειρα, έχοντας κρυμμένο βαθιά μέσα της ένα μυστικό από τα χρόνια που ζούσε στα Νέα Υόρκη, όπου απέκτησε τραύματα και φοβίες ως αποτέλεσμα σωματικής και ψυχικής κακοποίησης. Το ιστορικό υπόβαθρο είναι εξίσου ενδιαφέρον και επηρεάζει ελάχιστα τις εξελίξεις, παίζει όμως ρόλο στην προσωπικότητα της νεαρής εκπαιδευτικού, αφού η Λίζι τελείωσε το γυμνάσιο λίγους μήνες μετά την επιβολή της Δικτατορίας του 1967 κι ο φόβος της Ασφάλειας, της τρομοκρατίας, της χούντας ακόμη τη στοιχειώνει: «Ήταν ωραίο το να μη φοβάσαι και να σε απασχολεί μόνο η ασφάλεια που γράφεται με μικρό γράμμα» (σελ. 13). Μέσα από της αναμνήσεις της Λίζι και τις σποραδικές αναφορές στα γεγονότα της Δικτατορίας δημιουργείται ανάγλυφα το αίσθημα ανασφάλειας, αβεβαιότητας και τρόμου που ζούσε ο μέσος άνθρωπος εκείνη την περίοδο. Η συγγραφέας επέλεξε τα σκληρά χρόνια της περιόδου 1967-1973 λόγω ενός ευρηματικού παραλληλισμού που θέλει να τονίσει: «Άνθρωποι που είχαν υποφέρει αναίτια, χωρίς να φταίνε για τίποτα και χωρίς να έχει αποδοθεί δικαιοσύνη» είναι όσοι βασανίστηκαν, φυλακίστηκαν και εκτοπίστηκαν τότε αλλά και όσοι βίωσαν τις φρικαλεότητες και τα μαρτύρια στο μοναστήρι! Γεγονότα που καταγράφει μια αγνώστων στοιχείων αυτόπτης μάρτυρας, εντείνοντας την αγωνία για όσα διαδραματίζονται σήμερα στους ίδιους χώρους με στόχο να τρελάνουν ή να διώξουν τη Λίζι.

Η γραφή είναι στολισμένη με πλούσιο λεξιλόγιο, πολλά συνώνυμα που εντείνουν την παραστατικότητα και πρωτότυπα καλολογικά στοιχεία που ταιριάζουν με τη ροή του κειμένου και τα με τα όσα διαδραματίζονται. Από τη μια υπάρχει μια τρυφερότητα, με τα δάση, τα δέντρα, τα πουλιά και τα ζώα να εμφανίζονται απρόσμενα κάπου στο βάθος ή λίγο πιο πέρα και να σχηματίζουν αξέχαστες βουκολικές εικόνες κι από την άλλη μια ωμότητα στην ατμόσφαιρα τρόμου που τριγυρίζει τη Λίζι: «Το κρύο ήταν οπλισμένο με τα ξυράφια του» (σελ. 121) όσο «Η φύση έσφιγγε πάνω της τα σκεπάσματά της και περίμενε, περίμενε να φύγει ο χειμώνας» (σελ. 267). Πόσο παραστατικά δίνονται και τα χριστουγεννιάτικα έθιμα του χωριού της Λίζι στη Χαλκιδική όταν επισκέπτεται τη γιαγιά της για τις γιορτές! Εκείνο το σαραγλί, πώς ετοιμάστηκε, πώς ψήθηκε, πώς μοιράστηκε, είναι σα να το έχω φάει ο ίδιος! Ο όρθρος, οι ετοιμασίες, τα όργανα στη μοναδική ταβέρνα του χωριού, η γουρουνοχαρά (ποια χαρά, λέμε τώρα…: «σκληρό σκηνικό της θνητότητας, της αιματηρής αναγκαιότητας») και τόσα άλλα χαρίζουν τις νότες ξεγνοιασιάς που χρειαζόμαστε ως ανάπαυλα από το άφθονο σασπένς! Το ορεινό τοπίο με τον χειμωνιάτικο καιρό μπορεί να εμπνεύσει κάποιον πίνακα ζωγραφικής όσο μας περικυκλώνει μια σχεδόν ανάγλυφη ατμόσφαιρα απομόνωσης και απόκοσμης γαλήνης. Συρσίματα, τριξίματα, σκουξίματα έρχονται από το δάσος, αδιαπέραστη η ομίχλη, παχιά και απειλητική κι όμως η Λίζι, στην αρχή τουλάχιστον, καταφέρνει να δουλέψει πάνω στο όραμά της. Μετά; Χμ…. «Το πρωινό φως άργησε να έρθει. Ήρθε με τα πιο αργά βήματα που υπήρχαν, σέρνοντας τα πόδια του και ξεστρατίζοντας συνεχώς στο δρόμο. Ήθελε να δοκιμάσει τις αντοχές της, να δει τα όριά της» (σελ. 224).

«Είχαν οι τόποι άραγε ψυχή; Κι αν ναι, πώς γινόταν η ψυχή ενός μέρους κακή; Πώς ένα μέρος μάζευε τόσο μίσος; Πώς γινόταν; Έφταιγαν οι άνθρωποι άραγε; Μήπως το ξεχνούσαν; Μήπως δεν το αγαπούσαν» (σελ. 226-227); Ένα μοναστήρι θα μετατραπεί σε σχολείο και μια νέα κοπέλα θα αναλάβει τη δύσκολη αυτή δουλειά. Μόνο που σύντομα το όνειρο μετατρέπεται σε εφιάλτη, όταν απόκοσμοι θόρυβοι, ανεξήγητα φαινόμενα και μυστηριώδεις σκιές θα κάνουν τα πάντα για να τη διώξουν παίζοντας με το μυαλό και τις αντοχές της. Τα «Παιδικά τραγουδάκια» είναι ένα καλοδουλεμένο μυθιστόρημα τρόμου και αγωνίας, γεμάτο παραστατικές περιγραφές, καλοδουλεμένη ατμόσφαιρα και μια ικανοποιητική εξήγηση για όλα αυτά όταν έφτασα στο τέλος, έχοντας τα φώτα του σπιτιού μου ορθάνοιχτα. Απανωτές ανατροπές, παιχνίδια με το μυαλό του αναγνώστη, μια γερά δομημένη ιστορία με υποβλητική ατμόσφαιρα είναι στοιχεία που με ξενύχτησαν και με κράτησαν ως το τέλος, χαρίζοντάς μου αξέχαστες στιγμές.

Βιβλίο Καλή Νίκη 
Συγγραφέας Χρήστος Δασκαλάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Άγκυρα
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η ευαίσθητη ψυχή του Χρήστου Δασκαλάκη ξεδιπλώνεται σ’ ένα βιβλίο φόρος-τιμής σε ένα πραγματικό πρόσωπο που άλλαξε τη ζωή του για πάντα, δίπλα στο οποίο μεγάλωσε μαθαίνοντας την αγάπη, τη φροντίδα και τον σεβασμό. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση μας βοηθάει να γνωρίσουμε καλύτερα τον χαρακτήρα του μικρού ήρωα που μας αφηγείται πώς περνούσε τον χρόνο του στο μοναστήρι που φιλοξενούσε τακτικά εκείνον και τους γονείς του, να δούμε την καθημερινότητά του, να παρατηρήσουμε πώς άλλαζε βαθμιαία από παιδί σε νεαρό άντρα και τελικά να κατανοήσουμε πόσο σημαντική ήταν η παρουσία της αδελφής Καλλινίκης στη ζωή του. Ήταν κάτι μεταξύ μεγάλης αδελφής και αγαπημένης δασκάλας για τον Χρήστο, αφού μόνο δίπλα της ένιωθε γαλήνιος και ασφαλής και ίσως αυτό είναι που οι μεγάλοι αποκαλούν «ευτυχία», όπως εκμυστηρεύεται ο ίδιος. Η παρέα της τον κάνει να αισθάνεται λιγότερο μόνος και οι συμβουλές της του δίνουν κουράγιο, δύναμη και αυτοπεποίθηση. Νιώθει χωρίς αξία ή κάποιο ταλέντο, άοσμος, με αδιάφορη προσωπικότητα αλλά η αδελφή Καλλινίκη τον κάνει να αισθανθεί ξεχωριστός, του εμφυσά αυτοπεποίθηση και εμπιστοσύνη στις δυνάμεις του και τον βοηθάει να νιώσει καλά με τον παχουλό και ατσούμπαλο παιδικό εαυτό του. Κάθε συζήτηση μαζί της είναι και μια αλησμόνητη εμπειρία γιατί με τη βοήθειά της έμαθε να αγαπά και να φροντίζει τη φύση, καθώς και να σέβεται την ατομική αξία του καθενός. Δε χρειάζεται να είμαστε όλοι ίδιοι, γιατί η ιδιαιτερότητα είναι σημαντική και ξεχωριστή, χαρίζει ποικιλομορφία στις συζητήσεις, στα ενδιαφέροντα, στον χαρακτήρα, στην εμφάνιση. Σαν άλλος Γεροστάθης, η μελίρρυτη αδελφή Καλλινίκη χαρίζει σοφές νουθεσίες με τρυφερότητα («Από το να σκέφτεσαι όσα δεν έχεις και να λυπάσαι, καλύτερα να εκτιμάς όσα έχεις και να χαίρεσαι», σελ. 24-25), υποδεικνύει χωρίς ίχνος διδακτισμού («Και η φαντασία είναι ο πιο όμορφος τρόπος για να κάνεις κάθε έλλειψη να μοιάζει πολύ μικρότερη απ’ ό,τι στην πραγματικότητα», σελ. 27), διατυπώνει σημαντικές παρατηρήσεις που βρίσκουν εφαρμογή ακόμη και σε τομείς που ίσως να μην έζησε η ίδια («Πόσο υπέροχο να μη θες να αλλάξει ο άλλος για το δικό σου καλό αλλά να αλλάζει επειδή βλέπει το καλό σ’ εσένα», σελ. 47) και τονίζει: «Να έρχεσαι και να φεύγεις χωρίς να έχεις αλλοιωθεί. Να μένεις πιστός σε όλα όσα οι υπόλοιποι έπαψαν να πιστεύουν. Να μένεις πιστός σ’ εσένα» (σελ. 88).

Ένα μεγάλο εύγε στη μοναχή που δε δίστασε να δανείσει στον Χρήστο τη «Μικρή πριγκίπισσα», ένα βιβλίο που άλλοι θα απομάκρυναν συλλήβδην, πιστεύοντας πως απευθύνεται σε κορίτσια, να όμως που το περιεχόμενό του μιλάει σε όλους όσους βιώνουν τη μοναξιά, την κακοποίηση, την απομόνωση λόγω της μειονεκτικής (κατά τους άλλους) κοινωνικής, πνευματικής ή οικονομικής θέσης: «Δύσκολο πράγμα να δεχτείς ότι είσαι διαφορετικός στα μάτια των άλλων… Δισεκατομμύρια άνθρωποι, όλοι διαφορετικοί, ξεχωριστοί, μοναδικοί και ευπρόσδεκτοι σ’ αυτόν τον κόσμο» (σελ. 129). Χωρίς να το ξέρει, η μοναχή έβαλε άλλο ένα λιθαράκι στην προσωπικότητα του αφηγητή: «Θα το βάλω κι αυτό στη λίστα με τους στόχους μου για όταν μεγαλώσω. Να φτιάξω κι εγώ κάτι που θα μπορεί να μοιραστεί από άνθρωπο σε άνθρωπο, να βοηθάει σε κάτι και να κάνει καλό» (σελ. 181). Τι καλύτερο λοιπόν από τα βιβλία του συγγραφέα για μικρούς και μεγάλους; Τα μοιραζόμαστε, τα διαβάζουμε, μας βοηθάνε και μας κάνουν καλό!

Ο Χρήστος Δασκαλάκης γίνεται καλλιεργεί τη φαντασία και την ηθική του αναγνώστη, ακολουθεί διαδρομές στο αγαπημένο του νησί και τις ποτίζει με όνειρα και προβληματισμούς, μεταμορφώνεται με επιτυχία σ’ ένα παιδί που μας καλωσορίζει στη ζωή του, στα βιώματά του, στην καθημερινότητά του, που μας συστήνει τους τετράποδους φίλους του και την οικογένειά του, που μας εκμυστηρεύεται τα σχέδιά του για όταν μεγαλώσει. Βασικό κομμάτι της αφήγησης είναι το μοναστήρι και οι μοναχές, όπου ο Χρήστος δεν έχανε στιγμή από τις ετοιμασίες και από τη διαβίωση εκεί όσες φορές φιλοξενούνταν με τους γονείς του. Όλα αποτυπώνονται στο βιβλίο με τέτοιο τρόπο που δημιουργείται μια πρωτόγνωρη κατάνυξη και ανοίγουν πόρτες κλειστές για τον ευρύτερο κόσμο που δε γνωρίζει τι αποτελεί την καθημερινότητα ενός μοναχού, τι τρώει, πώς διαβιεί, πόσες φορές προσεύχεται κλπ. Ο απλός, χωρίς ηλεκτρισμό, τρόπος της ζωής εκεί, μες στη φύση, με τα βασικά αγαθά και χωρίς τίποτα περιττό, αφήνουν χώρο στα σημαντικά, τα απαραίτητα, τα αυθεντικά, τα ωραία να δηλώσουν την παρουσία τους και να γοητεύσουν τον αναγνώστη. Το κείμενο εξισορροπεί την τρυφερότητα, τη γαλήνη και την ηρεμία ενός μοναστικού χώρου και την ανταριασμένη ψυχή ενός παιδιού που ετοιμάζεται να μπει στην εφηβεία και βιώνει πρωτόγνωρες εμπειρίες.

«Το σπίτι κάθε παιδιού θα πρέπει να είναι ένα ασφαλές βασίλειο γεμάτο, όχι απαραίτητα με παιχνίδια και δώρα, αλλά σίγουρα γεμάτο με κατανόηση, αγάπη και πολλές αγκαλιές» (σελ. 148). Αυτά πρεσβεύει μεταξύ άλλων η αδελφή Καλλινίκη, μια μοναχή που βοήθησε με πολλούς τρόπους τον μικρό Χρήστο που μας αφηγείται την ιστορία να κατανοήσει τον κόσμο γύρω του, με τη βοήθεια της χάρης του Κυρίου αλλά και της άσβεστης δίψας του για γνώση. Το νέο μυθιστόρημα του Χρήστου Δασκαλάκη είναι γεμάτο τρυφερότητα, διαχρονικά μηνύματα, αισιοδοξία και αγάπη και μας δείχνει τι και πώς επηρέασε την ψυχοσύνθεσή του, πότε και γιατί άλλαξε, τι βήματα έκανε με τη βοήθεια μιας σημαντικής προσωπικότητας που ήταν πάντα εκεί για να τον στηρίξει και να τον εμψυχώσει. Ο κεντρικός ήρωας με την αγάπη, τη δοτικότητα, την αυτοπεποίθηση και τη σιγουριά θα βοηθήσει πολύ στην ψυχική και συναισθηματική διάπλαση του αναγνώστη με γλυκό και τρυφερό τρόπο, χωρίς ίχνος διδακτισμού.

Βιβλίο Οι κληρονόμοι της θυσίας 
Συγγραφέας Αλέξανδρος Δαμουλιάνος
Κατηγορία Τρόμου
Εκδότης Πνοή
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Αλέξανδρος Δαμουλιάνος γράφει μια αξιοπρεπή σπονδυλωτή ιστορία τρόμου που μου δημιούργησε ανατριχίλες και αγωνία. Από τη δεκαετία του 1960 μας φέρνει στο 2018 ξεδιπλώνοντας δύο ιστορίες γεμάτες μυστήριο, φρίκη και τρομακτικούς εφιάλτες κι από κει παρεμβάλλει τη δεκαετία του 1970 για να ολοκληρώσει την παραφροσύνη και την ανατριχίλα στο εγγύς μέλλον. Το μοναστήρι της Παναγίας Βρεφοκρατούσας και η ευρύτερη περιοχή της Αυλίδας δείχνουν να κρατούν καλά κρυμμένο ένα θανάσιμο μυστικό που έχει πλέον ξυπνήσει και διψά για αίμα και πόνο.  Εντυπωσιακές οι αντιθέσεις ανάμεσα στη γαλήνη και την ηρεμία της μοναστικής ζωής και στους φριχτούς εφιάλτες της αδελφής Ευανθίας που αγωνίζεται να βρει τη λύτρωση, με τον αρραβωνιαστικό της να την επισκέπτεται στον ύπνο της με σαρκικούς πειρασμούς και εφιάλτες. Το κέντρο βάρους της αφήγησης πάντως δίνεται στη ζωή της Ηλιάνας Δαμαρινού, του άντρα της, Δημήτρη και του γιου της, του δεκαοχτάχρονου Άρη, που μαζί κάνουν μια νέα αρχή, αποκτώντας ένα εξοχικό σπίτι, μόνο που ο Άρης βιώνει φριχτούς εφιάλτες. Το τροχαίο με τον κολλητό του, το καμένο πατρικό του, ο θάνατος του πατέρα του επιβάρυναν την υγεία του κι έτσι η Ηλιάνα κι ο Δημήτρης τον έφεραν στην εξοχή, ο νεαρός όμως αρχίζει να δείχνει ανησυχητική συμπεριφορά, να βιώνει ακραίες καταστάσεις και να παραμιλάει ακατάληπτα. Η μυστηριώδης γειτόνισσα τι ρόλο παίζει σε όλα αυτά; Τι συνέβη στο οίκημα που βρίσκεται κοντά στο σπίτι και πόσο αληθινές είναι οι φήμες ότι το σπίτι όπου μένουν είναι στοιχειωμένο και καταραμένο; Ποιος αποζητάει εκδίκηση και πώς θα την πάρει μέσω μας λαβωμένης ψυχής που θα της χαρίσει αυτό που λαχταράει; Ποια θεριά παλεύουν με τους χαρακτήρες του μυθιστορήματος να βρίσκονται ανάμεσά τους;

Όμορφα καλολογικά στοιχεία και μια απλή κατά βάση γραφή, γεμάτη όμως από δυνατές εικόνες, βοηθάνε τη φαντασία και την πραγματικότητα να γίνουν ένα. Οι περιγραφές είναι ανατριχιαστικές, υπάρχει μεγάλη αγωνία μέχρι να καταλάβουμε τι συμβαίνει με το στοιχειωμένο σπίτι αλλά και πώς συνδέεται με την ιστορία του μοναστηριού, οι εφιάλτες ζωντανεύουν άκρως τρομακτικοί, τα πρωθύστερα μας φέρνουν πίσω στις στιγμές του παρελθόντος για να συμπληρώσουν το παζλ μιας ιστορίας τρόμου που δεν πρέπει να διαβαστεί τη νύχτα. «Για να ερμηνεύσεις το σκοτάδι, χρειάζεται να αποδεχθείς την παραφροσύνη του» (σελ. 78), τονίζει ο συγγραφέας, και μόνο έτσι θα μπορέσουν να νικήσουν οι ήρωες του βιβλίου αυτό που τους στοιχειώνει. Θα τα καταφέρουν όμως; Και με τι συνέπειες;

Βιβλίο Κατά Ιωάννη 
Συγγραφέας Σπύρος Πετρουλάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Σπύρος Πετρουλάκης επιστρέφει μ’ ένα δυνατό, διαφορετικό μυθιστόρημα που ξεφεύγει αρκετά απ’ όσα έχει γράψει μέχρι τώρα ως προς το στυλ και τη θεματολογία του. Η Κρήτη τον εμπνέει ξανά, όπως είναι επόμενο, μόνο που αυτήν τη φορά ο χειρισμός της πλοκής και η επεξεργασία των χαρακτήρων αντικατοπτρίζουν τη συγγραφική του ωριμότητα και μου χάρισαν αμέτρητα και ποικίλα συναισθήματα. Εκτός από το ιστορικό υπόβαθρο με τη μελετημένη παράθεση των γεγονότων που οδήγησαν στην ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα έχουμε ενδιαφέρουσες σκέψεις γύρω από την καπήλευση της τέχνης, την οποία κάποιοι αποτιμούν σε χρήμα και δε θαυμάζουν την ομορφιά της, καταγραφή των μεθόδων συντήρησης έργων τέχνης, την ηρεμία που βρίσκει κάποιος στον Θεό, διαβιώνοντας σ’ ένα μοναστήρι, όπου όμως θα βρεθεί αντιμέτωπος μ’ έναν απρόσμενο δαίμονα και πολλά άλλα.

Χριστιανοί και μουσουλμάνοι Χανιώτες, «κοινός είναι ο Θεός που επιβλέπει… και τα καλά και τα άσχημα του κόσμου. Μόνο ανθρωπιά χρειάζεται και στην καρδιά καλοσύνη» (σελ. 25), όλοι τους γέννημα θρέμμα του πάντα επαναστατημένου νησιού. Ο Ιωάννης παρακολουθεί τις προετοιμασίες του 1912 που ανάβουν ακόμη περισσότερο τον πόθο για ένωση με την Ελλάδα και βιώνει τις συνέπειες της πανώλης του 1920. Μεγαλώνει σ’ ένα περιβάλλον ισότητας και εκτίμησης, με μια κακότροπη μάνα, την Τριανταφυλλένια, κι έναν πατέρα, τον Μιχαλιό, που είναι καρδιακός φίλος με τον ωρολογοποιό εφέντ Μπραΐμη, έναν πρόσχαρο, ευγενικό και αισιόδοξο τεχνίτη, παντρεμένο με τη Γελντά. Η κόρη τους, Περιχάν, θα αποτελέσει τον έρωτα του Ιωάννη, που δε θέλει να μπλέξει με τον πόλεμο και τα όπλα όπως ο αδερφός του, ο Σήφης. Με τον Μιχαλιό και τον Μπραήμη ο συγγραφέας ξεδιπλώνει τις δύσκολες στιγμές της συμβίωσης χριστιανών και μουσουλμάνων στα Χανιά της εποχής. Πόσο προσεκτικά και ακριβοδίκαια καταγράφονται οι καημοί του ξεριζωμού από τη μόνη πατρίδα που γνώρισαν οι Τουρκοκρητικοί, που άνθρωποι είναι κι αυτοί, πόσο πολύ τους επηρεάζουν κι αυτούς αποφάσεις άλλων, ανωτέρων που αδιαφορούν για τις πραγματικές τους ανάγκες και επιθυμίες… «Αχ, και πώς ξεχνιέται η πατρίδα;» (σελ. 151). Ο ιερωμένος Καλλίνικος, αδελφός της Τριανταφυλλένιας, θα αγαπήσει τον παραπεταμένο από μάνα και κοινωνία Ιωάννη και θα τον πάρει κοντά του.

Ο Ιωάννης καταφέρνει με απλά και φθηνά υλικά να ζωγραφίσει αριστουργήματα: «Είχε μια σταγόνα από τον Θεό μέσα του. Μια σταγόνα που ήταν όμως αρκετή για να ξεχειλίσει όλες τις δεξαμενές της πλάσης» (σελ. 59). Λόγω της εμφάνισής του τα παιδιά τον διώχνουν, τον ενοχλούν και τον δέρνουν, κλείνοντάς τον στον εαυτό του. Ακόμη και η μάνα του είναι σκληρή μαζί του, με απάνθρωπο τρόπο. Τον διώχνει, τον κλειδώνει στο υπόγειο. Μόνο τα μάτια της Περχάν του χαρίζουν τη γλύκα που αποζητάει. Τρυφερός και γλυκός μα σε δύσκολες εποχές είναι ο έρωτάς του για την Τουρκάλα: «Σαν το γλυκό του κουταλιού μοιάζει ο έρωτας. Το λίγο δεν αρκεί, μα σαν φας πολύ λιγώνεσαι» (σελ. 150). Είναι ένας άνθρωπος που γνώρισε το μαρτύριο του εγκλεισμού και την αξία της ζωής χωρίς δεσμά. Ξεφεύγει με τη ζωγραφική, μόνο που σπάει τα καθιερωμένα της αγιογραφίας και συνδυάζει μοναδικά τη βυζαντινή με τη δυτική τεχνοτροπία. Πώς διαλέγει τα υλικά για τα χρώματά του και τα θέματά του; Τι συνέπειες θα έχει η επαναστατική του τεχνική; Πώς θα τον βοηθήσει η ζωγραφική να εξωτερικεύσει τα προβλήματά του, τις εντυπώσεις του από τη ζωή, την ίδια την προσωπικότητά του; Η κακοποίηση που υφίστατο από τη μάνα του που τον εμπόδιζε με κάθε τρόπο να ζωγραφίζει δε σταματούσε να μου φέρνει στον νου τα δεινά του Γιαννούλη Χαλεπά που τράβαγε ακριβώς το ίδιο μαρτύριο. Δυστυχώς, τα βάσανά του συνεχίστηκαν και στο μοναστήρι όπου κατέφυγε, με ανθρώπους που θέλουν το κακό του και δε διστάζουν να εκβιάσουν και να εξαπατήσουν για να τον διώξουν. Τι είναι η τέχνη, γιατί και πώς ωφελεί τον κόσμο, τι πρέπει να ξέρει, να νιώθει, να κάνει ο καλλιτέχνης, πώς μπορεί κανείς να μιλήσει μέσα από τη ζωγραφική, πώς εξασκεί το ταλέντο του; Όλα αυτά είναι ερωτήματα που προκύπτουν από τη ζωή και τα βάσανα του Ιωάννη και απαντώνται τρυφερά και προσεγμένα, μέσα από ανατροπές και απρόσμενες εξελίξεις.

Μέσα από διαρκή πρωθύστερα, ταξιδεύουμε πότε πίσω στον εικοστό αιώνα και πότε στο σήμερα, στην Ιερά Μονή Παναγιάς Ακρωτηριανής στα  Χανιά, όπου ο Σταύρος Βεγράκης, συντηρητής έργων τέχνης με ειδίκευση στις αγιογραφίες, ανακαλύπτει κάτι πολύ σημαντικό. Στο πλάι του θα σταθεί η πρώην σύντροφός του, Κατερίνα Ορφανουδάκη και μαζί θα μπλέξουν σε μια περιπέτεια γεμάτη κινδύνους και θάνατο. Τι ρόλο παίζει ο Ιάκωβος Μαρκίδης, συντηρητής του τουρκικού Υπουργείου Πολιτισμού αλλά και η Σονούρ με την Αϊντίν από τη Σμύρνη; Γιατί η Αϊντίν παντρεύτηκε τον εκατομμυριούχο έμπορο έργων τέχνης Τσετίν Τουνρούζ; Η ιστορία του Σταύρου και της Κατερίνας αντιδιαστέλλεται με αυτήν του Ιωάννη, όπου έχουμε αγάπη και σεβασμό για την τέχνη. Οι ήρωες του σήμερα θαυμάζουν μεν την ομορφιά και τα ευγενή αισθήματα που δημιουργεί η τέχνη, αντιμετωπίζουν όμως το εμπόριο, το κόστος, την απληστία, μιας και θα μπλεχτούν με ένα κύκλωμα που είναι αποφασισμένο να αποκτήσει αυτό που ανακάλυψαν. Επαγγελματισμός και ισχύς, χρήμα και φιλοδοξίες ποδοπατούν τον αμοραλισμό και την αγνότητα που προϋποθέτουν τη δημιουργία ενός έργου.

Παραστατικές περιγραφές, συναρπαστικές λεπτομέρειες, ατμοσφαιρική αναβίωση πρωτοστατούν στο μυθιστορηματικό κομμάτι των Χανίων του προηγούμενου αιώνα, όπου ιδιόλεκτοι και καθημερινή γλώσσα, επαγγέλματα και συμπεριφορές, ήθη και έθιμα δημιουργούν μια ρεαλιστική τοιχογραφία. Κι όμως ο Σπύρος Πετρουλάκης καταφέρνει να ενώσει με απρόσμενο και υποδειγματικό τρόπο το χτες με το σήμερα μέσα από τους δρόμους και τα κτήρια της πόλης των Χανίων, όπου σήμερα γειτνιάζουν τόσο έντονα το οθωμανικό με το ενετικό στυλ. Περπατάμε στα ίδια σημεία ακόμη κι έναν αιώνα μετά, κάτι που δείχνει πώς εξελίχθηκε η ίδια η πόλη ανά τους αιώνες ταυτόχρονα με την ψυχοσύνθεση των κατοίκων της. Εκτός αυτού, ο Μπατάλης, ο Μουσταφάς Καραγκιουλές, η Φλωρεντίνη Καλούτση-Σκουλούδη, ο Παναγιώτης Τούντας με τη Δημητρούλα του και άλλα υπαρκτά πρόσωπα εμπλουτίζουν το κείμενο με τον δικό τους τρόπο. Ακόμη κι όταν η ζωή φέρνει τον Ιωάννη στη Σμύρνη βιώνουμε τη μικρασιατική καταστροφή με εντελώς διαφορετική ματιά από τα περισσότερα μυθιστορήματα που τη διαπραγματεύονται. Παρομοιώσεις και μεταφορές κοσμούν το κείμενο: «Ο λυράρης κρατούσε τη λύρα στα γόνατά του σαν παιχνιδιάρα κοπελιά» (σελ. 33) και «Σαν να πέρναγε μια ομορφοκοπελιά μοσχοβόλησε ο τόπος» (σελ. 51). Στιγμές, άνθρωποι, αγάπη και μίσος, ιεροσυλία και τέχνη ενώνουν με αναπάντεχο τρόπο το χτες με το σήμερα, αφήνοντας στην άκρη κάθε συγγραφικό κλισέ και τυχόν αναμενόμενες πεπατημένες εξελίξεις. Η τελευταία πρόταση του βιβλίου με κλόνισε και ο τρόπος με τον οποίο ήρθε το χτες να κουμπώσει στο σήμερα μου έδειξε πόσο η ιστορία ολοκληρώθηκε μεστά, σωστά, ρεαλιστικά, με ψήγματα αγάπης προς τον άνθρωπο.

Δυνατές σκηνές, ξεχωριστή πλοκή, σεβασμός απέναντι στη Θεία Χάρη και την παρουσία των αγίων στη ζωή μας συγκροτούν ένα μυθιστόρημα για το φως που κρύβουμε όλοι μέσα μας κι ιδιαίτερα γι’ αυτό που φθονούν οι άλλοι και αγωνίζονται να το πνίξουν μέσα σ’ αυτόν που βάζουν στο στόχαστρο. «Κατά Ιωάννη» ας πορευτούμε πάναγνοι στη ζωή μας, έχοντας ανταμώσει μ’ ένα τόσο καλογραμμένο κείμενο που θα μας γεμίσει αισιοδοξία, δύναμη και σιγουριά για την πίστη, την τέχνη, την αγάπη, ένα κείμενο για το χρώμα, τον ήλιο, το φως. Άλλωστε «Πώς να αντέχεται η ζωή με δίχως χρώμα» (σελ. 156);

Βιβλίο Η δεξιά τσέπη του ράσου
Συγγραφέας Γιάννης Μακριδάκης
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα
Εκδότης Εστία
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Ο Γιάννης Μακριδάκης δε χρειάζεται συστάσεις, μιας και κάθε του βιβλίο, είτε μυθιστόρημα είτε νουβέλα, έχει τη δύναμη και την ικανότητα να ζωντανεύει απαράμιλλα ενδιαφέρουσες ιστορίες γεμάτες νοήματα και συναισθήματα με ένα στυλ και έναν τρόπο γραφής αξέχαστο. Η φύση όπου χτίστηκε το μοναστήρι είναι ολοζώντανη, με τη θάλασσα στα πόδια της, τον βοριά να απειλεί να γκρεμίσει τα πάντα (ειδικά Φλεβάρη και Μάρτη που πάντα ήταν μήνες του φόβου), το ερημωμένο ορυχείο, την αβάσταχτη μοναξιά του καλόγερου μέσα του και γύρω του να δίνονται ανάγλυφα, με τέχνη απαράμιλλη. Εκτεταμένες παράγραφοι, σα νερό που κυλάει χωρίς βιασύνη, ανακατεύουν την αφήγηση με τους διαλόγους σ’ ένα παραδόξως αρμονικό και καθόλου κουραστικό σύμπλεγμα που χαρίζει παραστατικότητα στην αφήγηση και ζωντάνια.

Ο Βικέντιος διακονεί πλέον μοναχός  του στην Παναγιά τ’ Ακρωτηριού, ένα μικρομονάστηρο χτισμένο στα βορινά του νησιού. Μαθαίνουμε μέσα από συνεχή πρωθύστερα για τον χαρακτήρα της χαροπαρμένης πλέον Σίσσυς και πώς κρατούσε συντροφιά στον Βικέντιο, για τη ζωή και τις σκέψεις του καλόγερου πριν και μετά την κουρά («Η παρθενία και η φτώχεια καλά, ποτέ του δεν αντάμωσε έρωτες και πλούτη, δεν είχε τι να του λειφτεί και τι να νοσταλγήσει. Η υπακοή όμως; Καλογερόπαιδο στα δεκαεφτά, πώς να μπει σε καλούπι;», σελ. 42), για την καθημερινότητα του μοναστηριού με τον σκληρό και αυστηρό ηγούμενο («Μα ό,τι πιότερο από το ξεροφάγι κι ένα σανιδοκρέβατο ήτανε πολυτέλεια», σελ. 42), και κάπου στο βάθος όλων αυτών η ακόμη πιο σκληρή πραγματικότητα με την ανελέητη ανθρωποφαγία για τη θέση που χήρεψε στους κόλπους μιας κοινότητας κατά τα άλλα γεμάτης αγάπη για τον συνάνθρωπο.

Βρήκα ευρηματική την αντιδιαστολή της ταπεινότητας του βίου που οφείλει να έχει ένας ιερωμένος με τα υπονοούμενα που υπάρχουν διάσπαρτα κατά τη διάρκεια της τελετής του λαϊκού προσκυνήματος ως προς τα μεγαλεπήβολα σχέδια των ιεραρχών, με κορυφαία την εξής πρόταση που έφερε στον Βικέντιο πικρό χαμόγελο μιας και ο ίδιος άλλα έζησε στη δική του περίπτωση: «…τώρα ο Θεός να μας βοηθήσει να εκλέξουμε το διάδοχό του, που πρέπει να είναι όσιος, άκακος και αμόλυντος. Αχνογέλασε ο Βικέντιος, του ‘ρθανε πάλι αστραπιαία στο μυαλό τα όσα τράβηξε από τα δεκαεφτά του χρόνια…» (σελ. 85). Δεν έχω ξανασυναντήσει γραφή που να στηλιτεύει τα κακώς κείμενα χωρίς όμως να τα κατονομάζει και χωρίς να τα λοιδωρεί! Απλός και λιτός, ταπεινός και δύσκολος ο μοναχικός βίος, με τις αγροτικές δουλειές και τις λειτουργίες και ο συγγραφέας τα παραθέτει όλα με υπέροχο τρόπο.

Επίσης, από την αρχή ταξίδεψα με τις σύνθετες λέξεις που σπάνια εμφανίζονται στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία και που έχουν την ικανότητα κάθε συλλαβή τους και κάθε γράμμα να στάζουν ελληνικότητα, αρκεί να είναι μετρημένες και χρήσιμες, όπως στα βιβλία του Γιάννη Μακριδάκη («τρεμοχαιρετούνε», «στραβοστέκανε»). Λέξεις, όμορφες λέξεις, υπέροχες λέξεις: «μεροκόπι» (ο κάματος της μέρας), «πόρτεγο», «αυλίδι», «τα ψιλοκάδενα» (με λεπτή καδένα κρεμασμένα), «ανήψητος» (ο άψητος), «εύλαλη σιωπή». Χιλιάδες παρομοιώσεις και μεταφορές: «Οι μέρες και οι νύχτες του μοιάζανε πια σα σταγόνες. Ο βίος του βρύση που στάζει μερόνυχτα» (σελ. 12) και «Ζερβόδεξά τους κρεμόντανε ξύλινες πιατοθήκες κι απάνω τους ραχάτευαν, άχρηστα πια, κάθε λογής τσίγκινα πιατοπότηρα» (σελ. 24). Και ένα από τα αγαπημένα μου: «Ο Μάρκος… Ήτανε σα να τον σκάλισε ένας πετροκόπος στο βράχο πριν χρόνια, κι αυτός βαρέθηκε εκεί καρφωμένος ν’ αγναντεύει το πέλαγος, σε μια στιγμή ξεκόλλησε κι έπιασε να περιφέρεται, πέτρινο ομοίωμα ανάμεσα στους ανθρώπους» (σελ. 34).

Η καθαυτή ιστορία έχει αγωνία και σασπένς, έχει επισκέψεις από τους κατοίκους του διπλανού χωριού που έρχονται για να συλλειτουργήσουν, για να πάρουν ευλογία ή πρόσφορο, για να αγιάσει ο μοναχός προσωπικά τους αντικείμενα, όπως ένα αυτοκίνητο κ. ά. ενώ ταυτόχρονα ο συγγραφέας σκύβει με αγάπη πάνω από τα κουτάβια και καταγράφει κάθε τους μέρα και συμπεριφορά, πώς αργοπεθαίνουν όσα δεν καταφέρνουν να επιβιώσουν, πώς ανασαίνουν, πώς κοιμούνται, πώς προσμένουν την τροφή, πώς κλαψουρίζουν. Τι τρυφερές οι στιγμές της αγάπης του μοναχού γι’ αυτά, που θέλει απελπισμένα να επιβιώσουν για να του κρατήσουν παρέα… Αβάσταχτη η μοναξιά και ο καλόγερος δεν την αντέχει άλλο. Συγκινητικές και γεμάτες σεβασμό απέναντι στο δώρο της ζωής είναι οι σκηνές που ο Βικέντιος αγωνίζεται να ταΐσει με σύριγγα τα νεογνά, παρατηρώντας τη διάθεσή τους, την όρεξή τους, την ανατομία τους. «Του πήρε κάμποση ώρα ώσπου να καταλάβει πως αυτό που μοσκομυρίζει μάνα και υγραίνει το μουσούδι του είναι ανάσταση…», παρατηρεί ο συγγραφέας για την ώρα του θηλασμού τους.

«Η δεξιά τσέπη του ράσου» είναι η φάτνη στην οποία κρατάει τα κουτάβια ο Βικέντιος για να νιώθουν ζεστασιά και να τα προσέχει καλύτερα, στην προσπάθειά του να τα κρατήσει στη ζωή. Κουρασμένος και ταλαιπωρημένος, απογοητευμένος αλλά πάντα πιστός παλεύει να χαρίσει στα ζώα την επόμενή τους μέρα, την επόμενή τους στιγμή, με προσευχές και παρακάλια όσο ο μοναστικός του βίος συνεχίζει, με τις λειτουργίες και τους αγιασμούς. Θα καταφέρει λοιπόν να κρατήσει έστω κι ένα από τα σκυλάκια της Σίσσυς; Μια τρυφερή νουβέλα που με συγκίνησε και μου εμφύσησε αγάπη για τα ζώα και για τη δημιουργικότητα του Θεού όσο κανένα άλλο κείμενο!

Βιβλίο Το χέρι του Θεού 
Συγγραφέας Ελευθερία Μεταξά
Κατηγορία Κοινωνικό μυθιστόρημα / Αστυνομικό μυθιστόρημα
Εκδότης Μίνωας
Συντάκτης: Πάνος Τουρλής

Η Έλσα Γληνού, διακεκριμένη ψυχολόγος που συνεργάζεται με την αστυνομία για διαλεύκανση εγκλημάτων συνθέτοντας το ψυχολογικό προφίλ των δραστών και ο μεσήλικας αστυνόμος Βαρσάμης, προϊστάμενος του Τμήματος Ανθρωποκτονιών, βρίσκονται αντιμέτωποι με μια σειρά φόνων που ακολουθούν το ίδιο τελετουργικό και έχουν τις ρίζες τους στις προσταγές της Βίβλου. Η νέα αυτή υπόθεση οδηγεί την ψυχολόγο και τον αστυνόμο στα μονοπάτια της βαθιάς χριστιανικής πίστης, σε μοναστήρια κι εκκλησίες, και διαπιστώνουν με τρόμο πως ο άνθρωπος μπορεί να φανατιστεί σε τέτοιο βαθμό που ν’ αρχίσει να αφαιρεί ζωές.

Στο νέο μυθιστόρημα της Ελευθερίας Μεταξά, όπως και στα προηγούμενα βιβλία της, υπάρχουν ανατροπές, εκπλήξεις, αγώνας ενάντια στον χρόνο, μόνο που αυτήν τη φορά η παρουσίαση των υπόπτων συγκροτεί ένα σκοτεινό παρελθόν κυρίως μέσα από τις μακροσκελείς αλλά ενδιαφέρουσες εξιστορήσεις τους. Βήμα προς βήμα ο Βαρσάμης και η Γληνού βρίσκουν τον επόμενο κρίκο που χρειάζεται για την επίλυση του μυστηρίου και με γέμισαν αγωνία ως προς την ταυτότητα του ενόχου και σκέψεις ως προς το πόσο παράλογο είναι να επιτρέπει κάποιος να πειστεί πως επιτελεί έργο Θεού. Όταν μάλιστα κατάλαβα πως στο στόχαστρο μπαίνει και η ίδια η ψυχολόγος λόγω του δικού της παρελθόντος, γύριζα τις σελίδες πυρετωδώς. Έχουμε και πάλι ηθελημένα στρεβλωμένο φωτισμό της υπόθεσης, όχι για να ξεγελαστεί ο αναγνώστης αλλά για να δοθεί μεγαλύτερη ένταση στο τέλος του μυστηρίου, μάλιστα ήταν τόσο καλά δοσμένο που δεν πίστεψα στην αρχική λύση, μιας και περίσσευαν αρκετές σελίδες μέχρι το τέλος μεν, πολύ εύκολα και βατά παρουσιάστηκαν τα γεγονότα δε. Και όντως, η συγγραφέας έκανε μια μεγάλη ανατροπή και έβαλε τα  πράγματα στη θέση τους όπως έπρεπε, σωστά και υπολογισμένα!

«Το χέρι του Θεού» είναι ένα ανατρεπτικό μυθιστόρημα με ενδιαφέρον κεντρικό θέμα, που σπάνια έχω συναντήσει σε σύγχρονα, αστυνομικά και μη, ελληνικά μυθιστορήματα κι ενδιαφέρουσες σκέψεις γύρω από τον θρησκευτικό φανατισμό, την υποκειμενική απόδοση δικαιοσύνης και για την εκδίκηση που μπορεί να ζητήσει κάποιος, «επικαλούμενος το όνομα του Κυρίου επί ματαίω».